# Publicatieblad L 183/2012

| | ISSN 1977-0758
  doi:10.3000/19770758.L_2012.183.nld |
| --- | --- |
| Publicatieblad
  van de Europese Unie | L 183 |
| | |
| Uitgave in de Nederlandse taal | Wetgeving | 55e jaargang13 juli 2012 |

ISSN 1977-0758

doi:10.3000/19770758.L_2012.183.nld

Publicatieblad

van de Europese Unie

L 183

Uitgave in de Nederlandse taal

Wetgeving

55e jaargang13 juli 2012

---

| Inhoud | | II   Niet-wetgevingshandelingen | Bladzijde |
| --- | --- | --- | --- |
| | | BESLUITEN |
| | | 2012/365/EU |
| | * | Besluit van de Commissie van 20 december 2011 betreffende steunmaatregel C 85/01 inzake ad-hocmaatregelen die Portugal ten behoeve van RTP heeft uitgevoerd
  (Kennisgeving geschied onder nummer C(2011) 9429)

   (
  1
  ) | 1 |

Inhoud

II   Niet-wetgevingshandelingen

Bladzijde

BESLUITEN

2012/365/EU

*

Besluit van de Commissie van 20 december 2011 betreffende steunmaatregel C 85/01 inzake ad-hocmaatregelen die Portugal ten behoeve van RTP heeft uitgevoerd
  (Kennisgeving geschied onder nummer C(2011) 9429)

   (
  1
  )

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2011) 9429)

1

1

| | |
| --- | --- |
| | (1)   Voor de EER relevante tekst |

---

(1)   Voor de EER relevante tekst

1

| NL | Besluiten waarvan de titels mager zijn gedrukt, zijn besluiten van dagelijks beheer die in het kader van het landbouwbeleid zijn genomen en die in het algemeen een beperkte geldigheidsduur hebben.
  Besluiten waarvan de titels vet zijn gedrukt en die worden voorafgegaan door een sterretje, zijn alle andere besluiten. |
| --- | --- |

NL

Besluiten waarvan de titels mager zijn gedrukt, zijn besluiten van dagelijks beheer die in het kader van het landbouwbeleid zijn genomen en die in het algemeen een beperkte geldigheidsduur hebben.

Besluiten waarvan de titels vet zijn gedrukt en die worden voorafgegaan door een sterretje, zijn alle andere besluiten.

---

II Niet-wetgevingshandelingen

BESLUITEN

| 13.7.2012 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | L 183/1 |
| --- | --- | --- | --- |

13.7.2012

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

L 183/1

---

BESLUIT VAN DE COMMISSIE

van 20 december 2011

betreffende steunmaatregel C 85/01 inzake ad-hocmaatregelen die Portugal ten behoeve van RTP heeft uitgevoerd

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2011) 9429)

(Slechts de tekst in de Engelse taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

(2012/365/EU)

DE EUROPESE COMMISSIE,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 108, lid 2, eerste alinea (1),

Gezien de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, en met name artikel 62, lid 1, onder a),

Na de belanghebbenden overeenkomstig de genoemde bepaling(en) te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken (2), en gezien deze opmerkingen,

Overwegende hetgeen volgt:

I.   PROCEDURE

| (1) | Door drie klachten die in 1993, 1996 en 1997 door de particuliere televisieomroep Sociedade Independente de Comunicação, SA (SIC) zijn ingediend werd de Commissie ervan in kennis gesteld dat Portugal een aantal ad-hocmaatregelen en jaarlijkse compensatiemaatregelen had uitgevoerd ten behoeve van Radiotelevisão Portuguesa, SA (RTP), de Portugese publieke omroep. |
| --- | --- |

(1)

Door drie klachten die in 1993, 1996 en 1997 door de particuliere televisieomroep Sociedade Independente de Comunicação, SA (SIC) zijn ingediend werd de Commissie ervan in kennis gesteld dat Portugal een aantal ad-hocmaatregelen en jaarlijkse compensatiemaatregelen had uitgevoerd ten behoeve van Radiotelevisão Portuguesa, SA (RTP), de Portugese publieke omroep.

| (2) | Bij brief van 15 november 2001 stelde de Commissie de Portugese autoriteiten in kennis van haar beslissing de procedure van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag in te leiden ten aanzien van een aantal ad-hocmaatregelen ten behoeve van RTP. |
| --- | --- |

(2)

Bij brief van 15 november 2001 stelde de Commissie de Portugese autoriteiten in kennis van haar beslissing de procedure van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag in te leiden ten aanzien van een aantal ad-hocmaatregelen ten behoeve van RTP.

| (3) | Het besluit van de Commissie tot inleiding van de procedure is bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen
   (3). Vervolgens werd in artikel 1 van Beschikking 2005/406/EG van de Commissie van 15 oktober 2003 inzake ad-hocmaatregelen die Portugal ten behoeve van RTP heeft uitgevoerd (4), geconcludeerd dat een aantal van die maatregelen, te weten de staatssteun ten bedrage van 68,006 miljard PTE die Portugal aan RTP heeft verleend in de vorm van een overeenkomst met de Segurança Social in 1993, kapitaalinjecties in de periode 1994-1997 en een lening in 1998, verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt in de zin van artikel 86, lid 2, van het Verdrag. Daarnaast werd in artikel 2 gesteld dat sommige maatregelen geen staatssteun vormen, te weten de vrijstelling van verplichtingen en kosten in verband met de registratie, de betaling voor het afstoten van het televisieomroepnet, faciliteiten die zijn verleend voor de betaling van de jaarlijkse bijdrage voor het gebruik van het omroepnet, het protocol betreffende de ondersteuning van de filmproductie, de uitgifte van obligaties en het herstructureringsplan voor de periode 1996-2000. |
| --- | --- |

(3)

Het besluit van de Commissie tot inleiding van de procedure is bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen
   (3). Vervolgens werd in artikel 1 van Beschikking 2005/406/EG van de Commissie van 15 oktober 2003 inzake ad-hocmaatregelen die Portugal ten behoeve van RTP heeft uitgevoerd (4), geconcludeerd dat een aantal van die maatregelen, te weten de staatssteun ten bedrage van 68,006 miljard PTE die Portugal aan RTP heeft verleend in de vorm van een overeenkomst met de Segurança Social in 1993, kapitaalinjecties in de periode 1994-1997 en een lening in 1998, verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt in de zin van artikel 86, lid 2, van het Verdrag. Daarnaast werd in artikel 2 gesteld dat sommige maatregelen geen staatssteun vormen, te weten de vrijstelling van verplichtingen en kosten in verband met de registratie, de betaling voor het afstoten van het televisieomroepnet, faciliteiten die zijn verleend voor de betaling van de jaarlijkse bijdrage voor het gebruik van het omroepnet, het protocol betreffende de ondersteuning van de filmproductie, de uitgifte van obligaties en het herstructureringsplan voor de periode 1996-2000.

| (4) | Op 26 juni 2008 vernietigde het Gerecht van eerste aanleg in zaak T-442/03 (5) een deel van Beschikking 2005/406/EG om twee redenen. Het Gerecht vernietigde artikel 2 van de beschikking in zoverre dat het vaststelde dat „vrijstelling van verplichtingen en kosten in verband met de registratie” geen staatssteun vormt. Het Gerecht van eerste aanleg was van oordeel dat het de taak van de Commissie was, ten aanzien van het eenmalig voordeel, bestaande in de vrijstelling van betaling van de registratierechten en kosten in verband met de omvorming van RTP tot naamloze vennootschap (hierna: „tijdelijke vrijstelling”), vast te stellen of de logica van het Portugese rechtsstelsel wilde dat de omvorming van overheidsbedrijven tot naamloze vennootschap bij wet plaatsvond, dan wel of het beroep op de wet voor dergelijke verrichtingen een afwijking vormde die er in werkelijkheid op was gericht de overheidsbedrijven een voordeel te verstrekken ten opzichte van de andere bedrijven. |
| --- | --- |

(4)

Op 26 juni 2008 vernietigde het Gerecht van eerste aanleg in zaak T-442/03 (5) een deel van Beschikking 2005/406/EG om twee redenen. Het Gerecht vernietigde artikel 2 van de beschikking in zoverre dat het vaststelde dat „vrijstelling van verplichtingen en kosten in verband met de registratie” geen staatssteun vormt. Het Gerecht van eerste aanleg was van oordeel dat het de taak van de Commissie was, ten aanzien van het eenmalig voordeel, bestaande in de vrijstelling van betaling van de registratierechten en kosten in verband met de omvorming van RTP tot naamloze vennootschap (hierna: „tijdelijke vrijstelling”), vast te stellen of de logica van het Portugese rechtsstelsel wilde dat de omvorming van overheidsbedrijven tot naamloze vennootschap bij wet plaatsvond, dan wel of het beroep op de wet voor dergelijke verrichtingen een afwijking vormde die er in werkelijkheid op was gericht de overheidsbedrijven een voordeel te verstrekken ten opzichte van de andere bedrijven.

| (5) | Wat het aan RTP verleende permanente voordeel betreft dat voortvloeit uit een onbeperkte vrijstelling van registratiekosten en andere kosten in verband met elke inschrijving, registratie of kanttekening (hierna: „permanente vrijstelling”), stelde het Gerecht dat, hoewel het niet onwaarschijnlijk was dat de vrijstelling in werkelijkheid niet permanent was (zie de punten 73 en 79 van het arrest), dit niets verandert aan de vaststelling dat de algemene aard van deze vrijstelling door de Commissie niet is aangetoond. Het Gerecht was voorts van oordeel dat Portugal dan misschien wel RTP in een naamloze vennootschap had omgezet omdat dit noodzakelijk werd geacht voor het vervullen van de openbare opdracht, maar dat dit niet met voldoende bewijzen werd gestaafd. |
| --- | --- |

(5)

Wat het aan RTP verleende permanente voordeel betreft dat voortvloeit uit een onbeperkte vrijstelling van registratiekosten en andere kosten in verband met elke inschrijving, registratie of kanttekening (hierna: „permanente vrijstelling”), stelde het Gerecht dat, hoewel het niet onwaarschijnlijk was dat de vrijstelling in werkelijkheid niet permanent was (zie de punten 73 en 79 van het arrest), dit niets verandert aan de vaststelling dat de algemene aard van deze vrijstelling door de Commissie niet is aangetoond. Het Gerecht was voorts van oordeel dat Portugal dan misschien wel RTP in een naamloze vennootschap had omgezet omdat dit noodzakelijk werd geacht voor het vervullen van de openbare opdracht, maar dat dit niet met voldoende bewijzen werd gestaafd.

| (6) | Het Gerecht heeft de verzoeken met betrekking tot de conclusie in Beschikking 2005/406/EG dat de uitgifte van obligaties in 1994 en de faciliteiten voor de betaling van de bijdrage als steun moesten worden beschouwd, afgewezen. |
| --- | --- |

(6)

Het Gerecht heeft de verzoeken met betrekking tot de conclusie in Beschikking 2005/406/EG dat de uitgifte van obligaties in 1994 en de faciliteiten voor de betaling van de bijdrage als steun moesten worden beschouwd, afgewezen.

| (7) | Wat de verenigbaarheid van steunmaatregelen betreft (artikel 1 van Beschikking 2005/406/EG), was het Gerecht van eerste aanleg van oordeel dat de Commissie zich niet op de verslagen over de openbare dienst en de daarin vervatte gegevens kon baseren zonder een externe audit te laten uitvoeren zoals door het nationale recht wordt vereist. Het was derhalve niet aan de Commissie om te concluderen dat de steunmaatregelen verenigbaar waren met de gemeenschappelijke markt overeenkomstig artikel 86, lid 2 van het Verdrag (nu artikel 106, lid 2, VWEU en de „interne markt”) (6). Het Gerecht van eerste aanleg verklaarde artikel 1 van Beschikking 2005/406/EG nietig. |
| --- | --- |

(7)

Wat de verenigbaarheid van steunmaatregelen betreft (artikel 1 van Beschikking 2005/406/EG), was het Gerecht van eerste aanleg van oordeel dat de Commissie zich niet op de verslagen over de openbare dienst en de daarin vervatte gegevens kon baseren zonder een externe audit te laten uitvoeren zoals door het nationale recht wordt vereist. Het was derhalve niet aan de Commissie om te concluderen dat de steunmaatregelen verenigbaar waren met de gemeenschappelijke markt overeenkomstig artikel 86, lid 2 van het Verdrag (nu artikel 106, lid 2, VWEU en de „interne markt”) (6). Het Gerecht van eerste aanleg verklaarde artikel 1 van Beschikking 2005/406/EG nietig.

| (8) | Na het arrest van het Gerecht in zaak T-442/03 maakte de Commissie de belanghebbenden erop attent dat het onderzoek van de Commissie in deze zaak was heropend en verzocht zij hen hun opmerkingen te maken (7). |
| --- | --- |

(8)

Na het arrest van het Gerecht in zaak T-442/03 maakte de Commissie de belanghebbenden erop attent dat het onderzoek van de Commissie in deze zaak was heropend en verzocht zij hen hun opmerkingen te maken (7).

| (9) | De Commissie ontving op 10 maart 2009 opmerkingen van de klager, die op 8 april 2009 aan Portugal werden toegezonden. Op 17 juni 2009 werden nadere opmerkingen van de klager ontvangen, die op 28 juli 2009 aan Portugal werden doorgezonden. Portugal reageerde op beide reeksen opmerkingen bij brieven van 7 en 8 september 2009. Portugal zond de Commissie op 23 februari 2010, 4 maart 2010 en 15 april 2010 aanvullende gegevens. De Commissie stuurde op 10 mei 2010 een verzoek om inlichtingen aan Portugal, waarin zij met name verzocht onafhankelijke externe audits van de verslagen over de openbare dienst voor de periode 1992-1997 te laten uitvoeren. |
| --- | --- |

(9)

De Commissie ontving op 10 maart 2009 opmerkingen van de klager, die op 8 april 2009 aan Portugal werden toegezonden. Op 17 juni 2009 werden nadere opmerkingen van de klager ontvangen, die op 28 juli 2009 aan Portugal werden doorgezonden. Portugal reageerde op beide reeksen opmerkingen bij brieven van 7 en 8 september 2009. Portugal zond de Commissie op 23 februari 2010, 4 maart 2010 en 15 april 2010 aanvullende gegevens. De Commissie stuurde op 10 mei 2010 een verzoek om inlichtingen aan Portugal, waarin zij met name verzocht onafhankelijke externe audits van de verslagen over de openbare dienst voor de periode 1992-1997 te laten uitvoeren.

| (10) | Portugal beantwoordde het verzoek om inlichtingen van de Commissie bij brief van 8 juni 2010 en zond de gevraagde externe audits over de verslagen over de openbare dienst bij brief van 12 augustus 2010 aan de Commissie. Verdere informatie werd door Portugal bij brief van 29 september 2010 verstrekt. Op 29 maart 2011 vond een bijeenkomst met Portugal plaats; Portugal verstrekte op 17 juni 2011, 25 augustus 2011 en 26 oktober 2011 aanvullende inlichtingen aan de Commissie.
  Bij brief, die werd ingeschreven op 15 december 2011, stemde Portugal er bij uitzondering mee in dat dit besluit zou worden goedgekeurd in het Engels als authentieke taal. |
| --- | --- |

(10)

Portugal beantwoordde het verzoek om inlichtingen van de Commissie bij brief van 8 juni 2010 en zond de gevraagde externe audits over de verslagen over de openbare dienst bij brief van 12 augustus 2010 aan de Commissie. Verdere informatie werd door Portugal bij brief van 29 september 2010 verstrekt. Op 29 maart 2011 vond een bijeenkomst met Portugal plaats; Portugal verstrekte op 17 juni 2011, 25 augustus 2011 en 26 oktober 2011 aanvullende inlichtingen aan de Commissie.

Bij brief, die werd ingeschreven op 15 december 2011, stemde Portugal er bij uitzondering mee in dat dit besluit zou worden goedgekeurd in het Engels als authentieke taal.

| (11) | In dit besluit worden alleen de ad-hocmaatregelen behandeld die worden bestreken door het besluit om de formele onderzoeksprocedure in te leiden. Enkele van de maatregelen, waarvan in Beschikking 2005/406/EG werd verklaard dat zij geen staatssteun vormen in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag, zijn in zaak T-442/03 niet door het Gerecht nietig verklaard en artikel 2 van Beschikking 2005/406/EG is derhalve definitief geworden. Die maatregelen hebben betrekking op de betaling voor het afstoten van het televisieomroepnet, faciliteiten die zijn verleend voor de betaling van de jaarlijkse bijdrage voor het gebruik van het omroepnet, het protocol betreffende de ondersteuning van de filmproductie, de uitgifte van obligaties en het herstructureringsplan voor de periode 1996-2000. Zoals door het Gerecht in zaak T-442/03 evenwel werd geëist, zal de Commissie de tijdelijke en de permanente vrijstelling van zowel de kosten van notariële akten als van registratiekosten en publicatiekosten opnieuw onderzoeken.
  In dit besluit worden hoofdzakelijk de financiële betrekkingen tussen de RTP en Portugal in de periode 1992-1998 wat de overeenkomst met de Segurança Social in 1993 betreft, de kapitaalinjecties in de periode 1994-1997 en de lening van 1998 onderzocht. In het onderhavige besluit komen de kwesties met betrekking tot de juridische beoordeling en de verenigbaarheid met het Verdrag van de aan RTP uitgekeerde jaarlijkse compensatiebetalingen, die in de beschikking van de Commissie in zaak E-14/05 werden behandeld (8), niet aan de orde. Daarnaast hechtte de Commissie op 4 juli 2006 haar goedkeuring aan een besluit inzake de overeenkomst betreffende de financiering van de herstructurering van de RTP in zaak NN 31/06 (9). |
| --- | --- |

(11)

In dit besluit worden alleen de ad-hocmaatregelen behandeld die worden bestreken door het besluit om de formele onderzoeksprocedure in te leiden. Enkele van de maatregelen, waarvan in Beschikking 2005/406/EG werd verklaard dat zij geen staatssteun vormen in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag, zijn in zaak T-442/03 niet door het Gerecht nietig verklaard en artikel 2 van Beschikking 2005/406/EG is derhalve definitief geworden. Die maatregelen hebben betrekking op de betaling voor het afstoten van het televisieomroepnet, faciliteiten die zijn verleend voor de betaling van de jaarlijkse bijdrage voor het gebruik van het omroepnet, het protocol betreffende de ondersteuning van de filmproductie, de uitgifte van obligaties en het herstructureringsplan voor de periode 1996-2000. Zoals door het Gerecht in zaak T-442/03 evenwel werd geëist, zal de Commissie de tijdelijke en de permanente vrijstelling van zowel de kosten van notariële akten als van registratiekosten en publicatiekosten opnieuw onderzoeken.

In dit besluit worden hoofdzakelijk de financiële betrekkingen tussen de RTP en Portugal in de periode 1992-1998 wat de overeenkomst met de Segurança Social in 1993 betreft, de kapitaalinjecties in de periode 1994-1997 en de lening van 1998 onderzocht. In het onderhavige besluit komen de kwesties met betrekking tot de juridische beoordeling en de verenigbaarheid met het Verdrag van de aan RTP uitgekeerde jaarlijkse compensatiebetalingen, die in de beschikking van de Commissie in zaak E-14/05 werden behandeld (8), niet aan de orde. Daarnaast hechtte de Commissie op 4 juli 2006 haar goedkeuring aan een besluit inzake de overeenkomst betreffende de financiering van de herstructurering van de RTP in zaak NN 31/06 (9).

| (12) | Niettemin moet de Commissie, om een volledig beeld te krijgen van de financiële betrekkingen tussen de Portugese staat en RTP tijdens de periode waarop het onderzoek van de Commissie in deze zaak betrekking heeft, rekening houden niet alleen met de ad-hocmaatregelen maar ook met de aan RTP in de vorm van jaarlijkse compenserende betalingen verleende financiële steun. Daarom verwijst dit besluit naar deze jaarlijkse compenserende betalingen voor zover dit noodzakelijk is om het standpunt van de Commissie ten aanzien van de ad-hocmaatregelen te verduidelijken. |
| --- | --- |

(12)

Niettemin moet de Commissie, om een volledig beeld te krijgen van de financiële betrekkingen tussen de Portugese staat en RTP tijdens de periode waarop het onderzoek van de Commissie in deze zaak betrekking heeft, rekening houden niet alleen met de ad-hocmaatregelen maar ook met de aan RTP in de vorm van jaarlijkse compenserende betalingen verleende financiële steun. Daarom verwijst dit besluit naar deze jaarlijkse compenserende betalingen voor zover dit noodzakelijk is om het standpunt van de Commissie ten aanzien van de ad-hocmaatregelen te verduidelijken.

II.   GEDETAILLEERDE BESCHRIJVING VAN DE MAATREGELEN

A.   MAATREGELEN TEN GUNSTE VAN RTP

A.1.   BESCHRIJVING VAN DE BEGUNSTIGDE RTP

| (13) | RTP (op dat tijdstip Rádio e Televisão Portuguesa, SARL) werd door een besluit van 15 december 1955 opgericht na het besluit van Portugal om een omroeponderneming op te richten waaraan een concessie voor de levering van een openbare televisieomroepdienst zou worden verleend (10). De concessie voor de levering van de openbare dienst werd op 16 januari 1956 ondertekend. |
| --- | --- |

(13)

RTP (op dat tijdstip Rádio e Televisão Portuguesa, SARL) werd door een besluit van 15 december 1955 opgericht na het besluit van Portugal om een omroeponderneming op te richten waaraan een concessie voor de levering van een openbare televisieomroepdienst zou worden verleend (10). De concessie voor de levering van de openbare dienst werd op 16 januari 1956 ondertekend.

| (14) | RTP werd bij wetsdecreet nr. 674-D/75 van 2 december 1975 genationaliseerd. Dat wetsdecreet maakte van RTP een openbare onderneming met de naam Radiotelevisão Portuguesa, E.P., waaraan alle rechten en plichten van haar voorganger uit hoofde van het wetsdecreet werden overgedragen. |
| --- | --- |

(14)

RTP werd bij wetsdecreet nr. 674-D/75 van 2 december 1975 genationaliseerd. Dat wetsdecreet maakte van RTP een openbare onderneming met de naam Radiotelevisão Portuguesa, E.P., waaraan alle rechten en plichten van haar voorganger uit hoofde van het wetsdecreet werden overgedragen.

| (15) | RTP had tot de jaren tachtig op de nationale omroepmarkt een monopoliepositie. De onderneming exploiteerde twee televisiezenders, RTP1 en RTP2. In de jaren negentig kreeg RTP concurrentie van commerciële zenders nadat Portugal in februari 1992 aan SIC en de commerciële zender TVI vergunningen had verleend om op een derde respectievelijk vierde zender uit te zenden (11). |
| --- | --- |

(15)

RTP had tot de jaren tachtig op de nationale omroepmarkt een monopoliepositie. De onderneming exploiteerde twee televisiezenders, RTP1 en RTP2. In de jaren negentig kreeg RTP concurrentie van commerciële zenders nadat Portugal in februari 1992 aan SIC en de commerciële zender TVI vergunningen had verleend om op een derde respectievelijk vierde zender uit te zenden (11).

| (16) | Bij wet nr. 21/92 van 14 augustus 1992 werd RTP, EP tot een naamloze vennootschap met de naam „Radiotelevisão Portuguesa, SA” omgevormd en keurde de onderneming haar nieuwe statuten goed. |
| --- | --- |

(16)

Bij wet nr. 21/92 van 14 augustus 1992 werd RTP, EP tot een naamloze vennootschap met de naam „Radiotelevisão Portuguesa, SA” omgevormd en keurde de onderneming haar nieuwe statuten goed.

| (17) | RTP verricht activiteiten zowel op het gebied van de publieke omroep als op het gebied van de commerciële activiteiten. De RTP is juridisch gemachtigd commerciële of industriële activiteiten uit te oefenen die verband houden met activiteiten op het gebied van de televisieomroep (12). |
| --- | --- |

(17)

RTP verricht activiteiten zowel op het gebied van de publieke omroep als op het gebied van de commerciële activiteiten. De RTP is juridisch gemachtigd commerciële of industriële activiteiten uit te oefenen die verband houden met activiteiten op het gebied van de televisieomroep (12).

| (18) | De commerciële activiteiten van RTP worden ontplooid door middel van financiële deelnemingen in andere ondernemingen, die in juridisch opzicht verschillen van RTP en die een eigen structuur en boekhoudsysteem bezitten. |
| --- | --- |

(18)

De commerciële activiteiten van RTP worden ontplooid door middel van financiële deelnemingen in andere ondernemingen, die in juridisch opzicht verschillen van RTP en die een eigen structuur en boekhoudsysteem bezitten.

A.2.   MAATREGELEN (13)

| (19) | De jaarlijkse compenserende betalingen aan de RTP vormen het belangrijkste mechanisme waarmee RTP voor haar openbaredienstverplichtingen wordt gecompenseerd. Gedurende de periode 1992-1998 ontving RTP 66,495 miljard PTE, (circa 332 miljoen EUR) (14) ter dekking van de uit openbaredienstverplichtingen voortvloeiende kosten. De rechtsgrondslag van de jaarlijkse compensatiebetalingen is artikel 5 van wet nr. 21/92 (15). |
| --- | --- |

(19)

De jaarlijkse compenserende betalingen aan de RTP vormen het belangrijkste mechanisme waarmee RTP voor haar openbaredienstverplichtingen wordt gecompenseerd. Gedurende de periode 1992-1998 ontving RTP 66,495 miljard PTE, (circa 332 miljoen EUR) (14) ter dekking van de uit openbaredienstverplichtingen voortvloeiende kosten. De rechtsgrondslag van de jaarlijkse compensatiebetalingen is artikel 5 van wet nr. 21/92 (15).

| (20) | Tabel 1 geeft de verdeling weer van de jaarlijkse compensatiebetalingen die gedurende de periode van 1992 tot 1998 waarop dit besluit betrekking heeft aan RTP werden uitgekeerd.

  Tabel 1


  Bedrag van de jaarlijkse compenserende betalingen 1992-1998












  (in miljoen PTE en miljoen EUR) |
| --- | --- |
| 1992 | 1993 | 1994 | 1995 | 1996 | 1997 | 1998 |
| 6 200 | 7 100 | 7 145 | 7 200 | 14 500 | 10 350 | 14 000 |
| EUR 26,9 (16) | EUR 35,4 | EUR 35,6 | EUR 35,9 | EUR 72,3 | EUR 51,6 | EUR 69,8 |
| Bron: Besluit van de ministerraad |

(20)

Tabel 1 geeft de verdeling weer van de jaarlijkse compensatiebetalingen die gedurende de periode van 1992 tot 1998 waarop dit besluit betrekking heeft aan RTP werden uitgekeerd.

Tabel 1

Bedrag van de jaarlijkse compenserende betalingen 1992-1998

(in miljoen PTE en miljoen EUR)

1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

6 200

7 100

7 145

7 200

14 500

10 350

14 000

EUR 26,9 (16)

EUR 35,4

EUR 35,6

EUR 35,9

EUR 72,3

EUR 51,6

EUR 69,8

Bron: Besluit van de ministerraad

| (21) | Toen RTP tot een naamloze vennootschap werd omgevormd, zag de Portugese wetgeving betreffende de registratie van vennootschappen er als volgt uit. In artikel 7, lid 1, van de versie van het Portugese wetboek van handelsvennootschappen (Código das Sociedades Comerciais), die ten tijde van de omvorming van de RTP van kracht was, werd bepaald dat de statuten (contrato de sociedade) van een handelsvennootschap bij notariële akte moesten worden geformaliseerd.
  In artikel 18, lid 5, van het wetboek van handelsvennootschappen werd bepaald dat de akte waarbij een naamloze vennootschap wordt opgericht, in het handelsregister moet worden ingeschreven wanneer de vennootschap eenmaal volgens de wettelijke vormvoorschriften is opgericht. Registratie was verplicht overeenkomstig artikel 15, lid 1, en lid 3, onder a), van het handelsregisterwetboek (Código do Registo Comercial) alsook artikel 166 van het wetboek van handelsvennootschappen.
  Overeenkomstig artikel 70, lid 1, onder a) van de versie van de wet op het nationale handelsregister die destijds van kracht was, moest de akte waarbij een naamloze vennootschap wordt opgericht worden bekendgemaakt in het Diário da República (zie artikel 70, lid 2 (17)) De publicatie moest ambtshalve door de griffier worden verricht en door de belanghebbende worden bekostigd (zie artikel 71, lid 1, van handelsregisterwetboek). |
| --- | --- |

(21)

Toen RTP tot een naamloze vennootschap werd omgevormd, zag de Portugese wetgeving betreffende de registratie van vennootschappen er als volgt uit. In artikel 7, lid 1, van de versie van het Portugese wetboek van handelsvennootschappen (Código das Sociedades Comerciais), die ten tijde van de omvorming van de RTP van kracht was, werd bepaald dat de statuten (contrato de sociedade) van een handelsvennootschap bij notariële akte moesten worden geformaliseerd.

In artikel 18, lid 5, van het wetboek van handelsvennootschappen werd bepaald dat de akte waarbij een naamloze vennootschap wordt opgericht, in het handelsregister moet worden ingeschreven wanneer de vennootschap eenmaal volgens de wettelijke vormvoorschriften is opgericht. Registratie was verplicht overeenkomstig artikel 15, lid 1, en lid 3, onder a), van het handelsregisterwetboek (Código do Registo Comercial) alsook artikel 166 van het wetboek van handelsvennootschappen.

Overeenkomstig artikel 70, lid 1, onder a) van de versie van de wet op het nationale handelsregister die destijds van kracht was, moest de akte waarbij een naamloze vennootschap wordt opgericht worden bekendgemaakt in het Diário da República (zie artikel 70, lid 2 (17)) De publicatie moest ambtshalve door de griffier worden verricht en door de belanghebbende worden bekostigd (zie artikel 71, lid 1, van handelsregisterwetboek).

| (22) | Op het tijdstip van de omvorming tot naamloze vennootschap in 1992 werd de RTP vrijgesteld van betaling van de kosten van notariële akten en de registratiekosten in verband met de registratie van de wettelijke omvorming van RTP van openbare onderneming tot naamloze vennootschap. De waarde van de vrijstellingen beliep 33 miljoen PTE (circa 164 000 EUR). Over het algemeen moet iedere rechtspersoon, uit hoofde van het Portugese recht, de kosten betalen die over de oprichting van een vennootschap en de wijziging van de statuten van de onderneming of andere belangrijke wijzigingen van de onderneming worden geheven. |
| --- | --- |

(22)

Op het tijdstip van de omvorming tot naamloze vennootschap in 1992 werd de RTP vrijgesteld van betaling van de kosten van notariële akten en de registratiekosten in verband met de registratie van de wettelijke omvorming van RTP van openbare onderneming tot naamloze vennootschap. De waarde van de vrijstellingen beliep 33 miljoen PTE (circa 164 000 EUR). Over het algemeen moet iedere rechtspersoon, uit hoofde van het Portugese recht, de kosten betalen die over de oprichting van een vennootschap en de wijziging van de statuten van de onderneming of andere belangrijke wijzigingen van de onderneming worden geheven.

| (23) | Deze vrijstelling van de registratiekosten heeft als rechtsgrondslag artikel 11, lid 1, van wet nr. 21/92, waarin het volgende wordt bepaald:
  „de statuten van RTP SA worden goedgekeurd [...]; zij hoeven niet noodzakelijkerwijs in een notariële akte te worden omgezet, doch worden automatisch geregistreerd, vrij van rechten en kosten, op basis van het Diário da República (Publicatieblad van de Republiek) waarin zij worden bekendgemaakt”. |
| --- | --- |

(23)

Deze vrijstelling van de registratiekosten heeft als rechtsgrondslag artikel 11, lid 1, van wet nr. 21/92, waarin het volgende wordt bepaald:

„de statuten van RTP SA worden goedgekeurd [...]; zij hoeven niet noodzakelijkerwijs in een notariële akte te worden omgezet, doch worden automatisch geregistreerd, vrij van rechten en kosten, op basis van het Diário da República (Publicatieblad van de Republiek) waarin zij worden bekendgemaakt”.

| (24) | De bepalingen van artikel 11, lid 1, van wet nr. 21/92 zijn vastgesteld op grond van wet nr. 84/88 van 20 juli 1988 betreffende de omvorming van overheidsbedrijven tot naamloze vennootschap. In artikel 1 van wet nr. 84/88 wordt bepaald dat overheidsbedrijven, ook wanneer zij genationaliseerd zijn, bij wetsdecreet tot naamloze vennootschap kunnen worden omgevormd. Het luidt als volgt:
  „Openbare bedrijven [...] kunnen overeenkomstig de bepalingen van de Grondwet en van deze wet bij wetsdecreet worden omgevormd tot een naamloze vennootschap met overheidskapitaal dan wel met overwegend overheidskapitaal.”. |
| --- | --- |

(24)

De bepalingen van artikel 11, lid 1, van wet nr. 21/92 zijn vastgesteld op grond van wet nr. 84/88 van 20 juli 1988 betreffende de omvorming van overheidsbedrijven tot naamloze vennootschap. In artikel 1 van wet nr. 84/88 wordt bepaald dat overheidsbedrijven, ook wanneer zij genationaliseerd zijn, bij wetsdecreet tot naamloze vennootschap kunnen worden omgevormd. Het luidt als volgt:

„Openbare bedrijven [...] kunnen overeenkomstig de bepalingen van de Grondwet en van deze wet bij wetsdecreet worden omgevormd tot een naamloze vennootschap met overheidskapitaal dan wel met overwegend overheidskapitaal.”.

| (25) | In artikel 3, lid 2, van wet nr. 84/88 betreffende de omvorming van overheidsbedrijven tot een naamloze vennootschap wordt ook bepaald dat in zo’n wetsdecreet de statuten van de naamloze vennootschap moeten worden goedgekeurd. Overeenkomstig artikel 3, lid 3, van wet nr. 84/88, is genoemd wetsdecreet als document afdoende om aan de vereisten inzake registratie te voldoen (18). |
| --- | --- |

(25)

In artikel 3, lid 2, van wet nr. 84/88 betreffende de omvorming van overheidsbedrijven tot een naamloze vennootschap wordt ook bepaald dat in zo’n wetsdecreet de statuten van de naamloze vennootschap moeten worden goedgekeurd. Overeenkomstig artikel 3, lid 3, van wet nr. 84/88, is genoemd wetsdecreet als document afdoende om aan de vereisten inzake registratie te voldoen (18).

| (26) | Overeenkomstig artikel 11, lid 2, van wet nr. 21/92 was RTP vrijgesteld van betaling van andere registratierechten die rechtstreeks verband hielden met de wijziging van rechtsvorm van de onderneming. Artikel 11, lid 2, luidt:
  „Elke inschrijving, registratie, kanttekening, te verrichten door elke dienst van bewaring en alle overheidsdiensten of -organen, met name het nationaal register van rechtspersonen, de hypotheekbewaarder en de dienst „eigendom van auto’s”, wordt vrij van alle heffingen en kosten verricht op eenvoudig verzoek van en ondertekend door twee leden van de raad van bestuur van de vennootschap.”. |
| --- | --- |

(26)

Overeenkomstig artikel 11, lid 2, van wet nr. 21/92 was RTP vrijgesteld van betaling van andere registratierechten die rechtstreeks verband hielden met de wijziging van rechtsvorm van de onderneming. Artikel 11, lid 2, luidt:

„Elke inschrijving, registratie, kanttekening, te verrichten door elke dienst van bewaring en alle overheidsdiensten of -organen, met name het nationaal register van rechtspersonen, de hypotheekbewaarder en de dienst „eigendom van auto’s”, wordt vrij van alle heffingen en kosten verricht op eenvoudig verzoek van en ondertekend door twee leden van de raad van bestuur van de vennootschap.”.

| (27) | Volgens Portugal waren de bepalingen van artikel 11, lid 2, vastgesteld op grond van de toepassing van wetsdecreet nr. 404/90 (19) en bevestigen deze de toepasbaarheid op de RTP van een bepaling met een algemeen karakter. In artikel 1 hiervan wordt namelijk bepaald dat tot 31 december 1993 ondernemingen die overgaan tot akte van samenwerking of concentratie vrijstelling zouden kunnen krijgen van de overdrachtsrechten op onroerende goederen die noodzakelijk zijn voor de concentratie of samenwerking. In artikel 1 van die wet is tevens de vrijstelling vastgelegd van de overige rechten en kosten die voor het verrichten van dit soort akten moeten worden betaald. |
| --- | --- |

(27)

Volgens Portugal waren de bepalingen van artikel 11, lid 2, vastgesteld op grond van de toepassing van wetsdecreet nr. 404/90 (19) en bevestigen deze de toepasbaarheid op de RTP van een bepaling met een algemeen karakter. In artikel 1 hiervan wordt namelijk bepaald dat tot 31 december 1993 ondernemingen die overgaan tot akte van samenwerking of concentratie vrijstelling zouden kunnen krijgen van de overdrachtsrechten op onroerende goederen die noodzakelijk zijn voor de concentratie of samenwerking. In artikel 1 van die wet is tevens de vrijstelling vastgelegd van de overige rechten en kosten die voor het verrichten van dit soort akten moeten worden betaald.

| (28) | Portugal heeft verklaard dat RTP in het verleden diverse keren de kosten van notariële akten en de registratiekosten in verband met bepaalde kapitaaluitbreidingen en andere transacties na de omvorming tot naamloze vennootschap heeft betaald (20). |
| --- | --- |

(28)

Portugal heeft verklaard dat RTP in het verleden diverse keren de kosten van notariële akten en de registratiekosten in verband met bepaalde kapitaaluitbreidingen en andere transacties na de omvorming tot naamloze vennootschap heeft betaald (20).

| (29) | Tussen 1983 en 1989 had RTP bij de sociale zekerheid een schuld geaccumuleerd ten bedrage van 2,189 miljard PTE, ten gevolge van de niet-betaling van de sociale bijdragen. Deze schuld vindt zijn oorsprong in een conflict tussen RTP en de administratie van de Segurança Social over een kwestie van interpretatie met betrekking tot de voor gemaakte overuren en artiestengages verschuldigde sociale bijdragen. |
| --- | --- |

(29)

Tussen 1983 en 1989 had RTP bij de sociale zekerheid een schuld geaccumuleerd ten bedrage van 2,189 miljard PTE, ten gevolge van de niet-betaling van de sociale bijdragen. Deze schuld vindt zijn oorsprong in een conflict tussen RTP en de administratie van de Segurança Social over een kwestie van interpretatie met betrekking tot de voor gemaakte overuren en artiestengages verschuldigde sociale bijdragen.

| (30) | De interpretatie door de sociale zekerheid was vervat in artikel 2, onder e), van besluit (Decreto Regulamentar) nr. 12/83 van 12 februari 1983. Om een rechtsgeding te vermijden troffen beide partijen een minnelijke schikking, waarbij de sociale zekerheid de achterstandsrente kwijtschold en een herschikking van de betaling van de schuld aanvaardde. Na de bijlegging van het rechtsgeschil is het uitvoeringsbesluit in kwestie nooit ingetrokken. |
| --- | --- |

(30)

De interpretatie door de sociale zekerheid was vervat in artikel 2, onder e), van besluit (Decreto Regulamentar) nr. 12/83 van 12 februari 1983. Om een rechtsgeding te vermijden troffen beide partijen een minnelijke schikking, waarbij de sociale zekerheid de achterstandsrente kwijtschold en een herschikking van de betaling van de schuld aanvaardde. Na de bijlegging van het rechtsgeschil is het uitvoeringsbesluit in kwestie nooit ingetrokken.

| (31) | Op 6 mei 1993 werd in een gezamenlijk besluit van de minister van Financiën en de minister van Sociale Zekerheid toestemming gegeven voor de herschikking van de schuld in 120 maandelijkse termijnen en werd afgezien van de verschuldigde boeten en rente ten belope van 1,206 miljard PTE (6 miljoen EUR). |
| --- | --- |

(31)

Op 6 mei 1993 werd in een gezamenlijk besluit van de minister van Financiën en de minister van Sociale Zekerheid toestemming gegeven voor de herschikking van de schuld in 120 maandelijkse termijnen en werd afgezien van de verschuldigde boeten en rente ten belope van 1,206 miljard PTE (6 miljoen EUR).

| (32) | De voorwaarden voor het verlenen van toestemming voor uitzonderlijke overeenkomsten voor de betaling van schulden aan socialezekerheidsinstanties zijn vervat in wetsdecreet nr. 411/91. Overeenkomstig artikel 2, lid 1 hiervan moet de toestemming onontbeerlijk zijn om de levensvatbaarheid van de onderneming die de schuldenaar is te waarborgen. De uitzonderingsbepalingen kunnen met name dan worden toegepast wanneer, onder andere, zoals in artikel 2, onder d), van het wetsdecreet wordt bepaald, de onderneming die schulden heeft „is bezet geweest of het voorwerp is geweest van zelfbeheer door de werknemers of interventie door de staat”. |
| --- | --- |

(32)

De voorwaarden voor het verlenen van toestemming voor uitzonderlijke overeenkomsten voor de betaling van schulden aan socialezekerheidsinstanties zijn vervat in wetsdecreet nr. 411/91. Overeenkomstig artikel 2, lid 1 hiervan moet de toestemming onontbeerlijk zijn om de levensvatbaarheid van de onderneming die de schuldenaar is te waarborgen. De uitzonderingsbepalingen kunnen met name dan worden toegepast wanneer, onder andere, zoals in artikel 2, onder d), van het wetsdecreet wordt bepaald, de onderneming die schulden heeft „is bezet geweest of het voorwerp is geweest van zelfbeheer door de werknemers of interventie door de staat”.

| (33) | In de periode 1994-1997 heeft Portugal het kapitaal van RTP jaarlijks verhoogd. Onderstaande tabel geeft een overzicht van de verschillende kapitaaluitbreidingen, die 46,8 miljard PTE (233 miljoen EUR) beliepen.

