Doktora kee daawwachuun dura bilbili. 

• Dura bilbili. Dawwannan fayyaa kunuunsa 

routine'ef baay'een yeroo biroottif 

dabarfaman yookiin bilbilaan ykn qoricha 

tele'n kan rawatamuu. 

• Beellama fayyaa kan dabarfamu hin danda’amnee yoo qabaatte, 

waajjira doktora keettii bilbili. Kun waajjirichi akka of issan fi 

dhukkubsattoota biroo eeggatu gargaara.

Yoo dhukubsate, huccu funyaan kee fi afaan kee 

dhoksu uffadhu.

• Yoo namoota yookan beeyladoota waliin turuu 

qabat'e (mana keessattilee

ta'uu) haguuggii fuulaa huccu funyaan fi 

afaan kee dhoksu uffachuu qabda.

• Yoo kophaa taate huccu fuula kee dhoksu uffachuun sin 

barbaachisu. Sababii hafuura baafachuuf isin rakkisuuf 

haguuggii fuulaa godhachuu hin dandeessan yoo ta’e, yeroo 

qufaatanii fi haaxxiffattan karaa biraatin haaguuggadhaa. 

Namoota biraa irraa yoo xiqqaate faana 6 fagaachuuf yaali. Kun 

namoota naannoo kee jiran eeguuf gargaara.

Hubadhu: Yeroo dhibee dadarbaan COVID-19 pandemic, 

haguuggii fuulaa sadarkaa fayyaa qaban hojjetoota fayyaa fi 

namoota deeggarsa yaala hatattamaa kennaanif qofaf kan 

kayaaman dha. Haguuggii fuulaa uffataa skarfii ykn wayyaan 

fayyadamuun tolchuun si barbaachisu mala.

Mallattoowwan COVID-19 'f akeekkachiisa ariifachiisaa yoo siiirratti 

mulate gargarsa fayyaa hattattamaa argadhuu. Mallattoowwan 

akeekkachiisa ariifachiisaa ta'an kaneen dabalatu*:

• Hafuura baafachuu dadhabuu

• laphee keessatti dhukkubbi ykn dhiibbaa cimaa itti-fufiinsaa 

qabu

• Joonja'iinsa haaraa yookin dammaquu dadhabuu

• Hidhii ykn fuula cuquliisa

*Tarreeffamni kun kan hundaa hammatee miti. Maaloo 

mallattolee biroo baayyee cimaa ykn yaaddessaa ta'aniif 

hakima kee kan yeroo maraatti bilbili.

Yoo dhibee fayyaa hattattamaa qabaatte gara 911 

bilbili. Yaala fayyaa ariifachiisaan yoo isin mudataee fi 911 tti 

bilbiluun dirqama yoo ta’e, nama bilbilicha kaasutti COVID-19 

qabaachuu akka maltu itti himi. Isin arguudhaaf yammuu 

dhufan, Yoo danda'ame haguuggii fuulaa godhadhu.

CS 316120-V 05/06/2020

cdc.gov/coronavirus

Tatamsa’inaa COVID-19 ittisi yoo dhukkubsatte

Garagalcha argamu danda’uu: https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/if-you-are-sick/steps-when-sick.html

Yoo dhukkuba COVID-19 dhaan qabamtan yookiin 

dhukkuba COVID-19 dhaan qabamuun dandda'a 

jettani yaaddan ta'e, namoota biroo mana keesan 

fi hawaasa keesan keessatti argaman eeguuf 

tarkaanfiilee armaan gadii hordofaa.

Kunuunsa wal’aansaa argachuuf yoo ta’ee malee 

mana tura. 

• Mana tura. Namoonni dhukkuba COVID-19 

dhaan qabaman baayyinaan dhukkuba 

salphaa ta’ee kan qaban ta'e, kunuunsa 

wal’aansaa malee manatti fayyu danda'u. Kunuunsa 

wal’aansaa argachuuf yoo ta’ee malee mana keesan irra hin 

deeminaa. Iddoowwan ummataa hin daawwatinaa.

• Of egganno godha. Boqonnaa gahaa qabaadhu, dhangala’aa 

gahaa ta’e dhuguu.

