Yeroo akkam gargarsaa fayyaa ariifachiisaa barbbada 

COVID-19’f mallattoowwan akeekkachiisa ariifachiisaa* ta’an 

ilaali Yoo namni tokko mallattoowwan kana kessa kamiyyu kan 

agarssisu ta’e, gargaarsa fayyaa hatattamaa argadhuu.

• Hafuura baafachuu dadhabuu

• laphee keessatti dhukkubbi ykn dhiibbaa cimaa itti-fufiinsaa 

qabu

• Joonja’iinsa haaraa

• Hidhii ykn fuula halluu samii

• Dammaquu ykn dammaqanii turuu dadhabuu

*Tarreeffamni kun mallattoowwan mul’achu danda’an hunda kan 

hammatee miti. Maaloo mallattoowwan biroo baayyee cimaa ykn 

yaaddessaa ta’aniif hakima kee kan yeroo maraatti bilbili.

Gara 911 yookin gara kutaa wal’aansaa atatamaa naannoo 

dura bilbili. Nama tokko kan COVID-19 qabuu ykn qabachuu 

danda’uf gargarsa fayyaa akka barbadaa jirttu nama bilbilicha 

kaasutti himi.

CS 316120-V 06/24/2020

cdc.gov/coronavirus

Tatamsa’inaa COVID-19 ittisi yoo dhukkubsatte

Garagalcha argamu danda’uu: https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/if-you-are-sick/steps-when-sick.html

Yoo dhukkuba COVID-19 dhaan qabamtan yookiin dhukkuba 

COVID-19 dhaan qabamuun dandda’a jettani yaaddan ta’e, ofii keef 

kunuunsuuf, akkasumas namoota biroo mana keesan fi hawaasa 

keesan keessatti argaman eeguuf tarkaanfiilee armaan gadii hordofaa.

Kunuunsa wal’aansaa argachuuf yoo ta’ee 

malee mana tura. 

• Mana tura. Namoonni dhukkuba COVID-19 dhaan 

qabaman baayyinaan dhukkuba salphaa ta’ee kan 

qaban ta’e, kunuunsa wal’aansaa malee manatti 

fayyu danda’u. Kunuunsa wal’aansaa argachuuf yoo 

ta’ee malee mana keesan irra hin deeminaa. Iddoowwan ummataa hin 

daawwatinaa.

• Of egganno godha. Boqonnaa gahaa qabaadhu, dhangala’aa gahaa 

ta’e dhuguu. Akka gaariin sitti dhagahamu gargaaruf qorichoota ajaja 

malee gurguraman akka acetaminophen fudhadhu.

• Doktora kee deddeebi’i qunnami. Kunuunsa wal’aansaa argachuu 

dura bilbili. Yoo hafuura baafachuu dadhabdee, yookiin mallattoowwan 

akeekkachiisa ariifachiisaa ta’an biroo qabaatte, yookiin hala ariifachiisaa 

dha jettani yaaddan ta’e kunuunsa argachuu kee mirkaneeffadhu.

• Tajaajila geejjiba uummataa, konkolaataa imalaa waliinii yookin 

taaksii fayyadamuu irraa of qusadhuu.

Namoota kan biroo fi beeyladoota mana kee keessa jiran irraa 

fagaadhuu. 

• Hanga danda’ametti, namoota kan biroo fi beeyladoota mana kee 

keessa jiran irraa adda bahuun kutaa tokko qofa keessa turii. Akkasumas, 

yoo jiraate, kutaa qaama itti dhiqatan qophaatti 

fayyadamuu qabda. Yoo mana keessaa yookiin 

alatti namoota biroo ykn bineensota waliin ta’uu 

barbaadde, haguuggii fuulaa uffadhuu.

- Waa’ee beeyladootaa yoo gaaffii qabaattee 

COVID-19 fi Beeyiladaa ilaali: https://www.cdc.

gov/coronavirus/2019-ncov/faq.html#COVID19animals

- Qajeelcha dabalataa namoota bakka walitti dhihoo keesa 

jiratanif (https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-hj ncov/dailylife-coping/living-in-close-quarters.html) fi mana qooddatanif ni 

argama (https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/daily-lifecoping/shared-housing/index.html).

Mallattoowwan kee hordofi:

• Mallattoowwan COVID-19 qufa’uu, rakkina 

hargansuu, fi hoo’ina qaamaa dabalatuu garuu 

mallattoleen biroos jirachu ni maluu.