  Tabel 2


  Verhogingen van het aandelenkapitaal van RTP 1994-1997










  (in miljoen PTE) |
| --- | --- |
| Jaar | 1994 | 1995 | 1996 | 1997 |
| Verhoging van aandelenkapitaal | 10 000 | 12 800 | 10 000 | 14 000 |
| Aandelenkapitaal op 31 december | 22 708 | 35 508 | 45 508 | 59 508 |
| Bron: Balansen van RTP. |

(33)

In de periode 1994-1997 heeft Portugal het kapitaal van RTP jaarlijks verhoogd. Onderstaande tabel geeft een overzicht van de verschillende kapitaaluitbreidingen, die 46,8 miljard PTE (233 miljoen EUR) beliepen.

Tabel 2

Verhogingen van het aandelenkapitaal van RTP 1994-1997

(in miljoen PTE)

Jaar

1994

1995

1996

1997

Verhoging van aandelenkapitaal

10 000

12 800

10 000

14 000

Aandelenkapitaal op 31 december

22 708

35 508

45 508

59 508

Bron: Balansen van RTP.

| (34) | De openbaredienstverleningsovereenkomsten die Portugal met RTP sloot voorzien in deelneming van de staat in de door RTP gedane investeringen, bij voorkeur in de vorm van kapitaaluitbreiding (21). |
| --- | --- |

(34)

De openbaredienstverleningsovereenkomsten die Portugal met RTP sloot voorzien in deelneming van de staat in de door RTP gedane investeringen, bij voorkeur in de vorm van kapitaaluitbreiding (21).

| (35) | In december 1998 werd een overeenkomst voor een „ondergeschikte” lening gesloten tussen het fonds voor de regularisatie van de overheidsschuld (Fundo de Regularização da Dívida Pública) en RTP, waarin de voorwaarden waren vastgelegd voor een lening van het fonds aan RTP ten belope van 20 miljard PTE (99,8 miljoen EUR). De lening was bestemd voor uitbreiding van het kapitaal van de onderneming. |
| --- | --- |

(35)

In december 1998 werd een overeenkomst voor een „ondergeschikte” lening gesloten tussen het fonds voor de regularisatie van de overheidsschuld (Fundo de Regularização da Dívida Pública) en RTP, waarin de voorwaarden waren vastgelegd voor een lening van het fonds aan RTP ten belope van 20 miljard PTE (99,8 miljoen EUR). De lening was bestemd voor uitbreiding van het kapitaal van de onderneming.

| (36) | Het fonds voor de regularisatie van de overheidsschuld wordt beheerd door het Instituut voor het beheer van de staatsschuld (Instituto de Gestão do Crédito Público). Laatstgenoemd instituut is verantwoordelijk voor het beheer van de schuld van de Portugese staat en voor de tenuitvoerlegging van het centrale programma voor het opnemen van leningen, in overeenstemming met de wet op de staatsschuld (22) en de door de Portugese regering vastgelegde richtsnoeren. Het instituut voor het beheer van de staatsschuld ressorteert onder de Portugese minister van Financiën (23). |
| --- | --- |

(36)

Het fonds voor de regularisatie van de overheidsschuld wordt beheerd door het Instituut voor het beheer van de staatsschuld (Instituto de Gestão do Crédito Público). Laatstgenoemd instituut is verantwoordelijk voor het beheer van de schuld van de Portugese staat en voor de tenuitvoerlegging van het centrale programma voor het opnemen van leningen, in overeenstemming met de wet op de staatsschuld (22) en de door de Portugese regering vastgelegde richtsnoeren. Het instituut voor het beheer van de staatsschuld ressorteert onder de Portugese minister van Financiën (23).

| (37) | Vanaf de datum waarop het bedrag aan RTP ter beschikking werd gesteld, moest over de lening jaarlijkse rente worden betaald tegen het rentepercentage Lisbor twaalf maanden, die aan het begin van iedere periode wordt berekend, vermeerderd met 20 basispunten (24). |
| --- | --- |

(37)

Vanaf de datum waarop het bedrag aan RTP ter beschikking werd gesteld, moest over de lening jaarlijkse rente worden betaald tegen het rentepercentage Lisbor twaalf maanden, die aan het begin van iedere periode wordt berekend, vermeerderd met 20 basispunten (24).

| (38) | Volgens de overeenkomst moet de lening op 31 december 2003 zijn terugbetaald, maar kan deze in onderlinge overeenstemming met een periode van één of twee jaar worden verlengd. RTP betaalde geen rente over de lening aangezien in de overeenkomst is bepaald dat de over de eerste vier jaarlijkse betalingen verschuldigde rente moest worden gekapitaliseerd (25). |
| --- | --- |

(38)

Volgens de overeenkomst moet de lening op 31 december 2003 zijn terugbetaald, maar kan deze in onderlinge overeenstemming met een periode van één of twee jaar worden verlengd. RTP betaalde geen rente over de lening aangezien in de overeenkomst is bepaald dat de over de eerste vier jaarlijkse betalingen verschuldigde rente moest worden gekapitaliseerd (25).

| (39) | De overeenkomst die in december 1998 tussen het fonds voor de regularisatie van de staatsschuld en RTP werd gesloten, was opgesteld overeenkomstig de richtsnoeren die zijn vervat in een gezamenlijke resolutie van de staatssecretaris voor de Media, en de staatssecretaris van de Schatkist en van Financiën van 17 december 1998. |
| --- | --- |

(39)

De overeenkomst die in december 1998 tussen het fonds voor de regularisatie van de staatsschuld en RTP werd gesloten, was opgesteld overeenkomstig de richtsnoeren die zijn vervat in een gezamenlijke resolutie van de staatssecretaris voor de Media, en de staatssecretaris van de Schatkist en van Financiën van 17 december 1998.

B.   FINANCIËLE POSITIE VAN RTP

| (40) | Zoals in onderstaande tabel wordt aangegeven leed RTP in de door de Commissie onderzochte periode verliezen. In 1996 werd de financiële situatie van de onderneming dermate slechter dat het eigen kapitaal negatief werd.

  Tabel 3


  Economische en financiële gegevens van RTP voor de periode 1993-1998












  (in miljoen PTE) |
| --- | --- |
| | 1993 | 1994 | 1995 | 1996 | 1997 | 1998 |
| Nettowinst (verliezen) | (7 883) | (19 558) | (26 581) | (18 512) | (32 223) | (25 039) |
| Netto eigen vermogen | 1 557 | 8 071 | 4 269 | (4 274) | (20 586) | (50 827) |
| Activa | 39 418 | 42 262 | 56 078 | 67 654 | 62 340 | 83 843 |
| Financiële schulden (26) | 22 402 | 26 855 | 30 258 | 44 922 | 44 885 | 92 775 |
| Bron: Financiële rekeningen van RTP. |

(40)

Zoals in onderstaande tabel wordt aangegeven leed RTP in de door de Commissie onderzochte periode verliezen. In 1996 werd de financiële situatie van de onderneming dermate slechter dat het eigen kapitaal negatief werd.

Tabel 3

Economische en financiële gegevens van RTP voor de periode 1993-1998

(in miljoen PTE)

1993

1994

1995

1996

1997

1998

Nettowinst (verliezen)

(7 883)

(19 558)

(26 581)

(18 512)

(32 223)

(25 039)

Netto eigen vermogen

1 557

8 071

4 269

(4 274)

(20 586)

(50 827)

Activa

39 418

42 262

56 078

67 654

62 340

83 843

Financiële schulden (26)

22 402

26 855

30 258

44 922

44 885

92 775

Bron: Financiële rekeningen van RTP.

C.   OPENBAREDIENSTVERPLICHTINGEN VAN RTP IN 1992-1998

| (41) | RTP moet diensten verschaffen op het gebied van de publieke televisieomroep. De omschrijving, toewijzing en financiering hiervan zijn in verscheidene wetten vastgelegd. |
| --- | --- |

(41)

RTP moet diensten verschaffen op het gebied van de publieke televisieomroep. De omschrijving, toewijzing en financiering hiervan zijn in verscheidene wetten vastgelegd.

| (42) | In wet nr. 58/90, die de uitoefening van de televisieomroepactiviteit regelt, zijn de bepalingen vervat die van toepassing zijn op particuliere omroepen en is tevens de verplichting van de staat om voor een publieke televisieomroep te zorgen vastgelegd (27). In wet nr. 21/92 betreffende de statuten van RTP zijn de belangrijkste openbaredienstverplichtingen en de financiering daarvan vastgelegd. |
| --- | --- |

(42)

In wet nr. 58/90, die de uitoefening van de televisieomroepactiviteit regelt, zijn de bepalingen vervat die van toepassing zijn op particuliere omroepen en is tevens de verplichting van de staat om voor een publieke televisieomroep te zorgen vastgelegd (27). In wet nr. 21/92 betreffende de statuten van RTP zijn de belangrijkste openbaredienstverplichtingen en de financiering daarvan vastgelegd.

| (43) | De openbare diensten en de financiering daarvan worden meer in detail beschreven in twee in 1993 en in 1996 tussen RTP en de Portugese staat gesloten dienstverleningsovereenkomsten, (hierna hetzij „oude openbaredienstverleningsovereenkomst” of „nieuwe openbaredienstverleningsovereenkomst” of „openbaredienstverleningsovereenkomsten” wanneer naar beide overeenkomsten wordt verwezen) (28). |
| --- | --- |

(43)

De openbare diensten en de financiering daarvan worden meer in detail beschreven in twee in 1993 en in 1996 tussen RTP en de Portugese staat gesloten dienstverleningsovereenkomsten, (hierna hetzij „oude openbaredienstverleningsovereenkomst” of „nieuwe openbaredienstverleningsovereenkomst” of „openbaredienstverleningsovereenkomsten” wanneer naar beide overeenkomsten wordt verwezen) (28).

| (44) | In artikel 4 van wet nr. 21/92 wordt bepaald dat tussen Portugal en RTP een concessieovereenkomst moet worden gesloten en worden de belangrijkste openbaredienstverplichtingen aangegeven die in het kader van deze overeenkomst moeten worden nagekomen. In artikel 4, lid 2, van genoemde wet zijn de algemene beginselen vervat die RTP bij de uitoefening van haar activiteit als vergunninghouder (29) in acht moet nemen. In artikel 4, lid 3, worden de verplichtingen van de openbare televisieomroep in detail aangegeven (30). |
| --- | --- |

(44)

In artikel 4 van wet nr. 21/92 wordt bepaald dat tussen Portugal en RTP een concessieovereenkomst moet worden gesloten en worden de belangrijkste openbaredienstverplichtingen aangegeven die in het kader van deze overeenkomst moeten worden nagekomen. In artikel 4, lid 2, van genoemde wet zijn de algemene beginselen vervat die RTP bij de uitoefening van haar activiteit als vergunninghouder (29) in acht moet nemen. In artikel 4, lid 3, worden de verplichtingen van de openbare televisieomroep in detail aangegeven (30).

| (45) | De openbaredienstverleningsovereenkomsten bevestigen de openbaredienstverplichtingen van RTP. In de eerste plaats gelden voor RTP algemene verplichtingen en verplichtingen inzake de inhoud van de programma’s (31). RTP moet een openbare omroep verzorgen, als onderdeel daarvan op twee zenders programma’s uitzenden en ervoor zorgen dat de zenders het gehele Portugese vasteland bestrijken. De eerste zender is van meer algemene aard en moet meer algemene programma’s aanbieden. De tweede zender moet meer gericht zijn op een specifiek publiek en programma’s bieden van culturele, educatieve en wetenschappelijke aard. Een van de zenders moet de autonome regio’s de Azoren en Madeira bestrijken. |
| --- | --- |

(45)

De openbaredienstverleningsovereenkomsten bevestigen de openbaredienstverplichtingen van RTP. In de eerste plaats gelden voor RTP algemene verplichtingen en verplichtingen inzake de inhoud van de programma’s (31). RTP moet een openbare omroep verzorgen, als onderdeel daarvan op twee zenders programma’s uitzenden en ervoor zorgen dat de zenders het gehele Portugese vasteland bestrijken. De eerste zender is van meer algemene aard en moet meer algemene programma’s aanbieden. De tweede zender moet meer gericht zijn op een specifiek publiek en programma’s bieden van culturele, educatieve en wetenschappelijke aard. Een van de zenders moet de autonome regio’s de Azoren en Madeira bestrijken.

| (46) | Ten tweede worden in de openbaredienstverleningsovereenkomsten specifieke programmeringsverplichtingen aan RTP opgelegd (32). Er zijn normen vastgelegd ten aanzien van de kwaliteit van de programma’s (zoals pluralisme, onpartijdige informatie, enz.) en de inhoud van de programma’s (nieuwe fictie, sport, kinderprogramma’s, Portugese cultuur, binnenlands nieuws en amusementprogramma’s). RTP moet zendtijd aan bepaalde entiteiten afstaan, de filmindustrie en andere vormen van audiovisuele productie ondersteunen, de productie van educatieve of opleidingsprogramma’s bevorderen, zorgen voor de uitwisseling van programma’s met de autonome regio’s de Azoren en Madeira en de samenwerking bevorderen met andere publieke omroeporganisaties in de Europese Unie. Daarnaast moet RTP voldoen aan specifieke programmeringsverplichtingen met betrekking tot de internationale samenwerking. Zo moet de onderneming bijvoorbeeld programma’s produceren voor en uitzenden naar Portugese gemeenschappen in het buitenland, naar de Afrikaanse landen waar Portugees de officiële taal is en naar Macau. RTP moet toezien op de werking van RTP Madeira en RTP Açores, en zijn productiecentra en delegaties in het buitenland behouden. |
| --- | --- |

(46)

Ten tweede worden in de openbaredienstverleningsovereenkomsten specifieke programmeringsverplichtingen aan RTP opgelegd (32). Er zijn normen vastgelegd ten aanzien van de kwaliteit van de programma’s (zoals pluralisme, onpartijdige informatie, enz.) en de inhoud van de programma’s (nieuwe fictie, sport, kinderprogramma’s, Portugese cultuur, binnenlands nieuws en amusementprogramma’s). RTP moet zendtijd aan bepaalde entiteiten afstaan, de filmindustrie en andere vormen van audiovisuele productie ondersteunen, de productie van educatieve of opleidingsprogramma’s bevorderen, zorgen voor de uitwisseling van programma’s met de autonome regio’s de Azoren en Madeira en de samenwerking bevorderen met andere publieke omroeporganisaties in de Europese Unie. Daarnaast moet RTP voldoen aan specifieke programmeringsverplichtingen met betrekking tot de internationale samenwerking. Zo moet de onderneming bijvoorbeeld programma’s produceren voor en uitzenden naar Portugese gemeenschappen in het buitenland, naar de Afrikaanse landen waar Portugees de officiële taal is en naar Macau. RTP moet toezien op de werking van RTP Madeira en RTP Açores, en zijn productiecentra en delegaties in het buitenland behouden.

| (47) | Ten derde worden in de openbaredienstverleningsovereenkomsten ook specifieke verplichtingen aan RTP opgelegd. Zo moet RTP bijvoorbeeld audiovisuele archieven beheren, technische vernieuwingen invoeren ten aanzien van haar materiaal en activiteiten, het Teatro Nacional de S. Carlos steunen en andere nader te preciseren diensten leveren. |
| --- | --- |

(47)

Ten derde worden in de openbaredienstverleningsovereenkomsten ook specifieke verplichtingen aan RTP opgelegd. Zo moet RTP bijvoorbeeld audiovisuele archieven beheren, technische vernieuwingen invoeren ten aanzien van haar materiaal en activiteiten, het Teatro Nacional de S. Carlos steunen en andere nader te preciseren diensten leveren.

| (48) | In artikel 5 van wet nr. 58/90 werd aan RTP voor een periode van 15 jaar, hernieuwbaar voor een periode van nog eens 15 jaar, de concessie voor de publieke omroep verleend die de frequenties met betrekking tot de eerste en de tweede zender bestrijkt. In artikel 4 van wet nr. 21/92 wordt bepaald dat RTP de concessiehouder van de publieke televisieomroep is. Bepaling 1 van de openbaredienstverleningsovereenkomsten bevestigt dat RTP de verlener van diensten op het gebied van de openbare televisieomroep is (33). |
| --- | --- |

(48)

In artikel 5 van wet nr. 58/90 werd aan RTP voor een periode van 15 jaar, hernieuwbaar voor een periode van nog eens 15 jaar, de concessie voor de publieke omroep verleend die de frequenties met betrekking tot de eerste en de tweede zender bestrijkt. In artikel 4 van wet nr. 21/92 wordt bepaald dat RTP de concessiehouder van de publieke televisieomroep is. Bepaling 1 van de openbaredienstverleningsovereenkomsten bevestigt dat RTP de verlener van diensten op het gebied van de openbare televisieomroep is (33).

| (49) | In de openbaredienstverleningsovereenkomsten (34) is een adviesraad (Conselho de Opinião) voorzien, die bestaat uit vertegenwoordigers van de verschillende sectoren van de publieke opinie en die kan interveniëren om na te gaan of RTP aan de algemene en specifieke verplichtingen op het gebied van publieke televisieomroep voldoet. |
| --- | --- |

(49)

In de openbaredienstverleningsovereenkomsten (34) is een adviesraad (Conselho de Opinião) voorzien, die bestaat uit vertegenwoordigers van de verschillende sectoren van de publieke opinie en die kan interveniëren om na te gaan of RTP aan de algemene en specifieke verplichtingen op het gebied van publieke televisieomroep voldoet.

| (50) | RTP moet aan de minister van Financiën een businessplan en een budget voor de openbare dienst voor het daaropvolgende jaar overleggen, (Plano de Actividades e Orçamento do Serviço Público), die vergezeld moeten gaan van adviezen welke zijn opgesteld door de accountants en de adviesraad van RTP. Daarnaast moet een verslag worden ingediend over de inachtneming van de openbaredienstverplichtingen in het voorgaande jaar (Relatório sobre o Cumprimento das Obrigacões do Serviço Público, (de „verslagen over de openbare dienst”), dat vergezeld gaat van een advies van het accountantscomité van RTP (35). |
| --- | --- |

(50)

RTP moet aan de minister van Financiën een businessplan en een budget voor de openbare dienst voor het daaropvolgende jaar overleggen, (Plano de Actividades e Orçamento do Serviço Público), die vergezeld moeten gaan van adviezen welke zijn opgesteld door de accountants en de adviesraad van RTP. Daarnaast moet een verslag worden ingediend over de inachtneming van de openbaredienstverplichtingen in het voorgaande jaar (Relatório sobre o Cumprimento das Obrigacões do Serviço Público, (de „verslagen over de openbare dienst”), dat vergezeld gaat van een advies van het accountantscomité van RTP (35).

| (51) | De minister van Financiën en het met de media belaste lid van de regering moeten verifiëren of de openbaredienstverleningsovereenkomsten zijn nageleefd. De algemeen inspecteur van financiën moet op het financieel plan een audit verrichten. Daarnaast moet door een externe gespecialiseerde accountant een jaarlijkse audit van de verslagen over de openbare dienst worden verricht (36). |
| --- | --- |

(51)

De minister van Financiën en het met de media belaste lid van de regering moeten verifiëren of de openbaredienstverleningsovereenkomsten zijn nageleefd. De algemeen inspecteur van financiën moet op het financieel plan een audit verrichten. Daarnaast moet door een externe gespecialiseerde accountant een jaarlijkse audit van de verslagen over de openbare dienst worden verricht (36).

| (52) | De nieuwe openbaredienstverleningsovereenkomst voorziet tevens, in geval van schendingen van de overeenkomst door RTP, in door Portugal op te leggen sancties in de vorm van geldboeten, inbeslagnames, terugbetaling of verbreking van de concessieovereenkomst. |
| --- | --- |

(52)

De nieuwe openbaredienstverleningsovereenkomst voorziet tevens, in geval van schendingen van de overeenkomst door RTP, in door Portugal op te leggen sancties in de vorm van geldboeten, inbeslagnames, terugbetaling of verbreking van de concessieovereenkomst.

| (53) | In de periode tussen 1992 en 1998 verrichtte een externe accountant audits op alle jaarrekeningen van RTP. |
| --- | --- |

(53)

In de periode tussen 1992 en 1998 verrichtte een externe accountant audits op alle jaarrekeningen van RTP.

| (54) | RTP had ook de verslagen over de openbare dienst van alle jaren ingediend, met uitzondering van het verslag over de openbare dienst van 1992, aangezien de verplichting om externe audits te laten verrichten voor de eerste keer was opgenomen in de oude openbaredienstverleningsovereenkomst die van 1993 dateert. Portugal betoogt dat voor de jaren 1995 tot en met 1998 een juridisch onafhankelijke accountant een gunstig en autonoom advies over de verslagen over de openbare dienst had uitgebracht (37). Portugal betoogt tevens dat alle verslagen over de openbare dienst in die periode vergezeld waren van een advies van het accountantscomité van RTP en van een audit van de inspecteur-generaal van Financiën (Inspecção-Geral de Finanças), die onafhankelijk is van RTP.
  De situatie ten aanzien van de externe audits van de verslagen over de openbare dienst kan als volgt worden beschreven: |
| --- | --- |

(54)

RTP had ook de verslagen over de openbare dienst van alle jaren ingediend, met uitzondering van het verslag over de openbare dienst van 1992, aangezien de verplichting om externe audits te laten verrichten voor de eerste keer was opgenomen in de oude openbaredienstverleningsovereenkomst die van 1993 dateert. Portugal betoogt dat voor de jaren 1995 tot en met 1998 een juridisch onafhankelijke accountant een gunstig en autonoom advies over de verslagen over de openbare dienst had uitgebracht (37). Portugal betoogt tevens dat alle verslagen over de openbare dienst in die periode vergezeld waren van een advies van het accountantscomité van RTP en van een audit van de inspecteur-generaal van Financiën (Inspecção-Geral de Finanças), die onafhankelijk is van RTP.

De situatie ten aanzien van de externe audits van de verslagen over de openbare dienst kan als volgt worden beschreven:

| (55) | De verslagen over de openbare dienst van 1993 en 1994 bevatten een verklaring van overeenstemming die bevestigde dat RTP aan haar openbaredienstverplichtingen had voldaan, maar alleen het bestuur van RTP. |
| --- | --- |

(55)

De verslagen over de openbare dienst van 1993 en 1994 bevatten een verklaring van overeenstemming die bevestigde dat RTP aan haar openbaredienstverplichtingen had voldaan, maar alleen het bestuur van RTP.

| (56) | Voor de jaren 1995, 1996, 1997 en 1998 bevatte het verslag over de openbare dienst verklaringen van overeenstemming van een onafhankelijke externe accountant, Maia, Mesquita & Associados — (Revisor Oficial das Contas) waarin werd vermeld dat bij de audit geen kwesties aan het licht waren gekomen die de berekening van de compenserende betalingen aan RTP waarnaar in de verslagen voor die jaren werd verwezen, aanzienlijk zouden beïnvloeden. |
| --- | --- |

(56)

Voor de jaren 1995, 1996, 1997 en 1998 bevatte het verslag over de openbare dienst verklaringen van overeenstemming van een onafhankelijke externe accountant, Maia, Mesquita & Associados — (Revisor Oficial das Contas) waarin werd vermeld dat bij de audit geen kwesties aan het licht waren gekomen die de berekening van de compenserende betalingen aan RTP waarnaar in de verslagen voor die jaren werd verwezen, aanzienlijk zouden beïnvloeden.

| (57) | In 2010 diende Portugal bij de Commissie meer alomvattende externe audits in van de verslagen over de openbare dienst voor de periode 1992-1997. De externe audits van de verslagen over de openbare dienst voor die periode werden georganiseerd door de nationale regelgevende instantie voor de media, Entidade Reguladora para a Comunicação Social (ERC). Zij werden voor die periode uitgevoerd door Pedro Roque SROC, een externe accountant, die onafhankelijk is van de RTP (38). Portugal diende ook een samenvattend verslag in dat voor alle jaren de resultaten van de audits bevatte.
  Er was al een externe audit over het verslag over de openbare dienst voor 1998. Die externe audit voor 1998 was uitgevoerd door BDO Binder, een externe accountant (het „BDO Binder verslag”) (39). |
| --- | --- |

(57)

In 2010 diende Portugal bij de Commissie meer alomvattende externe audits in van de verslagen over de openbare dienst voor de periode 1992-1997. De externe audits van de verslagen over de openbare dienst voor die periode werden georganiseerd door de nationale regelgevende instantie voor de media, Entidade Reguladora para a Comunicação Social (ERC). Zij werden voor die periode uitgevoerd door Pedro Roque SROC, een externe accountant, die onafhankelijk is van de RTP (38). Portugal diende ook een samenvattend verslag in dat voor alle jaren de resultaten van de audits bevatte.

Er was al een externe audit over het verslag over de openbare dienst voor 1998. Die externe audit voor 1998 was uitgevoerd door BDO Binder, een externe accountant (het „BDO Binder verslag”) (39).

| (58) | Het mandaat van de audits 1992-1997 bestond er, voor elk jaar in kwestie, in na te gaan of RTP haar mandaat vervulde zoals in de destijds geldende openbaredienstverleningsovereenkomsten was vastgelegd en of er overeenstemming was tussen de kosten van de openbarediensttaak en de compenserende betalingen. In de externe audits werden de uit de openbaredienstverleningsovereenkomsten voortvloeiende verplichtingen opgesomd, werden de diverse wetten in aanmerking genomen die op de openbaredienstverplichtingen van RTP van toepassing waren (bijvoorbeeld, de Televisiewet nr. 58/90 van 7 september 1990) alsook het businessplan en de begroting van de openbare dienst (Plano de Actividades e Orçamento do Serviço Público) en de verslagen over de openbare dienst. Bij de externe audits werd nagegaan of de openbaredienstverplichtingen werden nageleefd. In de verslagen werden de door Portugal uitgekeerde compenserende betalingen vergeleken met de kosten die in de verslagen over de openbare dienst werden opgevoerd. |
| --- | --- |

(58)

Het mandaat van de audits 1992-1997 bestond er, voor elk jaar in kwestie, in na te gaan of RTP haar mandaat vervulde zoals in de destijds geldende openbaredienstverleningsovereenkomsten was vastgelegd en of er overeenstemming was tussen de kosten van de openbarediensttaak en de compenserende betalingen. In de externe audits werden de uit de openbaredienstverleningsovereenkomsten voortvloeiende verplichtingen opgesomd, werden de diverse wetten in aanmerking genomen die op de openbaredienstverplichtingen van RTP van toepassing waren (bijvoorbeeld, de Televisiewet nr. 58/90 van 7 september 1990) alsook het businessplan en de begroting van de openbare dienst (Plano de Actividades e Orçamento do Serviço Público) en de verslagen over de openbare dienst. Bij de externe audits werd nagegaan of de openbaredienstverplichtingen werden nageleefd. In de verslagen werden de door Portugal uitgekeerde compenserende betalingen vergeleken met de kosten die in de verslagen over de openbare dienst werden opgevoerd.

| (59) | Voor alle jaren in kwestie, dat wil zeggen 1992-1997, werd in de audits geconcludeerd dat RTP haar belangrijkste omroepverplichtingen in hoofdzaak was nagekomen. In de audits wordt tevens gesteld dat „wat de overeenstemming tussen de openbarediensttaken en de compensatie van de „werkelijke” kosten betreft, er geen materieel relevante distorsies zijn die de naleving van de in de periode in kwestie geldende wetgeving ongunstig beïnvloeden”. Voor alle boekjaren concludeert het samenvattende verslag dat de compenserende betaling door Portugal minder bedroeg dan de in ieder verslag over de openbare dienst aangegeven bedragen. De audits worden op de website van de ERC (40) gepubliceerd. Ook het BDO Binder verslag maakte geen enkele melding van overcompensatie voor de verstrekte openbare dienst. |
| --- | --- |

(59)

Voor alle jaren in kwestie, dat wil zeggen 1992-1997, werd in de audits geconcludeerd dat RTP haar belangrijkste omroepverplichtingen in hoofdzaak was nagekomen. In de audits wordt tevens gesteld dat „wat de overeenstemming tussen de openbarediensttaken en de compensatie van de „werkelijke” kosten betreft, er geen materieel relevante distorsies zijn die de naleving van de in de periode in kwestie geldende wetgeving ongunstig beïnvloeden”. Voor alle boekjaren concludeert het samenvattende verslag dat de compenserende betaling door Portugal minder bedroeg dan de in ieder verslag over de openbare dienst aangegeven bedragen. De audits worden op de website van de ERC (40) gepubliceerd. Ook het BDO Binder verslag maakte geen enkele melding van overcompensatie voor de verstrekte openbare dienst.

| (60) | Krachtens artikel 5 van wet nr. 21/92 heeft RTP het recht voor het vervullen van haar openbaredienstverplichtingen een compensatie te ontvangen. Dat recht wordt door de openbaredienstverleningsovereenkomst bevestigd. |
| --- | --- |

(60)

Krachtens artikel 5 van wet nr. 21/92 heeft RTP het recht voor het vervullen van haar openbaredienstverplichtingen een compensatie te ontvangen. Dat recht wordt door de openbaredienstverleningsovereenkomst bevestigd.

| (61) | Naast het systeem van jaarlijkse compensatiebetalingen (zie overweging 19) is in de openbaredienstverleningsovereenkomsten vastgelegd dat Portugal financiering verleent voor:






  a) | de betaling van specifieke diensten die in tussen door de staat en RTP gesloten of nog te sluiten dienstverleningsovereenkomsten zijn vastgelegd (41); |
| --- | --- | --- |

(61)

Naast het systeem van jaarlijkse compensatiebetalingen (zie overweging 19) is in de openbaredienstverleningsovereenkomsten vastgelegd dat Portugal financiering verleent voor:

a)

de betaling van specifieke diensten die in tussen door de staat en RTP gesloten of nog te sluiten dienstverleningsovereenkomsten zijn vastgelegd (41);

| b) | deelneming door de staat aan alle investeringen die door RTP worden gedaan, met name investeringen die zijn bestemd voor de infrastructuur welke noodzakelijk is voor de werking van de productie- en omroepcentra in de autonome regio’s de Azoren en Madeira, de audiovisuele archieven en de internationale uitzendingen van RTP alsook andere investeringen die de concessiehouder om technische redenen moet doen (42). |
| --- | --- |

b)

deelneming door de staat aan alle investeringen die door RTP worden gedaan, met name investeringen die zijn bestemd voor de infrastructuur welke noodzakelijk is voor de werking van de productie- en omroepcentra in de autonome regio’s de Azoren en Madeira, de audiovisuele archieven en de internationale uitzendingen van RTP alsook andere investeringen die de concessiehouder om technische redenen moet doen (42).

| (62) | Om de kosten en ontvangsten in het kader van de openbaredienstverplichtingen te bepalen ten aanzien waarvan compensatiebetalingen kunnen worden gedaan past RTP een analytisch boekhoudsysteem toe. In de openbaredienstverleningsovereenkomsten worden de criteria aangegeven voor de met iedere afzonderlijke openbaredienstverplichting verband houdende kosten ten aanzien waarvan compensatiebetalingen kunnen worden gedaan (43). |
| --- | --- |

(62)

Om de kosten en ontvangsten in het kader van de openbaredienstverplichtingen te bepalen ten aanzien waarvan compensatiebetalingen kunnen worden gedaan past RTP een analytisch boekhoudsysteem toe. In de openbaredienstverleningsovereenkomsten worden de criteria aangegeven voor de met iedere afzonderlijke openbaredienstverplichting verband houdende kosten ten aanzien waarvan compensatiebetalingen kunnen worden gedaan (43).

| (63) | Op basis van de in de vorige overweging genoemde analytische boekhouding verdeelt RTP kosten en ontvangsten (bijvoorbeeld personeel en materieel) om een bepaald aantal activiteiten (zoals beheer van de programmering, rechtstreekse en onrechtstreekse programmakosten, spreidingskosten, kosten van uitzending, marketingkosten en algemene kosten) te dekken. |
| --- | --- |

(63)

Op basis van de in de vorige overweging genoemde analytische boekhouding verdeelt RTP kosten en ontvangsten (bijvoorbeeld personeel en materieel) om een bepaald aantal activiteiten (zoals beheer van de programmering, rechtstreekse en onrechtstreekse programmakosten, spreidingskosten, kosten van uitzending, marketingkosten en algemene kosten) te dekken.

| (64) | De rechtstreekse kosten van de verschillende activiteiten worden verdeeld over de verschillende kostenposten (bijvoorbeeld RTP1, RTP2, RTPi RTP Afrika). De indirecte kosten worden aan de kostenposten toegewezen op basis van coherente analytische criteria (bijvoorbeeld het aantal zenduren) (44). |
| --- | --- |

(64)

De rechtstreekse kosten van de verschillende activiteiten worden verdeeld over de verschillende kostenposten (bijvoorbeeld RTP1, RTP2, RTPi RTP Afrika). De indirecte kosten worden aan de kostenposten toegewezen op basis van coherente analytische criteria (bijvoorbeeld het aantal zenduren) (44).

| (65) | De analytische boekhouding heeft de volgende kenmerken:






  a) | overeenkomstig de openbaredienstverleningsovereenkomsten mogen alleen de netto-exploitatiekosten worden gecompenseerd volgens de in de openbaredienstverleningsovereenkomsten beschreven methode. Ten aanzien van de financiële kosten, buitengewone uitgaven en voorzieningen die niet rechtstreeks met een activiteit verband houden kan geen compensatie worden gegeven (45); |
| --- | --- | --- |

(65)

De analytische boekhouding heeft de volgende kenmerken:

a)

overeenkomstig de openbaredienstverleningsovereenkomsten mogen alleen de netto-exploitatiekosten worden gecompenseerd volgens de in de openbaredienstverleningsovereenkomsten beschreven methode. Ten aanzien van de financiële kosten, buitengewone uitgaven en voorzieningen die niet rechtstreeks met een activiteit verband houden kan geen compensatie worden gegeven (45);

| b) | voor de berekening van de netto terugbetaalbare exploitatiekosten moet RTP de exploitatie-ontvangsten die uit iedere openbaredienstverplichting voortvloeien aftrekken; |
| --- | --- |

b)

voor de berekening van de netto terugbetaalbare exploitatiekosten moet RTP de exploitatie-ontvangsten die uit iedere openbaredienstverplichting voortvloeien aftrekken;

| c) | volgens de oude openbaredienstverleningsovereenkomst was geen compensatie toegestaan voor de openbaredienstverplichting betreffende de exploitatie van RTP1 en RTP2 en de verplichting ervoor te zorgen dat de autonome regio’s door een van deze zenders werden bestreken (46); |
| --- | --- |

c)

volgens de oude openbaredienstverleningsovereenkomst was geen compensatie toegestaan voor de openbaredienstverplichting betreffende de exploitatie van RTP1 en RTP2 en de verplichting ervoor te zorgen dat de autonome regio’s door een van deze zenders werden bestreken (46);

| d) | volgens de nieuwe openbaredienstverleningsovereenkomst kunnen ten aanzien van de exploitatiekosten van RTP1 en RTP2 compensatiebetalingen worden gedaan, doch is geen enkele aanvullende compensatie mogelijk indien de reële exploitatiekosten (netto) van RTP1 en RTP2 hoger liggen dan de geraamde kosten (47). |
| --- | --- |

d)

volgens de nieuwe openbaredienstverleningsovereenkomst kunnen ten aanzien van de exploitatiekosten van RTP1 en RTP2 compensatiebetalingen worden gedaan, doch is geen enkele aanvullende compensatie mogelijk indien de reële exploitatiekosten (netto) van RTP1 en RTP2 hoger liggen dan de geraamde kosten (47).

| (66) | RTP gaf de nettokosten van de exploitatie van de publieke omroep aan in de jaarverslagen over de openbare dienst, overeenkomstig de in de overwegingen 60 tot en met 65 vermelde kostenberekeningsmethode. Onderstaande tabel geeft een globaal beeld van de kosten van iedere activiteit van de openbare dienst ten aanzien waarvan RTP recht heeft op compensatiebetalingen.

  Tabel 4


  Opgegeven en voor compensatie in aanmerking komende nettokosten van de publieke omroep













  (in miljoen PTE) |
| --- | --- |
| | 1992 | 1993 | 1994 | 1995 | 1996 | 1997 | 1998 |
| Teletekst | | | | | | 112,9 | 86,8 |
| Exploitatie van RTP Internacional | 882,3 | 1 517,4 | 1 826,9 | 1 890,8 | 2 059,6 | 3 999,1 | 3 712,9 |
| RTP Afrika | — | — | — | — | | 654,7 | 1 332,0 |
| Rechtstreeks uitzending door RTP1 naar Azoren en Madeira | — | — | — | — | — | 76,8 | 295,4 |
| Audiovisuele archieven | 509,1 | 241,6 | 402,7 | 492,7 | 184,9 | 909,4 | 672,1 |
| Samenwerking met de Portugeestalige Afrikaanse landen | 186,9 | 128,4 | 172,2 | 148,6 | 144,9 | 202,4 | 200,3 |
| Kostenverschil | 406,7 | 1 312,8 | 1 314,2 | 1 050,3 | 1 050,0 | 622,6 | 208,6 |
| Delegaties/correspondenten | 797,8 | 658,2 | 681,1 | 642,7 | 583,2 | 457,2 | 211,0 |
| Fundação do Teatro Nacional (stichting van het theater S. Carlos) | | 50,0 | 55,0 | 60,0 | 60,0 | 60,0 | 60,0 |
| Bevordering van de filmproductie | | 215,0 | 95,0 | 27,5 | 156,5 | 391,1 | 352,8 |
| Exploitatie van centra in de autonome gebieden | 3 453,4 | 3 486,0 | 3 685,9 | 3 696,1 | 3 846,6 | 3 459,2 | 2 855,2 |
| Zendtijd voor specifieke entiteiten | 482,0 | 350,6 | 151,1 | 94,6 | 80,8 | | |
| Sport TV (48) | | | | | | | – 440,0 |
| Netto-exploitatiekosten van RTP1 | | | | | | 16 946,1 | 11 916,6 |
| Netto-exploitatiekosten van RTP2 | | | | | 9 050,6 | 10 080,6 | 8 637,6 |
| Netto totale exploitatiekosten | 6 718,2 | 7 960,0 | 8 384,1 | 8 103,3 | 17 217,1 | 37 972,1 | 30 101,3 |
| Bron: Door de Portugese autoriteiten verstrekte gegevens en verslagen over de openbare dienst. |

(66)

RTP gaf de nettokosten van de exploitatie van de publieke omroep aan in de jaarverslagen over de openbare dienst, overeenkomstig de in de overwegingen 60 tot en met 65 vermelde kostenberekeningsmethode. Onderstaande tabel geeft een globaal beeld van de kosten van iedere activiteit van de openbare dienst ten aanzien waarvan RTP recht heeft op compensatiebetalingen.

Tabel 4

Opgegeven en voor compensatie in aanmerking komende nettokosten van de publieke omroep

(in miljoen PTE)

1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

Teletekst

112,9

86,8

Exploitatie van RTP Internacional

882,3

1 517,4

1 826,9

1 890,8

2 059,6

3 999,1

3 712,9

RTP Afrika

—

—

—

—

654,7

1 332,0

Rechtstreeks uitzending door RTP1 naar Azoren en Madeira

—

—

—

—

—

76,8

295,4

Audiovisuele archieven

509,1

241,6

402,7

492,7

184,9

909,4

672,1

Samenwerking met de Portugeestalige Afrikaanse landen

186,9

128,4

172,2

148,6

144,9

202,4

200,3

Kostenverschil

406,7

1 312,8

1 314,2

1 050,3

1 050,0

622,6

208,6

Delegaties/correspondenten

797,8

658,2

681,1

642,7

583,2

457,2

211,0

Fundação do Teatro Nacional (stichting van het theater S. Carlos)

50,0

55,0

60,0

60,0

60,0

60,0

Bevordering van de filmproductie

215,0

95,0

27,5

156,5

391,1

352,8

Exploitatie van centra in de autonome gebieden

3 453,4

3 486,0

3 685,9

3 696,1

3 846,6

3 459,2

2 855,2

Zendtijd voor specifieke entiteiten

482,0

350,6

151,1

94,6

80,8

Sport TV (48)

– 440,0

Netto-exploitatiekosten van RTP1

16 946,1

11 916,6

Netto-exploitatiekosten van RTP2

9 050,6

10 080,6

8 637,6

Netto totale exploitatiekosten

6 718,2

7 960,0

8 384,1

8 103,3

17 217,1

37 972,1

30 101,3

Bron: Door de Portugese autoriteiten verstrekte gegevens en verslagen over de openbare dienst.

| (67) | In onderstaande tabel wordt een overzicht gegeven van de investeringen van RTP in uitrusting voor haar publiekeomroepactiviteiten. In de tabel worden zowel de werkelijke investeringen in de publiekeomroepactiviteiten, zoals die uit de financiële jaarrekening blijken, als de investeringen die in de verslagen over de publieke omroep worden opgegeven, opgenomen. De werkelijke investeringen in publieke-omroepactiviteiten bedroegen meer dan de investeringen die in de openbaredienstverleningsovereenkomsten staan aangegeven.

