Qaabkee ayuu u faafaa hargabku?

Dadka qaba hargabku waxay u faafin karaan cudur dhaliyaha hargabka marka ay qufacayaan ama ay hindhisayaan. 

Dhibcaha ka yimaada marka uu qofka xanuunsanayaa uu qufaco, ama hindhiso, ama hadalka uu ka soo tuuro 

gudaha afafka ama sannanka dadka u dhaw. Sidoo kale dhibcahaa ayey sanbabadu neef ahaan u qaataan. 

Sidoo kale waxaa laga yaabaa in ay dadku ku qaadaan hargabka marka ay taabtaan afkooda ama sankooda kadib marka ay 

taabtaan cudur dhaliyaha dul yaala, sida handaraabyaa albaabada, miisaska, ama gacanta wasakhaysan ee qofka xanuunsanaya.

Hargab (Duray)

Dadka qaba Hargabka

Waa maxay hargabku? 

Hargabku waa xannuun uu sababo cudur dhaliyaha hargabku. Hargabku 

qufac ayaa laga yaabaa inuu ku keeno dadka dhuun xannuun iyo xummadna 

ay weheliso. Sidoo kale waxaa laga yaabaa in sanka biyo ay ka da’aan ama 

uu sanku balqan yeesho, inay dareemaan daal, inuu jirku xannuuno, ama 

ay muujiyaan astaamo kale oo ah inaanay fiicnayn. Hargabku sannad kasta 

wuu dhacaa waxaanu aad caan ugu yahay U.S xilliga dayrta iyo jiilaalka. 

Dhammaan dadka da’da ah oo dhammmi way qaadaan hargabka, laga soo 

bilaabo carruurta yar-yar iyo dadka dhalinyaradaa, ilaa iyo waayeelka. 

Dadka degan U.S. miyuu ku dhacaa Hargabku?

Haa. Cudur dhaliyayaasha hargabku wuxuu ku faafaa adduun 

waynaha. Hargabku wuxuu ka dhacaa inta badan bilaha dayrta iyo 

jiilaalka guddaha United States. Dadka badankoodu waxay qaadaan 

hargabka sannadkii kasta. Hargabka sidoo kale waxaa laga helaa 

qaybaha kale ee adduunka. Laakiin waqtiga sannadkan hargabku inta 

badan guud ahaan wuu ku kala duwanaan karaa jiid ilaa jiid.

Faafitaanka cudur dhaliyaha:

CS 217337/2010 1

HARGAB (DURAY) Hargabka iyo Adiga

U.S. Department of Health and Human Services

Centers for Disease Control and Prevention
HARGAB (DURAY) Hargabka iyo Adiga

2

M.D. Waaxda Caafimaadka iyo Adeegga Aadamaha 

Xarummaha Xakamaynta iyo Kahortagista Cudurada

Sideed u oggaanaysaa haddii aad hargab qabto?

Calaamadaha hargabka waxaa ka mida:

Ma aha macnaheedu in qof kastoo qaba hargabku uu yeelanayo dhammaan calaamadaha hargabka isla waqti kaliya. 

Qaar ka mida dadka qaba hargabka ma yeeshaan xumad. Dadka intooda badan ee qaada hargabka way ladnaadaan 

iyagoon la kulmin dhakhtar ama aan qaadan daawo.

Xumad

Madax xanuun

Qufac

Qarqarriyo

Cuno-xanuun

Tamar daro dareemid 

ama daal ka badan 

inta caadida ah

Sanka oo ay biyo ka 

da’aan ama balqan yeesha

Matagga

Jir xanuun 

Shubanka

Labad calaamadood ee ku yar hargabka waxaa ka mida:
HARGAB (DURAY) Hargabka iyo Adiga

3

M.D. Waaxda Caafimaadka iyo Adeegga Aadamaha 

Xarummaha Xakamaynta iyo Kahortagista Cudurada

Maxaan samayn karaa si aan iskaga ilaaliyo inaan ka qaado 

hargababka dadka xanuunsanaya?

Xarunta Xakamaynta Cuduradu CDC waxay tallo ahaan u soo jeedinaysaa talaabooyinkan si 

loola dagaalamo hargabka:

Ka hortegista iyo Daawaynta

Sidee bay dadka bukaa u qaadaan hargabka?