• Qajeelfama dhiheessa tajaajila kunuunsa fayyaa 

kee akkasumas kutaa fayyaa naannoo irraa keenamu hordofi. 

Mallattoowwan keessan sakatta’uu fi odeeffannoo beeksisuu irratti 

ogeessonni fayyaa naannoo keessanii qajeelfama ni kennu.

Doktora kee daawwachuun dura bilbili. 

• Dura bilbili. Dawwannan fayyaa kunuunsa 

routine’ef baay’een yeroo biroottif dabarfaman 

yookiin bilbilaan ykn qoricha tele’n kan 

rawatamuu. 

• Beellama fayyaa kan dabarfamu hin danda’amnee yoo 

qabaatte, waajjira doktora keettii bilbilitti, akka COVID-19 

qabddu yookin qabachuu dandeessu itti himi.

Yoo dhukubsate, huccu funyaan kee fi afaan 

kee dhoksu uffadhu.

• Yoo namoota yookan beeyladoota waliin 

turuu qabat’e (mana keessattilee ta’uu) 

haguuggii fuulaa huccu funyaan fi afaan kee 

dhoksu uffachuu qabda.

• Yoo kophaa taate huccu fuula kee dhoksu uffachuun sin 

barbaachisu. Sababii hafuura baafachuuf isin rakkisuuf haguuggii 

fuulaa godhachuu hin dandeessan yoo ta’e, yeroo qufaatanii fi 

haaxxiffattan karaa biraatin haaguuggadhaa. Namoota biraa irraa 

yoo xiqqaate faana 6 (meetira 2) fagaachuuf yaali. Kun namoota 

naannoo kee jiran eeguuf gargaara.

• Daa’imman umuriin isaanii waggaa 2 gadi, nama hafuura 

baafachuu dadhabuu, yookiin nama gargaarsa malee haguuggii 

baasuu hin dandeenye haguuggii fuulaa huccu ufachiisun hin ta’u.

Hubadhu: Yeroo dhibee dadarbaan COVID-19 pandemic, haguuggii 

fuulaa sadarkaa fayyaa qaban hojjetoota fayyaa fi namoota 

deeggarsa yaala hatattamaa kennaanif qofaf kan kayaaman dha. 

Haguuggii fuulaa uffataa skarfii ykn wayyaan fayyadamuun tolchuun 

si barbaachisu mala.
Qufaa fi axxiffannaa keessan golgaa.

• Yeroo qufaatuu fi haaxxiffattuu afaani fi funyaan 

kee sooftii fayyadamuun haaguuggadhuu.

• Sooftii itti fayadamtee qodaa balfa itti gatan 

keessatti gataa.

• battaluma sanatti harka keessan yoo xiqqaate sekandii 20’f bishaani 

fi saamunaadhaan dhiqadhaa. Yoo saamunaa fi bishaan naannoo 

keessan hin jiraanne, dibataa harkaa yoo xiqqaate alkoolii 60% 

qabuun harka keessan qulqulleeffadhaa.

Harka keessan yeroo yerooti dhiqadhaa.

• Harka keessan saamunaa fi bishaanin yoo 

xiqqaate sakandii 20’f yeroo yerooti dhiqadhaa. 

Kun keessumattuu funyaan kee tuquu, qufa’uu, 

haaxxiffachuu; gara mana fincaanii deemuu boda; 

akkasumas nyaata nyaachu fi qopheessuu dura 

barabaachisaa dha.

• Yoo saamunaa fi bishaan hin jiraanne, dibataa harkaa fayadamii. 

Dibata harkaa yoo xiqqaate alkoolii 60% qabu fayyadamii, dibatichas 

harka keessan guutummatti dibuudhaan hanga gogutti sukkumaa.

• Harka keessan irratti, xurii argitan yoo ta’e, saamunaa fi bishaan 

fala baay’ee gaaridha.

• Harka keessan hanga dhiqattanitti ija, gurraa fi afaan keessan hin 

tuttuqinaa.

Wantoota dhuunfaa addaa addaa namoota mana 

keessa jiran wajjin hin qooddatinaa.

• Mana keessan keessatti namoota wajjin saanii 

nyaata, burcuqqoo dhugaatii fooxaa yookin hucuu 

siree hin fayyadaminaa.

• Meeshaalee kana erga itti fayyadamtani booda saamunaa fi 

bishaaniitiin dhiqadhaa ykn maashina saanii dhiquu keessa galchii.

Bakkoota yeroo baay’ee tuttuqaman guyyaa 

hundumaa qulqulleessaa.