  Tabel 5


  Investeringen in publiekeomroepactiviteiten














  (in miljoen PTE) |
| --- | --- |
| | 1992 | 1993 | 1994 | 1995 | 1996 | 1997 | 1998 | Totaal |
| Financiële jaarrekening | 2 632,6 | 2 102,0 | 2 763,9 | 992,7 | 1 480,4 | 4 037,4 | 6 054,2 | 20 063,2 |
| Verslagen over de publieke omroep | 2 327,3 | 98,0 | 1 975,1 | 154,4 | 28,1 | 4 037,4 | 6 127,8 | 14 748,1 |
| Verschil | 305,3 | 2 004,0 | 788,8 | 838,3 | 1 452,3 | 0 | –73,6 | 5 315,1 |
| Bron: Financiële jaarrekeningen van RTP en verslagen over de publieke omroep. |

(67)

In onderstaande tabel wordt een overzicht gegeven van de investeringen van RTP in uitrusting voor haar publiekeomroepactiviteiten. In de tabel worden zowel de werkelijke investeringen in de publiekeomroepactiviteiten, zoals die uit de financiële jaarrekening blijken, als de investeringen die in de verslagen over de publieke omroep worden opgegeven, opgenomen. De werkelijke investeringen in publieke-omroepactiviteiten bedroegen meer dan de investeringen die in de openbaredienstverleningsovereenkomsten staan aangegeven.

Tabel 5

Investeringen in publiekeomroepactiviteiten

(in miljoen PTE)

1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

Totaal

Financiële jaarrekening

2 632,6

2 102,0

2 763,9

992,7

1 480,4

4 037,4

6 054,2

20 063,2

Verslagen over de publieke omroep

2 327,3

98,0

1 975,1

154,4

28,1

4 037,4

6 127,8

14 748,1

Verschil

305,3

2 004,0

788,8

838,3

1 452,3

0

–73,6

5 315,1

Bron: Financiële jaarrekeningen van RTP en verslagen over de publieke omroep.

| (68) | Met de ad-hocmaatregel werd beoogd RTP te vergoeden voor de openbaredienstverplichtingen die aan de onderneming waren opgelegd en haar investeringen te financieren. |
| --- | --- |

(68)

Met de ad-hocmaatregel werd beoogd RTP te vergoeden voor de openbaredienstverplichtingen die aan de onderneming waren opgelegd en haar investeringen te financieren.

| (69) | In Portugal is de exploitant van de publieke omroep niet gekozen na een aanbestedingsprocedure in het kader waarvan alle geïnteresseerde ondernemingen de gelegenheid hadden om de hoogte aan te geven van de vergoeding die zij nodig zouden hebben om de openbareomroepconcessie te exploiteren. RTP is door de regering aangewezen om de openbare dienst op het gebied van televisieomroep te leveren. |
| --- | --- |

(69)

In Portugal is de exploitant van de publieke omroep niet gekozen na een aanbestedingsprocedure in het kader waarvan alle geïnteresseerde ondernemingen de gelegenheid hadden om de hoogte aan te geven van de vergoeding die zij nodig zouden hebben om de openbareomroepconcessie te exploiteren. RTP is door de regering aangewezen om de openbare dienst op het gebied van televisieomroep te leveren.

| (70) | Sedert 1992 zijn zowel publieke als particuliere exploitanten aanwezig op de Portugese televisiemarkt. Naast RTP hebben de particuliere televisieomroepen SIC en TVI een zendmachtiging. SIC was de eerste particuliere operator die op 6 oktober 1992 met haar omroepactiviteiten is begonnen. De maatregelen ten gunste van RTP zouden tot gevolg kunnen hebben dat de concurrentie op de Portugese televisieomroepmarkt wordt vervalst. |
| --- | --- |

(70)

Sedert 1992 zijn zowel publieke als particuliere exploitanten aanwezig op de Portugese televisiemarkt. Naast RTP hebben de particuliere televisieomroepen SIC en TVI een zendmachtiging. SIC was de eerste particuliere operator die op 6 oktober 1992 met haar omroepactiviteiten is begonnen. De maatregelen ten gunste van RTP zouden tot gevolg kunnen hebben dat de concurrentie op de Portugese televisieomroepmarkt wordt vervalst.

III.   OPMERKINGEN VAN BELANGHEBBENDEN

| (71) | Na de inleiding van de onderzoeksprocedure in deze zaak hebben diverse belanghebbenden opmerkingen gemaakt over de in de overwegingen 21 tot en met 39 genoemde maatregelen. Onderstaande overwegingen bieden een overzicht van de relevante opmerkingen van de belanghebbenden, ingedeeld naar maatregel. |
| --- | --- |

(71)

Na de inleiding van de onderzoeksprocedure in deze zaak hebben diverse belanghebbenden opmerkingen gemaakt over de in de overwegingen 21 tot en met 39 genoemde maatregelen. Onderstaande overwegingen bieden een overzicht van de relevante opmerkingen van de belanghebbenden, ingedeeld naar maatregel.

| (72) | In dit gedeelte worden alleen de opmerkingen behandeld die verband houden met kwesties die na het arrest van het Gerecht van eerste aanleg in zaak T-442/03 nog hangende zijn, te weten de kwesties betreffende de vrijstelling van de kosten van notariële akten, registratiekosten en publicatiekosten, en met betrekking tot de andere maatregelen (de overeenkomst met de Segurança Social in 1993, kapitaalinjecties in de periode 1994-1997 en een lening in 1998), als bedoeld in artikel 1 van Beschikking 2005/406/EG. Deze opmerkingen van belanghebbenden omvatten opmerkingen die na het eerste besluit van de Commissie tot inleiding van de procedure van 15 november 2001 zijn gezonden en opmerkingen die na de publicatie van het verzoek tot het maken van opmerkingen van 24 december 2008 door de Commissie zijn ontvangen (49). |
| --- | --- |

(72)

In dit gedeelte worden alleen de opmerkingen behandeld die verband houden met kwesties die na het arrest van het Gerecht van eerste aanleg in zaak T-442/03 nog hangende zijn, te weten de kwesties betreffende de vrijstelling van de kosten van notariële akten, registratiekosten en publicatiekosten, en met betrekking tot de andere maatregelen (de overeenkomst met de Segurança Social in 1993, kapitaalinjecties in de periode 1994-1997 en een lening in 1998), als bedoeld in artikel 1 van Beschikking 2005/406/EG. Deze opmerkingen van belanghebbenden omvatten opmerkingen die na het eerste besluit van de Commissie tot inleiding van de procedure van 15 november 2001 zijn gezonden en opmerkingen die na de publicatie van het verzoek tot het maken van opmerkingen van 24 december 2008 door de Commissie zijn ontvangen (49).

| (73) | SIC en TVI betoogden dat de vrijstelling van de kosten van notariële akten en registratiekosten een uitzondering is op de regels die op grond van het Portugese recht van toepassing zijn op iedere verandering van de statuten van een vennootschap. SIC voegde daaraan toe dat de reikwijdte van deze maatregel niet beperkt is tot de omvorming van RTP in 1992. Overeenkomstig artikel 11, lid 2, van wet nr. 21/92 geniet RTP voor elke soort inschrijving en registratie een algemene vrijstelling van belasting en rechten. |
| --- | --- |

(73)

SIC en TVI betoogden dat de vrijstelling van de kosten van notariële akten en registratiekosten een uitzondering is op de regels die op grond van het Portugese recht van toepassing zijn op iedere verandering van de statuten van een vennootschap. SIC voegde daaraan toe dat de reikwijdte van deze maatregel niet beperkt is tot de omvorming van RTP in 1992. Overeenkomstig artikel 11, lid 2, van wet nr. 21/92 geniet RTP voor elke soort inschrijving en registratie een algemene vrijstelling van belasting en rechten.

| (74) | TVI merkt op dat RTP eveneens was vrijgesteld van betaling van de kosten in verband met de publicatie van de notariële akte. |
| --- | --- |

(74)

TVI merkt op dat RTP eveneens was vrijgesteld van betaling van de kosten in verband met de publicatie van de notariële akte.

| (75) | Wat de kapitaalinjecties in de periode 1994-1997 betreft, betoogden SIC, ACT (de Europese vereniging van commerciële televisie), de Italiaanse commerciële omroep Mediaset en TVI dat geen enkele redelijke aandeelhouder zou zijn overgegaan tot kapitaaluitbreiding bij een vennootschap met de kenmerken van RTP. De genoemde kapitaalinbreng werd gedaan in een vennootschap die een ernstig tekort vertoonde, zonder coherent herstructureringsplan dat de onderneming levensvatbaar kon maken. |
| --- | --- |

(75)

Wat de kapitaalinjecties in de periode 1994-1997 betreft, betoogden SIC, ACT (de Europese vereniging van commerciële televisie), de Italiaanse commerciële omroep Mediaset en TVI dat geen enkele redelijke aandeelhouder zou zijn overgegaan tot kapitaaluitbreiding bij een vennootschap met de kenmerken van RTP. De genoemde kapitaalinbreng werd gedaan in een vennootschap die een ernstig tekort vertoonde, zonder coherent herstructureringsplan dat de onderneming levensvatbaar kon maken.

| (76) | Bovendien hield SIC, wat de lening van 1998 betreft, staande dat, rekening houdend met het feit dat RTP in 1996 „technisch failliet” was, geen enkele financiële instelling een dergelijke lening aan RTP zou hebben verstrekt. |
| --- | --- |

(76)

Bovendien hield SIC, wat de lening van 1998 betreft, staande dat, rekening houdend met het feit dat RTP in 1996 „technisch failliet” was, geen enkele financiële instelling een dergelijke lening aan RTP zou hebben verstrekt.

| (77) | Met name SIC wees nadrukkelijk op het ontbreken van externe audits, die regelmatig hadden moeten plaatsvinden. Ook verwees SIC naar de tekortkomingen die voor 1998 waren gevonden en die beschreven staan in het BDO Binder verslag over dat boekjaar, de enige bestaande externe audit, die de Commissie in aanmerking had moeten nemen. SIC wees op een aantal kritische passages in het BDO Binder verslag over 1998, waaronder overschrijding van de maximum reclamezendtijd in de televisie-uitzendingen van RTP. SIC wijst erop dat, volgens de openbaredienstverleningsovereenkomsten, RTP beperkingen inzake de reclamezendtijd in acht moet nemen en zij bijvoorbeeld alleen een bepaald aantal minuten reclame per uur mag laten zien. Volgens de conclusies van het BDO Binder verslag werd dit voorschrift in 1998 niet in acht genomen. SIC citeerde ook de in dat verslag vermelde vaststelling dat een aantal activa niet in de boekhouding waren opgenomen, wat de onderneming als bewijs lijkt te beschouwen dat de respectieve investeringen voor die activa niet zijn gedaan. |
| --- | --- |

(77)

Met name SIC wees nadrukkelijk op het ontbreken van externe audits, die regelmatig hadden moeten plaatsvinden. Ook verwees SIC naar de tekortkomingen die voor 1998 waren gevonden en die beschreven staan in het BDO Binder verslag over dat boekjaar, de enige bestaande externe audit, die de Commissie in aanmerking had moeten nemen. SIC wees op een aantal kritische passages in het BDO Binder verslag over 1998, waaronder overschrijding van de maximum reclamezendtijd in de televisie-uitzendingen van RTP. SIC wijst erop dat, volgens de openbaredienstverleningsovereenkomsten, RTP beperkingen inzake de reclamezendtijd in acht moet nemen en zij bijvoorbeeld alleen een bepaald aantal minuten reclame per uur mag laten zien. Volgens de conclusies van het BDO Binder verslag werd dit voorschrift in 1998 niet in acht genomen. SIC citeerde ook de in dat verslag vermelde vaststelling dat een aantal activa niet in de boekhouding waren opgenomen, wat de onderneming als bewijs lijkt te beschouwen dat de respectieve investeringen voor die activa niet zijn gedaan.

| (78) | Na de nietigverklaring van artikel 1 en een deel van artikel 2 van Beschikking 2005/406/EG door het Gerecht van eerste aanleg in de zaak T-442/03 betoogt SIC dat de Commissie in deze beschikking ook rekening moet houden met het verslag van de Portugese rekenkamer (Tribunal de Contas, hierna „rekenkamer” genoemd) van juni 2002 (nr. 8/2002); dit verslag, dat betrekking heeft op de periode 1997-2000 (die echter tot 1993 werd uitgebreid) had volgens SIC het objectieve doel het beheer van RTP en de verzorging door RTP van openbare televisie ten aanzien van doeltreffendheid, efficiëntie en economie te onderzoeken. De conclusies van het verslag samenvattend onderstreept SIC dat een strategie ontbrak om de programma’s van RTP te definiëren en dat de richtsnoeren van het interne accountantscomité betreffende de kostenbeperkingen niet werden nageleefd en de jaarlijkse begrotingen niet in acht werden genomen. SIC verklaarde voorts dat de rekenkamer erop wijst dat Portugal nog niet heeft gepreciseerd dat de verlening van staatssteun verband houdt met de werkelijke inachtneming van haar openbaredienstverplichting. |
| --- | --- |

(78)

Na de nietigverklaring van artikel 1 en een deel van artikel 2 van Beschikking 2005/406/EG door het Gerecht van eerste aanleg in de zaak T-442/03 betoogt SIC dat de Commissie in deze beschikking ook rekening moet houden met het verslag van de Portugese rekenkamer (Tribunal de Contas, hierna „rekenkamer” genoemd) van juni 2002 (nr. 8/2002); dit verslag, dat betrekking heeft op de periode 1997-2000 (die echter tot 1993 werd uitgebreid) had volgens SIC het objectieve doel het beheer van RTP en de verzorging door RTP van openbare televisie ten aanzien van doeltreffendheid, efficiëntie en economie te onderzoeken. De conclusies van het verslag samenvattend onderstreept SIC dat een strategie ontbrak om de programma’s van RTP te definiëren en dat de richtsnoeren van het interne accountantscomité betreffende de kostenbeperkingen niet werden nageleefd en de jaarlijkse begrotingen niet in acht werden genomen. SIC verklaarde voorts dat de rekenkamer erop wijst dat Portugal nog niet heeft gepreciseerd dat de verlening van staatssteun verband houdt met de werkelijke inachtneming van haar openbaredienstverplichting.

| (79) | SIC wees op de algemene conclusies van de Portugese rekenkamer over de openbaredienstverleningsovereenkomsten, die voor RTP een aanleiding vormen om efficiëntie en doeltreffendheid bij het beheer van RTP te veronachtzamen, wat samengaat met een vage en weinig specifieke openbaredienstopdracht. |
| --- | --- |

(79)

SIC wees op de algemene conclusies van de Portugese rekenkamer over de openbaredienstverleningsovereenkomsten, die voor RTP een aanleiding vormen om efficiëntie en doeltreffendheid bij het beheer van RTP te veronachtzamen, wat samengaat met een vage en weinig specifieke openbaredienstopdracht.

IV.   OPMERKINGEN VAN PORTUGAL

| (80) | Ten aanzien van de vrijstelling van de kosten van notariële akten, registratiekosten en publicatiekosten stelt Portugal dat, aangezien de omvorming van de openbare onderneming tot naamloze vennootschap (sociedade anónima) door middel van een wetgevingsbesluit moest plaatsvinden, er geen basis bestond voor het innen van de rechten en kosten in verband met de formalisering bij notariële akte van die omvorming of de registratie en publicatie ervan. |
| --- | --- |

(80)

Ten aanzien van de vrijstelling van de kosten van notariële akten, registratiekosten en publicatiekosten stelt Portugal dat, aangezien de omvorming van de openbare onderneming tot naamloze vennootschap (sociedade anónima) door middel van een wetgevingsbesluit moest plaatsvinden, er geen basis bestond voor het innen van de rechten en kosten in verband met de formalisering bij notariële akte van die omvorming of de registratie en publicatie ervan.

| (81) | De omvorming van RTP tot naamloze vennootschap werd in 1992 uitgevoerd met het doel de onderneming onder het privaatrecht te brengen en de wijze waarop zij haar activiteiten verricht meer op die van particuliere operatoren af te stemmen. Men achtte het noodzakelijk RTP van alle middelen te voorzien waarmee zij haar doelstellingen van openbare dienstverlening zo goed mogelijk kon vervullen in een markt die in toenemende mate voor concurrentie openstond. De bedoeling was de activiteiten en het beheer van RTP dezelfde flexibiliteit te verlenen als „gewone” ondernemingen waarop het private handelsrecht van toepassing is. Volgens Portugal was de opzet van de naamloze vennootschap minder omslachtig dan de staatscontroleprocedures die eerder op RTP als openbare onderneming van toepassing waren en biedt het zodoende betere voorwaarden voor de ontwikkeling van televisiezenders en hun programmering. |
| --- | --- |

(81)

De omvorming van RTP tot naamloze vennootschap werd in 1992 uitgevoerd met het doel de onderneming onder het privaatrecht te brengen en de wijze waarop zij haar activiteiten verricht meer op die van particuliere operatoren af te stemmen. Men achtte het noodzakelijk RTP van alle middelen te voorzien waarmee zij haar doelstellingen van openbare dienstverlening zo goed mogelijk kon vervullen in een markt die in toenemende mate voor concurrentie openstond. De bedoeling was de activiteiten en het beheer van RTP dezelfde flexibiliteit te verlenen als „gewone” ondernemingen waarop het private handelsrecht van toepassing is. Volgens Portugal was de opzet van de naamloze vennootschap minder omslachtig dan de staatscontroleprocedures die eerder op RTP als openbare onderneming van toepassing waren en biedt het zodoende betere voorwaarden voor de ontwikkeling van televisiezenders en hun programmering.

| (82) | Portugal betoogt dat de omvorming van RTP bij wet in 1992, met als gevolg dat voor de formalisering van dat besluit geen „notariële akte” nodig was, in overeenstemming was met de aard en de opzet van het Portugese rechtsstelsel. In dit verband herinnert Portugal eraan dat RTP in 1975 bij wet, namelijk bij wetsdecreet nr. 674-D/75 als openbare onderneming was opgericht. Daarom moesten dit soort besluiten, zoals uitdrukkelijk is vereist in wet nr. 84/88 betreffende de omvorming van overheidsbedrijven tot naamloze vennootschap, eveneens bij wet plaatsvinden.
  Overeenkomstig artikel 3, lid 2, van wet nr. 84/88, die een algemene wet is over de omvorming van overheidsbedrijven tot naamloze vennootschap (zie overweging 25), moesten in het wetgevingsbesluit waarin de omvorming van overheidsbedrijven was vastgelegd de statuten worden goedgekeurd van de naamloze vennootschap die uit de omvorming voortvloeide. Dit is bovendien in overeenstemming met het beginsel van de gelijkwaardigheid van besluiten, volgens welk beginsel wetsbesluiten alleen kunnen worden gewijzigd, opgeschort of ingetrokken door besluiten die binnen de hiërarchie van wetsbesluiten een gelijkwaardige rang hebben. Portugal wijst erop dat het beginsel van de gelijkwaardigheid van wetsbesluiten is verankerd in de Portugese Grondwet (thans artikel 112, lid 5 of artikel 115, lid 5 van de Grondwet op het tijdstip waarop RTP in 1992 werd omgevormd) die bepaalt dat „geen enkele wet andere categorieën wetsbesluiten in het leven mag roepen of aan andere soorten besluiten de bevoegdheid toe mag kennen om een van haar bepalingen te interpreteren, te integreren, te wijzigen, op te schorten of in te trekken”. De toepassing van dit beginsel op de omvorming van overheidsbedrijven wordt door de literatuur ondersteund (50). Portugal verwijst ook naar een aantal arresten van zijn Grondwettelijk Hof waarin de interpretatie andermaal wordt bevestigd dat een wet alleen door een andere wet mag worden uitgelegd (51) en niet door een wet die binnen de hiërarchie van wetsbesluiten een andere en lagere rang heeft. |
| --- | --- |

(82)

Portugal betoogt dat de omvorming van RTP bij wet in 1992, met als gevolg dat voor de formalisering van dat besluit geen „notariële akte” nodig was, in overeenstemming was met de aard en de opzet van het Portugese rechtsstelsel. In dit verband herinnert Portugal eraan dat RTP in 1975 bij wet, namelijk bij wetsdecreet nr. 674-D/75 als openbare onderneming was opgericht. Daarom moesten dit soort besluiten, zoals uitdrukkelijk is vereist in wet nr. 84/88 betreffende de omvorming van overheidsbedrijven tot naamloze vennootschap, eveneens bij wet plaatsvinden.

Overeenkomstig artikel 3, lid 2, van wet nr. 84/88, die een algemene wet is over de omvorming van overheidsbedrijven tot naamloze vennootschap (zie overweging 25), moesten in het wetgevingsbesluit waarin de omvorming van overheidsbedrijven was vastgelegd de statuten worden goedgekeurd van de naamloze vennootschap die uit de omvorming voortvloeide. Dit is bovendien in overeenstemming met het beginsel van de gelijkwaardigheid van besluiten, volgens welk beginsel wetsbesluiten alleen kunnen worden gewijzigd, opgeschort of ingetrokken door besluiten die binnen de hiërarchie van wetsbesluiten een gelijkwaardige rang hebben. Portugal wijst erop dat het beginsel van de gelijkwaardigheid van wetsbesluiten is verankerd in de Portugese Grondwet (thans artikel 112, lid 5 of artikel 115, lid 5 van de Grondwet op het tijdstip waarop RTP in 1992 werd omgevormd) die bepaalt dat „geen enkele wet andere categorieën wetsbesluiten in het leven mag roepen of aan andere soorten besluiten de bevoegdheid toe mag kennen om een van haar bepalingen te interpreteren, te integreren, te wijzigen, op te schorten of in te trekken”. De toepassing van dit beginsel op de omvorming van overheidsbedrijven wordt door de literatuur ondersteund (50). Portugal verwijst ook naar een aantal arresten van zijn Grondwettelijk Hof waarin de interpretatie andermaal wordt bevestigd dat een wet alleen door een andere wet mag worden uitgelegd (51) en niet door een wet die binnen de hiërarchie van wetsbesluiten een andere en lagere rang heeft.

| (83) | Portugal betoogt dat de omvorming van RTP tot naamloze vennootschap bij wet nr. 21/92 werd uitgevoerd overeenkomstig het algemene Portugese wetgevingsstelsel en volgens de rechtsregels niet eenvoudig op grond van het privaatrecht door middel van een notariële akte had kunnen worden uitgevoerd. Portugal citeert tevens enkele voorbeelden van andere overheidsbedrijven die door middel van een wetgevingsbesluit tot naamloze vennootschap zijn omgevormd (52). |
| --- | --- |

(83)

Portugal betoogt dat de omvorming van RTP tot naamloze vennootschap bij wet nr. 21/92 werd uitgevoerd overeenkomstig het algemene Portugese wetgevingsstelsel en volgens de rechtsregels niet eenvoudig op grond van het privaatrecht door middel van een notariële akte had kunnen worden uitgevoerd. Portugal citeert tevens enkele voorbeelden van andere overheidsbedrijven die door middel van een wetgevingsbesluit tot naamloze vennootschap zijn omgevormd (52).

| (84) | Portugal verwijst naar wetsdecreet nr. 267/76 van 8 april 1976 waarbij voor de eerste maal een algemene regeling voor overheidsbedrijven werd vastgelegd. Dit wetsdecreet bepaalde dat overheidsbedrijven alleen konden worden opgericht bij wetsdecreet, waarin hun statuten moeten worden goedgekeurd. Dit geldt ook voor latere wijzigingen van de statuten. |
| --- | --- |

(84)

Portugal verwijst naar wetsdecreet nr. 267/76 van 8 april 1976 waarbij voor de eerste maal een algemene regeling voor overheidsbedrijven werd vastgelegd. Dit wetsdecreet bepaalde dat overheidsbedrijven alleen konden worden opgericht bij wetsdecreet, waarin hun statuten moeten worden goedgekeurd. Dit geldt ook voor latere wijzigingen van de statuten.

| (85) | Portugal verwijst daarnaast naar wet nr. 84/88 van 20 juli 1988 (zie overweging 25 van dit besluit) waarin werd bepaald dat een wetsdecreet vereist was om overheidsbedrijven om te vormen tot naamloze vennootschappen en dat in het wetsdecreet ook de statuten van het overheidsbedrijf moesten worden goedgekeurd. Portugal concludeert derhalve dat voor de omvorming van RTP in 1992 ten eerste een wetsdecreet noodzakelijk was en dat ten tweede de statuten alleen bij wet en niet bij notariële akte konden worden goedgekeurd. |
| --- | --- |

(85)

Portugal verwijst daarnaast naar wet nr. 84/88 van 20 juli 1988 (zie overweging 25 van dit besluit) waarin werd bepaald dat een wetsdecreet vereist was om overheidsbedrijven om te vormen tot naamloze vennootschappen en dat in het wetsdecreet ook de statuten van het overheidsbedrijf moesten worden goedgekeurd. Portugal concludeert derhalve dat voor de omvorming van RTP in 1992 ten eerste een wetsdecreet noodzakelijk was en dat ten tweede de statuten alleen bij wet en niet bij notariële akte konden worden goedgekeurd.

| (86) | Bovendien bevatte wet nr. 58/90 van 7 september 1990 het vereiste dat openbare televisieomroep wordt verstrekt door operatoren die uitsluitend of in meerderheid in handen zijn van openbare bedrijven en de statuten van die operatoren moesten bij wetsdecreet worden goedgekeurd. |
| --- | --- |

(86)

Bovendien bevatte wet nr. 58/90 van 7 september 1990 het vereiste dat openbare televisieomroep wordt verstrekt door operatoren die uitsluitend of in meerderheid in handen zijn van openbare bedrijven en de statuten van die operatoren moesten bij wetsdecreet worden goedgekeurd.

| (87) | Wat de „registratiekosten” betreft, wijst Portugal erop dat, terwijl de registratie van de bij wet nr. 21/92 goedgekeurde statuten van die kosten was vrijgesteld, de registratieformaliteiten wel nog ambtshalve moesten worden verricht. De registratieformaliteiten werden als noodzakelijk beschouwd omdat de wet op het handelsregister (Código do Registo Comercial) vereist dat besluiten betreffende ondernemingen worden geregistreerd en gepubliceerd. Volgens Portugal beloopt de waarde van de registratiekosten 11 000„contos” (53) wat gelijkstaat aan 11 000 000 PTE. |
| --- | --- |

(87)

Wat de „registratiekosten” betreft, wijst Portugal erop dat, terwijl de registratie van de bij wet nr. 21/92 goedgekeurde statuten van die kosten was vrijgesteld, de registratieformaliteiten wel nog ambtshalve moesten worden verricht. De registratieformaliteiten werden als noodzakelijk beschouwd omdat de wet op het handelsregister (Código do Registo Comercial) vereist dat besluiten betreffende ondernemingen worden geregistreerd en gepubliceerd. Volgens Portugal beloopt de waarde van de registratiekosten 11 000„contos” (53) wat gelijkstaat aan 11 000 000 PTE.

| (88) | Wat het publicatievereiste betreft, wijst Portugal er nadrukkelijk op dat, aangezien de statuten van RTP in het Diário da República zijn gepubliceerd als bijlage bij wet nr. 21/92 waarbij zij werden goedgekeurd, aan dit vereiste was voldaan. |
| --- | --- |

(88)

Wat het publicatievereiste betreft, wijst Portugal er nadrukkelijk op dat, aangezien de statuten van RTP in het Diário da República zijn gepubliceerd als bijlage bij wet nr. 21/92 waarbij zij werden goedgekeurd, aan dit vereiste was voldaan.

| (89) | Wat de opmerkingen van SIC over artikel 11, lid 2, van wet nr. 21/92 betreft, antwoordde Portugal dat de Portugese wetgeving geen belastingvoordelen bij omvorming of herstructurering van ondernemingen verleent aan overheidsbedrijven. De vrijstelling was gebaseerd op wetsdecreet nr. 404/90. Portugal betoogt dat RTP, afgezien van de omvorming van 1992, niet was vrijgesteld van betaling van de registratiekosten op basis van artikel 11, lid 2, van wet nr. 21/92. Portugal houdt voorts staande dat de indeling van artikel 11, lid 2, van wet nr. 21/92 als een permanente vrijstelling van kosten aan een taalkundig misverstand te wijten is. In plaats van te stipuleren dat het wetsdecreet voor alle wettelijke doeleinden voldoende was en dat ieder wetsbesluit dat nodig was om „de situatie” (dat wil zeggen de omvorming van 1992, aanhalingstekens zijn van ons) te regulariseren, schreef artikel 11, lid 2, voor dat RTP vrijgesteld zou zijn van alle heffingen en kosten die verbonden waren aan de akten in de eigendomsregisters. Dit betekende volgens Portugal dat RTP buiten de context van de omvorming van 1992 niet was vrijgesteld van registratiekosten, behalve in de transacties die verband hielden met de omvorming van 1992. Portugal verstrekte ook documentatie betreffende verscheidene situaties waarin RTP registratiekosten had betaald. |
| --- | --- |

(89)

Wat de opmerkingen van SIC over artikel 11, lid 2, van wet nr. 21/92 betreft, antwoordde Portugal dat de Portugese wetgeving geen belastingvoordelen bij omvorming of herstructurering van ondernemingen verleent aan overheidsbedrijven. De vrijstelling was gebaseerd op wetsdecreet nr. 404/90. Portugal betoogt dat RTP, afgezien van de omvorming van 1992, niet was vrijgesteld van betaling van de registratiekosten op basis van artikel 11, lid 2, van wet nr. 21/92. Portugal houdt voorts staande dat de indeling van artikel 11, lid 2, van wet nr. 21/92 als een permanente vrijstelling van kosten aan een taalkundig misverstand te wijten is. In plaats van te stipuleren dat het wetsdecreet voor alle wettelijke doeleinden voldoende was en dat ieder wetsbesluit dat nodig was om „de situatie” (dat wil zeggen de omvorming van 1992, aanhalingstekens zijn van ons) te regulariseren, schreef artikel 11, lid 2, voor dat RTP vrijgesteld zou zijn van alle heffingen en kosten die verbonden waren aan de akten in de eigendomsregisters. Dit betekende volgens Portugal dat RTP buiten de context van de omvorming van 1992 niet was vrijgesteld van registratiekosten, behalve in de transacties die verband hielden met de omvorming van 1992. Portugal verstrekte ook documentatie betreffende verscheidene situaties waarin RTP registratiekosten had betaald.

| (90) | Portugal betoogt dat de achtergrond van de oorspronkelijke overeenkomst tussen de Segurança Social en RTP over de herschikking van de schuld en de niet-invordering van boeten en interesten een juridisch conflict was over de grondwettelijkheid van uitvoeringsbesluit nr. 12/83 betreffende de verplichte sociale bijdragen die moeten worden betaald over de vergoedingen voor overwerk. In de overeenkomst werd de geldigheid erkend van de interpretatie dat ten aanzien van genoemde vergoeding geen sociale bijdragen behoefden te worden betaald, wat door fiscaal specialist werd bevestigd. |
| --- | --- |

(90)

Portugal betoogt dat de achtergrond van de oorspronkelijke overeenkomst tussen de Segurança Social en RTP over de herschikking van de schuld en de niet-invordering van boeten en interesten een juridisch conflict was over de grondwettelijkheid van uitvoeringsbesluit nr. 12/83 betreffende de verplichte sociale bijdragen die moeten worden betaald over de vergoedingen voor overwerk. In de overeenkomst werd de geldigheid erkend van de interpretatie dat ten aanzien van genoemde vergoeding geen sociale bijdragen behoefden te worden betaald, wat door fiscaal specialist werd bevestigd.

| (91) | In de tweede plaats bevestigde Portugal dat door de formele goedkeuring van deze overeenkomst door de Portugese regering geen specifiek financieel voordeel aan RTP werd verleend ten opzichte van andere ondernemingen in soortgelijke omstandigheden overeenkomstig wetsdecreet nr. 411/91. Portugal betoogt dat de ontheffing als bedoeld in artikel 2, lid 1, onder d), van toepassing was op RTP, aangezien RTP het voorwerp is geweest van overheidsinterventie en verscheidene gebeurtenissen heeft doorgemaakt in het kader van het beheer van een door de regering in 1977 benoemde bestuurscommissie (54). Volgens Portugal onderstreept het feit dat met een van de belanghebbenden ook op basis van wetsdecreet nr. 411/91 een overeenkomst is gesloten het algemene karakter van de maatregelen. |
| --- | --- |

(91)

In de tweede plaats bevestigde Portugal dat door de formele goedkeuring van deze overeenkomst door de Portugese regering geen specifiek financieel voordeel aan RTP werd verleend ten opzichte van andere ondernemingen in soortgelijke omstandigheden overeenkomstig wetsdecreet nr. 411/91. Portugal betoogt dat de ontheffing als bedoeld in artikel 2, lid 1, onder d), van toepassing was op RTP, aangezien RTP het voorwerp is geweest van overheidsinterventie en verscheidene gebeurtenissen heeft doorgemaakt in het kader van het beheer van een door de regering in 1977 benoemde bestuurscommissie (54). Volgens Portugal onderstreept het feit dat met een van de belanghebbenden ook op basis van wetsdecreet nr. 411/91 een overeenkomst is gesloten het algemene karakter van de maatregelen.

| (92) | Wat de lening betreft, geeft Portugal aan dat in de aangekoppelde technische voorwaarden is bepaald dat over de financiële operatie rente moest worden betaald die volgens de marktcriteria wordt berekend. |
| --- | --- |

(92)

Wat de lening betreft, geeft Portugal aan dat in de aangekoppelde technische voorwaarden is bepaald dat over de financiële operatie rente moest worden betaald die volgens de marktcriteria wordt berekend.

| (93) | Portugal betoogde dat de kapitaalinjecties in de periode 1994-1998, tezamen met de compensatiebetalingen, een instrument waren voor de financiering van de kosten die zijn verbonden aan het exploiteren van een publieke televisieomroep. |
| --- | --- |

(93)

Portugal betoogde dat de kapitaalinjecties in de periode 1994-1998, tezamen met de compensatiebetalingen, een instrument waren voor de financiering van de kosten die zijn verbonden aan het exploiteren van een publieke televisieomroep.

| (94) | Volgens Portugal bleek het financieringsmodel dat was gekozen om RTP voor de aan de openbaredienstverplichting verbonden kosten te compenseren niet adequaat en bracht dit commerciële tekorten met zich mee. Ten eerste werden de compensatoire vergoedingen steeds berekend op een niveau dat lag onder het niveau van de werkelijke financieringsbehoeften van de publieke omroep. Ten tweede betaalde Portugal deze vergoedingen stelselmatig te laat. Ten gevolge daarvan moest RTP een beroep doen op een bancaire financiering om haar exploitatiekosten te dekken, maar kon de onderneming bij de berekening van kosten van de publieke omroep de rente- en afschrijvingskosten niet laten meewegen. Ten derde moest RTP aan de staat btw over de vergoedingen betalen, waardoor het nettobedrag van de compensatoire vergoedingen daalde. |
| --- | --- |

(94)

Volgens Portugal bleek het financieringsmodel dat was gekozen om RTP voor de aan de openbaredienstverplichting verbonden kosten te compenseren niet adequaat en bracht dit commerciële tekorten met zich mee. Ten eerste werden de compensatoire vergoedingen steeds berekend op een niveau dat lag onder het niveau van de werkelijke financieringsbehoeften van de publieke omroep. Ten tweede betaalde Portugal deze vergoedingen stelselmatig te laat. Ten gevolge daarvan moest RTP een beroep doen op een bancaire financiering om haar exploitatiekosten te dekken, maar kon de onderneming bij de berekening van kosten van de publieke omroep de rente- en afschrijvingskosten niet laten meewegen. Ten derde moest RTP aan de staat btw over de vergoedingen betalen, waardoor het nettobedrag van de compensatoire vergoedingen daalde.

| (95) | Portugal houdt staande dat i) de vrijstellingen van rechten (dat wil zeggen vrijstelling van kosten van notariële akten, registratiekosten en publicatiekosten), ii) de faciliteiten voor betaling van de bijdrage voor het gebruik van het omroepnet, iii) de herschikking van de bij het socialezekerheidsstelsel uitstaande schulden, iv) de betaling in verband met de afstoting van het omroepnet, v) het protocol betreffende de ondersteuning van de filmproductie en vi) de door RTP in 1998 verkregen lening niet onder het begrip staatssteun vallen. Wat de verenigbaarheid van de overige maatregelen betreft betoogt Portugal dat deze als compensatie voor de kosten van openbaredienstverlening en derhalve niet als staatssteun (55) moeten worden beschouwd, of dat de verenigbaarheid ervan met de wetgeving van de Unie aan artikel 86, lid 2, van het EG-Verdrag (nu artikel 106, lid 2, VWEU) moet worden getoetst. |
| --- | --- |

(95)

Portugal houdt staande dat i) de vrijstellingen van rechten (dat wil zeggen vrijstelling van kosten van notariële akten, registratiekosten en publicatiekosten), ii) de faciliteiten voor betaling van de bijdrage voor het gebruik van het omroepnet, iii) de herschikking van de bij het socialezekerheidsstelsel uitstaande schulden, iv) de betaling in verband met de afstoting van het omroepnet, v) het protocol betreffende de ondersteuning van de filmproductie en vi) de door RTP in 1998 verkregen lening niet onder het begrip staatssteun vallen. Wat de verenigbaarheid van de overige maatregelen betreft betoogt Portugal dat deze als compensatie voor de kosten van openbaredienstverlening en derhalve niet als staatssteun (55) moeten worden beschouwd, of dat de verenigbaarheid ervan met de wetgeving van de Unie aan artikel 86, lid 2, van het EG-Verdrag (nu artikel 106, lid 2, VWEU) moet worden getoetst.

| (96) | Wat de berekening van de overcompensatie betreft, verklaart Portugal het volgende:






  a) | het feit dat in 1996 de exploitatiekosten van RTP2 in aanmerking werden genomen als kosten verbonden aan de openbaredienstverplichting die voor terugbetaling in aanmerking kwamen, was juridisch gebaseerd op de nieuwe openbaredienstverleningsovereenkomst, volgens welke de vergoeding van de exploitatiekosten van RTP2, overeenkomstig genoemde overeenkomst, in werking trad per 1 januari 1996 (56); |
| --- | --- | --- |

(96)

Wat de berekening van de overcompensatie betreft, verklaart Portugal het volgende:

a)

het feit dat in 1996 de exploitatiekosten van RTP2 in aanmerking werden genomen als kosten verbonden aan de openbaredienstverplichting die voor terugbetaling in aanmerking kwamen, was juridisch gebaseerd op de nieuwe openbaredienstverleningsovereenkomst, volgens welke de vergoeding van de exploitatiekosten van RTP2, overeenkomstig genoemde overeenkomst, in werking trad per 1 januari 1996 (56);

| b) | de lening van 20 miljard PTE moet niet als compensatie worden beschouwd, omdat deze tegen marktvoorwaarden werd verleend, |
| --- | --- |

b)

de lening van 20 miljard PTE moet niet als compensatie worden beschouwd, omdat deze tegen marktvoorwaarden werd verleend,

| c) | de kapitaaluitbreidingen waren tevens bedoeld om investeringen te financieren en niet alleen om financiële compensatie te verschaffen voor kosten verbonden aan de openbaredienstverplichting die voor vergoeding in aanmerking komen. De verplichting van de staat als aandeelhouder om deel te nemen aan de financiering van investeringen die als noodzakelijk worden beschouwd is vervat in de openbaredienstverleningsovereenkomsten (57); |
| --- | --- |

c)

de kapitaaluitbreidingen waren tevens bedoeld om investeringen te financieren en niet alleen om financiële compensatie te verschaffen voor kosten verbonden aan de openbaredienstverplichting die voor vergoeding in aanmerking komen. De verplichting van de staat als aandeelhouder om deel te nemen aan de financiering van investeringen die als noodzakelijk worden beschouwd is vervat in de openbaredienstverleningsovereenkomsten (57);

| d) | over de vergoedingen moest btw worden afgedragen, waardoor het nettobedrag dat RTP ontving lager uitkwam; |
| --- | --- |

d)

over de vergoedingen moest btw worden afgedragen, waardoor het nettobedrag dat RTP ontving lager uitkwam;

| e) | overeenkomstig de nieuwe openbaredienstverleningsovereenkomst konden de kosten verbonden met de openbaredienstverlening slechts worden vergoed tot maximaal het op de begroting uitgetrokken bedrag. |
| --- | --- |

e)

overeenkomstig de nieuwe openbaredienstverleningsovereenkomst konden de kosten verbonden met de openbaredienstverlening slechts worden vergoed tot maximaal het op de begroting uitgetrokken bedrag.