Dadka qaarkood aad ayey u xanuunsadaan halka kuwo kalana aanay 

xanuunsan. Dadka intooda badan ee xanuunsada way ladnaadaan iyagoon 

la kulmin dhakhtar ama aan qaadan daawo. Si kastaba ha ahaatee, dadka 

qaarkood aad ayey ugu bukoodaan hargabka waanay u dhimman karaan. 

Dadka intooda badan aadka ugu xanuunsada waxay ka wayn yihiin da’da 

65 jirka ama waxay ku jiraan xaalado caafimaad sida: xanuunada macaanka, 

wadno xanuunka, xiiqda, ama kilyo xanuunka, ama xaalad uur oo kale. 

Carruurta kayar da’da 5 jirka ayaa iyana sidoo kale khatar weyn ku gala. 

Waqti intee leeg ayuu qof qaba hargabku ugu 

gudbin karaa cudur dhaliyaha dadka kale?

Waxaa laga yaabaa in dadka badankoodu ay awood u yeeshaan inay 

faafiyaan hargabka 1 maalin ka hor inta aanay wax calaamado ahi ka 

muuqan 5 ilaa 7 maalin marka ay calaamadahu bilaabmaan. Dadka aadka 

u xanuunsada ama carruurta yar yar waxaa laga yaabaa inay awood u 

yeeshaan in ku gudbiyaan hargabka waqti dheer.

1 2 3 4 5 6

7 8 9 10 11 12 13

14 15 16 17 18 19 20

21 22 23 24

29 30 31

25 26 27

28

Talaal Ka fogaaw dadka 

xanuunsanaya. 

Isticmaal daaweeynta qaabka 

uu dhakhtarkaagu kugula 

taliyo inaad samayso. 

Had iyo jeer gacmahaaga 

ku dhaq saabuun iyo biyo 

diiran. Haddii saabuun 

iyo biyo aan la heli karin, 

isticmaal istaraasho aad 

marisay isbiirto/aalkulo.
HARGAB (DURAY) Hargabka iyo Adiga

4

M.D. Waaxda Caafimaadka iyo Adeegga Aadamaha 

Xarummaha Xakamaynta iyo Kahortagista Cudurada

Maalin walba caadooyinka caafimaadka ood samayso ayaa ilaalinya caafimaadkaaga 

iyo caafimaadka dadka kale:

Sankaaga iyo afkaagaba ku 

qabo maser ama gacantaada 

saar marka aad qufacaysa 

ama aad hidhisayso. Ku tuur 

masarka qashinka marka aad 

isticmaasho kadib.

Had iyo jeer ku dhaqo 

gacmhaaga saabuun iyo biyo. 

Haddii saabuun iyo biyo la 

heli karin, istaraasho aad 

marisay isbiirto/aalkulo.

Haddii ay ku hayso 

astaamaha xannuunka 

hargab oo kale, iska joog 

guriga ugu yaraan 24 

saacadood kadib marka ay 

xummaadu kaa tagto.*

Ha taabaniin indhahaaga, 

sankaaga ama afkaaga 

waayo jeermiska ayaa 

sidaan ku gala.

*Xummadaada waxaa haboon in ay iska tagto adigoon isticmaalin daawada yaraysa xummada. Guri joogistu waxay ka dhigan tahay 

inaanad ka bixin gurigaaga marka daryeel daawo doonasho laga reebo. Ka fogaaw dadka intiisa kale sida ugu suurtogalsan sidaas 

daraadeed xannuun qaadsiin maysid iyaga. 

Inta lagu jiro xilliga hargabka, u diyaar garow haddiiba aad qaado hargab ood 

joogto guriga dhawr maalin. Soo qaado daawooyinka sida caadiga ah loo 

soo iibsado, istaraashada isbiirtaysan ee gacmaha lagu masaxo, masaro, iyo 

shay kasta oo aad u baahato sidaas daraadeed lagama yaabo inaad dibadaba u 

baxdo marka aad xanuunsanayso. Haddii aad run ahaantii aad xanuunsanyso 

amase ay jiraan xaalado caafimaad ama cabashooyin kaleba, fadlan la hadal 

dhakhtarkaaga. Dhakhtarkaaga ayaa ku soo oggaysiin doona haddii aad u 

baahan tahay baadhitaan hargab, daaweeyn hargab, amase daryeel kale. 