• Bakkoota yeroo baay’ee tuttuqaman "kutaa 

dhukkubsataa" fi mana fincaanii itti argaman 

qulqulleessii. Iddoowwan ciisichaa fi mana 

fincaanii kee alatti ta’an namni biraa akka qulqulleessuu godhi.

• Yoo kunuunsa kennaan yookiin namni biraa mana ciisichaa nama 

dhukkubsataa yookiin mana fincaanii qulqulleessuu barbadee aka 

barbaachisutti rawachuu qaban. Kunuunsa kennaan/namni biraa 

haguuggii fuulaa huccu godhachuu fi erga namni dhukkubsatee 

mana fincaaniitti fayyadamee booda hanga danda’ametti eeguu qaba.

Bakkoonni yeroo baayee tutuuqaman bilbilaa, fageennaa hojjachisu, 

minjaala, balbalaa, mana fincaanii, kiiboordii, fi tabileeti dabalataan.

• Bakkeewwan dhiiga, bobbaa, yookan dhangala’aa qaamaa qabu 

qulqulleessuu keessan mirkaneeffadhaa.

• Qulqulina manaaf waan itti ibiifamau yookan waaroo tti 

fayyadama. Naannoo ykn meshaan tokko yoo xuraawaa ta’e 

saamunaa fi bishaaniitiin yookin qulqulleessaa biraattin qulquleesii. 

Ergas boda qulqulleessaa mana itti fayyadami.

- Oomisha kara amansiisa fi qabatamaa ta’een fayadamuuf 

maxxansaa irra jiru karaa sirriiittiin hordofuu keesan 

mirkaneeffadha. Oomishaleen heeduu germiin akka ajjeefaman 

daqiiqaawwan dheeraf iddon akka jidhaa ta’ee tuursiisuu gorsan. 

Akkasumasa, heeduun akka gilaavii godhachuu fi yeroo oomishan 

fayadamtaan qilleensi gahaan akka jiru mirkanneeffachu gorsu.

- Qulqulleessooni mana kan EPA’n galmaa’an baayeenbu’aa 

qabeessa.

Erga COVID-19 qabaattee yookan qabachaa turuu 

dandeessee booda yeroo akkam namoota biroo 

waliin ta’uu dandeessa

Yeroon namoota biroo waliin ta’uu dandeessu haala 

adda addaaf waan adda addaa irratti hundaa’a.

• Akkan yaadutti yookiin beekutti ani COVID-19 qabachuun ture, 

akkasumas mallattoo nan qaban ture

- Mallattoo malee guyyoota 3 booda namoota

§ biroo waliin ta’uu dandeessa 

FI

§ mallattooleen fooyya’an 

FI

§ guyyoota 10 erga mallattooleen jalqabaa mul’atan

- Gorsaa dhiheessa tajaajila kunuunsa keettii fi yaaliin jirachuu 

irratti hundaa’uun, yoo ammayyuu COVID-19 qabaatte ilaaluuf 

qoratamuu dandeessa. Kan qoratamtu yoo ta’e, yeroo hoo’ina 

qaamaa/leygdaa hin qabnee, mallattoowwan fooyya’an, fi bu’a 

qormaata negatiivii lama yoo xiqqate garagarumma sa’aatii 24 

keesaati fudhatte, namoota biro waliin ta’u ni danddessa.

• Qorano COVID-19’f bu’a poozativii argadhee garuu 

mallattoowwan hin qabu

- Yoo mallattoowwan hin qabattiin itti fufte: qormaata irraa eegalee 

guyyoota 10 erga darban booda

§ namoota biro waliin ta’u ni danddessa.

- Gorsaa dhiheessa tajaajila kunuunsa keettii fi yaaliin jirachuu 

irratti hundaa’uun, yoo ammayyuu COVID-19 qabaatte ilaaluuf 

qoratamuu dandeessa. Kan qoratamtu yoo ta’e, bu’a qormaata 

negatiivii lama yoo xiqqate garagarumma sa’aatii 24 keesaati 

fudhatte, namoota biro waliin ta’u ni danddessa.

- Erga bu’a qormaata poozativii fudhatte booda, mallattoowwan 

yoo qabatte’e, qajeelcha armaan olii “Akkan yaadutti yookiin 

beekutti ani COVID-19 qabaachuun ture’e, akkasumas 

mallattoowwan nan qaban ture’e” jedhuu hordofi.

cdc.gov/coronavirus