Gelet op het voorgaande komt Portugal tot de vaststelling dat de financiële compensatie voor de aan RTP opgelegde openbaredienstverplichtingen niet als excessief of inadequaat moet worden beschouwd.

| (97) | Wat het ontbreken van externe audits betreft, betoogt Portugal dat de Commissie over de financiële situatie van RTP al een standpunt had ingenomen dat ook op de periode 1992-1998 betrekking had, zonder in haar beschikkingen van 2006 in zaak E 14/05 en zaak NN 31/06 een externe audit te eisen. Tegen die beschikkingen is bij het Hof van Justitie geen beroep ingesteld. Portugal houdt staande dat de Commissie in haar besluit in zaak NN 31/06 al rekening had gehouden met verslag nr. 8/2002 van de Rekenkamer. Portugal onderstreept voorts dat de Commissie in haar besluit in zaak NN 31/06 had geconcludeerd dat de financiële situatie van RTP in de periode 1992-1998 het gevolg was van de chronische onderfinanciering van haar publiekeomroepactiviteiten. In haar besluit NN 31/06 baseerde de Commissie haar conclusies op een extern rapport, het PriceWaterhouse Cooper verslag van 2005, en op de door een externe accountant verrichte audit van de financiële rekeningen van RTP die door Portugal als de enige relevante rekeningen worden beschouwd. |
| --- | --- |

(97)

Wat het ontbreken van externe audits betreft, betoogt Portugal dat de Commissie over de financiële situatie van RTP al een standpunt had ingenomen dat ook op de periode 1992-1998 betrekking had, zonder in haar beschikkingen van 2006 in zaak E 14/05 en zaak NN 31/06 een externe audit te eisen. Tegen die beschikkingen is bij het Hof van Justitie geen beroep ingesteld. Portugal houdt staande dat de Commissie in haar besluit in zaak NN 31/06 al rekening had gehouden met verslag nr. 8/2002 van de Rekenkamer. Portugal onderstreept voorts dat de Commissie in haar besluit in zaak NN 31/06 had geconcludeerd dat de financiële situatie van RTP in de periode 1992-1998 het gevolg was van de chronische onderfinanciering van haar publiekeomroepactiviteiten. In haar besluit NN 31/06 baseerde de Commissie haar conclusies op een extern rapport, het PriceWaterhouse Cooper verslag van 2005, en op de door een externe accountant verrichte audit van de financiële rekeningen van RTP die door Portugal als de enige relevante rekeningen worden beschouwd.

| (98) | Portugal wijst er daarnaast nogmaals op dat de audit van de verslagen over de openbare omroep voor de periode 1993-1998 door de accountants van RTP was uitgevoerd (58). Portugal heeft echter later externe audits van de verslagen over de openbare omroep voor de periode 1992-1998 overgelegd, tezamen met een eindverslag dat een overzicht van al die jaren bevat. De externe audits werden georganiseerd door de onafhankelijke instantie voor de media, Entidade Reguladora para a Comunicação Social, ERC, die de externe accountants Pedro Roque opdroeg de externe audits (59) uit te voeren. |
| --- | --- |

(98)

Portugal wijst er daarnaast nogmaals op dat de audit van de verslagen over de openbare omroep voor de periode 1993-1998 door de accountants van RTP was uitgevoerd (58). Portugal heeft echter later externe audits van de verslagen over de openbare omroep voor de periode 1992-1998 overgelegd, tezamen met een eindverslag dat een overzicht van al die jaren bevat. De externe audits werden georganiseerd door de onafhankelijke instantie voor de media, Entidade Reguladora para a Comunicação Social, ERC, die de externe accountants Pedro Roque opdroeg de externe audits (59) uit te voeren.

| (99) | Portugal antwoordde zeer gedetailleerd op enkele van de beweringen van SIC over concrete punten. Wat de bewering van SIC betreft dat volgens het BDO Binder verslag het advies van de adviesraad ontbrak, wijst Portugal er nadrukkelijk op dat dat advies zich niet uitstrekte tot het verslag van RTP over de openbare omroep. Alhoewel het advies van die instantie in de oude openbaredienstverleningsovereenkomst gewaarborgd was, was het geen juridisch bindend vereiste. Bovendien werd in de nieuwe openbaredienstverleningsovereenkomst niet vereist dat die instantie een advies over het verslag over de openbare omroep uitbracht. |
| --- | --- |

(99)

Portugal antwoordde zeer gedetailleerd op enkele van de beweringen van SIC over concrete punten. Wat de bewering van SIC betreft dat volgens het BDO Binder verslag het advies van de adviesraad ontbrak, wijst Portugal er nadrukkelijk op dat dat advies zich niet uitstrekte tot het verslag van RTP over de openbare omroep. Alhoewel het advies van die instantie in de oude openbaredienstverleningsovereenkomst gewaarborgd was, was het geen juridisch bindend vereiste. Bovendien werd in de nieuwe openbaredienstverleningsovereenkomst niet vereist dat die instantie een advies over het verslag over de openbare omroep uitbracht.

| (100) | Ten aanzien van de beweringen van SIC dat in het BDO Binder verslag voor boekjaar 1998 circa 53 miljoen EUR aan materiële activa was opgenomen, hoewel er voor dit soort activa geen inventaris bestond, heeft Portugal bevestigd dat de overeenkomstige investeringen zijn gedaan. Het feit dat van die activa aanvankelijk geen inventaris was gemaakt (hoewel de waarde ervan, met uitzondering van 4 miljoen EUR, naderhand kon worden geïdentificeerd en een inventaris met terugwerkende kracht kon worden opgesteld), betekent niet dat er geen investeringen zijn gedaan. De externe accountant bevestigde de balansen en cijfers en de transactie met derden. |
| --- | --- |

(100)

Ten aanzien van de beweringen van SIC dat in het BDO Binder verslag voor boekjaar 1998 circa 53 miljoen EUR aan materiële activa was opgenomen, hoewel er voor dit soort activa geen inventaris bestond, heeft Portugal bevestigd dat de overeenkomstige investeringen zijn gedaan. Het feit dat van die activa aanvankelijk geen inventaris was gemaakt (hoewel de waarde ervan, met uitzondering van 4 miljoen EUR, naderhand kon worden geïdentificeerd en een inventaris met terugwerkende kracht kon worden opgesteld), betekent niet dat er geen investeringen zijn gedaan. De externe accountant bevestigde de balansen en cijfers en de transactie met derden.

| (101) | Ten aanzien van de bewering van SIC dat volgens het BDO Binder verslag over het boekjaar 1998 de toegestane reclamezendtijd was overschreden, merkte Portugal op dat dit geenszins tot een verlaging van de financiële compensatie zou leiden. De reden hiervan is dat de bedragen die RTP door de overschrijding van de maximumtijden voor reclameblokken ver onder het financieringstekort van dat boekjaar lag. In ieder geval bevestigde Portugal dat de totale inkomsten uit reclame (de inkomsten uit de overschrijding van de beperkingen van de reclamezendtijd daaronder begrepen) in aanmerking waren genomen bij de berekening van de financieringsbehoefte, dat wil zeggen de compensatie van de aan de naleving van de openbaredienstverplichtingen verbonden kosten. |
| --- | --- |

(101)

Ten aanzien van de bewering van SIC dat volgens het BDO Binder verslag over het boekjaar 1998 de toegestane reclamezendtijd was overschreden, merkte Portugal op dat dit geenszins tot een verlaging van de financiële compensatie zou leiden. De reden hiervan is dat de bedragen die RTP door de overschrijding van de maximumtijden voor reclameblokken ver onder het financieringstekort van dat boekjaar lag. In ieder geval bevestigde Portugal dat de totale inkomsten uit reclame (de inkomsten uit de overschrijding van de beperkingen van de reclamezendtijd daaronder begrepen) in aanmerking waren genomen bij de berekening van de financieringsbehoefte, dat wil zeggen de compensatie van de aan de naleving van de openbaredienstverplichtingen verbonden kosten.

| (102) | Portugal houdt staande dat verslag nr. 8/2002 van de Portugese rekenkamer in dit besluit niet in aanmerking moet worden genomen omdat in het arrest van het Gerecht in zaak T-442/2003 slechts een objectief zwak punt was vastgesteld betreffende de informatie in de verslagen over de openbare dienst, die niet stelselmatig vergezeld waren van een accountantsverklaring. Portugal wijst er nadrukkelijk op dat in verslag nr. 8/2002 van de rekenkamer alleen sprake is van de boekjaren 1997 tot en met 2000 en niet van de totale periode die door dit onderzoek wordt bestreken. De boekjaren 1993 tot en met 1997 werden in het verslag alleen genoemd in het kader van een algemene beschrijving van de financiële situatie en de herstructureringsbehoeften van RTP, maar zij zijn niet het werkelijke onderwerp van het verslag. Met het verslag wordt beoogd het beheer van RTP, de functie van de staat als aandeelhouder en het aanbieden van een openbareomroepdienst te evalueren.
  Portugal betoogt dat de rekenkamer verder is gegaan dan haar mandaat om de openbare financiën te controleren omdat zij een analyse heeft gemaakt van de doeltreffendheid en de kosteneffectiviteit van de overheidsuitgaven. Naar de mening van Portugal heeft het verslag geen relevantie, behalve dat het een onafhankelijke audit van de onderneming was, de rekeningen van Portugal bevestigde en geen onregelmatigheden aantrof. Portugal beweert dat de Commissie in dit besluit verslag nr. 20/98 van de rekenkamer in aanmerking moet nemen en niet auditverslag nr. 8/2002, aangezien auditverslag nr. 20/98 de economische en financiële situatie van RTP gedurende de periode 1994-1996 bestrijkt. In verslag nr. 20/98 werd geconcludeerd dat de criteria die voor de financiering van de openbare dienst waren gehanteerd in de nieuwe openbaredienstverleningsovereenkomst duidelijker worden gedefinieerd dan in de oude overeenkomst het geval was, wat in het latere verslag nr. 8/2002 wordt aangevochten. |
| --- | --- |

(102)

Portugal houdt staande dat verslag nr. 8/2002 van de Portugese rekenkamer in dit besluit niet in aanmerking moet worden genomen omdat in het arrest van het Gerecht in zaak T-442/2003 slechts een objectief zwak punt was vastgesteld betreffende de informatie in de verslagen over de openbare dienst, die niet stelselmatig vergezeld waren van een accountantsverklaring. Portugal wijst er nadrukkelijk op dat in verslag nr. 8/2002 van de rekenkamer alleen sprake is van de boekjaren 1997 tot en met 2000 en niet van de totale periode die door dit onderzoek wordt bestreken. De boekjaren 1993 tot en met 1997 werden in het verslag alleen genoemd in het kader van een algemene beschrijving van de financiële situatie en de herstructureringsbehoeften van RTP, maar zij zijn niet het werkelijke onderwerp van het verslag. Met het verslag wordt beoogd het beheer van RTP, de functie van de staat als aandeelhouder en het aanbieden van een openbareomroepdienst te evalueren.

Portugal betoogt dat de rekenkamer verder is gegaan dan haar mandaat om de openbare financiën te controleren omdat zij een analyse heeft gemaakt van de doeltreffendheid en de kosteneffectiviteit van de overheidsuitgaven. Naar de mening van Portugal heeft het verslag geen relevantie, behalve dat het een onafhankelijke audit van de onderneming was, de rekeningen van Portugal bevestigde en geen onregelmatigheden aantrof. Portugal beweert dat de Commissie in dit besluit verslag nr. 20/98 van de rekenkamer in aanmerking moet nemen en niet auditverslag nr. 8/2002, aangezien auditverslag nr. 20/98 de economische en financiële situatie van RTP gedurende de periode 1994-1996 bestrijkt. In verslag nr. 20/98 werd geconcludeerd dat de criteria die voor de financiering van de openbare dienst waren gehanteerd in de nieuwe openbaredienstverleningsovereenkomst duidelijker worden gedefinieerd dan in de oude overeenkomst het geval was, wat in het latere verslag nr. 8/2002 wordt aangevochten.

V.   BEOORDELING VAN DE MAATREGEL/STEUN

| (103) | Teneinde vast te stellen of de door Portugal ten behoeve van RTP toegepaste maatregelen staatssteun vormen in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag, moet de Commissie beoordelen of die maatregelen:






  a) | door de lidstaat zijn verleend of met staatsmiddelen zijn bekostigd; |
| --- | --- | --- |

(103)

Teneinde vast te stellen of de door Portugal ten behoeve van RTP toegepaste maatregelen staatssteun vormen in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag, moet de Commissie beoordelen of die maatregelen:

a)

door de lidstaat zijn verleend of met staatsmiddelen zijn bekostigd;

| b) | de concurrentie kunnen vervalsen; |
| --- | --- |

b)

de concurrentie kunnen vervalsen;

| c) | bepaalde ondernemingen of bepaalde producties begunstigen; |
| --- | --- |

c)

bepaalde ondernemingen of bepaalde producties begunstigen;

| d) | het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloeden. |
| --- | --- |

d)

het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloeden.

| (104) | Hieronder wordt nagegaan of de lening van 1998 staatssteun is en worden de overeenkomst over de herschikking van de schuld en de niet-invordering van interesten en de kapitaalinjecties in de periode 1994-1997 onderzocht. Ook wordt de aanwezigheid van staatsmiddelen in de vrijstelling van de kosten van notariële akten, van registratie- en publicatiekosten beoordeeld. |
| --- | --- |

(104)

Hieronder wordt nagegaan of de lening van 1998 staatssteun is en worden de overeenkomst over de herschikking van de schuld en de niet-invordering van interesten en de kapitaalinjecties in de periode 1994-1997 onderzocht. Ook wordt de aanwezigheid van staatsmiddelen in de vrijstelling van de kosten van notariële akten, van registratie- en publicatiekosten beoordeeld.

| (105) | Er zijn staatsmiddelen aanwezig in de vrijstelling van kosten van notariële akten, registratiekosten en publicatiekosten, aangezien een verlies aan belastingopbrengsten op hetzelfde neerkomt als het verbruik van staatsmiddelen in de vorm van fiscale uitgaven (60). |
| --- | --- |

(105)

Er zijn staatsmiddelen aanwezig in de vrijstelling van kosten van notariële akten, registratiekosten en publicatiekosten, aangezien een verlies aan belastingopbrengsten op hetzelfde neerkomt als het verbruik van staatsmiddelen in de vorm van fiscale uitgaven (60).

| (106) | Wat de herschikking van de schuld bij de Segurança Social en de kwijtschelding van de rente voor de achterstallige betalingen betreft, is de Commissie van oordeel dat het voor de sociale zekerheid verantwoordelijke orgaan niet als een onderneming kan worden beschouwd. Het oefent geen economische activiteit uit, maar is een overheidsorgaan dat belast is met het beheer van het socialezekerheidsstelsel (61). Anderzijds werd de toestemming voor de herschikking van de schuld niet door de Segurança Social zelf gegeven maar door middel van een gezamenlijk besluit van de staatssecretaris van Financiën, de staatssecretaris van Sociale Zekerheid en de adjunct-staatssecretaris bij de adjunct-minister. Door deze toestemming zag de staat metterdaad af van de verwerving van inkomsten omdat hij normaal gesproken 1,206 miljard PTE rente over de nog uitstaande schuld had moeten ontvangen. Het is dus duidelijk dat met deze kwestie staatsmiddelen waren gemoeid en dat de maatregel aan de staat moet worden toegeschreven. |
| --- | --- |

(106)

Wat de herschikking van de schuld bij de Segurança Social en de kwijtschelding van de rente voor de achterstallige betalingen betreft, is de Commissie van oordeel dat het voor de sociale zekerheid verantwoordelijke orgaan niet als een onderneming kan worden beschouwd. Het oefent geen economische activiteit uit, maar is een overheidsorgaan dat belast is met het beheer van het socialezekerheidsstelsel (61). Anderzijds werd de toestemming voor de herschikking van de schuld niet door de Segurança Social zelf gegeven maar door middel van een gezamenlijk besluit van de staatssecretaris van Financiën, de staatssecretaris van Sociale Zekerheid en de adjunct-staatssecretaris bij de adjunct-minister. Door deze toestemming zag de staat metterdaad af van de verwerving van inkomsten omdat hij normaal gesproken 1,206 miljard PTE rente over de nog uitstaande schuld had moeten ontvangen. Het is dus duidelijk dat met deze kwestie staatsmiddelen waren gemoeid en dat de maatregel aan de staat moet worden toegeschreven.

| (107) | De aan RTP verleende kapitaalverhogingen en de betalingen voor het omroepnet werden door de staat rechtstreeks uit de nationale begroting verstrekt. Het is derhalve duidelijk dat deze middelen staatsmiddelen in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU zijn. |
| --- | --- |

(107)

De aan RTP verleende kapitaalverhogingen en de betalingen voor het omroepnet werden door de staat rechtstreeks uit de nationale begroting verstrekt. Het is derhalve duidelijk dat deze middelen staatsmiddelen in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU zijn.

| (108) | De Commissie kan het argument van Portugal waar dit land stelt dat met de lening aan RTP geen staatsmiddelen gemoeid zijn, niet aanvaarden. Het begrip staatsmiddelen omvat ook de voordelen die zijn verleend door organisaties die door de lidstaat hiertoe zijn aangewezen of ingesteld (62). De leningsovereenkomst van 1998 werd gesloten tussen RTP en het fonds voor de regularisatie van de overheidsschuld, welk fonds wordt beheerd door het Instituut voor het beheer van de staatsschuld. In een rechtsbesluit is bepaald dat het instituut onder de minister van Financiën ressorteert (63). Derhalve kan worden geconcludeerd dat de middelen die door het fonds voor de regularisatie van de staatsschuld zijn toegekend, als staatsmiddelen moeten worden beschouwd. |
| --- | --- |

(108)

De Commissie kan het argument van Portugal waar dit land stelt dat met de lening aan RTP geen staatsmiddelen gemoeid zijn, niet aanvaarden. Het begrip staatsmiddelen omvat ook de voordelen die zijn verleend door organisaties die door de lidstaat hiertoe zijn aangewezen of ingesteld (62). De leningsovereenkomst van 1998 werd gesloten tussen RTP en het fonds voor de regularisatie van de overheidsschuld, welk fonds wordt beheerd door het Instituut voor het beheer van de staatsschuld. In een rechtsbesluit is bepaald dat het instituut onder de minister van Financiën ressorteert (63). Derhalve kan worden geconcludeerd dat de middelen die door het fonds voor de regularisatie van de staatsschuld zijn toegekend, als staatsmiddelen moeten worden beschouwd.

| (109) | Die maatregel kan worden beschouwd als rechtstreeks toe te schrijven aan de staat, aangezien de voorwaarden van de overeenkomst zijn vastgelegd in een besluit dat op 17 december 1998 door de staatssecretaris voor de Media en de staatssecretaris van de Schatkist en van Financiën is goedgekeurd. |
| --- | --- |

(109)

Die maatregel kan worden beschouwd als rechtstreeks toe te schrijven aan de staat, aangezien de voorwaarden van de overeenkomst zijn vastgelegd in een besluit dat op 17 december 1998 door de staatssecretaris voor de Media en de staatssecretaris van de Schatkist en van Financiën is goedgekeurd.

| (110) | Vrijstelling van de kosten van notariële akten en van registratiekosten en publicatiekosten: Wat de vrijstelling van de kosten van notariële akten, registratiekosten en publicatiekosten betreft, moet worden nagegaan of met die maatregel een algemene belastingvrijstelling werd verleend die aan RTP ten goede kwam dan wel of hij specifiek op RTP werd toegepast. In de onderstaande overwegingen maakt de Commissie een onderscheid tussen de tijdelijke vrijstelling als bedoeld in artikel 11, lid 1, van wet nr. 21/92 en de permanente vrijstelling als bedoeld in artikel 11, lid 2, van wet nr. 21/92. |
| --- | --- |

(110)

Vrijstelling van de kosten van notariële akten en van registratiekosten en publicatiekosten: Wat de vrijstelling van de kosten van notariële akten, registratiekosten en publicatiekosten betreft, moet worden nagegaan of met die maatregel een algemene belastingvrijstelling werd verleend die aan RTP ten goede kwam dan wel of hij specifiek op RTP werd toegepast. In de onderstaande overwegingen maakt de Commissie een onderscheid tussen de tijdelijke vrijstelling als bedoeld in artikel 11, lid 1, van wet nr. 21/92 en de permanente vrijstelling als bedoeld in artikel 11, lid 2, van wet nr. 21/92.

| (111) | De Commissie is van oordeel dat de vrijstelling van de noodzaak van een notariële akte en van de registratie- en publicatiekosten RTP een voordeel verleende doordat de onderneming werd vrijgesteld van kosten die zij anders ten laste van haar eigen budget had moeten maken. |
| --- | --- |

(111)

De Commissie is van oordeel dat de vrijstelling van de noodzaak van een notariële akte en van de registratie- en publicatiekosten RTP een voordeel verleende doordat de onderneming werd vrijgesteld van kosten die zij anders ten laste van haar eigen budget had moeten maken.

| (112) | Dat voordeel is ook materieel selectief omdat het, zoals artikel 11, lid 1, van wet nr. 21/92 laat zien, alleen aan RTP is verleend. Het feit dat die wet, zoals door Portugal wordt betoogd, de toepassing van een meer algemene wet, namelijk wet nr. 84/88, kan herbevestigen, verandert deze conclusie niet. Wet nr. 84/88 heeft betrekking op overheidsbedrijven en bepaalt dat die bedrijven bij wetsdecreet tot naamloze vennootschap kunnen worden omgevormd. Het feit dat die wet betrekking heeft op „overheidsbedrijven in het algemeen” heeft evenwel geen invloed op de materiële selectiviteit die is vervat in artikel 11, lid 1, van wet nr. 21/92 ten behoeve van de specifieke onderneming RTP. In ieder geval zal een alleen voor overheidsbedrijven geldende vrijstelling eveneens een materieel selectieve maatregel zijn voor die groep ondernemingen (in vergelijking met particuliere ondernemingen), waarvan RTP deel uitmaakt. |
| --- | --- |

(112)

Dat voordeel is ook materieel selectief omdat het, zoals artikel 11, lid 1, van wet nr. 21/92 laat zien, alleen aan RTP is verleend. Het feit dat die wet, zoals door Portugal wordt betoogd, de toepassing van een meer algemene wet, namelijk wet nr. 84/88, kan herbevestigen, verandert deze conclusie niet. Wet nr. 84/88 heeft betrekking op overheidsbedrijven en bepaalt dat die bedrijven bij wetsdecreet tot naamloze vennootschap kunnen worden omgevormd. Het feit dat die wet betrekking heeft op „overheidsbedrijven in het algemeen” heeft evenwel geen invloed op de materiële selectiviteit die is vervat in artikel 11, lid 1, van wet nr. 21/92 ten behoeve van de specifieke onderneming RTP. In ieder geval zal een alleen voor overheidsbedrijven geldende vrijstelling eveneens een materieel selectieve maatregel zijn voor die groep ondernemingen (in vergelijking met particuliere ondernemingen), waarvan RTP deel uitmaakt.

| (113) | Het is echter mogelijk dat overheidsmaatregelen, ook wanneer zij materieel selectief zijn, niet onder het begrip van selectieve maatregel in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU vallen indien de overheidsmaatregel, in plaats van een uitzondering op de normale toepassing van het stelsel een aan dat stelsel inherent deel wordt (64). Het is daarom noodzakelijk na te gaan of de maatregel verenigbaar was met de aard en opzet van het Portugese rechtsstelsel om het overheidsbedrijf RTP bij wet tot naamloze vennootschap om te vormen dan wel of voor gebruikmaking van de wet werd gekozen om RTP om te vormen met het doel de onderneming ten opzichte van andere ondernemingen een voordeel te verlenen. In overeenstemming met de aanpak van het Hof in zijn arrest zal de Commissie hierna een onderscheid maken tussen vrijstelling van de kosten van notariële akten enerzijds en van registratiekosten en publicatiekosten anderzijds (65). |
| --- | --- |

(113)

Het is echter mogelijk dat overheidsmaatregelen, ook wanneer zij materieel selectief zijn, niet onder het begrip van selectieve maatregel in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU vallen indien de overheidsmaatregel, in plaats van een uitzondering op de normale toepassing van het stelsel een aan dat stelsel inherent deel wordt (64). Het is daarom noodzakelijk na te gaan of de maatregel verenigbaar was met de aard en opzet van het Portugese rechtsstelsel om het overheidsbedrijf RTP bij wet tot naamloze vennootschap om te vormen dan wel of voor gebruikmaking van de wet werd gekozen om RTP om te vormen met het doel de onderneming ten opzichte van andere ondernemingen een voordeel te verlenen. In overeenstemming met de aanpak van het Hof in zijn arrest zal de Commissie hierna een onderscheid maken tussen vrijstelling van de kosten van notariële akten enerzijds en van registratiekosten en publicatiekosten anderzijds (65).

| (114) | Vrijstelling van de kosten van notariële akten en notariskosten: De Commissie is van oordeel dat de omvorming van RTP tot naamloze vennootschap en de goedkeuring van haar statuten bij wet in plaats van bij notariële akte in overeenstemming is met de aard en opzet van het Portugese rechtsstelsel. De omvorming tot naamloze vennootschap vond plaats om RTP een flexibeler ondernemingsvorm te geven en haar aldus op voet van gelijkheid met particuliere operatoren te stellen. Het feit dat deze omvorming bij wet werd uitgevoerd, en niet bij notariële akte, was niet een poging om het vereiste van een notariële akte te omzeilen maar vloeide voort uit het algemene beginsel van het Portugese rechtsstelsel, namelijk dat wetsbesluiten alleen door gelijkwaardige wetsbesluiten kunnen worden gewijzigd. |
| --- | --- |

(114)

Vrijstelling van de kosten van notariële akten en notariskosten: De Commissie is van oordeel dat de omvorming van RTP tot naamloze vennootschap en de goedkeuring van haar statuten bij wet in plaats van bij notariële akte in overeenstemming is met de aard en opzet van het Portugese rechtsstelsel. De omvorming tot naamloze vennootschap vond plaats om RTP een flexibeler ondernemingsvorm te geven en haar aldus op voet van gelijkheid met particuliere operatoren te stellen. Het feit dat deze omvorming bij wet werd uitgevoerd, en niet bij notariële akte, was niet een poging om het vereiste van een notariële akte te omzeilen maar vloeide voort uit het algemene beginsel van het Portugese rechtsstelsel, namelijk dat wetsbesluiten alleen door gelijkwaardige wetsbesluiten kunnen worden gewijzigd.

| (115) | Overeenkomstig het beginsel van de „gelijkwaardigheid van besluiten” mag een wet alleen worden ingetrokken, opgeschort of gewijzigd door een wetsbesluit van dezelfde hiërarchische rang als het oprichtingsbesluit en niet door een besluit dat binnen de hiërarchie van wetsbesluiten een lagere rang heeft. Dit beginsel is in de Portugese grondwet ingevoerd in 1982, dat wil zeggen lang voordat de omvorming van RTP in 1992 plaatsvond. In artikel 115, lid 5, van de Portugese grondwet in de vorm die op het tijdstip van de omvorming van RTP van kracht was wordt bepaald dat „geen enkele wet andere vormen van wetgeving in het leven mag roepen of aan andere soorten besluiten de bevoegdheid toe mag kennen om op zodanige wijze een van haar bepalingen te interpreteren, te integreren, te wijzigen, op te schorten of in te trekken dat dit rechtsgevolgen ten aanzien van derden heeft”. Aangezien RTP in 1975 bij wetsbesluit werd genationaliseerd, namelijk wetsbesluit nr. 674-D/75, kon haar omvorming tot een andere rechtsvorm alleen door een wetsdecreet worden bereikt, of door middel van een wet die een gelijkwaardige of zelfs hogere rang heeft dan een wetsdecreet. Ook wijst niets erop dat de eerste nationalisatie van RTP in 1975 was uitgevoerd om de bepalingen te omzeilen die gelden voor ondernemingen waarop het privaatrecht van toepassing is en een voordeel voor de onderneming heeft meegebracht. |
| --- | --- |

(115)

Overeenkomstig het beginsel van de „gelijkwaardigheid van besluiten” mag een wet alleen worden ingetrokken, opgeschort of gewijzigd door een wetsbesluit van dezelfde hiërarchische rang als het oprichtingsbesluit en niet door een besluit dat binnen de hiërarchie van wetsbesluiten een lagere rang heeft. Dit beginsel is in de Portugese grondwet ingevoerd in 1982, dat wil zeggen lang voordat de omvorming van RTP in 1992 plaatsvond. In artikel 115, lid 5, van de Portugese grondwet in de vorm die op het tijdstip van de omvorming van RTP van kracht was wordt bepaald dat „geen enkele wet andere vormen van wetgeving in het leven mag roepen of aan andere soorten besluiten de bevoegdheid toe mag kennen om op zodanige wijze een van haar bepalingen te interpreteren, te integreren, te wijzigen, op te schorten of in te trekken dat dit rechtsgevolgen ten aanzien van derden heeft”. Aangezien RTP in 1975 bij wetsbesluit werd genationaliseerd, namelijk wetsbesluit nr. 674-D/75, kon haar omvorming tot een andere rechtsvorm alleen door een wetsdecreet worden bereikt, of door middel van een wet die een gelijkwaardige of zelfs hogere rang heeft dan een wetsdecreet. Ook wijst niets erop dat de eerste nationalisatie van RTP in 1975 was uitgevoerd om de bepalingen te omzeilen die gelden voor ondernemingen waarop het privaatrecht van toepassing is en een voordeel voor de onderneming heeft meegebracht.

| (116) | Er zijn geen aanwijzingen voor dat alle overige wetten die vóór de omvorming van RTP van kracht waren (zie de overwegingen 84 tot en met 86 van het onderhavige besluit) tot doel hadden een financieel voordeel voor overheidsbedrijven in het leven te roepen door de op particuliere transacties van toepassing zijnde notariële akten (en de daaraan verbonden kosten) te vermijden. Met name weerspiegelde wet nr. 84/88 die het mogelijk maakte dat overheidsbedrijven bij wetsdecreet werden omgevormd, de grondwettelijke en wettelijke beginselen die destijds golden. |
| --- | --- |

(116)

Er zijn geen aanwijzingen voor dat alle overige wetten die vóór de omvorming van RTP van kracht waren (zie de overwegingen 84 tot en met 86 van het onderhavige besluit) tot doel hadden een financieel voordeel voor overheidsbedrijven in het leven te roepen door de op particuliere transacties van toepassing zijnde notariële akten (en de daaraan verbonden kosten) te vermijden. Met name weerspiegelde wet nr. 84/88 die het mogelijk maakte dat overheidsbedrijven bij wetsdecreet werden omgevormd, de grondwettelijke en wettelijke beginselen die destijds golden.

| (117) | Conclusie: die kwesties in aanmerking nemend is de vrijstelling van het vereiste de omvorming van RTP middels een notariële akte te voltrekken (en aldus de daaraan verbonden kosten te dragen) geen staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU. |
| --- | --- |

(117)

Conclusie: die kwesties in aanmerking nemend is de vrijstelling van het vereiste de omvorming van RTP middels een notariële akte te voltrekken (en aldus de daaraan verbonden kosten te dragen) geen staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU.

| (118) | Vrijstelling van registratiekosten en publicatiekosten: nagegaan moet worden of RTP een voordeel heeft genoten door geen van de kosten te betalen die zijn verbonden aan de registratie van de onderneming in het handelsregister en de publicatie van de notariële akte. Volgens het Portugese recht dat destijds van kracht was moest een notariële akte waarbij de oprichting van een privaatrechtelijke onderneming en haar statuten door de griffier van het Handelsregister werden geformaliseerd, in het Diário da República worden gepubliceerd om derden van de inhoud van die documenten in kennis te stellen. RTP heeft deze publicatiekosten niet gemaakt omdat de verplichte publicatie in de Diário da República van wet nr. 21/92 ervoor zorgde dat het besluit tot omvorming van RTP en de inhoud van de nieuwe statuten de nodige publiciteit kregen. |
| --- | --- |

(118)

Vrijstelling van registratiekosten en publicatiekosten: nagegaan moet worden of RTP een voordeel heeft genoten door geen van de kosten te betalen die zijn verbonden aan de registratie van de onderneming in het handelsregister en de publicatie van de notariële akte. Volgens het Portugese recht dat destijds van kracht was moest een notariële akte waarbij de oprichting van een privaatrechtelijke onderneming en haar statuten door de griffier van het Handelsregister werden geformaliseerd, in het Diário da República worden gepubliceerd om derden van de inhoud van die documenten in kennis te stellen. RTP heeft deze publicatiekosten niet gemaakt omdat de verplichte publicatie in de Diário da República van wet nr. 21/92 ervoor zorgde dat het besluit tot omvorming van RTP en de inhoud van de nieuwe statuten de nodige publiciteit kregen.

| (119) | Er zijn geen aanwijzingen dat Portugal ervoor had gekozen RTP middels wet nr. 21/92 tot naamloze vennootschap om te vormen om RTP een voordeel te verlenen in de vorm van een besparing op registratie- en publicatiekosten. Integendeel: het zou zinloos zijn geweest de statuten van RTP opnieuw te publiceren omdat aan de vereisten op het gebied van transparantie en publiciteit al was voldaan met de publicatie van wet nr. 21/92 in het Diário da República. Hoewel de registratie plaatsvindt met het oog op publicatie op een later tijdstip en de twee maatregelen onderling verbonden zijn, is het twijfelachtig of de vrijstelling van registratiekosten ook kan worden gerechtvaardigd door de aard en opzet van het Portugese rechtsstelsel en de verplichte omvorming van RTP bij wet. Portugal betwist niet dat de registratie overeenkomstig het wetboek van handelsvennootschappen nog steeds vereist was. Zoals Portugal verklaarde: „RTP was niet vrijgesteld van registratie, alleen was er geen akte vereist: het wetsdecreet volstond als document voor registratiedoeleinden”. Hetzelfde vloeit voort uit artikel 3, lid 3, van wet nr. 84/84 (zie overweging 25 van het onderhavige besluit). Bovendien benadrukte Portugal dat, om ervoor te zorgen dat RTP in de toekomst alle overige besluiten met betrekking tot de onderneming kon registreren, het feit van haar oprichting (dat wil zeggen het resultaat van de omvorming tot naamloze vennootschap in 1992) moest worden geregistreerd (66). Indien desondanks registratie noodzakelijk is, ziet de Commissie geen reden waarom RTP niet de daaraan verbonden kosten zou moeten betalen. |
| --- | --- |

(119)

Er zijn geen aanwijzingen dat Portugal ervoor had gekozen RTP middels wet nr. 21/92 tot naamloze vennootschap om te vormen om RTP een voordeel te verlenen in de vorm van een besparing op registratie- en publicatiekosten. Integendeel: het zou zinloos zijn geweest de statuten van RTP opnieuw te publiceren omdat aan de vereisten op het gebied van transparantie en publiciteit al was voldaan met de publicatie van wet nr. 21/92 in het Diário da República. Hoewel de registratie plaatsvindt met het oog op publicatie op een later tijdstip en de twee maatregelen onderling verbonden zijn, is het twijfelachtig of de vrijstelling van registratiekosten ook kan worden gerechtvaardigd door de aard en opzet van het Portugese rechtsstelsel en de verplichte omvorming van RTP bij wet. Portugal betwist niet dat de registratie overeenkomstig het wetboek van handelsvennootschappen nog steeds vereist was. Zoals Portugal verklaarde: „RTP was niet vrijgesteld van registratie, alleen was er geen akte vereist: het wetsdecreet volstond als document voor registratiedoeleinden”. Hetzelfde vloeit voort uit artikel 3, lid 3, van wet nr. 84/84 (zie overweging 25 van het onderhavige besluit). Bovendien benadrukte Portugal dat, om ervoor te zorgen dat RTP in de toekomst alle overige besluiten met betrekking tot de onderneming kon registreren, het feit van haar oprichting (dat wil zeggen het resultaat van de omvorming tot naamloze vennootschap in 1992) moest worden geregistreerd (66). Indien desondanks registratie noodzakelijk is, ziet de Commissie geen reden waarom RTP niet de daaraan verbonden kosten zou moeten betalen.

| (120) | Conclusie: geconcludeerd moet worden dat de vrijstelling die RTP geniet van het vereiste van een notariële akte (de notariskosten daarbij inbegrepen), alsook de vrijstelling van het publicatievereiste en van de daaraan verbonden publicatiekosten uit hoofde van artikel 11, lid 1, van wet nr. 21/92, geen staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU is.
  De vrijstelling van registratiekosten overeenkomstig artikel 11, lid 1, van wet nr. 21/92 is wel staatssteun.
  Niettemin zouden deze vrijstellingen, zoals in de overwegingen 160 en 161 van dit besluit wordt uitgelegd, in ieder geval gerechtvaardigd zijn als legitieme compensatie voor de kosten van de verlening van een dienst van algemeen economisch belang uit hoofde van artikel 106, lid 2, VWEU. |
| --- | --- |

(120)

Conclusie: geconcludeerd moet worden dat de vrijstelling die RTP geniet van het vereiste van een notariële akte (de notariskosten daarbij inbegrepen), alsook de vrijstelling van het publicatievereiste en van de daaraan verbonden publicatiekosten uit hoofde van artikel 11, lid 1, van wet nr. 21/92, geen staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU is.

De vrijstelling van registratiekosten overeenkomstig artikel 11, lid 1, van wet nr. 21/92 is wel staatssteun.

Niettemin zouden deze vrijstellingen, zoals in de overwegingen 160 en 161 van dit besluit wordt uitgelegd, in ieder geval gerechtvaardigd zijn als legitieme compensatie voor de kosten van de verlening van een dienst van algemeen economisch belang uit hoofde van artikel 106, lid 2, VWEU.

| (121) | Portugal betoogt dat artikel 11, lid 2, van wet nr. 21/92 niet werkelijk een permanente vrijstelling aan RTP verleent, maar alleen beoogt dezelfde situatie te bestrijken als eerder het geval was met betrekking tot de tijdelijke vrijstelling, te weten de omvorming van RTP tot naamloze vennootschap in 1992. Portugal houdt tevens staande dat RTP diverse keren notaris- en registratiekosten heeft betaald. Niettemin bestrijkt artikel 11, lid 2, van wet nr. 21/92 elke inschrijving, registratie of kanttekening die, overeenkomstig dat artikel, gedurende een onbeperkte tijdsspanne kosteloos kan worden verricht. |
| --- | --- |

(121)

Portugal betoogt dat artikel 11, lid 2, van wet nr. 21/92 niet werkelijk een permanente vrijstelling aan RTP verleent, maar alleen beoogt dezelfde situatie te bestrijken als eerder het geval was met betrekking tot de tijdelijke vrijstelling, te weten de omvorming van RTP tot naamloze vennootschap in 1992. Portugal houdt tevens staande dat RTP diverse keren notaris- en registratiekosten heeft betaald. Niettemin bestrijkt artikel 11, lid 2, van wet nr. 21/92 elke inschrijving, registratie of kanttekening die, overeenkomstig dat artikel, gedurende een onbeperkte tijdsspanne kosteloos kan worden verricht.

| (122) | Door zo’n permanente vrijstelling krijgt RTP ook een voordeel doordat de onderneming is bevrijd van kosten die anders op zijn eigen begroting hadden gewogen. Het argument van Portugal dat, voor zover het wist, artikel 11, lid 2, van wet nr. 21/92 nooit is toegepast en RTP alle nodige kosten betaalde, is relevant bewijs bij een potentiële terugvordering van staatssteun maar verandert de conclusie over de formulering van de bepaling niet. |
| --- | --- |

(122)

Door zo’n permanente vrijstelling krijgt RTP ook een voordeel doordat de onderneming is bevrijd van kosten die anders op zijn eigen begroting hadden gewogen. Het argument van Portugal dat, voor zover het wist, artikel 11, lid 2, van wet nr. 21/92 nooit is toegepast en RTP alle nodige kosten betaalde, is relevant bewijs bij een potentiële terugvordering van staatssteun maar verandert de conclusie over de formulering van de bepaling niet.

| (123) | Dat voordeel is ook selectief, aangezien wet nr. 21/92 betrekking heeft op RTP. Portugal kan niet beweren dat wet nr. 21/92 niets meer is dan de toepassing van een algemene regel van het Portugese recht. Met name kunnen de artikelen 1 en 2 van wetsdecreet nr. 404/90 niet worden gebruikt om het niet-bestaan van selectiviteit te bewijzen omdat het wetsdecreet betrekking heeft op concentratieoperaties en derhalve deze zaak, die betrekking heeft op de omvorming van een onderneming tot naamloze vennootschap, niet bestrijkt (67). |
| --- | --- |

(123)

Dat voordeel is ook selectief, aangezien wet nr. 21/92 betrekking heeft op RTP. Portugal kan niet beweren dat wet nr. 21/92 niets meer is dan de toepassing van een algemene regel van het Portugese recht. Met name kunnen de artikelen 1 en 2 van wetsdecreet nr. 404/90 niet worden gebruikt om het niet-bestaan van selectiviteit te bewijzen omdat het wetsdecreet betrekking heeft op concentratieoperaties en derhalve deze zaak, die betrekking heeft op de omvorming van een onderneming tot naamloze vennootschap, niet bestrijkt (67).

| (124) | In tegenstelling tot een tijdelijke vrijstelling van registratiekosten kan een permanente vrijstelling niet door de doctrine inzake de gelijkwaardigheid van besluiten worden gerechtvaardigd die, ten gevolge van het wetgevingsproces, vrijstelling verleende van het vereiste inzake een notariële akte toen RTP in 1992 werd omgevormd. De naleving van de aard en opzet van het Portugese rechtsstelsel zou voor de tijdelijke vrijstelling kunnen worden aanvaard omdat in het concrete geval van de omvorming van RTP tot naamloze vennootschap dit, zoals is aangetoond, alleen bij wetsdecreet kon worden verwezenlijkt. Niettemin sluit de ruime werkingssfeer van artikel 11, lid 2, van wet nr. 21/92 niet uit dat de vrijstellingen van de notariële vereisten (en kosten) mogelijk waren in andere situaties dan de omvorming in 1992 van RTP tot naamloze vennootschap. Het volstaat te constateren dat een permanente vrijstelling ten behoeve van een onderneming (of van een groep van ondernemingen zoals naamloze vennootschappen) van verscheidene registratiekosten nooit van de aard en opzet van een rechtsstelsel deel kan uitmaken (68).
  Conclusie: geconcludeerd moet worden dat de permanente vrijstelling voor RTP welke voortvloeit uit artikel 11, lid 2, van wet nr. 21/92 staatssteun is in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU. |
| --- | --- |

(124)

In tegenstelling tot een tijdelijke vrijstelling van registratiekosten kan een permanente vrijstelling niet door de doctrine inzake de gelijkwaardigheid van besluiten worden gerechtvaardigd die, ten gevolge van het wetgevingsproces, vrijstelling verleende van het vereiste inzake een notariële akte toen RTP in 1992 werd omgevormd. De naleving van de aard en opzet van het Portugese rechtsstelsel zou voor de tijdelijke vrijstelling kunnen worden aanvaard omdat in het concrete geval van de omvorming van RTP tot naamloze vennootschap dit, zoals is aangetoond, alleen bij wetsdecreet kon worden verwezenlijkt. Niettemin sluit de ruime werkingssfeer van artikel 11, lid 2, van wet nr. 21/92 niet uit dat de vrijstellingen van de notariële vereisten (en kosten) mogelijk waren in andere situaties dan de omvorming in 1992 van RTP tot naamloze vennootschap. Het volstaat te constateren dat een permanente vrijstelling ten behoeve van een onderneming (of van een groep van ondernemingen zoals naamloze vennootschappen) van verscheidene registratiekosten nooit van de aard en opzet van een rechtsstelsel deel kan uitmaken (68).