Haddii xubin ka tirsan qoyskaygu guriga joogtaa ee 

qaba hargabku, miyey haboon tahay inaan shaqo tago?

Dadka aan bukin laakiin leh dad xubin qoys oo xanuunsanaysa ee guriga 

joogaa way tegi karaan shaqada sida caadiga ah. Waxaad keliya ood raacaysaa 

talaabooyinka sida inaad had iyo jeer gacmahaaga aad ku dhaqo saabuun iyo 

biyo diiran. Haddii aanad heli karayn saabun iyo biyo, isticmaal istaraashad 

gacmaha isbiirtaysan. Raac talaabooyinkan si aad ugu hortagto in ay qaadaan 

hargab xubin qoyskaaga ka tirsani.
HARGAB (DURAY) Hargabka iyo Adiga

5

M.D. Waaxda Caafimaadka iyo Adeegga Aadamaha 

Xarummaha Xakamaynta iyo Kahortagista Cudurada

Carruurta:

Haddii adiga ama qof aad garanaysaa uu xannuunsanayo oo 

lagu arko calaamadaha digniinta ah ee soo socda doono, 

XAALAD DEG DEG AH daryeelka caafimaadka:

Neef tuuris deg dega ama 

neefsiga oo ku adkaada

Aan hurdada ka toosayn 

ama aan xiriir samaynaynin

Jirka oo midab 

cawlaana noqda

Inuu ilmuhu dhibsado 

wax walba oo aanu 

rabin in la qaado

Matag halisa ama joogtaa

Qaadasho sharaab 

aan ku filnayn

Calaamado sida hargabka oo kale 

ayaa isa soo tara oo haddan la 

yimaada xummad iyo qufac daran

Waa sidee habka ugu wanaagsan ee aan u dhaqi karo 

gacmahayga si aan iskaga ilaaliyo jeermiska?

Had iyo jeer haddii aad dhaqdo gacmahaaga waxay kaa ilaalin doonaan 

jeermiska. Markaad gacmahaaga dhaqeyso:

	 • Isticmaal saabuun iyo biyo diiran.

	 • Dhaq muddo 15 ilaa 20 daqiiqadood.

Markaan la heli karin saabuun iyo biyo, isticmaal istaraashada gacmaha oo 

isbiirto/aalkulo leh. Haddii aad isticmasho gacmo tire, ku masax gacmahaaga 

jeermis-tire ilaa inta ay ka qalalayaan.

Carruurta yar-yar: 

Waxaa sidoo kale haboon inaad raadiso calaamado digniintaas oo kale leh: inaanu awoodi karin wax cunnista, 

inaanay ilmo ka iman marka uu ooyayo, iyo inuu aad u qooyo xafaayada sida caadiga aan ahayn.
HARGAB (DURAY) Hargabka iyo Adiga

6

M.D. Waaxda Caafimaadka iyo Adeegga Aadamaha 

Xarummaha Xakamaynta iyo Kahortagista Cudurada

Dadka waaweeyn:

Waqtiga neefsashada oo ku adkaata 

ama neefsashada oo qabata

Jahwareer 

Xannuun ama cadaadis ka 

saarma laabta iyo caloosha

Matag halisa ama joogtaa

Dawakhaad lama filaana

Calaamado sida hargabka oo kale 

ayaa isa soo tara oo haddan la 

yimaada xummad iyo qufac daran

Miyey jiraan daawooyin lagu daweeyo hargabka?

Haa. Daawooyin uu dhakhtar qoro oo lagu magacaabo daawooyinka 

ku lidka ah cudur dhaliyaha ayaa dawayn kara hargabka. Haddii aad 

xanuunsanyso, daawooyinkan ayaad si deg deg ah ugu bogsan kartaa 

oo hargabkana kaa kaxaynaya. Dadka badankooda ee xanuunsanaya 

way ladnaadaan iyagoon u baahan daawooyinkan. laakiin, haddii aad u 

baahato inaad ladnaato, dhakhtarkaaga ayaa iska leh go’aanka inuu ku siiyo 

daawooyinkan ku lidka ah cudur dhaliyaha.

Macluumaad dheeri ah la hadal CDC telefoonka macluumaadka 1-800-CDC-INFO (232-4636)

ama booqo barta-shabakadda www.cdc.gov/flu.