Conclusie: geconcludeerd moet worden dat de permanente vrijstelling voor RTP welke voortvloeit uit artikel 11, lid 2, van wet nr. 21/92 staatssteun is in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU.

| (125) | Overeenkomst met de Segurança Social (herschikking van de schuld en kwijtschelding van de interesten): na de opmerkingen van belanghebbenden en van Portugal te hebben onderzocht is de Commissie tot de conclusie gekomen dat de aanvankelijke overeenkomst tussen het voor de sociale zekerheid verantwoordelijke orgaan en RTP niet kan worden beschouwd als het typische gedrag van een particuliere onderneming. Het geschil had betrekking op de vraag of de interpretatie van een aantal bepalingen van de Segurança Social, zoals die in uitvoeringsbesluit nr. 12/83 is vervat, in juridisch opzicht juist was. De overeenkomst bevestigde de interpretatie van RTP, die werd geschraagd door de analyse van een belastingdeskundige die tot de conclusie kwam dat het uitvoeringsbesluit ongrondwettelijk was. Niettemin is het besluit na de overeenkomst niet vernietigd. Geconcludeerd moet derhalve worden dat de maatregel op selectieve wijze op RTP is toegepast, zonder iets af te doen aan de toepasselijkheid van de interpretatie van de regels van de Segurança Social op andere ondernemingen. |
| --- | --- |

(125)

Overeenkomst met de Segurança Social (herschikking van de schuld en kwijtschelding van de interesten): na de opmerkingen van belanghebbenden en van Portugal te hebben onderzocht is de Commissie tot de conclusie gekomen dat de aanvankelijke overeenkomst tussen het voor de sociale zekerheid verantwoordelijke orgaan en RTP niet kan worden beschouwd als het typische gedrag van een particuliere onderneming. Het geschil had betrekking op de vraag of de interpretatie van een aantal bepalingen van de Segurança Social, zoals die in uitvoeringsbesluit nr. 12/83 is vervat, in juridisch opzicht juist was. De overeenkomst bevestigde de interpretatie van RTP, die werd geschraagd door de analyse van een belastingdeskundige die tot de conclusie kwam dat het uitvoeringsbesluit ongrondwettelijk was. Niettemin is het besluit na de overeenkomst niet vernietigd. Geconcludeerd moet derhalve worden dat de maatregel op selectieve wijze op RTP is toegepast, zonder iets af te doen aan de toepasselijkheid van de interpretatie van de regels van de Segurança Social op andere ondernemingen.

| (126) | De Commissie kan het argument van Portugal dat de toestemming voor de herschikking van de schuld en de kwijtschelding van de boeten en interesten werd gegeven in het kader van een algemeen stelsel dat van toepassing is op alle ondernemingen die zich in een soortgelijke situatie bevinden, op basis van wetsdecreet nr. 411/91, en derhalve geen specifiek voordeel aan RTP zou verlenen, niet aanvaarden. |
| --- | --- |

(126)

De Commissie kan het argument van Portugal dat de toestemming voor de herschikking van de schuld en de kwijtschelding van de boeten en interesten werd gegeven in het kader van een algemeen stelsel dat van toepassing is op alle ondernemingen die zich in een soortgelijke situatie bevinden, op basis van wetsdecreet nr. 411/91, en derhalve geen specifiek voordeel aan RTP zou verlenen, niet aanvaarden.

| (127) | Zonder zich nu reeds te willen uitspreken over het selectieve dan wel algemene karakter van deze regeling wordt met dit besluit beoogd na te gaan of de toepassing ervan op RTP al dan niet selectief is geweest. |
| --- | --- |

(127)

Zonder zich nu reeds te willen uitspreken over het selectieve dan wel algemene karakter van deze regeling wordt met dit besluit beoogd na te gaan of de toepassing ervan op RTP al dan niet selectief is geweest.

| (128) | Om te bewijzen dat de herschikking onontbeerlijk is om de levensvatbaarheid van de onderneming te waarborgen wordt in wetsdecreet nr. 411/91 vereist dat een financieel-economische studie wordt verricht. RTP heeft een dergelijke financieel-economische studie naar de levensvatbaarheid van de onderneming als bedoeld in artikel 2, lid 3, van dit wetsdecreet nooit laten uitvoeren. |
| --- | --- |

(128)

Om te bewijzen dat de herschikking onontbeerlijk is om de levensvatbaarheid van de onderneming te waarborgen wordt in wetsdecreet nr. 411/91 vereist dat een financieel-economische studie wordt verricht. RTP heeft een dergelijke financieel-economische studie naar de levensvatbaarheid van de onderneming als bedoeld in artikel 2, lid 3, van dit wetsdecreet nooit laten uitvoeren.

| (129) | Daarenboven was de in artikel 2, lid 1, onder d), van wetsdecreet nr. 411/91 vervatte voorwaarde niet op RTP van toepassing aangezien de regularisatie van de schuld niet ten vervolge op een ingrijpen door de overheid plaatsvond. De Commissie aanvaardt het argument van Portugal niet dat de opeenvolging van feiten in het kader van de staatsmaatregelen het bestaan van de onderneming in schulden had beïnvloed en dat op RTP op het tijdstip waarop het ingrijpen door de overheid plaatsvond wettelijke regels van toepassing waren. Hoewel RTP in 1977 aan een specifieke beheersregeling was onderworpen (69) kwam aan deze regeling een einde met de goedkeuring van de statuten van RTP in 1980, terwijl de schuld jegens de sociale zekerheid tussen 1983 en 1989 was ontstaan. De Commissie is van oordeel dat de aan RTP verleende toestemming voor de regularisatie van de schuld niet kan worden beschouwd als passend in het kader van een algemene regeling uit hoofde van wetsdecreet nr. 411/91, omdat RTP niet voldeed aan de in die wet voor een dergelijke toestemming vervatte criteria. Derhalve is de maatregel op selectieve wijze op RTP toegepast. |
| --- | --- |

(129)

Daarenboven was de in artikel 2, lid 1, onder d), van wetsdecreet nr. 411/91 vervatte voorwaarde niet op RTP van toepassing aangezien de regularisatie van de schuld niet ten vervolge op een ingrijpen door de overheid plaatsvond. De Commissie aanvaardt het argument van Portugal niet dat de opeenvolging van feiten in het kader van de staatsmaatregelen het bestaan van de onderneming in schulden had beïnvloed en dat op RTP op het tijdstip waarop het ingrijpen door de overheid plaatsvond wettelijke regels van toepassing waren. Hoewel RTP in 1977 aan een specifieke beheersregeling was onderworpen (69) kwam aan deze regeling een einde met de goedkeuring van de statuten van RTP in 1980, terwijl de schuld jegens de sociale zekerheid tussen 1983 en 1989 was ontstaan. De Commissie is van oordeel dat de aan RTP verleende toestemming voor de regularisatie van de schuld niet kan worden beschouwd als passend in het kader van een algemene regeling uit hoofde van wetsdecreet nr. 411/91, omdat RTP niet voldeed aan de in die wet voor een dergelijke toestemming vervatte criteria. Derhalve is de maatregel op selectieve wijze op RTP toegepast.

| (130) | Door de herschikking van de schuld toe te staan had Portugal op dezelfde wijze moeten handelen als een publieke of particuliere schuldeiser die tracht de hem verschuldigde bedragen te verhalen en daartoe schuldherschikkingsovereenkomsten sluit om de terugbetaling te vergemakkelijken (70). De door de staat gehanteerde vertragingsrente dient gelijk te zijn aan de rentevoet die een particuliere crediteur in dezelfde omstandigheden zou toepassen. De Commissie is van oordeel dat een particuliere crediteur die de hem verschuldigde bedragen via gerechtelijke stappen tracht te verhalen ten minste de wettelijke rente zou verkrijgen. Portugal heeft derhalve door, ondanks de beschikbare mechanismen, de betaling van de rente niet te verlangen, niet op dezelfde wijze gehandeld als een particuliere schuldeiser met het oog op een zo hoog mogelijke rente zou hebben gedaan. Bovendien is de schuld jegens de Segurança Social in de periode 1983-1989 ontstaan en werd in 1993 herschikking van de schuld overeengekomen. Onder dezelfde voorwaarden zou een particuliere schuldeiser niet gedurende een zo lange periode een dergelijke opstapeling van uitstaande schulden hebben toegestaan zonder een procedure voor de terugvordering te hebben gestart. Met de maatregel is derhalve klaarblijkelijk een specifiek voordeel aan RTP verleend. |
| --- | --- |

(130)

Door de herschikking van de schuld toe te staan had Portugal op dezelfde wijze moeten handelen als een publieke of particuliere schuldeiser die tracht de hem verschuldigde bedragen te verhalen en daartoe schuldherschikkingsovereenkomsten sluit om de terugbetaling te vergemakkelijken (70). De door de staat gehanteerde vertragingsrente dient gelijk te zijn aan de rentevoet die een particuliere crediteur in dezelfde omstandigheden zou toepassen. De Commissie is van oordeel dat een particuliere crediteur die de hem verschuldigde bedragen via gerechtelijke stappen tracht te verhalen ten minste de wettelijke rente zou verkrijgen. Portugal heeft derhalve door, ondanks de beschikbare mechanismen, de betaling van de rente niet te verlangen, niet op dezelfde wijze gehandeld als een particuliere schuldeiser met het oog op een zo hoog mogelijke rente zou hebben gedaan. Bovendien is de schuld jegens de Segurança Social in de periode 1983-1989 ontstaan en werd in 1993 herschikking van de schuld overeengekomen. Onder dezelfde voorwaarden zou een particuliere schuldeiser niet gedurende een zo lange periode een dergelijke opstapeling van uitstaande schulden hebben toegestaan zonder een procedure voor de terugvordering te hebben gestart. Met de maatregel is derhalve klaarblijkelijk een specifiek voordeel aan RTP verleend.

| (131) | Kapitaalverhoging: na de door belanghebbenden en door Portugal gemaakte opmerkingen te hebben onderzocht is de Commissie tot de conclusie gekomen dat de kapitaalinjecties in de periode 1994-1997 RTP een financieel voordeel hebben gegeven. Zoals uit tabel 3 in overweging 40 blijkt zou, gelet op de zwakke financiële situatie van RTP op het ogenblik waarop de kapitaalinjecties plaatsvonden, geen enkele particuliere investeerder kapitaal in ondernemingen hebben ingebracht, omdat een normaal rendement op de investering binnen een redelijke termijn niet viel te verwachten. In feite ging de financiële situatie van RTP, ondanks de kapitaalinjecties, nog verder achteruit. Noch Portugal noch belanghebbenden hebben beweerd dat Portugal met zijn kapitaalinbreng in de onderneming als een particuliere investeerder handelde. |
| --- | --- |

(131)

Kapitaalverhoging: na de door belanghebbenden en door Portugal gemaakte opmerkingen te hebben onderzocht is de Commissie tot de conclusie gekomen dat de kapitaalinjecties in de periode 1994-1997 RTP een financieel voordeel hebben gegeven. Zoals uit tabel 3 in overweging 40 blijkt zou, gelet op de zwakke financiële situatie van RTP op het ogenblik waarop de kapitaalinjecties plaatsvonden, geen enkele particuliere investeerder kapitaal in ondernemingen hebben ingebracht, omdat een normaal rendement op de investering binnen een redelijke termijn niet viel te verwachten. In feite ging de financiële situatie van RTP, ondanks de kapitaalinjecties, nog verder achteruit. Noch Portugal noch belanghebbenden hebben beweerd dat Portugal met zijn kapitaalinbreng in de onderneming als een particuliere investeerder handelde.

| (132) | Lening van 1998: de Commissie kan het argument van Portugal dat de in 1998 verstrekte lening conform de marktvoorwaarden was, niet aanvaarden. Om ervoor te zorgen dat een lening geen staatssteun is, moeten de daaraan verbonden voorwaarden (namelijk de verlangde zekerheden voor de lening en de rente) het aan het verstrekken van de lening aan een onderneming inherente risico weerspiegelen (71). Het risico en derhalve de rentevoet zijn hoger wanneer een onderneming zich in een financieel-economische situatie bevindt waarvan de soliditeit onder het niveau is waarop een financiële instelling een lening zou verstrekken. |
| --- | --- |

(132)

Lening van 1998: de Commissie kan het argument van Portugal dat de in 1998 verstrekte lening conform de marktvoorwaarden was, niet aanvaarden. Om ervoor te zorgen dat een lening geen staatssteun is, moeten de daaraan verbonden voorwaarden (namelijk de verlangde zekerheden voor de lening en de rente) het aan het verstrekken van de lening aan een onderneming inherente risico weerspiegelen (71). Het risico en derhalve de rentevoet zijn hoger wanneer een onderneming zich in een financieel-economische situatie bevindt waarvan de soliditeit onder het niveau is waarop een financiële instelling een lening zou verstrekken.

| (133) | Zoals uit tabel 3 in overweging 40 blijkt, bevond RTP zich, op het tijdstip waarop de lening werd verstrekt, in financiële moeilijkheden die zodanig ernstig waren dat de schulden van de onderneming meer bedroegen dan de waarde van haar activa en dat haar nettopositie negatief was. Technisch gezien was de onderneming dus failliet. |
| --- | --- |

(133)

Zoals uit tabel 3 in overweging 40 blijkt, bevond RTP zich, op het tijdstip waarop de lening werd verstrekt, in financiële moeilijkheden die zodanig ernstig waren dat de schulden van de onderneming meer bedroegen dan de waarde van haar activa en dat haar nettopositie negatief was. Technisch gezien was de onderneming dus failliet.

| (134) | Ten eerste moet erop worden gewezen dat de lening een ondergeschikte lening was, dat wil zeggen dat er geen zekerheid op basis van activa aan verbonden was en dat deze, ingeval van faillissement van de onderneming, door de Portugese staat pas na alle schuldeisers, maar vóór de aandeelhouders, zou worden vergoed. De afwezigheid van adequate op activa gebaseerde zekerheden geeft duidelijk aan dat deze lening niet tegen marktvoorwaarden is verstrekt en dat er staatssteun in het spel was. Gelet op het feit dat RTP zich op het moment waarop de lening werd verstrekt in een situatie van technisch faillissement bevond, zou geen enkele financiële instelling haar een ondergeschikte lening hebben verstrekt, omdat de mogelijkheden die RTP had om deze terug te betalen bijzonder gering waren. De lening werd dan ook niet door een particuliere financiële instelling verstrekt maar door het Fonds voor de regularisatie van de staatsschuld. |
| --- | --- |

(134)

Ten eerste moet erop worden gewezen dat de lening een ondergeschikte lening was, dat wil zeggen dat er geen zekerheid op basis van activa aan verbonden was en dat deze, ingeval van faillissement van de onderneming, door de Portugese staat pas na alle schuldeisers, maar vóór de aandeelhouders, zou worden vergoed. De afwezigheid van adequate op activa gebaseerde zekerheden geeft duidelijk aan dat deze lening niet tegen marktvoorwaarden is verstrekt en dat er staatssteun in het spel was. Gelet op het feit dat RTP zich op het moment waarop de lening werd verstrekt in een situatie van technisch faillissement bevond, zou geen enkele financiële instelling haar een ondergeschikte lening hebben verstrekt, omdat de mogelijkheden die RTP had om deze terug te betalen bijzonder gering waren. De lening werd dan ook niet door een particuliere financiële instelling verstrekt maar door het Fonds voor de regularisatie van de staatsschuld.

| (135) | Ten tweede kan worden betoogd dat de op de lening toegepaste rentevoet duidelijk niet het aan deze lening verbonden risico weerspiegelt. Niet alleen is de rente lager dan de gewoonlijk door de Commissie voor de berekening van het staatssteunelement in rentesubsidieregelingen gehanteerde referentierente (72) maar bovendien zou een normale marktdeelnemer behalve solide garanties ook een rente vereisen die een dermate hoog risico van niet-terugbetaling zou compenseren. |
| --- | --- |

(135)

Ten tweede kan worden betoogd dat de op de lening toegepaste rentevoet duidelijk niet het aan deze lening verbonden risico weerspiegelt. Niet alleen is de rente lager dan de gewoonlijk door de Commissie voor de berekening van het staatssteunelement in rentesubsidieregelingen gehanteerde referentierente (72) maar bovendien zou een normale marktdeelnemer behalve solide garanties ook een rente vereisen die een dermate hoog risico van niet-terugbetaling zou compenseren.

| (136) | Aangezien de financiële positie van RTP van dien aard was dat de onderneming niet in staat zou zijn geweest om een ondergeschikte lening onder normale voorwaarden te verkrijgen, staat de lening metterdaad gelijk aan betaling van een subsidie en vormt deze een voordeel voor RTP. |
| --- | --- |

(136)

Aangezien de financiële positie van RTP van dien aard was dat de onderneming niet in staat zou zijn geweest om een ondergeschikte lening onder normale voorwaarden te verkrijgen, staat de lening metterdaad gelijk aan betaling van een subsidie en vormt deze een voordeel voor RTP.

| (137) | De Commissie is, gelet op het bovenstaande, van mening dat de herschikking van de schuld jegens de Segurança Social, de kapitaalinjecties in de periode 1994-1997 alsook de in 1998 verstrekte lening een financieel en economisch voordeel verschaften ten opzichte van de concurrenten die niet dezelfde middelen ontvingen. |
| --- | --- |

(137)

De Commissie is, gelet op het bovenstaande, van mening dat de herschikking van de schuld jegens de Segurança Social, de kapitaalinjecties in de periode 1994-1997 alsook de in 1998 verstrekte lening een financieel en economisch voordeel verschaften ten opzichte van de concurrenten die niet dezelfde middelen ontvingen.

| (138) | De Portugese televisiemarkt is uiterlijk in 1992 voor concurrentie opengesteld, zodat er concurrenten op de markt waren in de periode waarin de verschillende maatregelen ten behoeve van RTP zijn genomen. In februari 1992 werden omroepmachtigingen verstrekt aan de particuliere televisiezenders SIC en TVI en in oktober 1992 begon SIC met haar uitzendingen in Portugal. |
| --- | --- |

(138)

De Portugese televisiemarkt is uiterlijk in 1992 voor concurrentie opengesteld, zodat er concurrenten op de markt waren in de periode waarin de verschillende maatregelen ten behoeve van RTP zijn genomen. In februari 1992 werden omroepmachtigingen verstrekt aan de particuliere televisiezenders SIC en TVI en in oktober 1992 begon SIC met haar uitzendingen in Portugal.

| (139) | De Commissie aanvaardt het argument van Portugal niet dat de overeenkomst over de schuld jegens de Segurança Social buiten het begrip van staatssteun zou vallen, aangezien de schuld zelf was ontstaan voordat de Portugese omroepmarkt voor concurrentie werd opengesteld. Het financiële voordeel werd in mei 1993 na de openstelling van de omroepmarkt verstrekt en kon derhalve RTP een economisch voordeel geven. |
| --- | --- |

(139)

De Commissie aanvaardt het argument van Portugal niet dat de overeenkomst over de schuld jegens de Segurança Social buiten het begrip van staatssteun zou vallen, aangezien de schuld zelf was ontstaan voordat de Portugese omroepmarkt voor concurrentie werd opengesteld. Het financiële voordeel werd in mei 1993 na de openstelling van de omroepmarkt verstrekt en kon derhalve RTP een economisch voordeel geven.

| (140) | Er moet dan ook worden geconcludeerd dat de door Portugal genomen maatregelen aan RTP een financieel en economisch voordeel konden verstrekken boven de concurrenten die niet dezelfde middelen kregen en aldus de concurrentie in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU konden verstoren. |
| --- | --- |

(140)

Er moet dan ook worden geconcludeerd dat de door Portugal genomen maatregelen aan RTP een financieel en economisch voordeel konden verstrekken boven de concurrenten die niet dezelfde middelen kregen en aldus de concurrentie in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU konden verstoren.

| (141) | Steunmaatregelen van de staten vallen binnen de werkingssfeer van artikel 107, lid 1, VWEU voor zover deze het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloeden. Dit is steeds het geval wanneer de activiteiten in kwestie het voorwerp zijn van handel tussen de lidstaten. In dit geval verricht RTP, het gesteunde bedrijf, activiteiten op de internationale markt. RTP wisselt immers via de Europese Radio-unie televisieprogramma’s uit en neemt deel aan het Eurovisiesysteem (73). Bovendien is RTP een directe concurrent van commerciële zenders aanwezig op de internationale televisie- en radiomarkt en voorzien van een internationale eigendomsstructuur (74). |
| --- | --- |

(141)

Steunmaatregelen van de staten vallen binnen de werkingssfeer van artikel 107, lid 1, VWEU voor zover deze het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloeden. Dit is steeds het geval wanneer de activiteiten in kwestie het voorwerp zijn van handel tussen de lidstaten. In dit geval verricht RTP, het gesteunde bedrijf, activiteiten op de internationale markt. RTP wisselt immers via de Europese Radio-unie televisieprogramma’s uit en neemt deel aan het Eurovisiesysteem (73). Bovendien is RTP een directe concurrent van commerciële zenders aanwezig op de internationale televisie- en radiomarkt en voorzien van een internationale eigendomsstructuur (74).

| (142) | Geconcludeerd kan derhalve worden dat de door Portugal ten behoeve van RTP genomen maatregelen het handelsverkeer tussen de lidstaten hebben beïnvloed in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU. |
| --- | --- |

(142)

Geconcludeerd kan derhalve worden dat de door Portugal ten behoeve van RTP genomen maatregelen het handelsverkeer tussen de lidstaten hebben beïnvloed in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU.

| (143) | Uit het bovenstaande vloeit voort dat, los van de eventuele openbaredienstverplichtingen van RTP, de volgende maatregelen staatssteun bevatten in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU:






  — | de herschikking van de schuld jegens de Segurança Social, |
| --- | --- | --- |

(143)

Uit het bovenstaande vloeit voort dat, los van de eventuele openbaredienstverplichtingen van RTP, de volgende maatregelen staatssteun bevatten in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU:

—

de herschikking van de schuld jegens de Segurança Social,

| — | de kapitaalinjecties in de periode 1994-1997, en |
| --- | --- |

—

de kapitaalinjecties in de periode 1994-1997, en

| — | de in 1998 verstrekte lening. |
| --- | --- |

—

de in 1998 verstrekte lening.

Ook de tijdelijke vrijstelling van registratiekosten overeenkomstig artikel 11, lid 1, van wet nr. 21/92 en de permanente vrijstelling van registratiekosten en andere kosten overeenkomstig artikel 11, lid 2, van wet nr. 21/92 is staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU.

| (144) | Niettemin rust, zoals in de overwegingen 44 tot en met 48 van dit besluit reeds werd gesteld, op RTP een publiekeomroepverplichting. In de zaak Altmark Trans GmbH en Regierungspräsidium Magdeburg/Nahverkehrsgesellschaft Altmark GmbH en Oberbundesanwalt beim Bundesverwaltungsgericht („de zaak Altmark”) heeft het Hof van Justitie verklaard dat de maatregelen van de staat die de kosten van de openbare omroep compenseren geen staatssteun zijn in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag (nu artikel 107, lid 1, VWEU) wanneer aan de volgende vier voorwaarden is voldaan (75):






  a) | de begunstigde onderneming moet daadwerkelijk zijn belast met de uitvoering van openbaredienstverplichtingen en deze moeten duidelijk zijn afgebakend; |
| --- | --- | --- |

(144)

Niettemin rust, zoals in de overwegingen 44 tot en met 48 van dit besluit reeds werd gesteld, op RTP een publiekeomroepverplichting. In de zaak Altmark Trans GmbH en Regierungspräsidium Magdeburg/Nahverkehrsgesellschaft Altmark GmbH en Oberbundesanwalt beim Bundesverwaltungsgericht („de zaak Altmark”) heeft het Hof van Justitie verklaard dat de maatregelen van de staat die de kosten van de openbare omroep compenseren geen staatssteun zijn in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag (nu artikel 107, lid 1, VWEU) wanneer aan de volgende vier voorwaarden is voldaan (75):

a)

de begunstigde onderneming moet daadwerkelijk zijn belast met de uitvoering van openbaredienstverplichtingen en deze moeten duidelijk zijn afgebakend;

| b) | de parameters op basis waarvan de compensatie wordt berekend, moeten vooraf op objectieve en doorzichtige wijze worden vastgesteld; |
| --- | --- |

b)

de parameters op basis waarvan de compensatie wordt berekend, moeten vooraf op objectieve en doorzichtige wijze worden vastgesteld;

| c) | de compensatie mag niet hoger zijn dan nodig is om de kosten van de uitvoering van de openbaredienstverplichting, rekening houdend met de opbrengsten alsmede met een redelijke winst uit de uitvoering van die verplichtingen, geheel of gedeeltelijk te dekken; |
| --- | --- |

c)

de compensatie mag niet hoger zijn dan nodig is om de kosten van de uitvoering van de openbaredienstverplichting, rekening houdend met de opbrengsten alsmede met een redelijke winst uit de uitvoering van die verplichtingen, geheel of gedeeltelijk te dekken;

| d) | wanneer de met de uitvoering van openbaredienstverplichtingen belaste onderneming in een concreet geval niet is gekozen in het kader van een openbare aanbesteding, moet de noodzakelijke compensatie worden vastgesteld op basis van de kosten die een gemiddelde, goed beheerde en adequaat uitgeruste onderneming zou hebben gemaakt om deze verplichtingen uit te voeren. |
| --- | --- |

d)

wanneer de met de uitvoering van openbaredienstverplichtingen belaste onderneming in een concreet geval niet is gekozen in het kader van een openbare aanbesteding, moet de noodzakelijke compensatie worden vastgesteld op basis van de kosten die een gemiddelde, goed beheerde en adequaat uitgeruste onderneming zou hebben gemaakt om deze verplichtingen uit te voeren.

| (145) | De eerste en derde voorwaarde buiten beschouwing gelaten lijken de ad-hocmaatregelen (zie overweging 143 van dit besluit) om de hieronder genoemde redenen niet aan de tweede en vierde voorwaarde van het arrest-Altmark te voldoen: |
| --- | --- |

(145)

De eerste en derde voorwaarde buiten beschouwing gelaten lijken de ad-hocmaatregelen (zie overweging 143 van dit besluit) om de hieronder genoemde redenen niet aan de tweede en vierde voorwaarde van het arrest-Altmark te voldoen:

| (146) | Het is duidelijk dat de door middel van de overeenkomst met het voor de sociale zekerheid verantwoordelijke orgaan verstrekte financiering en de lening in 1998 geen deel uitmaakten van het compensatiestelsel waarvan de parameters vooraf op objectieve en doorzichtige wijze zijn vastgesteld (tweede voorwaarde). In tegendeel: zij waren gebaseerd op aan de staat toe te schrijven ad-hocmaatregelen. |
| --- | --- |

(146)

Het is duidelijk dat de door middel van de overeenkomst met het voor de sociale zekerheid verantwoordelijke orgaan verstrekte financiering en de lening in 1998 geen deel uitmaakten van het compensatiestelsel waarvan de parameters vooraf op objectieve en doorzichtige wijze zijn vastgesteld (tweede voorwaarde). In tegendeel: zij waren gebaseerd op aan de staat toe te schrijven ad-hocmaatregelen.

| (147) | Bovendien was, zoals in overweging 61 van dit besluit wordt aangegeven, in de openbaredienstverleningsovereenkomst de mogelijkheid voorzien van een speciale financiering, door middel van kapitaalinbreng, voor investeringen in uitrusting voor de openbare omroep. In de openbaredienstverleningsovereenkomsten worden de investeringen niet tot de openbare diensten beperkt, en worden evenmin de voorwaarden voor en beperkingen van de deelneming door de staat gedefinieerd; daarin wordt alleen de mogelijkheid voorzien dat de staat als aandeelhouder kan deelnemen in de investeringen van RTP. De Commissie is daarom van mening dat van de kapitaalinbreng evenmin kan worden gesteld dat deze deel uitmaakt van een compensatiestelsel waarvan de parameters vooraf op objectieve en doorzichtige wijze zijn vastgesteld. |
| --- | --- |

(147)

Bovendien was, zoals in overweging 61 van dit besluit wordt aangegeven, in de openbaredienstverleningsovereenkomst de mogelijkheid voorzien van een speciale financiering, door middel van kapitaalinbreng, voor investeringen in uitrusting voor de openbare omroep. In de openbaredienstverleningsovereenkomsten worden de investeringen niet tot de openbare diensten beperkt, en worden evenmin de voorwaarden voor en beperkingen van de deelneming door de staat gedefinieerd; daarin wordt alleen de mogelijkheid voorzien dat de staat als aandeelhouder kan deelnemen in de investeringen van RTP. De Commissie is daarom van mening dat van de kapitaalinbreng evenmin kan worden gesteld dat deze deel uitmaakt van een compensatiestelsel waarvan de parameters vooraf op objectieve en doorzichtige wijze zijn vastgesteld.

| (148) | RTP is duidelijk niet gekozen door middel van een aanbestedingsprocedure die de laagst mogelijke kosten garandeert. Er zijn geen aanwijzingen dat het bedrag van de ad-hocbetalingen was vastgesteld aan de hand van een analyse van de kosten die een gemiddelde onderneming zou maken (vierde voorwaarde). |
| --- | --- |

(148)

RTP is duidelijk niet gekozen door middel van een aanbestedingsprocedure die de laagst mogelijke kosten garandeert. Er zijn geen aanwijzingen dat het bedrag van de ad-hocbetalingen was vastgesteld aan de hand van een analyse van de kosten die een gemiddelde onderneming zou maken (vierde voorwaarde).

| (149) | Gelet op het voorgaande is duidelijk dat in dit geval niet aan alle voorwaarden van het arrest-Altmark is voldaan. Daarom moeten de in overweging 143 van dit besluit genoemde maatregelen worden beschouwd als staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU. |
| --- | --- |

(149)

Gelet op het voorgaande is duidelijk dat in dit geval niet aan alle voorwaarden van het arrest-Altmark is voldaan. Daarom moeten de in overweging 143 van dit besluit genoemde maatregelen worden beschouwd als staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU.

| (150) | Het Hof van Justitie is steeds van oordeel geweest dat artikel 106, VWEU in een afwijking kan voorzien van het verbod om staatssteun toe te kennen aan ondernemingen die belast zijn met een dienst van algemeen economisch belang. In het arrest-Altmark werd impliciet bevestigd dat staatssteun ter compensatie van de door een onderneming te dragen kosten voor het leveren van een dienst van algemeen economisch belang als verenigbaar met de interne markt kan worden beschouwd wanneer deze aan de in artikel 106, lid 2, VWEU (ex artikel 86, lid 2, van het EG-Verdrag en voorheen „gemeenschappelijke markt” genoemd) vervatte voorwaarden voldoet (76). |
| --- | --- |

(150)

Het Hof van Justitie is steeds van oordeel geweest dat artikel 106, VWEU in een afwijking kan voorzien van het verbod om staatssteun toe te kennen aan ondernemingen die belast zijn met een dienst van algemeen economisch belang. In het arrest-Altmark werd impliciet bevestigd dat staatssteun ter compensatie van de door een onderneming te dragen kosten voor het leveren van een dienst van algemeen economisch belang als verenigbaar met de interne markt kan worden beschouwd wanneer deze aan de in artikel 106, lid 2, VWEU (ex artikel 86, lid 2, van het EG-Verdrag en voorheen „gemeenschappelijke markt” genoemd) vervatte voorwaarden voldoet (76).

| (151) | Het Hof van Justitie heeft verduidelijkt dat, indien men wil dat een maatregel voor een dergelijke afwijking in aanmerking komt, aan alle voorwaarden inzake omschrijving, toewijzing en evenredigheid is voldaan. De Commissie is van mening dat wanneer die voorwaarden vervuld zijn, de ontwikkeling van het handelsverkeer niet wordt beïnvloed in een mate die tegen de belangen van de Gemeenschap indruist. |
| --- | --- |

(151)

Het Hof van Justitie heeft verduidelijkt dat, indien men wil dat een maatregel voor een dergelijke afwijking in aanmerking komt, aan alle voorwaarden inzake omschrijving, toewijzing en evenredigheid is voldaan. De Commissie is van mening dat wanneer die voorwaarden vervuld zijn, de ontwikkeling van het handelsverkeer niet wordt beïnvloed in een mate die tegen de belangen van de Gemeenschap indruist.

| (152) | De manier waarop deze voorwaarden worden toegepast op de openbare omroep wordt uiteengezet in de mededeling van de Commissie betreffende de toepassing van de regels inzake staatssteun op openbare omroepen (de omroepmededeling) (77). Overeenkomstig deze mededeling moet de Commissie nagaan of (78):






  a) | de activiteiten van RTP openbaredienstverplichtingen zijn die duidelijk als zodanig door de lidstaat worden omschreven (omschrijving); |
| --- | --- | --- |

(152)

De manier waarop deze voorwaarden worden toegepast op de openbare omroep wordt uiteengezet in de mededeling van de Commissie betreffende de toepassing van de regels inzake staatssteun op openbare omroepen (de omroepmededeling) (77). Overeenkomstig deze mededeling moet de Commissie nagaan of (78):

a)

de activiteiten van RTP openbaredienstverplichtingen zijn die duidelijk als zodanig door de lidstaat worden omschreven (omschrijving);

| b) | RTP uitdrukkelijk door de Portugese autoriteiten met het verlenen van die dienst is belast (toewijzing); |
| --- | --- |

b)

RTP uitdrukkelijk door de Portugese autoriteiten met het verlenen van die dienst is belast (toewijzing);

| c) | de financiering evenredig is met de nettokosten van het verlenen van de openbare dienst. |
| --- | --- |

c)

de financiering evenredig is met de nettokosten van het verlenen van de openbare dienst.

| (153) | Zoals wordt bepaald in het protocol van Amsterdam (79) en in de omroepmededeling (80) is de omschrijving van de openbare opdracht van de publieke-omroeponderneming een bevoegdheid van de lidstaten. In de omroepsector blijft de rol van de Commissie beperkt tot de controle op het bestaan van kennelijke fouten in de omschrijving van de openbare dienst. Een dergelijke fout zou misbruik van de definiëring van de openbare dienst vormen. |
| --- | --- |

(153)

Zoals wordt bepaald in het protocol van Amsterdam (79) en in de omroepmededeling (80) is de omschrijving van de openbare opdracht van de publieke-omroeponderneming een bevoegdheid van de lidstaten. In de omroepsector blijft de rol van de Commissie beperkt tot de controle op het bestaan van kennelijke fouten in de omschrijving van de openbare dienst. Een dergelijke fout zou misbruik van de definiëring van de openbare dienst vormen.

| (154) | Gezien het specifieke karakter van het omroepstelsel acht de Commissie een omschrijving waarbij een omroeporganisatie de opdracht krijgt een evenwichtige en gevarieerde programmering aan te bieden, overeenkomstig de interpretatieve bepalingen van dat protocol (81), gerechtvaardigd. Een dergelijke omschrijving zou in overeenstemming zijn met de doelstelling dat voldaan wordt aan de democratische, sociale en culturele behoeften van de maatschappij. |
| --- | --- |

(154)

Gezien het specifieke karakter van het omroepstelsel acht de Commissie een omschrijving waarbij een omroeporganisatie de opdracht krijgt een evenwichtige en gevarieerde programmering aan te bieden, overeenkomstig de interpretatieve bepalingen van dat protocol (81), gerechtvaardigd. Een dergelijke omschrijving zou in overeenstemming zijn met de doelstelling dat voldaan wordt aan de democratische, sociale en culturele behoeften van de maatschappij.

| (155) | Zoals beschreven in de overwegingen 44 tot en met 48 van dit besluit is RTP, krachtens wet nr. 21/92 en de openbaredienstverleningsovereenkomsten, verplicht om als algemene televisieomroep de uitzending van programma’s van algemene aard op twee zenders te waarborgen. Terwijl de eerste zender een meer algemene programmering moet aanbieden, moet de tweede zender meer gericht zijn op een specifiek publiek. Anderzijds zijn, zoals reeds in de overwegingen 44 en 45 van dit besluit werd vermeld, in wet nr. 21/92 en in de openbaredienstverleningsovereenkomsten op meer gedetailleerde wijze voor RTP verplichtingen vastgelegd betreffende de inhoud van de programma’s, de internationale samenwerking en een aantal andere specifieke verplichtingen. |
| --- | --- |

(155)

Zoals beschreven in de overwegingen 44 tot en met 48 van dit besluit is RTP, krachtens wet nr. 21/92 en de openbaredienstverleningsovereenkomsten, verplicht om als algemene televisieomroep de uitzending van programma’s van algemene aard op twee zenders te waarborgen. Terwijl de eerste zender een meer algemene programmering moet aanbieden, moet de tweede zender meer gericht zijn op een specifiek publiek. Anderzijds zijn, zoals reeds in de overwegingen 44 en 45 van dit besluit werd vermeld, in wet nr. 21/92 en in de openbaredienstverleningsovereenkomsten op meer gedetailleerde wijze voor RTP verplichtingen vastgelegd betreffende de inhoud van de programma’s, de internationale samenwerking en een aantal andere specifieke verplichtingen.

| (156) | Hoewel de definiëring van de publieke-omroepverplichting van RTP van kwalitatieve aard is en tamelijk ruim, beschouwt de Commissie die „ruime” definitie overeenkomstig de interpretatieve bepalingen van het protocol van Amsterdam als legitiem (82). Derhalve beschouwt de Commissie ook de algemene definiëring van de opdracht aan RTP in het kader van de openbare dienst die erin bestaat twee televisiezenders met een landelijk bereik te bieden, de ene van meer algemene aard en de andere meer gericht op een specifiek publiek, als legitiem. Een dergelijke omschrijving kan worden beschouwd als beantwoordend aan de democratische, sociale en culturele behoeften van de Portugese samenleving. |
| --- | --- |

(156)

Hoewel de definiëring van de publieke-omroepverplichting van RTP van kwalitatieve aard is en tamelijk ruim, beschouwt de Commissie die „ruime” definitie overeenkomstig de interpretatieve bepalingen van het protocol van Amsterdam als legitiem (82). Derhalve beschouwt de Commissie ook de algemene definiëring van de opdracht aan RTP in het kader van de openbare dienst die erin bestaat twee televisiezenders met een landelijk bereik te bieden, de ene van meer algemene aard en de andere meer gericht op een specifiek publiek, als legitiem. Een dergelijke omschrijving kan worden beschouwd als beantwoordend aan de democratische, sociale en culturele behoeften van de Portugese samenleving.

| (157) | De Commissie beschouwt de verplichtingen waarin meer gedetailleerd is vastgelegd op welke wijze RTP de algemene publieke-omroepopdracht moet uitvoeren, eveneens als legitiem. Men kan stellen dat ook deze verplichtingen beantwoorden aan de democratische, sociale en culturele behoeften van de Portugese samenleving, zoals in het protocol van Amsterdam wordt vereist. |
| --- | --- |

(157)

De Commissie beschouwt de verplichtingen waarin meer gedetailleerd is vastgelegd op welke wijze RTP de algemene publieke-omroepopdracht moet uitvoeren, eveneens als legitiem. Men kan stellen dat ook deze verplichtingen beantwoorden aan de democratische, sociale en culturele behoeften van de Portugese samenleving, zoals in het protocol van Amsterdam wordt vereist.

| (158) | Hoewel de Commissie de aan RTP toevertrouwde openbaredienstverplichting legitiem acht, dient zij desalniettemin na te gaan of de omschrijving geen kennelijke fouten bevat.
  De Commissie zal nagaan of de tijdelijke en de permanente vrijstelling van notariskosten, registratiekosten en publicatiekosten kunnen worden beschouwd als compensatie voor de kosten van de openbare dienst en zal daarnaast onderzoeken of de verplichting van RTP om de filmsector te steunen als onderdeel van de openbaredienstopdracht van RTP kan worden beschouwd. |
| --- | --- |

(158)

Hoewel de Commissie de aan RTP toevertrouwde openbaredienstverplichting legitiem acht, dient zij desalniettemin na te gaan of de omschrijving geen kennelijke fouten bevat.

De Commissie zal nagaan of de tijdelijke en de permanente vrijstelling van notariskosten, registratiekosten en publicatiekosten kunnen worden beschouwd als compensatie voor de kosten van de openbare dienst en zal daarnaast onderzoeken of de verplichting van RTP om de filmsector te steunen als onderdeel van de openbaredienstopdracht van RTP kan worden beschouwd.

| (159) | De Commissie zal in de eerste plaats beoordelen of de tijdelijke vrijstelling van de vereisten inzake de notariële akte (en de daaraan verbonden kosten), registratiekosten en publicatiekosten tijdens de omvorming tot naamloze vennootschap in 1992 overeenkomstig artikel 11, lid 1, van wet nr. 21/92, alsook de permanente vrijstelling van verscheidene kosten overeenkomstig artikel 11, lid 2, van wet nr. 21/92 kunnen worden beschouwd als compensatie voor uit het verrichten van een openbare dienst voortvloeiende kosten. |
| --- | --- |

(159)

De Commissie zal in de eerste plaats beoordelen of de tijdelijke vrijstelling van de vereisten inzake de notariële akte (en de daaraan verbonden kosten), registratiekosten en publicatiekosten tijdens de omvorming tot naamloze vennootschap in 1992 overeenkomstig artikel 11, lid 1, van wet nr. 21/92, alsook de permanente vrijstelling van verscheidene kosten overeenkomstig artikel 11, lid 2, van wet nr. 21/92 kunnen worden beschouwd als compensatie voor uit het verrichten van een openbare dienst voortvloeiende kosten.

| (160) | Tijdelijke vrijstellingen: ten eerste moet worden onderzocht of de kosten die met de omvorming van RTP tot naamloze vennootschap in 1992 gemoeid waren (dat wil zeggen de kosten die normaal gesproken worden gemaakt voor een notariële akte, de registratie en publicatie daarvan) legitiem als kosten voor het verrichten van de openbare dienst kunnen worden gecompenseerd. Zoals hierboven is aangegeven, heeft de compensatie de vorm van een vrijstelling overeenkomstig artikel 11, lid 1, van wet nr. 21/92. |
| --- | --- |

(160)

Tijdelijke vrijstellingen: ten eerste moet worden onderzocht of de kosten die met de omvorming van RTP tot naamloze vennootschap in 1992 gemoeid waren (dat wil zeggen de kosten die normaal gesproken worden gemaakt voor een notariële akte, de registratie en publicatie daarvan) legitiem als kosten voor het verrichten van de openbare dienst kunnen worden gecompenseerd. Zoals hierboven is aangegeven, heeft de compensatie de vorm van een vrijstelling overeenkomstig artikel 11, lid 1, van wet nr. 21/92.

| (161) | Op het tijdstip van haar omvorming verrichtte RTP alleen openbareomroepactiviteiten (zie overweging 18 van dit besluit), terwijl de commerciële activiteiten werden verricht door dochterondernemingen die in juridisch opzicht van RTP verschilden. Daarom waren de kosten in verband met de omvorming van de publieke omroep automatisch kosten voor het verrichten van de openbare dienst die de staat op legitieme wijze kon compenseren. Het is niet noodzakelijk na te gaan of de reorganisatie van RTP juridisch verplicht of noodzakelijk was (83). De beoordeling uit hoofde van artikel 106, lid 2, VWEU en de omroepmededeling vereist dat de compensatie niet meer bedraagt dan de nettokosten van de openbare dienst, maar het is niet noodzakelijk te beoordelen of deze kosten, mits zij beperkt zijn tot het verrichten van de openbare dienst, vermeden hadden kunnen worden (84). In overeenstemming met het Protocol van Amsterdam en de omroepmededeling zijn de lidstaten in beginsel vrij om de organisatie van hun openbare omroep te bepalen, hetgeen niet alleen geldt voor de organisatie van de omroep waarvan inhoud zal worden uitgezonden maar ook onder welke rechtsvorm de publieke omroep zijn activiteiten zal verrichten. De rol van de Commissie is ertoe beperkt te controleren of door de liststaat van deze vrijheid misbruik is gemaakt. In het onderhavige geval zijn er geen aanwijzingen dat de omvorming was uitgevoerd met als enige doelstelling RTP een voordeel te verlenen. Er zijn geen redenen om te twijfelen aan de redenering van Portugal dat de omvorming van 1992 was uitgevoerd om RTP een flexibeler bedrijfsstructuur te geven dan die van een overheidsorganisatie met omslachtige staatscontroleprocedures. Daarom moet worden geconcludeerd dat de vrijstelling van registratiekosten (dat wil zeggen notariskosten en publicatiekosten) op het tijdstip van de omvorming van RTP een legitieme compensatie voor het verschaffen van een publieke-omroepdienst is. |
| --- | --- |

(161)

Op het tijdstip van haar omvorming verrichtte RTP alleen openbareomroepactiviteiten (zie overweging 18 van dit besluit), terwijl de commerciële activiteiten werden verricht door dochterondernemingen die in juridisch opzicht van RTP verschilden. Daarom waren de kosten in verband met de omvorming van de publieke omroep automatisch kosten voor het verrichten van de openbare dienst die de staat op legitieme wijze kon compenseren. Het is niet noodzakelijk na te gaan of de reorganisatie van RTP juridisch verplicht of noodzakelijk was (83). De beoordeling uit hoofde van artikel 106, lid 2, VWEU en de omroepmededeling vereist dat de compensatie niet meer bedraagt dan de nettokosten van de openbare dienst, maar het is niet noodzakelijk te beoordelen of deze kosten, mits zij beperkt zijn tot het verrichten van de openbare dienst, vermeden hadden kunnen worden (84). In overeenstemming met het Protocol van Amsterdam en de omroepmededeling zijn de lidstaten in beginsel vrij om de organisatie van hun openbare omroep te bepalen, hetgeen niet alleen geldt voor de organisatie van de omroep waarvan inhoud zal worden uitgezonden maar ook onder welke rechtsvorm de publieke omroep zijn activiteiten zal verrichten. De rol van de Commissie is ertoe beperkt te controleren of door de liststaat van deze vrijheid misbruik is gemaakt. In het onderhavige geval zijn er geen aanwijzingen dat de omvorming was uitgevoerd met als enige doelstelling RTP een voordeel te verlenen. Er zijn geen redenen om te twijfelen aan de redenering van Portugal dat de omvorming van 1992 was uitgevoerd om RTP een flexibeler bedrijfsstructuur te geven dan die van een overheidsorganisatie met omslachtige staatscontroleprocedures. Daarom moet worden geconcludeerd dat de vrijstelling van registratiekosten (dat wil zeggen notariskosten en publicatiekosten) op het tijdstip van de omvorming van RTP een legitieme compensatie voor het verschaffen van een publieke-omroepdienst is.

| (162) | Permanente vrijstelling: niettemin kan de bovenstaande redenering (uiteengezet in overweging 161 van dit besluit) niet worden toegepast op de permanente vrijstelling van artikel 11, lid 2, van wet nr. 21/92, die niet in de tijd is beperkt en derhalve openstaat om ook registraties en inschrijvingen voor activiteiten van RTP te dekken die buiten de openbaredienstopdracht van de onderneming staan (bijvoorbeeld, wanneer RTP zelf commerciële activiteiten zou starten in plaats van dit te doen via haar dochterondernemingen die in juridisch opzicht van haar verschillen).
  Gelet op de ruime werkingssfeer van artikel 11, lid 2, van wet nr. 21/92, zowel qua tijd (dat wil zeggen: onbeperkt) als inhoudelijk (niet beperkt tot activiteiten op het gebied van de openbare dienst) is rechtvaardiging van iedere eventuele toekomstige vrijstelling van registratiekosten als kosten van de openbare dienst niet mogelijk. Er moet dan ook worden geconcludeerd dat de vrijstelling van kosten uit hoofde van artikel 11, lid 2, van wet nr. 21/92 niet verenigbaar is met de interne markt. |
| --- | --- |

(162)

Permanente vrijstelling: niettemin kan de bovenstaande redenering (uiteengezet in overweging 161 van dit besluit) niet worden toegepast op de permanente vrijstelling van artikel 11, lid 2, van wet nr. 21/92, die niet in de tijd is beperkt en derhalve openstaat om ook registraties en inschrijvingen voor activiteiten van RTP te dekken die buiten de openbaredienstopdracht van de onderneming staan (bijvoorbeeld, wanneer RTP zelf commerciële activiteiten zou starten in plaats van dit te doen via haar dochterondernemingen die in juridisch opzicht van haar verschillen).

Gelet op de ruime werkingssfeer van artikel 11, lid 2, van wet nr. 21/92, zowel qua tijd (dat wil zeggen: onbeperkt) als inhoudelijk (niet beperkt tot activiteiten op het gebied van de openbare dienst) is rechtvaardiging van iedere eventuele toekomstige vrijstelling van registratiekosten als kosten van de openbare dienst niet mogelijk. Er moet dan ook worden geconcludeerd dat de vrijstelling van kosten uit hoofde van artikel 11, lid 2, van wet nr. 21/92 niet verenigbaar is met de interne markt.

| (163) | Hoewel Portugal staande hield dat artikel 11, lid 2, van wet nr. 21/92 nooit is toegepast en dat RTP na de omvorming van 1992 altijd de nodige registratiekosten heeft betaald, zou dat argument geldig kunnen blijken te zijn in het geval van terugvordering maar dit verandert niets aan het feit dat de bepaling als zodanig staatssteun aan RTP verleent die door artikel 106, lid 2, VWEU noch door een andere bepaling van dat Verdrag wordt gerechtvaardigd. |
| --- | --- |

(163)

Hoewel Portugal staande hield dat artikel 11, lid 2, van wet nr. 21/92 nooit is toegepast en dat RTP na de omvorming van 1992 altijd de nodige registratiekosten heeft betaald, zou dat argument geldig kunnen blijken te zijn in het geval van terugvordering maar dit verandert niets aan het feit dat de bepaling als zodanig staatssteun aan RTP verleent die door artikel 106, lid 2, VWEU noch door een andere bepaling van dat Verdrag wordt gerechtvaardigd.

| (164) | Gelet op overweging 45 van de richtlijn „televisie zonder grenzen” zou de Commissie kunnen aanvaarden dat de omschrijving van de openbaredienstopdracht van de openbare omroepen onder meer de verplichting inhoudt om in aanzienlijke mate aan de investeringen in de Europese audiovisuele productie bij te dragen, voor zover de daaruit resulterende filmrechten de uitzending ervan op de openbare omroepen mogelijk maken (85). |
| --- | --- |

(164)

Gelet op overweging 45 van de richtlijn „televisie zonder grenzen” zou de Commissie kunnen aanvaarden dat de omschrijving van de openbaredienstopdracht van de openbare omroepen onder meer de verplichting inhoudt om in aanzienlijke mate aan de investeringen in de Europese audiovisuele productie bij te dragen, voor zover de daaruit resulterende filmrechten de uitzending ervan op de openbare omroepen mogelijk maken (85).

| (165) | De Commissie is van mening dat de aan RTP gegeven opdracht inzake ondersteuning van de filmproductie binnen het toepassingsgebied van de openbare omroep valt, aangezien RTP de films waarvan het de distributierechten heeft verworven op de openbare televisieomroep uitzendt. |
| --- | --- |

(165)

De Commissie is van mening dat de aan RTP gegeven opdracht inzake ondersteuning van de filmproductie binnen het toepassingsgebied van de openbare omroep valt, aangezien RTP de films waarvan het de distributierechten heeft verworven op de openbare televisieomroep uitzendt.

| (166) | Daarom kan de Commissie niet instemmen met de door belanghebbenden gemaakte opmerkingen, namelijk dat de verplichting van RTP ten aanzien van de bevordering van filmproductie en de financiering ervan discriminerend is. De partijen betoogden dat particuliere omroepen eveneens protocollen betreffende bevordering van de cinemaproductie met de Portugese autoriteiten hebben gesloten, waarin geen compensatie is vastgelegd. De Commissie is echter van oordeel dat er een onderscheid moet worden gemaakt tussen de vrijwillige overeenkomsten betreffende de bevordering van de filmproductie die tussen de staat en particuliere omroepen zijn gesloten enerzijds en de op RTP rustende openbaredienstverplichtingen om filmproducties uit te zenden en te financieren, anderzijds. Het is duidelijk dat aan RTP expliciet een taak op het gebied van de openbare dienst is toevertrouwd om bepaalde filmproducties te ondersteunen die vervolgens als programma’s van de publieke omroep worden uitgezonden, terwijl aan de particuliere omroepen een dergelijke openbaredienstopdracht niet wordt toevertrouwd. In feite is RTP een instrument geworden dat door de staat wordt gebruikt om het filmbedrijf te ondersteunen. Eventuele daaruit voortvloeiende voordelen die door RTP aan het filmbedrijf worden verleend, zouden staatssteun kunnen zijn en moeten als zodanig worden beoordeeld. Dit besluit laat de eventuele beoordeling van mogelijke voordelen die aan filmproducenten zijn verleend, onverlet. |
| --- | --- |

(166)

Daarom kan de Commissie niet instemmen met de door belanghebbenden gemaakte opmerkingen, namelijk dat de verplichting van RTP ten aanzien van de bevordering van filmproductie en de financiering ervan discriminerend is. De partijen betoogden dat particuliere omroepen eveneens protocollen betreffende bevordering van de cinemaproductie met de Portugese autoriteiten hebben gesloten, waarin geen compensatie is vastgelegd. De Commissie is echter van oordeel dat er een onderscheid moet worden gemaakt tussen de vrijwillige overeenkomsten betreffende de bevordering van de filmproductie die tussen de staat en particuliere omroepen zijn gesloten enerzijds en de op RTP rustende openbaredienstverplichtingen om filmproducties uit te zenden en te financieren, anderzijds. Het is duidelijk dat aan RTP expliciet een taak op het gebied van de openbare dienst is toevertrouwd om bepaalde filmproducties te ondersteunen die vervolgens als programma’s van de publieke omroep worden uitgezonden, terwijl aan de particuliere omroepen een dergelijke openbaredienstopdracht niet wordt toevertrouwd. In feite is RTP een instrument geworden dat door de staat wordt gebruikt om het filmbedrijf te ondersteunen. Eventuele daaruit voortvloeiende voordelen die door RTP aan het filmbedrijf worden verleend, zouden staatssteun kunnen zijn en moeten als zodanig worden beoordeeld. Dit besluit laat de eventuele beoordeling van mogelijke voordelen die aan filmproducenten zijn verleend, onverlet.

| (167) | Gelet op het voorgaande moet worden geconcludeerd dat de medefinanciering door RTP van Portugese filmproducties die op de openbare televisiezenders worden uitgezonden kan worden beschouwd als een legitieme specifieke verplichting die noodzakelijk is wil RTP aan zijn algemene publieke-omroepverplichtingen voldoen. Derhalve vormt deze verplichting niet een kennelijke fout. |
| --- | --- |

(167)

Gelet op het voorgaande moet worden geconcludeerd dat de medefinanciering door RTP van Portugese filmproducties die op de openbare televisiezenders worden uitgezonden kan worden beschouwd als een legitieme specifieke verplichting die noodzakelijk is wil RTP aan zijn algemene publieke-omroepverplichtingen voldoen. Derhalve vormt deze verplichting niet een kennelijke fout.

| (168) | Niettemin is de Commissie van mening dat de aan RTP opgelegde wettelijke verplichting om „andere, op ad-hocbasis” te preciseren diensten (86) te verrichten niet voldoende nauwkeurig is om de Commissie in staat te stellen vooraf met voldoende juridische zekerheid vast te stellen of deze diensten als openbare dienst kunnen worden beschouwd. Alhoewel zij van mening is dat de „andere, nader te preciseren diensten” niet duidelijk zijn gedefinieerd, merkt zij op dat tijdens de periode in kwestie geen enkele betaling uit hoofde van deze bepaling is gedaan (87). |
| --- | --- |

(168)

Niettemin is de Commissie van mening dat de aan RTP opgelegde wettelijke verplichting om „andere, op ad-hocbasis” te preciseren diensten (86) te verrichten niet voldoende nauwkeurig is om de Commissie in staat te stellen vooraf met voldoende juridische zekerheid vast te stellen of deze diensten als openbare dienst kunnen worden beschouwd. Alhoewel zij van mening is dat de „andere, nader te preciseren diensten” niet duidelijk zijn gedefinieerd, merkt zij op dat tijdens de periode in kwestie geen enkele betaling uit hoofde van deze bepaling is gedaan (87).

| (169) | Gelet op het voorgaande is de Commissie tot de conclusie gekomen dat de activiteiten van RTP, zoals deze zijn beschreven in wet nr. 21/92 en nader zijn gepreciseerd in de openbaredienstverleningsovereenkomsten, welomschreven openbaredienstverplichtingen zijn.
  Alhoewel de verplichting om „andere, op ad-hocbasis te preciseren diensten” te verlenen niet voldoende nauwkeurig is om vooraf te concluderen dat alle diensten die onder deze rubriek worden verleend als openbare diensten kunnen worden beschouwd, zijn in de periode 1992-1998 geen betalingen uit hoofde van deze bepaling gedaan.
  De permanente vrijstelling van registratiekosten en andere kosten is niet beperkt tot de compensatie van de kosten van openbaredienstverlening en kan derhalve niet op grond van artikel 106, lid 2, VWEU worden gerechtvaardigd. |
| --- | --- |

(169)

Gelet op het voorgaande is de Commissie tot de conclusie gekomen dat de activiteiten van RTP, zoals deze zijn beschreven in wet nr. 21/92 en nader zijn gepreciseerd in de openbaredienstverleningsovereenkomsten, welomschreven openbaredienstverplichtingen zijn.

Alhoewel de verplichting om „andere, op ad-hocbasis te preciseren diensten” te verlenen niet voldoende nauwkeurig is om vooraf te concluderen dat alle diensten die onder deze rubriek worden verleend als openbare diensten kunnen worden beschouwd, zijn in de periode 1992-1998 geen betalingen uit hoofde van deze bepaling gedaan.

De permanente vrijstelling van registratiekosten en andere kosten is niet beperkt tot de compensatie van de kosten van openbaredienstverlening en kan derhalve niet op grond van artikel 106, lid 2, VWEU worden gerechtvaardigd.

| (170) | Ten tweede moet worden nagegaan of de openbarediensttaak aan de ontvanger van de financiering, RTP, is toevertrouwd. |
| --- | --- |

(170)

Ten tweede moet worden nagegaan of de openbarediensttaak aan de ontvanger van de financiering, RTP, is toevertrouwd.

| (171) | Overeenkomstig de omroepmededeling moet de Commissie nagaan of de openbare opdracht aan RTP werd toegewezen door middel van een officieel besluit (88). |
| --- | --- |

(171)

Overeenkomstig de omroepmededeling moet de Commissie nagaan of de openbare opdracht aan RTP werd toegewezen door middel van een officieel besluit (88).

| (172) | Zoals in overweging 48 van dit besluit wordt opgemerkt werden de openbaredienstverplichtingen duidelijk aan RTP toevertrouwd op basis van verscheidene wetten en overeenkomsten: artikel 5 van wet nr. 58/90, artikel 4, lid 1, en artikel 5 van wet nr. 21/92 en bepaling 1 van de oude en de nieuwe openbaredienstverleningsovereenkomst. |
| --- | --- |

(172)

Zoals in overweging 48 van dit besluit wordt opgemerkt werden de openbaredienstverplichtingen duidelijk aan RTP toevertrouwd op basis van verscheidene wetten en overeenkomsten: artikel 5 van wet nr. 58/90, artikel 4, lid 1, en artikel 5 van wet nr. 21/92 en bepaling 1 van de oude en de nieuwe openbaredienstverleningsovereenkomst.

| (173) | De Commissie heeft geen opmerkingen van belanghebbenden of Portugal ontvangen waaruit zou blijken dat de openbare dienst niet in voldoende mate aan RTP was toevertrouwd door middel van een officieel besluit. Overeenkomstig de omroepmededeling en gelet op de in overweging 48 van dit besluit genoemde wetten en overeenkomsten, moet worden geconcludeerd dat het zonder twijfel RTP is die de verplichtingen inzake de openbare televisieomroep moet vervullen en dat een openbaredienstopdracht derhalve officieel aan RTP is toevertrouwd. |
| --- | --- |

(173)

De Commissie heeft geen opmerkingen van belanghebbenden of Portugal ontvangen waaruit zou blijken dat de openbare dienst niet in voldoende mate aan RTP was toevertrouwd door middel van een officieel besluit. Overeenkomstig de omroepmededeling en gelet op de in overweging 48 van dit besluit genoemde wetten en overeenkomsten, moet worden geconcludeerd dat het zonder twijfel RTP is die de verplichtingen inzake de openbare televisieomroep moet vervullen en dat een openbaredienstopdracht derhalve officieel aan RTP is toevertrouwd.

| (174) | Niet alleen is het noodzakelijk dat de openbaredienstopdracht door middel van een officiële akte aan RTP wordt toevertrouwd; er moeten daarnaast maatregelen worden genomen om ervoor te zorgen dat de openbare dienst in overeenstemming met de wet en met de openbaredienstverleningsovereenkomsten wordt verricht. Zoals in de overwegingen 49 tot en met 59 van dit besluit wordt vermeld, waren er verschillende controlemechanismen ingesteld om ervoor te zorgen dat RTP de openbaredienstverplichtingen in overeenstemming met de bepalingen uitvoerde. |
| --- | --- |

(174)

Niet alleen is het noodzakelijk dat de openbaredienstopdracht door middel van een officiële akte aan RTP wordt toevertrouwd; er moeten daarnaast maatregelen worden genomen om ervoor te zorgen dat de openbare dienst in overeenstemming met de wet en met de openbaredienstverleningsovereenkomsten wordt verricht. Zoals in de overwegingen 49 tot en met 59 van dit besluit wordt vermeld, waren er verschillende controlemechanismen ingesteld om ervoor te zorgen dat RTP de openbaredienstverplichtingen in overeenstemming met de bepalingen uitvoerde.

| (175) | Ten eerste moest RTP verslagen over het uitvoeren van haar openbaredienstverplichtingen en plannen, tezamen met het advies van het interne accountantscomité, overleggen. RTP diende de verslagen over de openbare dienst in voor de boekjaren 1993 tot en met 1998, waarin het vervullen van elk van de openbaredienstopdrachten werd beschreven en de kosten van elk daarvan door middel van een analytisch boekhoudsysteem werden geïdentificeerd. |
| --- | --- |

(175)

Ten eerste moest RTP verslagen over het uitvoeren van haar openbaredienstverplichtingen en plannen, tezamen met het advies van het interne accountantscomité, overleggen. RTP diende de verslagen over de openbare dienst in voor de boekjaren 1993 tot en met 1998, waarin het vervullen van elk van de openbaredienstopdrachten werd beschreven en de kosten van elk daarvan door middel van een analytisch boekhoudsysteem werden geïdentificeerd.

| (176) | Ten tweede heeft de minister van Financiën en het voor de media verantwoordelijke lid van de regering een audit laten verrichten naar de uitvoering van de openbaredienstverleningsovereenkomst en heeft de inspecteur-generaal van Financiën het financiële plan onderzocht. |
| --- | --- |

(176)

Ten tweede heeft de minister van Financiën en het voor de media verantwoordelijke lid van de regering een audit laten verrichten naar de uitvoering van de openbaredienstverleningsovereenkomst en heeft de inspecteur-generaal van Financiën het financiële plan onderzocht.

| (177) | Ten derde moest er jaarlijks een audit worden verricht. De Commissie kan het argument van Portugal, dat na het arrest van het Hof in zaak T-442/03 werd herhaald, dat in feite de verslagen over de openbare dienst aan een externe audit waren onderworpen en dat daarom geen verdere actie nodig was, niet aanvaarden. De situatie vóór de goedkeuring van de beschikking van 15 oktober 2003 kan als volgt worden beschreven:






  a) | voor het boekjaar 1992 was er geen verslag over de openbare dienst aangezien de verplichting om verslagen over de openbare dienst in te dienen pas bij de concessieovereenkomst van 1993 werd ingevoerd; |
| --- | --- | --- |

(177)

Ten derde moest er jaarlijks een audit worden verricht. De Commissie kan het argument van Portugal, dat na het arrest van het Hof in zaak T-442/03 werd herhaald, dat in feite de verslagen over de openbare dienst aan een externe audit waren onderworpen en dat daarom geen verdere actie nodig was, niet aanvaarden. De situatie vóór de goedkeuring van de beschikking van 15 oktober 2003 kan als volgt worden beschreven:

a)

voor het boekjaar 1992 was er geen verslag over de openbare dienst aangezien de verplichting om verslagen over de openbare dienst in te dienen pas bij de concessieovereenkomst van 1993 werd ingevoerd;

| b) | voor de boekjaren 1993 en 1994 was er geen externe audit, maar alleen een verklaring van de vertegenwoordigers van de onderneming, te weten de fiscale raad van de RTP (Conselho fiscal da RTP), die een interne raad van de onderneming is; |
| --- | --- |

b)

voor de boekjaren 1993 en 1994 was er geen externe audit, maar alleen een verklaring van de vertegenwoordigers van de onderneming, te weten de fiscale raad van de RTP (Conselho fiscal da RTP), die een interne raad van de onderneming is;

| c) | voor de boekjaren 1995-1998 gingen de verslagen vergezeld van een verklaring van een onafhankelijke externe accountant en zijn vertegenwoordigers. In die verklaringen wordt bevestigd dat RTP haar openbaredienstverplichtingen had nageleefd. Tot meer gedetailleerde verslagen over de openbare dienst die tot deze conclusie leidden kon echter geen toegang worden verkregen. |
| --- | --- |

c)

voor de boekjaren 1995-1998 gingen de verslagen vergezeld van een verklaring van een onafhankelijke externe accountant en zijn vertegenwoordigers. In die verklaringen wordt bevestigd dat RTP haar openbaredienstverplichtingen had nageleefd. Tot meer gedetailleerde verslagen over de openbare dienst die tot deze conclusie leidden kon echter geen toegang worden verkregen.

| (178) | Gelet echter op de conclusies van het Gerecht in zaak T-442/03, en met name in de punten 232 tot en met 256 van het arrest, kon de Commissie zich niet uitsluitend baseren op de (beknopte) accountantsverklaringen betreffende de in overweging 177 van dit besluit genoemde verslagen over de openbare dienst en aanvaardde zij in plaats daarvan het voorstel van Portugal een externe audit te laten uitvoeren op basis van de bestaande verslagen over de openbare dienst voor alle boekjaren in kwestie. Dat wil zeggen: voor de jaren 1992-1997 zijn externe audits verricht over de naleving door RTP van haar openbaredienstverplichtingen. Voor boekjaar 1992 werd de externe audit verricht ondanks het ontbreken van een verslag over de openbare dienst. De externe accountant baseerde zich evenwel op een ander document om te beoordelen of de openbaredienstopdracht was vervuld. Voor het boekjaar 1998 was er geen externe audit verricht omdat er, zoals SIC ook niet betwist, al een externe audit bestond in de vorm van het BDO Binder verslag van 1998, waarnaar in de overwegingen 186 tot en met 188 van het onderhavige besluit wordt verwezen. |
| --- | --- |

(178)

Gelet echter op de conclusies van het Gerecht in zaak T-442/03, en met name in de punten 232 tot en met 256 van het arrest, kon de Commissie zich niet uitsluitend baseren op de (beknopte) accountantsverklaringen betreffende de in overweging 177 van dit besluit genoemde verslagen over de openbare dienst en aanvaardde zij in plaats daarvan het voorstel van Portugal een externe audit te laten uitvoeren op basis van de bestaande verslagen over de openbare dienst voor alle boekjaren in kwestie. Dat wil zeggen: voor de jaren 1992-1997 zijn externe audits verricht over de naleving door RTP van haar openbaredienstverplichtingen. Voor boekjaar 1992 werd de externe audit verricht ondanks het ontbreken van een verslag over de openbare dienst. De externe accountant baseerde zich evenwel op een ander document om te beoordelen of de openbaredienstopdracht was vervuld. Voor het boekjaar 1998 was er geen externe audit verricht omdat er, zoals SIC ook niet betwist, al een externe audit bestond in de vorm van het BDO Binder verslag van 1998, waarnaar in de overwegingen 186 tot en met 188 van het onderhavige besluit wordt verwezen.

| (179) | De nieuwe audits voor de boekjaren 1992-1997 werden georganiseerd door de nationale regelgevende instantie voor de media, Entidade Reguladora para a Comunicação Social, ERC. De ERC is een onafhankelijk administratief orgaan dat, overeenkomstig de Portugese grondwet, verantwoordelijk is voor het toezicht op de inachtneming van de statuten en de regels die op de media van toepassing zijn. ERC besteedde de audits voor de boekjaren 1992-1997 uit aan de externe accountant, Pedro Roque, die onafhankelijk is van RTP. |
| --- | --- |

(179)

De nieuwe audits voor de boekjaren 1992-1997 werden georganiseerd door de nationale regelgevende instantie voor de media, Entidade Reguladora para a Comunicação Social, ERC. De ERC is een onafhankelijk administratief orgaan dat, overeenkomstig de Portugese grondwet, verantwoordelijk is voor het toezicht op de inachtneming van de statuten en de regels die op de media van toepassing zijn. ERC besteedde de audits voor de boekjaren 1992-1997 uit aan de externe accountant, Pedro Roque, die onafhankelijk is van RTP.

| (180) | Gelet op de tijd die is verstreken tussen 1992 en de in 2010 verrichte audits van de verslagen over de openbare dienst, was het moeilijk om tot alle gegevens toegang te krijgen. Dit verklaart waarom het onderzoek zo lang heeft geduurd en waarom het uitvoeren van nieuwe audits zoveel tijd in beslag heeft genomen. Niettemin konden de audits uiteindelijk worden uitgevoerd omdat er al verslagen over de openbare dienst bestonden (behalve voor het boekjaar 1992) en de accountants zodoende een basis voor hun audit hadden. De audits voor de boekjaren 1992-1997 zijn bij de Commissie ingediend. |
| --- | --- |

(180)

Gelet op de tijd die is verstreken tussen 1992 en de in 2010 verrichte audits van de verslagen over de openbare dienst, was het moeilijk om tot alle gegevens toegang te krijgen. Dit verklaart waarom het onderzoek zo lang heeft geduurd en waarom het uitvoeren van nieuwe audits zoveel tijd in beslag heeft genomen. Niettemin konden de audits uiteindelijk worden uitgevoerd omdat er al verslagen over de openbare dienst bestonden (behalve voor het boekjaar 1992) en de accountants zodoende een basis voor hun audit hadden. De audits voor de boekjaren 1992-1997 zijn bij de Commissie ingediend.

| (181) | In de accountantsverslagen wordt de taak beschreven van de externe audits waarmee wordt beoogd de openbareomroepdienst die door RTP wordt verricht en de daarvoor ontvangen betaling te beoordelen en te controleren. Zij bevatten een beschrijving van de gegevens die in aanmerking zijn genomen. Zo verwijzen zij onder andere naar wet nr. 58/90 (Wet op de publieke omroep, wet nr. 21/92 inzake de omvorming van RTP, de openbaredienstverleningsovereenkomsten, de jaarrekeningen en de externe audits van de jaarrekeningen, het businessplan en de begroting met betrekking tot het vervullen van de dienstopdracht (Plano de Actividades e Orçamento do Serviço Público), de verslagen over de openbare dienst voor de betreffende jaren (Relatorio sobre o Cumprimento das Obrigacaoes do Servico Publico, RCOSP). De accountants vermelden dat, gelet op de lange periode die is verstreken tussen de boekjaren 1992 en 1997 en de uitbesteding van de audit in 2010, een aantal documenten is vernietigd en enkele gegevens niet beschikbaar waren. Daarom was het verslag over de audit hoofdzakelijk gericht op de beschikbare verslagen, met name de verslagen over de openbare dienst (89) en de gecertificeerde jaarrekening. |
| --- | --- |

(181)

In de accountantsverslagen wordt de taak beschreven van de externe audits waarmee wordt beoogd de openbareomroepdienst die door RTP wordt verricht en de daarvoor ontvangen betaling te beoordelen en te controleren. Zij bevatten een beschrijving van de gegevens die in aanmerking zijn genomen. Zo verwijzen zij onder andere naar wet nr. 58/90 (Wet op de publieke omroep, wet nr. 21/92 inzake de omvorming van RTP, de openbaredienstverleningsovereenkomsten, de jaarrekeningen en de externe audits van de jaarrekeningen, het businessplan en de begroting met betrekking tot het vervullen van de dienstopdracht (Plano de Actividades e Orçamento do Serviço Público), de verslagen over de openbare dienst voor de betreffende jaren (Relatorio sobre o Cumprimento das Obrigacaoes do Servico Publico, RCOSP). De accountants vermelden dat, gelet op de lange periode die is verstreken tussen de boekjaren 1992 en 1997 en de uitbesteding van de audit in 2010, een aantal documenten is vernietigd en enkele gegevens niet beschikbaar waren. Daarom was het verslag over de audit hoofdzakelijk gericht op de beschikbare verslagen, met name de verslagen over de openbare dienst (89) en de gecertificeerde jaarrekening.

| (182) | Ondanks deze beperkingen die te wijten zijn aan het feit dat veel tijd is verstreken, vonden de accountants het mogelijk hun contract na te komen en de audits uit te voeren en een beoordeling op te stellen over de naleving door RTP van haar openbaredienstverplichtingen en de daarvoor ontvangen compensatie. In de audits wordt er uitdrukkelijk op gewezen dat de accountants erin waren geslaagd de moeilijkheden die werden veroorzaakt doordat er veel tijd was verstreken te overwinnen en de audits uit te voeren. Zo maken de accountants weliswaar het voorbehoud dat de criteria van de analytische boekhouding en de methoden van kostentoeschrijving niet konden worden geraadpleegd maar vormde dit geen belemmering voor het verrichten van de audit en tot een positieve conclusie te komen. In het samenvattend verslag wordt gesteld dat: „alle kosten en ontvangsten van RTP zijn gebaseerd op de stelling dat zijn activiteit alleen betrekking heeft op het verzorgen van openbare omroep en dat de onderhavige audits gebaseerd waren op financiële verklaringen ten aanzien waarvan zowel door de interne accountant van de onderneming als door externe accountants een audit was verricht, waaruit geen andere relevante feiten voortkwamen dan de in de jaarrekening beschreven feiten” (90). De Commissie had (zie overweging 18 van het onderhavige besluit) al vastgesteld dat RTP gedurende de jaren in kwestie alleen publiekeomroepactiviteiten had verricht, terwijl de commerciële activiteiten werden verricht door dochterondernemingen die in juridisch opzicht van RTP verschillen. De criteria voor de kostentoeschrijving zijn daarom alleen relevant om de kostentoeschrijving te plaatsen binnen de kosten die door RTP voor het vervullen van haar openbaredienstopdracht zijn gemaakt en mogen geen effect hebben op het bedrag van de totale kosten van de openbaredienstopdracht.
  Wat de financiële gegevens betreft, was de Commissie van oordeel dat de externe accountants zich terecht konden baseren op de financiële jaarrekening, die steeds vergezeld ging van een audit die de juistheid van de rekeningen van RTP certificeerde. Volgens de openbaredienstverleningsovereenkomsten werd met de externe audit betreffende het verslag over de openbare dienst beoogd na te gaan of RTP haar openbaredienstverplichtingen overeenkomstig de opdracht had vervuld en of de compensatie voor de openbaredienstverplichting in overeenstemming is met kosten van de uitvoering van die verplichting. Hoewel de financiële gegevens voor het leveren van een openbare dienst gedurende de jaren in kwestie betrekking hadden op het leveren van een openbare dienst door RTP, was daarom een nog een onafhankelijke controle noodzakelijk om te vast te stellen of de gemaakte kosten in overeenstemming waren met de openbaredienstopdracht. |
| --- | --- |

(182)

Ondanks deze beperkingen die te wijten zijn aan het feit dat veel tijd is verstreken, vonden de accountants het mogelijk hun contract na te komen en de audits uit te voeren en een beoordeling op te stellen over de naleving door RTP van haar openbaredienstverplichtingen en de daarvoor ontvangen compensatie. In de audits wordt er uitdrukkelijk op gewezen dat de accountants erin waren geslaagd de moeilijkheden die werden veroorzaakt doordat er veel tijd was verstreken te overwinnen en de audits uit te voeren. Zo maken de accountants weliswaar het voorbehoud dat de criteria van de analytische boekhouding en de methoden van kostentoeschrijving niet konden worden geraadpleegd maar vormde dit geen belemmering voor het verrichten van de audit en tot een positieve conclusie te komen. In het samenvattend verslag wordt gesteld dat: „alle kosten en ontvangsten van RTP zijn gebaseerd op de stelling dat zijn activiteit alleen betrekking heeft op het verzorgen van openbare omroep en dat de onderhavige audits gebaseerd waren op financiële verklaringen ten aanzien waarvan zowel door de interne accountant van de onderneming als door externe accountants een audit was verricht, waaruit geen andere relevante feiten voortkwamen dan de in de jaarrekening beschreven feiten” (90). De Commissie had (zie overweging 18 van het onderhavige besluit) al vastgesteld dat RTP gedurende de jaren in kwestie alleen publiekeomroepactiviteiten had verricht, terwijl de commerciële activiteiten werden verricht door dochterondernemingen die in juridisch opzicht van RTP verschillen. De criteria voor de kostentoeschrijving zijn daarom alleen relevant om de kostentoeschrijving te plaatsen binnen de kosten die door RTP voor het vervullen van haar openbaredienstopdracht zijn gemaakt en mogen geen effect hebben op het bedrag van de totale kosten van de openbaredienstopdracht.

Wat de financiële gegevens betreft, was de Commissie van oordeel dat de externe accountants zich terecht konden baseren op de financiële jaarrekening, die steeds vergezeld ging van een audit die de juistheid van de rekeningen van RTP certificeerde. Volgens de openbaredienstverleningsovereenkomsten werd met de externe audit betreffende het verslag over de openbare dienst beoogd na te gaan of RTP haar openbaredienstverplichtingen overeenkomstig de opdracht had vervuld en of de compensatie voor de openbaredienstverplichting in overeenstemming is met kosten van de uitvoering van die verplichting. Hoewel de financiële gegevens voor het leveren van een openbare dienst gedurende de jaren in kwestie betrekking hadden op het leveren van een openbare dienst door RTP, was daarom een nog een onafhankelijke controle noodzakelijk om te vast te stellen of de gemaakte kosten in overeenstemming waren met de openbaredienstopdracht.

| (183) | De externe accountants bevestigen dit punt. Ten aanzien van de jaren 1992-1997 kwamen zij tot de conclusie dat RTP in hoofdzaak aan haar omroepverplichtingen qua kwantiteit had voldaan, zoals dit in de concessieovereenkomst is vastgelegd, met bijzondere nadruk op de verplichting inzake de omroepinhoud. De accountant is van oordeel: „na de beschikbare documenten, dat wil zeggen de verslagen van de accountant en van het accountantscomité, te hebben onderzocht, hebben wij niets gevonden dat voor ons aanleiding is om de conclusie te trekken dat de ingediende documenten, die betrekking hebben op de overeenstemming tussen de openbarediensttaken en de compensatie van de werkelijke kosten, materieel relevante distorsies bevatten die de naleving van de in de periode in kwestie geldende wetgeving ongunstig beïnvloeden” (91). |
| --- | --- |

(183)

De externe accountants bevestigen dit punt. Ten aanzien van de jaren 1992-1997 kwamen zij tot de conclusie dat RTP in hoofdzaak aan haar omroepverplichtingen qua kwantiteit had voldaan, zoals dit in de concessieovereenkomst is vastgelegd, met bijzondere nadruk op de verplichting inzake de omroepinhoud. De accountant is van oordeel: „na de beschikbare documenten, dat wil zeggen de verslagen van de accountant en van het accountantscomité, te hebben onderzocht, hebben wij niets gevonden dat voor ons aanleiding is om de conclusie te trekken dat de ingediende documenten, die betrekking hebben op de overeenstemming tussen de openbarediensttaken en de compensatie van de werkelijke kosten, materieel relevante distorsies bevatten die de naleving van de in de periode in kwestie geldende wetgeving ongunstig beïnvloeden” (91).

| (184) | Een aantal van de auditverslagen vermeldt dat RTP om een hoger compensatiebedrag had kunnen vragen maar dat de voorwaarden van de openbaredienstverleningsovereenkomsten dat onmogelijk maakten, wegens artikel 15, lid 4, van de oude overeenkomst en artikel 19, lid 3, van de nieuwe overeenkomst van 1996. De externe individuele audits voor de boekjaren 1994, 1996 en 1997 bevatten verklaringen inzake het verschil tussen de werkelijk door RTP gemaakte hoge kosten om de openbare dienst te verstrekken en de daarvoor ontvangen compensatie, die geringer was dan de gemaakte kosten (92). In het samenvattend verslag voor alle boekjaren waarover audits zijn verricht wordt expliciet gesteld: „voor alle boekjaren was de compenserende vergoeding die werd toegewezen en betaald lager dan de in ieder RCOPS (Relatório sobre o cumprimento das obrigações de serviço público — de verslagen over de openbare dienst) aangegeven bedragen” (93). |
| --- | --- |

(184)

Een aantal van de auditverslagen vermeldt dat RTP om een hoger compensatiebedrag had kunnen vragen maar dat de voorwaarden van de openbaredienstverleningsovereenkomsten dat onmogelijk maakten, wegens artikel 15, lid 4, van de oude overeenkomst en artikel 19, lid 3, van de nieuwe overeenkomst van 1996. De externe individuele audits voor de boekjaren 1994, 1996 en 1997 bevatten verklaringen inzake het verschil tussen de werkelijk door RTP gemaakte hoge kosten om de openbare dienst te verstrekken en de daarvoor ontvangen compensatie, die geringer was dan de gemaakte kosten (92). In het samenvattend verslag voor alle boekjaren waarover audits zijn verricht wordt expliciet gesteld: „voor alle boekjaren was de compenserende vergoeding die werd toegewezen en betaald lager dan de in ieder RCOPS (Relatório sobre o cumprimento das obrigações de serviço público — de verslagen over de openbare dienst) aangegeven bedragen” (93).

| (185) | In sommige audits (met uitzondering van die over de boekjaren 1992 en 1993) wordt verklaard dat RTP de wettelijke maximumtijd voor reclame overschreed, met andere woorden RTP zond meer reclameboodschappen uit dan op grond van de openbaredienstverleningsovereenkomsten was toegestaan. De ontvangsten van RTP uit die reclameactiviteiten moeten, overeenkomstig de omroepmededeling, in aanmerking worden genomen bij de berekening van de kosten voor het verrichten van de openbare dienst, omdat de door de openbare dienst gegenereerde inkomsten, inkomsten uit reclame daaronder begrepen, in de berekening van de behoefte van de onderneming aan financiering van haar openbaredienstverlening moeten worden opgenomen.
  Het feit dat de maxima voor reclamezendtijd werden overschreden had geen gevolgen voor de analyse van de accountant voor de boekjaren 1992-1997. De compensatie voor de openbaredienstopdracht kwam overeen met de openbarediensttaak die door RTP is uitgevoerd en er was geen sprake van overcompensatie. Portugal bevestigde ook dat voor de boekjaren 1994, 1995 en 1996 alle reclameontvangsten (dus ook de ontvangsten die voortvloeiden uit de overschrijding van de toegestane reclamezendtijd) in aanmerking waren genomen en zodoende voor elk van die jaren de behoeften inzake financiering van de openbare dienst hadden verminderd (94). Wat het boekjaar 1996 betreft, bepaalde artikel 15 van de nieuwe openbaredienstverleningsovereenkomst dat voor de vaststelling van de compensatie de uit de exploitatie van de zenders verkregen winst niet in aanmerking mag worden genomen bij de samenvatting van de kosten voor de berekening van de totale kosten van de openbare dienst. De „winst” omvat ook de reclameontvangsten. Portugal heeft uitdrukkelijk bevestigd dat de winst uit reclame is afgetrokken van het vereiste compensatiebedrag (95). |
| --- | --- |

(185)

In sommige audits (met uitzondering van die over de boekjaren 1992 en 1993) wordt verklaard dat RTP de wettelijke maximumtijd voor reclame overschreed, met andere woorden RTP zond meer reclameboodschappen uit dan op grond van de openbaredienstverleningsovereenkomsten was toegestaan. De ontvangsten van RTP uit die reclameactiviteiten moeten, overeenkomstig de omroepmededeling, in aanmerking worden genomen bij de berekening van de kosten voor het verrichten van de openbare dienst, omdat de door de openbare dienst gegenereerde inkomsten, inkomsten uit reclame daaronder begrepen, in de berekening van de behoefte van de onderneming aan financiering van haar openbaredienstverlening moeten worden opgenomen.

Het feit dat de maxima voor reclamezendtijd werden overschreden had geen gevolgen voor de analyse van de accountant voor de boekjaren 1992-1997. De compensatie voor de openbaredienstopdracht kwam overeen met de openbarediensttaak die door RTP is uitgevoerd en er was geen sprake van overcompensatie. Portugal bevestigde ook dat voor de boekjaren 1994, 1995 en 1996 alle reclameontvangsten (dus ook de ontvangsten die voortvloeiden uit de overschrijding van de toegestane reclamezendtijd) in aanmerking waren genomen en zodoende voor elk van die jaren de behoeften inzake financiering van de openbare dienst hadden verminderd (94). Wat het boekjaar 1996 betreft, bepaalde artikel 15 van de nieuwe openbaredienstverleningsovereenkomst dat voor de vaststelling van de compensatie de uit de exploitatie van de zenders verkregen winst niet in aanmerking mag worden genomen bij de samenvatting van de kosten voor de berekening van de totale kosten van de openbare dienst. De „winst” omvat ook de reclameontvangsten. Portugal heeft uitdrukkelijk bevestigd dat de winst uit reclame is afgetrokken van het vereiste compensatiebedrag (95).

| (186) | Voor het boekjaar 1998 verrichtte externe accountant BDO Binder een onderzoek naar de verhouding tussen de openbaredienstopdracht van RTP en de daarmee verband houdende kosten. In het BDO Binder verslag worden verscheidene aanbevelingen gedaan met het oog op de toekomst en wordt voorgesteld de interne controles van RTP te versterken om ervoor te zorgen dat de interne regels in acht worden genomen; in het verslag wordt evenwel niet geconcludeerd dat RTP een te hoge compensatie had ontvangen voor de door hem verrichte openbaredienstopdracht of dat de cijfers die in het door RTP opgestelde verslag over de openbare dienst zijn gebruikt en die door de Commissie in haar beschikking van 15 oktober 2003 zijn gebruikt, niet betrouwbaar waren. Waar het BDO Binder verslag concrete cijfers bespreekt, verwijst het naar een fout bij het opstellen van een inventaris voor bepaalde activa. In het verslag wordt echter veeleer het ontbreken van een inventaris van activa bekritiseerd (96), en wordt niet zozeer geconcludeerd dat de respectieve investeringen niet zijn gedaan en dat de waarden van de investeringen verkeerd zijn geboekt. Niettemin waren, zoals Portugal benadrukte, de cijfers voor de respectieve investeringen in ieder geval niet inbegrepen in de berekening van de compensatie, hetgeen uitsloot dat de afschrijvingskosten van vaste activa konden worden vergoed. |
| --- | --- |

(186)

Voor het boekjaar 1998 verrichtte externe accountant BDO Binder een onderzoek naar de verhouding tussen de openbaredienstopdracht van RTP en de daarmee verband houdende kosten. In het BDO Binder verslag worden verscheidene aanbevelingen gedaan met het oog op de toekomst en wordt voorgesteld de interne controles van RTP te versterken om ervoor te zorgen dat de interne regels in acht worden genomen; in het verslag wordt evenwel niet geconcludeerd dat RTP een te hoge compensatie had ontvangen voor de door hem verrichte openbaredienstopdracht of dat de cijfers die in het door RTP opgestelde verslag over de openbare dienst zijn gebruikt en die door de Commissie in haar beschikking van 15 oktober 2003 zijn gebruikt, niet betrouwbaar waren. Waar het BDO Binder verslag concrete cijfers bespreekt, verwijst het naar een fout bij het opstellen van een inventaris voor bepaalde activa. In het verslag wordt echter veeleer het ontbreken van een inventaris van activa bekritiseerd (96), en wordt niet zozeer geconcludeerd dat de respectieve investeringen niet zijn gedaan en dat de waarden van de investeringen verkeerd zijn geboekt. Niettemin waren, zoals Portugal benadrukte, de cijfers voor de respectieve investeringen in ieder geval niet inbegrepen in de berekening van de compensatie, hetgeen uitsloot dat de afschrijvingskosten van vaste activa konden worden vergoed.

| (187) | Wat de overschrijding van de reclamezendtijd betreft, werd in het BDO Binder verslag vastgesteld dat bij de berekening van de financieringsbehoefte van de publieke omroep alle reclameontvangsten in aanmerking waren genomen. Ook hier was geen van deze factoren voor de accountant aanleiding om een negatief advies uit te brengen over de vervulling door RTP van haar openbarediensverplichtingen en wijst deze evenmin op overcompensatie. |
| --- | --- |

(187)

Wat de overschrijding van de reclamezendtijd betreft, werd in het BDO Binder verslag vastgesteld dat bij de berekening van de financieringsbehoefte van de publieke omroep alle reclameontvangsten in aanmerking waren genomen. Ook hier was geen van deze factoren voor de accountant aanleiding om een negatief advies uit te brengen over de vervulling door RTP van haar openbarediensverplichtingen en wijst deze evenmin op overcompensatie.

| (188) | Het belangrijkste voor de analyse in dit besluit is evenwel de conclusie van het BDO Binder verslag (die niet door SIC wordt betwist) dat RTP 25 miljard PTE had kunnen vragen voor de vervulling van haar openbaredienstverplichtingen, maar in plaats daarvan ontving het bedrijf slechts 14 miljard PTE. Met andere woorden: het BDO Binder verslag wijst niet op overcompensatie maar komt juist tot de tegenovergestelde conclusie. |
| --- | --- |

(188)

Het belangrijkste voor de analyse in dit besluit is evenwel de conclusie van het BDO Binder verslag (die niet door SIC wordt betwist) dat RTP 25 miljard PTE had kunnen vragen voor de vervulling van haar openbaredienstverplichtingen, maar in plaats daarvan ontving het bedrijf slechts 14 miljard PTE. Met andere woorden: het BDO Binder verslag wijst niet op overcompensatie maar komt juist tot de tegenovergestelde conclusie.

| (189) | Zoals in besluit NN 31/06 inzake de herstructurering van RTP werd vastgesteld, is in een externe audit van PriceWaterhouse Coopers onderzocht of de door de Portugese autoriteiten verstrekte financiële gegevens in overeenstemming waren met de financiële jaarrekeningen van RTP in de periode 1991-2003, met de bedragen in de auditverslagen over de openbare dienst en met andere informatiebronnen die als relevant werden beschouwd om de conformiteit van de verrichte audits te waarborgen (zie punt 38 van besluit NN 31/06). In het auditverslag van PWC werden de gegevens zonder significante opmerkingen goedgekeurd (punt 52 van besluit NN 31/06). Het auditverslag van PWC bevestigde uitdrukkelijk dat de door RTP bij wijze van compensatie voor de openbaredienstopdracht ontvangen bedragen overeenkwamen met de in de resoluties van de Raad van ministers aangegeven bedragen (zie overweging 41 en tabel 39 van besluit NN 31/06). In zijn auditverslag benadrukte PWC de algemene onderfinanciering van RTP. In het verslag werd erop gewezen dat naast de openbaredienstopdracht die op grond van openbaredienstverleningsovereenkomsten voor compensatie in aanmerking kwam, openbaredienstopdrachten door RTP waren verricht waarvoor geen vergoeding van de staat kon worden verlangd. De Commissie had in besluit NN 31/06 geconcludeerd dat het auditverslag van PWC derhalve correct op de financiële jaarrekeningen van RTP kon worden gebaseerd en was van oordeel dat RTP inderdaad chronisch ondergefinancierd was. Daarom kan voor het onderhavige besluit het auditverslag van PWC als extra aanwijzing worden gezien dat, naast de externe audits betreffende de verslagen over de openbare dienst, de door de Commissie in Beschikking 2005/403/EG gebruikte gegevens juist waren. |
| --- | --- |

(189)

Zoals in besluit NN 31/06 inzake de herstructurering van RTP werd vastgesteld, is in een externe audit van PriceWaterhouse Coopers onderzocht of de door de Portugese autoriteiten verstrekte financiële gegevens in overeenstemming waren met de financiële jaarrekeningen van RTP in de periode 1991-2003, met de bedragen in de auditverslagen over de openbare dienst en met andere informatiebronnen die als relevant werden beschouwd om de conformiteit van de verrichte audits te waarborgen (zie punt 38 van besluit NN 31/06). In het auditverslag van PWC werden de gegevens zonder significante opmerkingen goedgekeurd (punt 52 van besluit NN 31/06). Het auditverslag van PWC bevestigde uitdrukkelijk dat de door RTP bij wijze van compensatie voor de openbaredienstopdracht ontvangen bedragen overeenkwamen met de in de resoluties van de Raad van ministers aangegeven bedragen (zie overweging 41 en tabel 39 van besluit NN 31/06). In zijn auditverslag benadrukte PWC de algemene onderfinanciering van RTP. In het verslag werd erop gewezen dat naast de openbaredienstopdracht die op grond van openbaredienstverleningsovereenkomsten voor compensatie in aanmerking kwam, openbaredienstopdrachten door RTP waren verricht waarvoor geen vergoeding van de staat kon worden verlangd. De Commissie had in besluit NN 31/06 geconcludeerd dat het auditverslag van PWC derhalve correct op de financiële jaarrekeningen van RTP kon worden gebaseerd en was van oordeel dat RTP inderdaad chronisch ondergefinancierd was. Daarom kan voor het onderhavige besluit het auditverslag van PWC als extra aanwijzing worden gezien dat, naast de externe audits betreffende de verslagen over de openbare dienst, de door de Commissie in Beschikking 2005/403/EG gebruikte gegevens juist waren.

| (190) | Wat het argument van de klager betreft dat verslag nr. 8/2002 van de overheidsinspecteur, de Tribunal de Contas, in aanmerking moet worden genomen, heeft de Commissie bij haar beoordeling in dit besluit dat verslag ook inderdaad meegewogen. Ten eerste moet worden erkend, zoals ook door SIC werd toegegeven, dat het auditverslag nr. 8/2002 de periode 1997-2000 bestrijkt en derhalve alleen voor de boekjaren 1997 en 1998 relevant is. Alhoewel in dat verslag cijfers met betrekking tot eerdere jaren werden genoemd, werd hiermee beoogd dat zij werden gebruikt om de algemene financiële ontwikkeling van RTP te beschrijven, maar op zich maakten zij niet het voorwerp uit van het onderzoek van de Portugese rekenkamer. |
| --- | --- |

(190)

Wat het argument van de klager betreft dat verslag nr. 8/2002 van de overheidsinspecteur, de Tribunal de Contas, in aanmerking moet worden genomen, heeft de Commissie bij haar beoordeling in dit besluit dat verslag ook inderdaad meegewogen. Ten eerste moet worden erkend, zoals ook door SIC werd toegegeven, dat het auditverslag nr. 8/2002 de periode 1997-2000 bestrijkt en derhalve alleen voor de boekjaren 1997 en 1998 relevant is. Alhoewel in dat verslag cijfers met betrekking tot eerdere jaren werden genoemd, werd hiermee beoogd dat zij werden gebruikt om de algemene financiële ontwikkeling van RTP te beschrijven, maar op zich maakten zij niet het voorwerp uit van het onderzoek van de Portugese rekenkamer.

| (191) | Om te beginnen worden in verslag nr. 8/2002 geen onregelmatigheden in de financiering van RTP of overcompensatie voor de boekjaren 1997-2000 (of voor een van de andere boekjaren) gemeld. Integendeel, verslag nr. 8/2002 wijst verscheidene keren op de structurele financiële moeilijkheden van RTP. De Commissie kan daarom niet op basis van verslag nr. 8/2002 van bepaalde betalingen beweren dat zij overcompensatie en onrechtmatige staatssteun zijn. Integendeel: in verslag nr. 8/2002 wordt uitdrukkelijk bevestigd dat van 1993 tot eind 1999 RTP slechts door een aanhoudende en steeds toenemende schuld kon voortbestaan. |
| --- | --- |

(191)

Om te beginnen worden in verslag nr. 8/2002 geen onregelmatigheden in de financiering van RTP of overcompensatie voor de boekjaren 1997-2000 (of voor een van de andere boekjaren) gemeld. Integendeel, verslag nr. 8/2002 wijst verscheidene keren op de structurele financiële moeilijkheden van RTP. De Commissie kan daarom niet op basis van verslag nr. 8/2002 van bepaalde betalingen beweren dat zij overcompensatie en onrechtmatige staatssteun zijn. Integendeel: in verslag nr. 8/2002 wordt uitdrukkelijk bevestigd dat van 1993 tot eind 1999 RTP slechts door een aanhoudende en steeds toenemende schuld kon voortbestaan.

| (192) | Zoals de klager verklaart, wordt in verslag nr. 8/2002 het beheer van de onderneming herhaaldelijk bekritiseerd en wordt gewezen op inefficiëntie die vermeden had kunnen worden. Het doel van verslag nr. 8/2002, zoals dit wordt omschreven, bestaat erin het beheer van RTP en het verstrekken van openbare televisieomroep uit het oogpunt van efficiëntie en economie te onderzoeken. Zoals door de klager werd opgemerkt, gaf verslag nr. 8/2002 aan dat RTP een starre structuur en een te omvangrijk personeelsbestand had en op inefficiënte wijze een openbare dienst verrichtte. In verslag nr. 8/2002 wordt ook kritiek geuit op de veel te vage en algemene omschrijving van de publieke opdracht en de openbaredienstverleningsovereenkomsten die volgens de overheidsinspecteur inefficiënt beheer in de hand werken. |
| --- | --- |

(192)

Zoals de klager verklaart, wordt in verslag nr. 8/2002 het beheer van de onderneming herhaaldelijk bekritiseerd en wordt gewezen op inefficiëntie die vermeden had kunnen worden. Het doel van verslag nr. 8/2002, zoals dit wordt omschreven, bestaat erin het beheer van RTP en het verstrekken van openbare televisieomroep uit het oogpunt van efficiëntie en economie te onderzoeken. Zoals door de klager werd opgemerkt, gaf verslag nr. 8/2002 aan dat RTP een starre structuur en een te omvangrijk personeelsbestand had en op inefficiënte wijze een openbare dienst verrichtte. In verslag nr. 8/2002 wordt ook kritiek geuit op de veel te vage en algemene omschrijving van de publieke opdracht en de openbaredienstverleningsovereenkomsten die volgens de overheidsinspecteur inefficiënt beheer in de hand werken.

| (193) | De publieke opdracht van RTP werd evenwel door de Commissie onderzocht in haar beschikking van 15 november 2003. In zaak T-442/03 heeft het Gerecht bekrachtigd dat de ruime omschrijving van de publieke opdracht van RTP aanvaardbaar was (97). Wat de vermeende inefficiëntie betreft zou de Commissie erop willen wijzen dat dit geen aspect is waarmee bij de toepassing van de omroepmededeling rekening mee moet worden gehouden. |
| --- | --- |

(193)

De publieke opdracht van RTP werd evenwel door de Commissie onderzocht in haar beschikking van 15 november 2003. In zaak T-442/03 heeft het Gerecht bekrachtigd dat de ruime omschrijving van de publieke opdracht van RTP aanvaardbaar was (97). Wat de vermeende inefficiëntie betreft zou de Commissie erop willen wijzen dat dit geen aspect is waarmee bij de toepassing van de omroepmededeling rekening mee moet worden gehouden.

| (194) | Het derde criterium dat de Commissie moet beoordelen is de evenredigheid tussen de financiering en de nettokosten van de openbare dienst. |
| --- | --- |

(194)

Het derde criterium dat de Commissie moet beoordelen is de evenredigheid tussen de financiering en de nettokosten van de openbare dienst.

| (195) | In de omroepmededeling worden de criteria aangegeven op basis waarvan de Commissie de evenredigheid van de steun beoordeelt, waarbij zij verlangde dat de staatssteun niet meer bedraagt dan de nettokosten van de openbare opdracht en dat zich geen marktdistorsies voordoen die niet noodzakelijk zijn voor het vervullen van de openbare opdracht (98). |
| --- | --- |

(195)

In de omroepmededeling worden de criteria aangegeven op basis waarvan de Commissie de evenredigheid van de steun beoordeelt, waarbij zij verlangde dat de staatssteun niet meer bedraagt dan de nettokosten van de openbare opdracht en dat zich geen marktdistorsies voordoen die niet noodzakelijk zijn voor het vervullen van de openbare opdracht (98).

| (196) | Ten eerste wordt, teneinde de kosten van de onder de openbare dienst vallende activiteiten correct te kunnen bepalen, in de omroepmededeling een adequate verdeling van de kosten en ontvangsten tussen de openbare dienst en de commerciële activiteiten verlangd. |
| --- | --- |

(196)

Ten eerste wordt, teneinde de kosten van de onder de openbare dienst vallende activiteiten correct te kunnen bepalen, in de omroepmededeling een adequate verdeling van de kosten en ontvangsten tussen de openbare dienst en de commerciële activiteiten verlangd.

| (197) | Zoals in de overwegingen 61 tot en met 67 van dit besluit wordt gesteld, wordt in de openbaredienstverleningsovereenkomsten de methode voor de toeschrijving van de kosten en ontvangsten vastgelegd die RTP moet toepassen. In dit geval wordt de taak van de Commissie in beginsel vergemakkelijkt door het feit dat RTP een analytisch boekhoudsysteem heeft opgezet waarmee het mogelijk is de subsidiabele kosten die door RTP zijn gemaakt, te kwantificeren om te voldoen aan elk van de openbaredienstverplichtingen ten aanzien waarvan compensatie mogelijk is. |
| --- | --- |

(197)

Zoals in de overwegingen 61 tot en met 67 van dit besluit wordt gesteld, wordt in de openbaredienstverleningsovereenkomsten de methode voor de toeschrijving van de kosten en ontvangsten vastgelegd die RTP moet toepassen. In dit geval wordt de taak van de Commissie in beginsel vergemakkelijkt door het feit dat RTP een analytisch boekhoudsysteem heeft opgezet waarmee het mogelijk is de subsidiabele kosten die door RTP zijn gemaakt, te kwantificeren om te voldoen aan elk van de openbaredienstverplichtingen ten aanzien waarvan compensatie mogelijk is.

| (198) | Dankzij dit systeem wordt iedere subsidiabele uitgavenpost toegeschreven aan een activiteit en vervolgens verdeeld volgens de verschillende openbarediensttaken van RTP die voor compensatiebetalingen in aanmerking komen, op basis van objectieve boekhoudkundige principes. |
| --- | --- |

(198)

Dankzij dit systeem wordt iedere subsidiabele uitgavenpost toegeschreven aan een activiteit en vervolgens verdeeld volgens de verschillende openbarediensttaken van RTP die voor compensatiebetalingen in aanmerking komen, op basis van objectieve boekhoudkundige principes.

| (199) | Aangezien de ontvangsten die afkomstig zijn van iedere openbarediensttaak waarvan de kosten voor vergoeding in aanmerking komen van de exploitatiekosten van de openbare dienst worden afgetrokken, garandeert het systeem dat de jaarlijkse compensatiebetalingen beperkt zijn tot de nettokosten van elk van de openbaredienstverplichtingen (zie overweging 65 van dit besluit). |
| --- | --- |

(199)

Aangezien de ontvangsten die afkomstig zijn van iedere openbarediensttaak waarvan de kosten voor vergoeding in aanmerking komen van de exploitatiekosten van de openbare dienst worden afgetrokken, garandeert het systeem dat de jaarlijkse compensatiebetalingen beperkt zijn tot de nettokosten van elk van de openbaredienstverplichtingen (zie overweging 65 van dit besluit).

| (200) | Gelet op het bovenstaande komt de Commissie tot de slotsom dat de parameters voor het vaststellen van de kosten op objectieve en doorzichtige wijze zijn vastgesteld. |
| --- | --- |

(200)

Gelet op het bovenstaande komt de Commissie tot de slotsom dat de parameters voor het vaststellen van de kosten op objectieve en doorzichtige wijze zijn vastgesteld.

| (201) | Niettemin zouden de regels inzake de compensatie van kosten de werkelijke nettokosten van de openbare dienst van RTP kunnen onderschatten en tot structurele onderfinanciering van de werkelijke financieringsbehoeften kunnen leiden. |
| --- | --- |

(201)

Niettemin zouden de regels inzake de compensatie van kosten de werkelijke nettokosten van de openbare dienst van RTP kunnen onderschatten en tot structurele onderfinanciering van de werkelijke financieringsbehoeften kunnen leiden.

| (202) | Zoals in overweging 65 wordt gesteld, waren bij de in de openbaredienstverleningsovereenkomsten vastgelegde kostenberekeningsmethoden bepaalde kosten van de openbare dienst uitgesloten van betaling door middel van jaarlijkse compensatie (99). Daarnaast heeft Portugal de Commissie ervan in kennis gesteld dat hoewel RTP btw moest betalen over de jaarlijkse compensatiebetalingen, de daarmee verbonden kosten, overeenkomstig de boekhoudkundige regels, niet in aanmerking konden worden genomen (zie overweging 94). Ten slotte heeft RTP in haar verslagen over de openbaredienstverlening geen rekening gehouden met alle investeringen die de onderneming had gedaan in onder de openbare dienst vallende uitrusting, hoewel deze in haar financiële rekeningen wel zijn toegeschreven (zie overweging 67). |
| --- | --- |

(202)

Zoals in overweging 65 wordt gesteld, waren bij de in de openbaredienstverleningsovereenkomsten vastgelegde kostenberekeningsmethoden bepaalde kosten van de openbare dienst uitgesloten van betaling door middel van jaarlijkse compensatie (99). Daarnaast heeft Portugal de Commissie ervan in kennis gesteld dat hoewel RTP btw moest betalen over de jaarlijkse compensatiebetalingen, de daarmee verbonden kosten, overeenkomstig de boekhoudkundige regels, niet in aanmerking konden worden genomen (zie overweging 94). Ten slotte heeft RTP in haar verslagen over de openbaredienstverlening geen rekening gehouden met alle investeringen die de onderneming had gedaan in onder de openbare dienst vallende uitrusting, hoewel deze in haar financiële rekeningen wel zijn toegeschreven (zie overweging 67).

| (203) | Niettemin is het, overeenkomstig de bepalingen van het Protocol van Amsterdam, aan de lidstaat om te voorzien in de financiering van de publiekeomroepondernemingen. In dit geval heeft Portugal besloten een gedeelte van de kosten die door de leverancier van de dienst zijn gemaakt om zijn opdracht te volbrengen, niet te vergoeden. |
| --- | --- |

(203)

Niettemin is het, overeenkomstig de bepalingen van het Protocol van Amsterdam, aan de lidstaat om te voorzien in de financiering van de publiekeomroepondernemingen. In dit geval heeft Portugal besloten een gedeelte van de kosten die door de leverancier van de dienst zijn gemaakt om zijn opdracht te volbrengen, niet te vergoeden.

| (204) | In dit geval verstrekte de staat niet alleen jaarlijkse compensatiebetalingen aan RTP, maar tevens aanvullende financiering in de vorm van kapitaaluitbreidingen, leningen en een overeenkomst met het voor de sociale zekerheid verantwoordelijke orgaan. Overeenkomstig punt 57 van de omroepmededeling moet de Commissie onderzoeken of alle maatregelen evenredig zijn met de nettokosten van de openbare opdracht. Alleen dan kan de financiering van RTP als verenigbaar met artikel 106, lid 2, VWEU worden beschouwd. |
| --- | --- |

(204)

In dit geval verstrekte de staat niet alleen jaarlijkse compensatiebetalingen aan RTP, maar tevens aanvullende financiering in de vorm van kapitaaluitbreidingen, leningen en een overeenkomst met het voor de sociale zekerheid verantwoordelijke orgaan. Overeenkomstig punt 57 van de omroepmededeling moet de Commissie onderzoeken of alle maatregelen evenredig zijn met de nettokosten van de openbare opdracht. Alleen dan kan de financiering van RTP als verenigbaar met artikel 106, lid 2, VWEU worden beschouwd.

| (205) | De Commissie is tevens van oordeel dat de aan RTP opgelegde openbaredienstverplichtingen, die niet voor compensatie in aanmerking kwamen uit hoofde van de openbaredienstverleningsovereenkomsten, als legitieme en formeel door de staat aan de leverancier van de dienst opgelegde openbaredienstverplichtingen kunnen worden beschouwd. Derhalve kan Portugal, op grond van de staatssteunregels, alle nettokosten van de openbaredienstverlening van RTP financieren. |
| --- | --- |

(205)

De Commissie is tevens van oordeel dat de aan RTP opgelegde openbaredienstverplichtingen, die niet voor compensatie in aanmerking kwamen uit hoofde van de openbaredienstverleningsovereenkomsten, als legitieme en formeel door de staat aan de leverancier van de dienst opgelegde openbaredienstverplichtingen kunnen worden beschouwd. Derhalve kan Portugal, op grond van de staatssteunregels, alle nettokosten van de openbaredienstverlening van RTP financieren.

| (206) | Tabel 6 in overweging 207 geeft een overzicht van de door RTP gemaakte kosten voor de uitvoering van de openbaredienstopdracht (zowel investeringskosten als netto-exploitatiekosten), zoals deze volgens de geldende boekhoudregels zijn berekend, en van de compensatiebetalingen die voor investeringen en exploitatiekosten zijn ontvangen. |
| --- | --- |

(206)

Tabel 6 in overweging 207 geeft een overzicht van de door RTP gemaakte kosten voor de uitvoering van de openbaredienstopdracht (zowel investeringskosten als netto-exploitatiekosten), zoals deze volgens de geldende boekhoudregels zijn berekend, en van de compensatiebetalingen die voor investeringen en exploitatiekosten zijn ontvangen.

| (207) | Eerst worden de investeringen in uitrusting voor de publiekeomroepactiviteiten (zoals in tabel 5) en de beoogde compensatie om investeringen te financieren (zoals in tabel 2) gepresenteerd. Ten tweede worden de netto-exploitatiekosten van RTP (zoals in tabel 4) en de compensatiebetalingen voor deze kosten (zoals in tabel 1) gepresenteerd. Ten slotte laat de tabel het voordeel zien dat wordt verleend door de uit de met de Segurança Social gesloten overeenkomst voortvloeiende ad-hocsteun en door de lening van 1998.

  Tabel 6


  Samenvatting van de financierings- en compensatiebehoefte voor de netto-exploitatiekosten van de openbare dienst, overeenkomstig de geldende boekhoudregels














  (in miljoen PTE) |
| --- | --- |
| | 1992 | 1993 | 1994 | 1995 | 1996 | 1997 | 1998 | Totaal |
| Investeringskosten | 2 632,6 | 2 102,0 | 2 763,9 | 992,7 | 1 480,4 | 4 037,4 | 6 054,2 | 20 063,2 |
| Kapitaalinjecties | –0 | –0 | –10 000,0 | –12 800,0 | –10 000,0 | –14 000,0 | –0 | –46 800,0 |
| Verschil tussen de investeringskosten en de desbetreffende compensatie | 2 632,6 | 2 102,0 | –7 236,1 | –11 807,3 | –8 519,6 | –9 962,6 | 6 054,2 | –26 736,8 |
| Exploitatiekosten van de openbare dienst | 6 718,2 | 7 960,0 | 8 384,1 | 8 103,3 | 17 217,1 | 37 972,1 | 30 101,3 | 116 456,1 |
| Schadeloosstellingen | –6 200,0 | –7 100,0 | –7 145,0 | –7 200,0 | –14 500,0 | –10 350,0 | –14 000,0 | –66 495,0 |
| Sociale zekerheid | – | –1 206,0 | – | – | – | – | – | –1 206,0 |
| Lening | | | | | | | –20 000,0 | –20 000,0 |
| Verschil tussen de exploitatiekosten en de desbetreffende compensatie | 518,2 (100) | – 346 | 1 239,1 | 903,3 | 2 717,1 | 27 622,1 | –3 898,7 | 28 755,1 |
| Bron: Financieel verslag en verslagen over de openbaredienstverlening. |

(207)

Eerst worden de investeringen in uitrusting voor de publiekeomroepactiviteiten (zoals in tabel 5) en de beoogde compensatie om investeringen te financieren (zoals in tabel 2) gepresenteerd. Ten tweede worden de netto-exploitatiekosten van RTP (zoals in tabel 4) en de compensatiebetalingen voor deze kosten (zoals in tabel 1) gepresenteerd. Ten slotte laat de tabel het voordeel zien dat wordt verleend door de uit de met de Segurança Social gesloten overeenkomst voortvloeiende ad-hocsteun en door de lening van 1998.

Tabel 6

Samenvatting van de financierings- en compensatiebehoefte voor de netto-exploitatiekosten van de openbare dienst, overeenkomstig de geldende boekhoudregels

(in miljoen PTE)

1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

Totaal

Investeringskosten

2 632,6

2 102,0

2 763,9

992,7

1 480,4

4 037,4

6 054,2

20 063,2

Kapitaalinjecties

–0

–0

–10 000,0

–12 800,0

–10 000,0

–14 000,0

–0

–46 800,0

Verschil tussen de investeringskosten en de desbetreffende compensatie

2 632,6

2 102,0

–7 236,1

–11 807,3

–8 519,6

–9 962,6

6 054,2

–26 736,8

Exploitatiekosten van de openbare dienst

6 718,2

7 960,0

8 384,1

8 103,3

17 217,1

37 972,1

30 101,3

116 456,1

Schadeloosstellingen

–6 200,0

–7 100,0

–7 145,0

–7 200,0

–14 500,0

–10 350,0

–14 000,0

–66 495,0

Sociale zekerheid

–

–1 206,0

–

–

–

–

–

–1 206,0

Lening

–20 000,0

–20 000,0

Verschil tussen de exploitatiekosten en de desbetreffende compensatie

518,2 (100)

– 346

1 239,1

903,3

2 717,1

27 622,1

–3 898,7

28 755,1

Bron: Financieel verslag en verslagen over de openbaredienstverlening.

| (208) | Zoals in de overwegingen 201 en 202 reeds werd onderstreept had het door Portugal gekozen stelsel van jaarlijkse compensatiebetalingen tot gevolg dat de feitelijke kosten van de door RTP verrichte openbarediensttaken werden onderschat. Dit systeem heeft tot een opstapeling van schulden geleid. In een tweede fase gebruikte Portugal, met het doel het financiële evenwicht van RTP te bewaren, ad-hocmaatregelen om de kosten van het verrichten van de openbaredienstopdracht door RTP te financieren. |
| --- | --- |

(208)

Zoals in de overwegingen 201 en 202 reeds werd onderstreept had het door Portugal gekozen stelsel van jaarlijkse compensatiebetalingen tot gevolg dat de feitelijke kosten van de door RTP verrichte openbarediensttaken werden onderschat. Dit systeem heeft tot een opstapeling van schulden geleid. In een tweede fase gebruikte Portugal, met het doel het financiële evenwicht van RTP te bewaren, ad-hocmaatregelen om de kosten van het verrichten van de openbaredienstopdracht door RTP te financieren.

| (209) | Zoals tabel 6 in overweging 207 laat zien zorgde de kapitaalinjectie voor overcompensatie van investeringen in de openbare dienst met 26 736,8 miljoen PTE, terwijl de exploitatiekosten ondergefinancierd waren door de compensatiebetalingen en de andere ad-hocmaatregelen, waarbij het niet-gedekte saldo 28 755,1 miljoen PTE beliep. Hoewel de kapitaalinjecties oorspronkelijk waren bestemd ter financiering van de investeringen in uitrusting, werden zij eveneens gebruikt voor de terugbetaling van de opgelopen schuld. |
| --- | --- |

(209)

Zoals tabel 6 in overweging 207 laat zien zorgde de kapitaalinjectie voor overcompensatie van investeringen in de openbare dienst met 26 736,8 miljoen PTE, terwijl de exploitatiekosten ondergefinancierd waren door de compensatiebetalingen en de andere ad-hocmaatregelen, waarbij het niet-gedekte saldo 28 755,1 miljoen PTE beliep. Hoewel de kapitaalinjecties oorspronkelijk waren bestemd ter financiering van de investeringen in uitrusting, werden zij eveneens gebruikt voor de terugbetaling van de opgelopen schuld.

| (210) | Zoals uit tabel 6 in overweging 207 blijkt bedroeg de totale betaalde compensatie 2 018,3 miljoen PTE minder dan de nettokosten voor het verrichten van de openbare dienst (28 755,1 min 26 736,8 miljoen PTE). De Commissie is daarom tot de slotsom gekomen dat, in overeenstemming met de regels van de Unie, de totale financiering die door de staat is verleend evenredig is met de netto-exploitatiekosten van de openbarediensttaak van RTP in de periode in kwestie. Die conclusie verandert niet wanneer men er rekening mee houdt dat de 11 miljoen PTE die voortvloeien uit de vrijstelling van registratiekosten, in tegenstelling tot de oorspronkelijke aanname van de Commissie, eveneens staatssteun zijn (zie de overwegingen 119 en 120 van dit besluit). Dat bedrag in aanmerking nemend zou er nog steeds een onderfinanciering van RTP ten belope van 2 007,3 miljoen PTE zijn. |
| --- | --- |

(210)

Zoals uit tabel 6 in overweging 207 blijkt bedroeg de totale betaalde compensatie 2 018,3 miljoen PTE minder dan de nettokosten voor het verrichten van de openbare dienst (28 755,1 min 26 736,8 miljoen PTE). De Commissie is daarom tot de slotsom gekomen dat, in overeenstemming met de regels van de Unie, de totale financiering die door de staat is verleend evenredig is met de netto-exploitatiekosten van de openbarediensttaak van RTP in de periode in kwestie. Die conclusie verandert niet wanneer men er rekening mee houdt dat de 11 miljoen PTE die voortvloeien uit de vrijstelling van registratiekosten, in tegenstelling tot de oorspronkelijke aanname van de Commissie, eveneens staatssteun zijn (zie de overwegingen 119 en 120 van dit besluit). Dat bedrag in aanmerking nemend zou er nog steeds een onderfinanciering van RTP ten belope van 2 007,3 miljoen PTE zijn.

| (211) | De Commissie is van oordeel dat de door RTP ontvangen middelen zelfs minder bedroegen dan de totale nettokosten die door RTP werden gemaakt om de door de staat aan hem opgelegde taak te vervullen, aangezien in tabel 6 in overweging 207 geen rekening is gehouden met de kosten van de openbaredienstopdracht van RTP in de periode 1992-1998. |
| --- | --- |

(211)

De Commissie is van oordeel dat de door RTP ontvangen middelen zelfs minder bedroegen dan de totale nettokosten die door RTP werden gemaakt om de door de staat aan hem opgelegde taak te vervullen, aangezien in tabel 6 in overweging 207 geen rekening is gehouden met de kosten van de openbaredienstopdracht van RTP in de periode 1992-1998.

| (212) | Overeenkomstig de omroepmededeling moet de Commissie er niet alleen op toezien dat de overheidsfinanciering evenredig is met de nettokosten van de openbare opdracht maar ook dat zich geen marktdistorsies voordoen met betrekking tot de commerciële activiteiten die voortvloeien uit de activiteiten op het gebied van de openbare dienst en waarvoor geen precieze kostentoeschrijving aan de inkomstenzijde mogelijk is en die niet noodzakelijk zijn voor het vervullen van de openbare opdracht. Zo zou er bijvoorbeeld sprake zijn van distorsie indien RTP de marktprijzen voor reclame zou drukken om zodoende de inkomsten van de concurrenten te doen dalen (101). In een dergelijk geval zou RTP haar inkomsten uit commerciële activiteiten niet maximaliseren en haar behoefte aan overheidsfinanciering nodeloos vergroten. Volgens de omroepmededeling kunnen dergelijke gedragingen van de openbare omroep, indien daarvan het bewijs geleverd wordt, niet worden aangemerkt als inherent aan de openbare opdracht waarmee de omroeporganisatie werd belast (102). |
| --- | --- |

(212)

Overeenkomstig de omroepmededeling moet de Commissie er niet alleen op toezien dat de overheidsfinanciering evenredig is met de nettokosten van de openbare opdracht maar ook dat zich geen marktdistorsies voordoen met betrekking tot de commerciële activiteiten die voortvloeien uit de activiteiten op het gebied van de openbare dienst en waarvoor geen precieze kostentoeschrijving aan de inkomstenzijde mogelijk is en die niet noodzakelijk zijn voor het vervullen van de openbare opdracht. Zo zou er bijvoorbeeld sprake zijn van distorsie indien RTP de marktprijzen voor reclame zou drukken om zodoende de inkomsten van de concurrenten te doen dalen (101). In een dergelijk geval zou RTP haar inkomsten uit commerciële activiteiten niet maximaliseren en haar behoefte aan overheidsfinanciering nodeloos vergroten. Volgens de omroepmededeling kunnen dergelijke gedragingen van de openbare omroep, indien daarvan het bewijs geleverd wordt, niet worden aangemerkt als inherent aan de openbare opdracht waarmee de omroeporganisatie werd belast (102).

| (213) | In haar besluit tot inleiding van de onderzoekprocedure van 15 november 2001 stelde de Commissie dat, indien een dergelijk gedrag werd aangetoond, zij deze distorsies en de daaruit voortvloeiende noodzaak van een hogere overheidsfinanciering in aanmerking zou nemen bij de beoordeling van een eventuele overcompensatie. In die fase van de procedure merkte de Commissie op: „op basis van de gegevens waarover de Commissie op dit ogenblik beschikt kan niet worden vastgesteld of RTP een dergelijk gedrag te verwijten valt” (103). |
| --- | --- |

(213)

In haar besluit tot inleiding van de onderzoekprocedure van 15 november 2001 stelde de Commissie dat, indien een dergelijk gedrag werd aangetoond, zij deze distorsies en de daaruit voortvloeiende noodzaak van een hogere overheidsfinanciering in aanmerking zou nemen bij de beoordeling van een eventuele overcompensatie. In die fase van de procedure merkte de Commissie op: „op basis van de gegevens waarover de Commissie op dit ogenblik beschikt kan niet worden vastgesteld of RTP een dergelijk gedrag te verwijten valt” (103).

| (214) | Na haar uitnodiging om opmerkingen te maken over de inleiding van de procedure in deze zaak heeft de Commissie geen enkele opmerking van concurrenten van RTP ontvangen waarin erop zou worden gewezen of waarin zou zijn aangetoond dat RTP op de commerciële markten een anti-concurrentieel gedrag had vertoond dat een met het Verdrag onverenigbare verhoging van de overheidsfinanciering met zich mee zou kunnen brengen (104). |
| --- | --- |

(214)

Na haar uitnodiging om opmerkingen te maken over de inleiding van de procedure in deze zaak heeft de Commissie geen enkele opmerking van concurrenten van RTP ontvangen waarin erop zou worden gewezen of waarin zou zijn aangetoond dat RTP op de commerciële markten een anti-concurrentieel gedrag had vertoond dat een met het Verdrag onverenigbare verhoging van de overheidsfinanciering met zich mee zou kunnen brengen (104).

| (215) | Gelet op het bovenstaande is de Commissie van oordeel dat niets erop wijst dat een dergelijk gedrag heeft plaatsgehad. Zij concludeert dan ook dat RTP op de commerciële markten zich niet schuldig heeft gemaakt aan anti-concurrentieel gedrag dat zou hebben geleid tot de noodzaak van meer overheidsfinanciering en dat geen overcompensatie als gevolg van dergelijk gedrag heeft plaatsgevonden. |
| --- | --- |

(215)

Gelet op het bovenstaande is de Commissie van oordeel dat niets erop wijst dat een dergelijk gedrag heeft plaatsgehad. Zij concludeert dan ook dat RTP op de commerciële markten zich niet schuldig heeft gemaakt aan anti-concurrentieel gedrag dat zou hebben geleid tot de noodzaak van meer overheidsfinanciering en dat geen overcompensatie als gevolg van dergelijk gedrag heeft plaatsgevonden.

| (216) | Uit het voorgaande trekt de Commissie de conclusie dat de overeenkomst met het voor de sociale zekerheid verantwoordelijke orgaan, de kapitaalinjecties en de „ondergeschikte” lening, alsook de tijdelijke vrijstelling van registratiekosten als staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU moeten worden beschouwd. De financiering van RTP door middel van ad-hocmaatregelen is niettemin verenigbaar met de interne markt in de zin van artikel 106, lid 2, VWEU. De totale financiering is evenredig met de nettokosten van duidelijk afgebakende, toegewezen openbaredienstopdrachten. Derhalve heeft de financiering door de staat de voorwaarden inzake het handelsverkeer en de mededingingsvoorwaarden in de Unie niet zodanig veranderd dat de belangen van de Unie overeenkomstig artikel 106, lid 2, VWEU zouden worden geschaad (105). |
| --- | --- |

(216)

Uit het voorgaande trekt de Commissie de conclusie dat de overeenkomst met het voor de sociale zekerheid verantwoordelijke orgaan, de kapitaalinjecties en de „ondergeschikte” lening, alsook de tijdelijke vrijstelling van registratiekosten als staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU moeten worden beschouwd. De financiering van RTP door middel van ad-hocmaatregelen is niettemin verenigbaar met de interne markt in de zin van artikel 106, lid 2, VWEU. De totale financiering is evenredig met de nettokosten van duidelijk afgebakende, toegewezen openbaredienstopdrachten. Derhalve heeft de financiering door de staat de voorwaarden inzake het handelsverkeer en de mededingingsvoorwaarden in de Unie niet zodanig veranderd dat de belangen van de Unie overeenkomstig artikel 106, lid 2, VWEU zouden worden geschaad (105).

VI.   CONCLUSIE

| (217) | De Commissie stelt vast dat Portugal in strijd met artikel 108, lid 3, VWEU de ad-hocsteun op onwettige wijze ten uitvoer heeft gelegd (106). Dit is niet van toepassing op de tijdelijke vrijstelling van de kosten van notariële akten en publicatiekosten overeenkomstig artikel 11, lid 1, van wet nr. 21/92, omdat deze maatregel geen staatssteun is in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU. |
| --- | --- |

(217)

De Commissie stelt vast dat Portugal in strijd met artikel 108, lid 3, VWEU de ad-hocsteun op onwettige wijze ten uitvoer heeft gelegd (106). Dit is niet van toepassing op de tijdelijke vrijstelling van de kosten van notariële akten en publicatiekosten overeenkomstig artikel 11, lid 1, van wet nr. 21/92, omdat deze maatregel geen staatssteun is in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU.

| (218) | Zoals in overweging 143 werd gesteld, komt de Commissie tot de slotsom dat de overeenkomst met het voor de sociale zekerheid verantwoordelijke orgaan in 1993, de kapitaalinjecties in de periode 1994-1997 en de lening van 1998 staatssteun zijn in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU. Ook vormen de vrijstelling van registratiekosten overeenkomstig artikel 11, lid 1, van wet nr. 21/92 en de permanente vrijstelling van kosten overeenkomstig artikel 11, lid 2, van wet nr. 21/92 staatssteun. Deze ad-hocsteun is toegekend door middel van staatsmiddelen, dreigt de concurrentie in de interne markt te vervalsen door RTP te bevoordelen en heeft een ongunstige invloed op het handelsverkeer.
  De ad-hocmaatregelen vervullen niet de in het arrest-Altmark vervatte voorwaarden, aangezien zij niet kunnen worden beschouwd als deel uitmakend van een compensatiesysteem waarvan de parameters vooraf op een objectieve en doorzichtige wijze zijn vastgesteld. Bovendien is het duidelijk dat RTP niet is geselecteerd door middel van een openbare aanbestedingsprocedure die zo laag mogelijke kosten zou garanderen en niets wijst erop dat het bedrag van de ad-hocbetalingen is vastgesteld op basis van een analyse van de kosten die een gemiddelde onderneming zou maken. |
| --- | --- |

(218)

Zoals in overweging 143 werd gesteld, komt de Commissie tot de slotsom dat de overeenkomst met het voor de sociale zekerheid verantwoordelijke orgaan in 1993, de kapitaalinjecties in de periode 1994-1997 en de lening van 1998 staatssteun zijn in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU. Ook vormen de vrijstelling van registratiekosten overeenkomstig artikel 11, lid 1, van wet nr. 21/92 en de permanente vrijstelling van kosten overeenkomstig artikel 11, lid 2, van wet nr. 21/92 staatssteun. Deze ad-hocsteun is toegekend door middel van staatsmiddelen, dreigt de concurrentie in de interne markt te vervalsen door RTP te bevoordelen en heeft een ongunstige invloed op het handelsverkeer.

De ad-hocmaatregelen vervullen niet de in het arrest-Altmark vervatte voorwaarden, aangezien zij niet kunnen worden beschouwd als deel uitmakend van een compensatiesysteem waarvan de parameters vooraf op een objectieve en doorzichtige wijze zijn vastgesteld. Bovendien is het duidelijk dat RTP niet is geselecteerd door middel van een openbare aanbestedingsprocedure die zo laag mogelijke kosten zou garanderen en niets wijst erop dat het bedrag van de ad-hocbetalingen is vastgesteld op basis van een analyse van de kosten die een gemiddelde onderneming zou maken.

| (219) | De vrijstelling zoals bedoeld in artikel 106, lid 2, VWEU is van toepassing op de ad-hocmaatregelen, met uitzondering van de permanente vrijstelling van RTP overeenkomstig artikel 11, lid 2, van wet nr. 21/92. Zoals hierboven reeds werd gesteld, zorgden deze maatregelen voor compensatie van de duidelijk omschreven en bij wet nr. 21/92 naar behoren aan RTP toegewezen openbaredienstverplichtingen. De ad-hocmaatregelen zijn evenredig met de door RTP in het kader van haar openbaredienstopdracht gemaakte netto-exploitatiekosten. De ad-hocmaatregelen vervalsen de concurrentie niet zodanig dat het belang van de Unie wordt geschaad, aangezien zij evenredig zijn met de nettokosten van de openbare dienst die door RTP wordt verricht en deze onderneming zich in haar commerciële activiteiten niet op anti-concurrentiële wijze heeft gedragen,. |
| --- | --- |

(219)

De vrijstelling zoals bedoeld in artikel 106, lid 2, VWEU is van toepassing op de ad-hocmaatregelen, met uitzondering van de permanente vrijstelling van RTP overeenkomstig artikel 11, lid 2, van wet nr. 21/92. Zoals hierboven reeds werd gesteld, zorgden deze maatregelen voor compensatie van de duidelijk omschreven en bij wet nr. 21/92 naar behoren aan RTP toegewezen openbaredienstverplichtingen. De ad-hocmaatregelen zijn evenredig met de door RTP in het kader van haar openbaredienstopdracht gemaakte netto-exploitatiekosten. De ad-hocmaatregelen vervalsen de concurrentie niet zodanig dat het belang van de Unie wordt geschaad, aangezien zij evenredig zijn met de nettokosten van de openbare dienst die door RTP wordt verricht en deze onderneming zich in haar commerciële activiteiten niet op anti-concurrentiële wijze heeft gedragen,.

| (220) | De Commissie is van oordeel dat de in artikel 11, lid 2, van wet nr. 21/92 bedoelde permanente vrijstelling staatssteun vormt welke niet verenigbaar is met de interne markt aangezien deze niet kan worden aangemerkt als compensatie voor het verrichten van een dienst van algemeen economisch belang in de zin van artikel 106, lid 2, VWEU. Portugal moet deze wet derhalve afschaffen. Portugal moet daarnaast toezien op de terugvordering van alle steun die uit hoofde van die wet aan RTP is betaald. |
| --- | --- |

(220)

De Commissie is van oordeel dat de in artikel 11, lid 2, van wet nr. 21/92 bedoelde permanente vrijstelling staatssteun vormt welke niet verenigbaar is met de interne markt aangezien deze niet kan worden aangemerkt als compensatie voor het verrichten van een dienst van algemeen economisch belang in de zin van artikel 106, lid 2, VWEU. Portugal moet deze wet derhalve afschaffen. Portugal moet daarnaast toezien op de terugvordering van alle steun die uit hoofde van die wet aan RTP is betaald.

| (221) | De Commissie, gelet op deze conclusies, |
| --- | --- |

(221)

De Commissie, gelet op deze conclusies,

HEEFT HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD:

Artikel 1

1.   De volgende ad-hocmaatregelen die door Portugal ten behoeve van Radiotelevisão Portuguesa, SA, (RTP) zijn verstrekt vormen staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag.

| a) | de herschikking van een door Portugal aan RTP in de vorm van eenovereenkomst met het voor de sociale zekerheid verantwoordelijkeorgaan in 1993 verstrekte schuld ten belope van 1,206 miljard PTE; |
| --- | --- |

a)

de herschikking van een door Portugal aan RTP in de vorm van eenovereenkomst met het voor de sociale zekerheid verantwoordelijkeorgaan in 1993 verstrekte schuld ten belope van 1,206 miljard PTE;

| b) | kapitaalinjecties in de periode 1994-1997 ten belope van 46,8 miljard PTE; |
| --- | --- |

b)

kapitaalinjecties in de periode 1994-1997 ten belope van 46,8 miljard PTE;

| c) | een in 1998 verstrekte lening ten belope van 20 miljard PTE; |
| --- | --- |

c)

een in 1998 verstrekte lening ten belope van 20 miljard PTE;

| d) | een tijdelijke vrijstelling van registratiekosten overeenkomstig artikel 11, lid 1, van Portugese wet nr. 21/92 ten belope van 11 000 000 PTE. |
| --- | --- |

d)

een tijdelijke vrijstelling van registratiekosten overeenkomstig artikel 11, lid 1, van Portugese wet nr. 21/92 ten belope van 11 000 000 PTE.

2.   De in lid 1 van dit artikel bedoelde steunmaatregelen zijn verenigbaar met de interne markt in de zin van artikel 106, lid 2, van het Verdrag, aangezien zij niet hebben geleid tot overcompensatie van de nettokosten van de taken op het gebied van de publieke dienst die waren toevertrouwd aan RTP.

Artikel 2

De vrijstelling van kosten van notariële akten en publicatiekosten als bedoeld in artikel 11, lid 1, van Portugese wet nr. 21/92 is geen staatssteun.

Artikel 3

1.   De aan RTP verleende onbeperkte vrijstelling van de betaling van rechten en kosten in verband met elke inschrijving, registratie of kanttekening, als bedoeld in artikel 11, lid 2, van Portugese wet nr. 21/92, is staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag.

2.   De staatssteun die Portugal in strijd met artikel 108, lid 3, van het Verdrag op grond van artikel 11, lid 2, van wet nr. 21/92 op onwettige wijze heeft toegekend ten gunste van RTP is onverenigbaar met de interne markt.

Artikel 4

1.   Portugal trekt de in artikel 3, lid 1, van dit besluit bedoelde wet in en gelast de terugvordering van alle door RTP uit hoofde van die wet ontvangen staatssteun tot de intrekking daarvan.

2.   De terug te vorderen steun omvat rente vanaf de datum dat deze ter beschikking van RTP werd gesteld tot de datum van de daadwerkelijke terugbetaling ervan.

3.   De rente wordt op samengestelde grondslag berekend overeenkomstig hoofdstuk V van Verordening (EG) nr. 794/2004 en van Verordening (EG) nr. 271/2008 tot wijziging van Verordening (EG) nr. 794/2004.

Artikel 5

1.   De terugvordering van steun die uit hoofde van de in artikel 3 bedoelde wet is verleend geschiedt onverwijld en daadwerkelijk.

2.   Portugal ziet erop toe dat dit besluit binnen vier maanden na de datum van kennisgeving ervan ten uitvoer wordt gelegd.

Artikel 6

1.   Binnen twee maanden vanaf de kennisgeving van dit besluit verstrekt Portugal de volgende informatie aan de Commissie:

| a) | een gedetailleerde beschrijving van de maatregelen die zijn genomen om artikel 11, lid 2, van wet nr. 21/92 af te schaffen; |
| --- | --- |

a)

een gedetailleerde beschrijving van de maatregelen die zijn genomen om artikel 11, lid 2, van wet nr. 21/92 af te schaffen;

| b) | het totaalbedrag (hoofdsom en rente) dat van RTP zal worden teruggevorderd; |
| --- | --- |

b)

het totaalbedrag (hoofdsom en rente) dat van RTP zal worden teruggevorderd;

| c) | een gedetailleerde beschrijving van de reeds genomen en voorgenomen maatregelen om aan dit besluit te voldoen; |
| --- | --- |

c)

een gedetailleerde beschrijving van de reeds genomen en voorgenomen maatregelen om aan dit besluit te voldoen;

| d) | documenten waaruit blijkt dat RTP is aangezegd de steun terug te betalen. |
| --- | --- |

d)

documenten waaruit blijkt dat RTP is aangezegd de steun terug te betalen.

2.   Portugal houdt de Commissie op de hoogte van de vooruitgang die bij de nationale maatregelen ter uitvoering van dit besluit is geboekt totdat de in artikel 3 bedoelde steun volledig is teruggevorderd. Het verstrekt, op eenvoudig verzoek van de Commissie, onverwijld alle informatie over de maatregelen die reeds zijn genomen of die zullen worden genomen om aan dit besluit te voldoen. Tevens dient Portugal uitvoerige informatie te verstrekken over de reeds door RTP terugbetaalde steunbedragen en rente.

Artikel 7

Dit besluit is gericht tot de Republiek Portugal.

Gedaan te Brussel, 20 december 2011.

Voor de Commissie

Joaquín ALMUNIA

Vicevoorzitter

---

(1)  Vanaf 1 december 2009 is artikel 88 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap (EG) artikel 108 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie („VWEU”) geworden. De bepalingen in beide verdragen zijn inhoudelijk identiek. In het kader van dit besluit moeten verwijzingen naar artikel 108 VWEU waar nodig worden begrepen als verwijzingen naar artikel 88 VEG. Evenzo is artikel 86, lid 2, van het Verdrag betreffende de Europese Gemeenschap artikel 106, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie geworden.

1

(2)  PB C 329 van 24.12.2008, blz. 24.

2

(3)  PB C 85 van 9.4.2002, blz. 9.

3

(4)  PB L 142 van 6.6.2005, blz. 1.

4

(5)  Arrest van het Gerecht van eerste aanleg van 26 juni 2008 in zaak T-442/03, SIC/Commissie, Jurispr. 2008, blz. II-1161.

5

(6)  Zie de punten 255 en 256 van het arrest in zaak T-442/03.

6

(7)  Zie voetnoot 2.

7

(8)  Zaak nr. E-14/05 van 22 maart 2006 — Compensatiebetalingen aan publieke omroep RTP.

8

(9)  Zaak NN 31/06 van 4 juli 2006 — Financiële steun om de geaccumuleerde schuld van de Portugese openbare omroep RTP te herstructureren (PB C 222 van 15.9.2006, blz. 4).

9

(10)  Wet nr. 40341 van 18 oktober 1955, waarin de Portugese staat toezegt te bevorderen „de oprichting van een publieke naamloze vennootschap [...] waarmee zij een concessieovereenkomst zal sluiten voor diensten op het gebied van de openbare televisieomroep op het Portugese grondgebied”.

10

(11)  Punten 11.4 en 11.5 van het besluit van de ministerraad nr. 49/90 van 31 december 1990 en punt 3 van het besluit van de ministerraad nr. 6/92 van 22 februari 1992.

11

(12)  In artikel 3, lid 2, van de bijlage bij wet nr. 21/92 betreffende de statuten van RTP wordt bepaald dat de onderneming de volgende commerciële activiteiten mag ontplooien: i) televisiereclame; ii) op de markt brengen van producten (met name programma’s en publicatie die verband houden met haar activiteiten; iii) het verschaffen van diensten op het gebied van technische advisering en beroepsopleiding, alsook samenwerking met andere nationale en buitenlandse entiteiten; iv) het op de markt brengen en verhuren van televisieapparatuur, films, magneetbanden, videocassettes en soortgelijke producten; v) deelneming in andere groepen ondernemingen en Europese economische samenwerkingsverbanden, alsook deelneming in het aandelenkapitaal van andere ondernemingen, in eender welke vorm die in de handelswetgeving is voorzien.

12

(13)  In dit besluit worden niet opnieuw de maatregelen beschreven die niet door het Hof van Justitie in zaak T-442/2003 nietig werden verklaard. Zie overweging 11 van dit besluit.

13

(14)  1 EUR = 200,482 PTE, wisselkoers vastgesteld op het ogenblik waarop Portugal de euro aannam (PB L 359 van 31.12.1998, blz. 1).

14

(15)  Artikel 5 van Wet nr. 21/92 bepaalt: „[...] de nakoming van de aan RTP SA toevertrouwde openbaredienstopdracht [...] die onderneming het recht op een compensatiebetaling waarvan het precieze bedrag overeenstemt met de daadwerkelijke kosten van het verrichten van de openbare dienst, dat wordt vastgesteld aan de hand van objectief kwantificeerbare criteria en in overeenstemming met het beginsel van goed beheer”.

15

(16)  In het besluit van de Commissie van 4 juli 2006, in steunzaak NN 31/06 (ex-CP 164/01, CP 60/03 en CP 114/04) — Portugal, Financiële steun om de geaccumuleerde schuld van de Portugese openbare omroep RTP te herstructureren, voetnoot 25, verduidelijkte de Commissie dat het compenserende bedrag in het oorspronkelijke besluit in zaak C 85/01 26,9 miljoen EUR moest zijn in plaats van 30,9 miljoen EUR zoals aanvankelijk in besluit C 85/01 werd aangegeven. Aangezien het bedrag van 26,9 miljoen EUR in besluit NN 31/06 als het juiste bedrag werd beschouwd, moet het in dit besluit eveneens worden gebruikt.

16

Bron: Besluit van de ministerraad

Bron:

(17)  Deze bepaling is gewijzigd en schrijft nu publicatie op een voor het publiek toegankelijke website voor.

17

(18)  Artikel 3, leden 1 en 2, van wet nr. 84/88 van 20 juli 1988.

18

(19)  Wetsdecreet nr. 404/90 van 21 december 1990.

19

(20)  Opmerkingen van Portugal van 8 juni 2010, punt 248 e.v.

20

(21)  Bepaling 14 van de oude openbaredienstverleningsovereenkomst van 17 maart 1993 en bepaling 21 van de nieuwe overeenkomst van 31 december 1996 tussen de Portugese staat en RTP, zie voetnoot 26.

21

(22)  Wet nr. 7/98.

22

(23)  Artikel 1 van wetsdecreet nr. 160/96.

23

(24)  Het toegepaste percentage was 3,54 % in 1999, 4,14 % in 2000, 5,05 % in 2001, 3,62 % in 2002 en 2,95 % in 2003.

24

(25)  Artikel 5 van de gewijzigde leningsovereenkomst.

25

(26)  Kort-, middellang- en langlopende schulden bij kredietinstellingen en obligatieleningen.

26

Bron: Financiële rekeningen van RTP.

Bron:

(27)  Wet nr. 58/90 betreffende de televisieomroepactiviteit.

27

(28)  Op 17 maart 1993 werd een openbaredienstverleningsovereenkomst (oude openbaredienstverleningsovereenkomst) gesloten tussen Portugal en RTP. Op 31 december 1996 werd deze overeenkomst vervangen door de nieuwe openbaredienstverleningsovereenkomst.

28

(29)  RTP moet a) de beginselen van vrijheid, onafhankelijkheid, non-discriminatie en non-concentratie in acht nemen; b) haar onafhankelijkheid van de openbare autoriteiten vrijwaren, en c) zich bij de programmering laten leiden door de vereisten op het gebied van kwaliteit en diversiteit in het belang van het publiek.

29

(30)  RTP moet a), en c) bijdragen aan het bijbrengen van kennis en voorlichting en opvoeding van het publiek in het algemeen; b) de berichtgeving verzorgen; d t/m h) omroeptijd ter beschikking stellen voor de uitzending van officiële boodschappen en communiqués, religieuze uitingen, zendtijd ter beschikking stellen van politieke partijen, vakbonden, overheidsdiensten en de regering; i) twee programma’s met nationale inhoud uitzenden, waarvan één de autonome regio’s Madeira en de Azoren dient te bestrijken; j), en m) programma’s uitzenden over onderwijs, opleiding, sport en cultuur; l) de filmindustrie steunen en bevorderen; n) audiovisuele archieven bewaren; o) ervoor zorgen dat de nodige middelen voorhanden zijn voor de uitwisseling van programma’s en informatie met de autonome regio’s de Azoren en Madeira; p) programma’s produceren en uitzenden voor de Portugese gemeenschappen in het buitenland; q) samenwerken met Portugeestalige landen; s) contacten onderhouden met andere Europese publieke televisieomroepen; t) erop toezien dat de televisieomroep de door de bevoegde internationale instanties vastgelegde richtsnoeren in acht neemt.

30

(31)  Bepaling 4 van de oude openbaredienstverleningsovereenkomst en bepalingen 4 en 5 van de nieuwe overeenkomst.

31

(32)  Bepalingen 5 tot en met 8 en bepaling 10 van de oude openbaredienstverleningsovereenkomst en bepalingen 6 tot en met 13 van de nieuwe overeenkomst.

32

(33)  In bepaling 1 van de oude dienstverleningsovereenkomst werd bepaald dat het doel van de overeenkomst erin bestond de voorwaarden vast te leggen waaronder RTP de dienst op het gebied van de publieke televisieomroep zou verlenen. In bepaling 1 van de nieuwe overeenkomst werd bepaald dat RTP de enige dienstverlener van de publieke televisieomroep is overeenkomstig artikel 5 van wet nr. 58/90 en artikel 4 van wet nr. 21/92.

33

(34)  Bepaling 9 van de oude openbaredienstverleningsovereenkomst en bepaling 23 van de nieuwe overeenkomst.

34

(35)  Bepalingen 15, 16, 18 en 19 van de oude openbaredienstverleningsovereenkomst en bepalingen 18 en 25 van de nieuwe overeenkomst.

35

(36)  Bepaling 19 van de oude openbaredienstverleningsovereenkomst en bepaling 25 van de nieuwe overeenkomst en artikel 47, lid 2, van wet nr. 31-A/98.

36

(37)  Punten 53 en 54 van de brief van Portugal van 8 juni 2010. Zie ook punt 108 van de opmerkingen van 7 september 2009.

37

(38)  De volledige naam van de accountant is: „Pedro Roque SROC, Revisores Oficias de Contas, inscrita na Lista das SROC/s com no 125, Lissabon”. Dit is een erkende accountant die op de officiële lijst van accountants in Portugal geregistreerd staat, wat betekent dat de accountant zich aan bepaalde auditnormen moet houden en een onafhankelijk advies moet uitbrengen.

38

(39)  BDO Binder&Co. Auditoria, Impostos e Consultoria, Lissabon, Portugal.

39

(40)  http://www.erc.pt/pt/estudos-e-publicacoes/auditorias-ao-servico-publico-de-radio-e-televisao.

40

(41)  Bepaling 13 van de oude openbaredienstverleningsovereenkomst en bepaling 20 van de nieuwe overeenkomst.

41

(42)  Bepaling 14 van de oude openbaredienstverleningsovereenkomst en bepaling 21 van de nieuwe overeenkomst.

42

(43)  In bepaling 12 van de oude openbaredienstverleningsovereenkomst wordt in detail bepaald welke kosten kunnen worden gecompenseerd en op welke wijze deze moeten worden berekend: kostenverschillen (verschil tussen de kosten die zijn gemaakt door RTP1 en de kosten die door de grootste particuliere televisiemaatschappij zijn gemaakt), exploitatietekort van de audiovisuele bibliotheek, exploitatiekosten van RTP Internacional, exploitatiekosten van de structuur voor de samenwerking met de Portugeestalige Afrikaanse landen (PALOP), uitgaven die verband houden met het ter beschikking stellen van zendtijd aan bepaalde entiteiten, kosten van delegaties en correspondenten en de kosten van de Fundação do Teatro de São Carlos. In bepaling 15 van de nieuwe overeenkomst wordt in detail bepaald welke kosten voor compensatie in aanmerking komen en op welke wijze zij moeten worden berekend. De hierbij in aanmerking te nemen kostenposten zijn: 1) de exploitatiekosten van RTP1 en RTP2, 2) de in bepaling 7, onder a) tot en met l) genoemde specifieke diensten en 3) de kostenverschillen.

43

(44)  Door Portugal bij brief van 31 maart 1999 verstrekte gegevens.

44

(45)  Bepaling 14, lid 2, van de nieuwe openbaredienstverleningsovereenkomst.

45

(46)  Met uitzondering van de kosten die met het kostenverschil verband houden.

46

(47)  Bepaling 19, leden 1 en 3, van de nieuwe openbaredienstverleningsovereenkomst. In de nieuwe overeenkomst werd bepaald dat de exploitatiekosten van RTP2 met terugwerkende kracht vanaf 1 januari 1996 worden gecompenseerd.

47

(48)  Hoewel Sport TV geen openbareomroepactiviteit is die voor compensatiebetalingen in aanmerking komt, heeft RTP de met deze activiteit gemaakte winst van de kosten van de openbare dienst afgetrokken. Dit deed zij op basis van artikel 47, lid 3, van wet nr. 31A/98 van 14 juli 1998, waarin wordt bepaald dat de door RTP bij de exploitatie van of deelneming in andere zenders gemaakte winst wordt gebruikt om initiatieven van de publieke omroep te financieren.

48

Bron: Door de Portugese autoriteiten verstrekte gegevens en verslagen over de openbare dienst.

Bron:

(49)  Zie voetnoot 2. Opmerkingen van belanghebbenden over andere maatregelen zijn te vinden in overwegingen 74 tot en met 84 van Beschikking 2005/406/EG.

49

(50)  Zie bijvoorbeeld Rui Gerra da Fonseca: Wanneer de wetgevende aard van de statuten van een overheidsbedrijf dat op een wetsdecreet is gebaseerd, eenmaal is vastgesteld, is het ongrondwettelijk deze te wijzigen door enig ander instrument dan een wetsdecreet, op dezelfde wijze als regels die de wijziging ervan door middel van een gewoon privaatrechtelijk instrument mogelijk maken, ongrondwettelijk zijn, Autonomia Estatutária das Empresas Publicas e Descentralização Administrativa, Coimbra 2005.

50

(51)  Arrest van 26 april 1995 in zaak nr. 224/95 en arrest van 16 april 1996 in zaak nr. 576/96.

51

(52)  Mededeling van Portugal van 8 juni 2010.

52

(53)  Mededeling van Portugal van 17 juni 2011.

53

(54)  In wet nr. 91/A/77 werden de statuten van RTP van 1976 nietig verklaard en werd bepaald dat RTP door een bestuurscommissie zou worden geleid.

54

(55)  Zie arrest van het Hof van Justitie van 22 november 2001 in zaak C-53/00, Ferring SA/Agence centrale des organismes de sécurité sociale (ACOSS), Jurispr. 2001, blz. I-9067.

55

(56)  Bepalingen 3 en 4 van de nieuwe openbaredienstverleningsovereenkomst.

56

(57)  Bepaling 14 van de oude openbaredienstverleningsovereenkomst en bepaling 21 van de nieuwe overeenkomst bepalen: „Deelneming aan hogervermelde investeringen zal bij voorkeur ten laste komen van de eerste partij bij de overeenkomst en als aandeelhouder, in de vorm van een kapitaaluitbreiding.”.

57

(58)  Zie punt 108 van de brief van Portugal van 7 september 2009.

58

(59)  Zie voetnoot 36 van dit besluit.

59

(60)  Punt 10 van de mededeling van de Commissie over de toepassing van de regels betreffende steunmaatregelen van de staten op maatregelen op het gebied van de directe belastingen op ondernemingen (PB C 384 van 10.12.1998, blz. 3).

60

(61)  Arrest van het Hof van Justitie van 17 februari 1993 in gevoegde zaken C-159/91 en C-160/91, Christian Poucet/Assurances générales de France en Caisse mutuelle régionale du Languedoc-Roussillon, Jurispr. 1993, blz. I-637.

61

(62)  Arrest van het Hof van Justitie van 17 juni 1999 in zaak C-295/97, Industrie Aeronautiche e Meccaniche Rinaldo Piaggio SpA/International Factors Italia SpA (Ifitalia), Dornier Luftfahrt GmbH en Ministero della Difesa, Jurispr. 1999, blz. I-3735, punt 35.

62

(63)  Artikel 1 van wetsdecreet nr. 160/96.

63

(64)  Zie punt 64 van het arrest in zaak T-442/03.

64

(65)  Zie punt 51 van het arrest in zaak T-442/03.

65

(66)  Opmerkingen van Portugal van 8 juni 2010, punten 214 tot en met 221.

66

(67)  Zie de punten 75 tot en met 77 van het arrest in zaak T-442/03.

67

(68)  Zie ook arrest van het Hof van 8 november 2001 in zaak C-14/99, Adria-Wien Pipeline GmbH, Wietersdorfer & Peggauer Zementwerke GmbH/Finanzlandesdirektion für Kärnten, Jurispr. 2001, blz. I-08365.

68

(69)  Wetsdecreet nr. 91-A/77 schreef voor dat RTP wegens zijn structurele crisis door een bestuurscommissie moest worden beheerd.

69

(70)  Zie arrest van 15 februari 1999, zaak C-342/96, Koninkrijk Spanje/Commissie, Jurispr. 2001, blz. I-02459.

70

(71)  Mededeling van de Commissie aan de lidstaten inzake de toepassing van de artikelen 92 en 93 van het EEG-Verdrag en van artikel 5 van Richtlijn 80/723/EEG op openbare bedrijven in de industriesector (PB C 307 van 13.11.1993, blz. 3).

71

(72)  De referentierentevoet is gebaseerd op de vijfjaars interbancaire swaprente, vermeerderd met een opslag (zie mededeling van de Commissie over de methode waarmee de referentie- en disconteringspercentages worden vastgesteld (PB C 273 van 9.9.1997, blz. 3)). De referentierentevoeten voor Portugal sinds 1 januari 1997 zijn te vinden op: http://europa.eu.int/comm/competition/state_aid/others/reference_rates.html

72

(73)  Zie arrest van het Gerecht van eerste aanleg van 8 oktober 2002, in gevoegde zaken Métropole Télévision SA (M6) (T-185/00), Antena 3 de Televisión, SA (T-216/00), Gestevisión Telecinco, SA (T-299/00) en SIC — Sociedade Independente de Comunicação, SA (T-300/00)/Commissie, Jurispr. 2002, blz. II-3805.

73

(74)  Volgens de jurisprudentie van het Hof van Justitie moet, wanneer staatssteun de positie van een onderneming versterkt in vergelijking met andere ondernemingen die concurreren in het handelsverkeer binnen de Unie, ervan worden uitgegaan dat dit handelsverkeer door de staatssteun wordt beïnvloed. Zie arrest van het Hof van Justitie van 17 september 1980, zaak 730/79, Philip Morris Holland/Commissie, Jurisprudentie 1980, blz. 671, rechtsoverweging 11; arrest van het Hof van Justitie van 21 maart 1991 in zaak C-303/88, Italiaanse Republiek/Commissie, Jurispr. 1991, I-1433, punt 17; arrest van het Hof van Justitie van 19 september 2000 in zaak C-156/98, Bondsrepubliek Duitsland/Commissie, Jurispr. 2000, I-6857, punt 33.

74

(75)  Arrest van het Hof van Justitie van 24 juli 2003, in zaak C-280/00, Altmark Trans GmbH en Regierungspräsidium Magdeburg tegen Nahverkehrsgesellschaft Altmark GmbH, Jurispr. 2003, blz. I-7747.

75

(76)  Punten 101 tot en met 109 van het arrest-Altmark. In deze punten onderzocht het Hof de kwestie of bepaalde betalingen door de staat aan vervoerondernemingen die als staatssteun worden aangemerkt, uit hoofde van artikel 77 van het EG-Verdrag (nu artikel 93 VWEU) verenigbaar met de gemeenschappelijke markt kunnen worden beschouwd als vergoeding voor het nakomen van openbaredienstverplichtingen. Het Hof van Justitie heeft deze mogelijkheid niet uitgesloten, mits aan de in de secundaire wetgeving vervatte verbindende voorwaarden voor de vervoersector is voldaan. Deze redenering moet mutatis mutandis en juncto artikel 86, lid 2, worden toegepast op ondernemingen die zijn belast met een openbaredienstverplichting van economisch belang buiten de vervoersector (nu 106, lid 2, VWEU).

76

(77)  PB C 320 van 15.11.2001, blz. 5. Op deze zaak is de mededeling van 2001 wegens ratione temporis nog van toepassing.

77

(78)  Zie punt 29 van de omroepmededeling.

78

(79)  Overeenkomstig het protocol van Amsterdam houdt het publiekeomroepstelsel rechtstreeks verband met de democratische, sociale en culturele behoeften van iedere samenleving en met de noodzaak pluralisme in de media te behouden. Meer bepaald hebben de lidstaten de bevoegdheid om „te voorzien in de financiering van de publieke omroep, voor zover deze financiering wordt verleend aan omroeporganisaties voor het vervullen van de publieke opdracht zoals toegekend, bepaald en georganiseerd door iedere lidstaat, en voor zover deze financiering de voorwaarden inzake het handelsverkeer en de mededingingsvoorwaarden in de Gemeenschap niet zodanig verandert dat het gemeenschappelijk belang zou worden geschaad, waarbij rekening wordt gehouden met de verwezenlijking van de openbaredienstverrichting”.

79

(80)  Zie punt 33 van de omroepmededeling.

80

(81)  Ibidem.

81

(82)  Ibidem.

82

(83)  Zie punt 81 van het arrest van het Gerecht van eerste aanleg in zaak T-442/03. De Commissie hield staande dat de omvorming niet noodzakelijk was, maar deze bewering werd niet gedaan in de context van de beoordeling van de verenigbaarheid uit hoofde van artikel 86, lid 2, EG-Verdrag, nu artikel 106, lid 2, VWEU.

83

(84)  Zie punt 139 van het arrest van het Gerecht in gevoegde zaken T-568/08 en T-573/08, Métropole télévision (M6) en Télévision française 1 SA (TFI), nog niet in de Jurisprudentie gepubliceerd.

84

(85)  Richtlijn nr. 89/552/EEG van de Raad van 3 oktober 1989 betreffende de coördinatie van bepaalde wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen in de lidstaten inzake de uitoefening van televisieomroepactiviteiten (PB L 298 van 17.10.1989, blz. 23). Overeenkomstig artikel 5: „zien de lidstaten er [...] op toe dat de omroeporganisaties ten minste 10 % van hun [...] zendtijd of, bij wijze van alternatief, [...] ten minste 10 % van hun programmabudget reserveren voor Europese producties die door van de televisieomroeporganisaties onafhankelijke producenten zijn vervaardigd”. Bovendien kan, overeenkomstig overweging 45 van Richtlijn nr. 97/36/EG van het Europees Parlement en de Raad van 30 juni 1997 tot wijziging van Richtlijn 89/552/EEG van de Raad, „in de lidstaten de doelstelling van ondersteuning van de audiovisuele productie in Europa worden nagestreefd [...] door voor bepaalde omroeporganisaties een opdracht in dienst van het algemeen belang vast te stellen, waaronder de verplichting om aanzienlijk bij te dragen aan investeringen in Europese producties” (PB L 202 van 30.7.1997, blz. 60), ingetrokken bij Richtlijn 2010/13/EU van het Europees Parlement en de Raad van 10 maart 2010 betreffende de coördinatie van bepaalde wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen in de lidstaten inzake het aanbieden van audiovisuele mediadiensten (richtlijn audiovisuele mediadiensten) (PB L 95 van 15.4.2010, blz. 1).

85

(86)  Bepaling 13 van de oude openbaredienstverleningsovereenkomst en bepaling 7, lid 1, onder a), van de nieuwe overeenkomst.

86

(87)  Brief van Portugal van 30 juni 1999.

87

(88)  Omroepmededeling, punt 40.

88

(89)  Voor 1992 was geen verslag beschikbaar, maar dit was ook niet wettelijk vereist, aangezien dit vereiste alleen in de oude openbaredienstverleningsovereenkomst was vervat. Toch komen de accountants voor het boekjaar 1992 ook tot de conclusie dat er geen sprake was van een inbreuk op de destijds geldende wetgeving. Van overcompensatie was evenmin sprake.

89

(90)  Samenvattend verslag over de externe audits, punt 1.4 b.

90

(91)  De vertaling weerspiegelt het Portugese origineel, waarin sprake is van „concessieovereenkomsten”. De concessieovereenkomsten zijn precies hetzelfde als openbaredienstverleningsovereenkomsten, dat wil zeggen de oude en de nieuwe dienstverleningsovereenkomst waarnaar in het gehele besluit wordt verwezen; zie ook voetnoot 26 van dit besluit.

91

(92)  Voor 1994 werd een waarde van 14 034 734 000 PTE vastgesteld die volgens de berekeningen het door de regering toegewezen bedrag overschreed, maar volgens bepaling 15, lid 4, kon er niet meer compensatie worden geëist dan de verleende 7 145 miljoen PTE, zoals uit tabel 1 van dit besluit blijkt. Voor 1996 kwam uit de berekeningen een bedrag van 14 594 568 000 PTE, dat het toegewezen bedrag van 14,5 miljard PTE overschreed. Voor boekjaar 1997 werd een bedrag van 11 752 261 000 PTE vastgesteld tegenover een bedrag van 10,350 miljard PTE dat werkelijk was toegewezen.

92

(93)  Bladzijde 23 van het samenvattend verslag over alle audits.

93

(94)  Mededeling van Portugal van 25 augustus 2011.

94

(95)  Zie ook de punten 27 en 116 van het besluit van de Commissie in zaak NN 31/06.

95

(96)  Er zij op gewezen dat, volgens Portugal, de draagwijdte van deze kritiek veel kleiner is aangezien van het bedrag van 53 miljoen EUR slechts 4 miljoen EUR werd verloren.

96

(97)  Zie de punten 194 e.v. en met name de punten 201 en 203 van het arrest in zaak T-442/03.

97

(98)  Omroepmededeling, punten 57 en 58.

98

(99)  De exploitatiekosten van de eerste en tweede zender in het kader van de oude openbaredienstverleningsovereenkomst komen overeen met de financieringskosten en de correspondentiekosten in gevallen waarin er ook andere operatoren waren.

99

(100)  Voor 1992 moeten de registratiekosten van 11 miljoen PTE in aanmerking worden genomen, zie overweging 210 van dit besluit.

100

Bron: Financieel verslag en verslagen over de openbaredienstverlening.

Bron:

(101)  Omroepmededeling, punt 58.

101

(102)  Ibidem.

102

(103)  Overweging 91 van het besluit tot inleiding van de procedure in deze zaak.

103

(104)  Er zij op gewezen dat SIC, de klagende partij, in 1993 eveneens had beweerd dat er een inbreuk op artikel 86, lid 1, van het EG-Verdrag (ex artikel 90), nu artikel 106, lid 1, VWEU, had plaatsgevonden ten aanzien van de juridische structuur die door de Portugese staat was aangebracht op de reclamemarkt en het programma-aankoopbeleid van RTP (zie ook Beschikking 89/536/EEG van de Commissie van 17 september 1989). De Commissie heeft deze beweringen vervolgens aan artikel 86, lid 1, getoetst.

104

(105)  Omroepmededeling, punt 58.

105

(106)  Zie in dit verband het gedeelte van het besluit betreffende de feiten, waarin de uitvoering van elk van de maatregelen wordt beschreven.

106

---