• Yeroo barbaadamu kunuunsa wal’aansaa argadhuu. Kunuunsa 

wal’aansaa argachuuf osoo gara biiroo isaanii hin deemin 

dura doktora keettiif bilbili. Garuu, yoo hafuura baafachuu 

dadhabdee yookiin mallattolee biroo yaaddessaa ta'an 

qabaatte, gargarsa hattattamaaf gara 911 itti bilbili.

• Tajaajila geejjiba uummataa, konkolaataa imalaa waliinii 

yookin taaksii fayyadamuu irraa of qusadhuu.

Namoota kan biroo fi beeyladoota mana kee 

keessa jiran irraa fagaadhuu. 

• Hanga danda'ametti, namoota kan biroo fi 

beeyladoota mana kee keessa jiran irraa 

adda bahuun kutaa tokko qofa keessa 

turii. Akkasumas, yoo jiraate, kutaa qaama itti dhiqatan 

qophaatti fayyadamuu qabda. Yoo mana keessaa yookiin 

alatti namoota biroo ykn bineensota waliin ta'uu 

barbaadde, haguuggii fuulaa uffadhuu.

ɞ Waa’ee beeyladoota yoo gaaffii qabaattee COVID-19 

fi Beeyiladaa ilaali: https://www.cdc.gov/

coronavirus/2019-ncov/faq.html#COVID19animals

Mallattoowwan kee hordofi:

• Mallattoowwan COVID-19 qufa'uu fi hoo’ina qaamaa 

dabalatuu. Hafuura baafachuu dadhabuun 

rakkinna cimaa dhaa, kun jechuun deeggarsa 

ogeessaa argachuu qabda.

• Qajeelfama dhiheessa tajaajila kunuunsa fayyaa kee 

akkasumas kutaa fayyaa naannoo irraa keenamu 

hordofi. Mallattoowwan keessan sakatta'uu fi odeeffannoo 

beeksisuu irratti ogeessonni fayyaa naannoo keessanii 

qajeelfama ni kennu.
Qufaa fi axxiffannaa keessan golgaa.

• Yeroo qufaatuu fi haaxxiffattuu afaani 

fi funyaan kee sooftii fayyadamuun 

haaguuggadhuu.

• Sooftii itti fayadamtee qodaa balfa itti gatan 

keessatti gataa.

• battaluma sanatti harka keessan yoo xiqqaate sekandii 20’f 

bishaani fi saamunaadhaan dhiqadhaa. Yoo saamunaa fi 

bishaan naannoo keessan hin jiraanne, dibataa harkaa yoo 

xiqqaate alkoolii 60% qabuun harka keessan qulqulleeffadhaa.

Harka keessan yeroo yerooti dhiqadhaa.

• Harka keessan saamunaa fi bishaanin yoo 

xiqqaate sakandii 20’f yeroo yerooti 

dhiqadhaa. Kun keessumattuu funyaan kee 

tuquu, qufauu, haaxxiffachuu; gara mana 

fincaanii deemuu boda; akkasumas nyaata 

nyaachu fi qopheessuu dura barabaachisaa dha.

• Yoo saamunaa fi bishaan hin jiraanne, dibataa harkaa fayadamii. 

Dibata harkaa yoo xiqqaate alkoolii 60% qabu fayyadamii, 

dibatichas harka keessan guutummatti dibuudhaan hanga 

gogutti sukkumaa.

• Harka keessan irratti, xurii argitan yoo ta’e, saamunaa fi bishaan 

fala baay’ee gaaridha.

• Harka keessan hanga dhiqattanitti ija, gurraa fi afaan keessan hin 

tuttuqinaa.

Wantoota dhuunfaa addaa addaa namoota mana keessa jiran 

wajjin hin qooddatinaa.

• Mana keessan keessatti namoota wajjin saanii 

nyaata, burcuqqoo dhugaatii fooxaa yookin 

hucuu siree hin fayyadaminaa.

• Meeshaalee kana erga itti fayyadamtani booda 

saamunaa fi bishaaniitiin dhiqadhaa ykn 

maashina saanii dhiquu keessa galchii.

Bakkoota yeroo baay’ee tuttuqaman guyyaa hundumaa qulqulleessaa.

• Bakkoota yeroo baay’ee tuttuqaman "kutaa 

dhukkubsataa" fi mana fincaanii itti argaman 

qulqulleessii. Iddoowwan ciisichaa fi mana 

fincaanii kee alatti ta'an namni biraa akka 

qulqulleessuu godhi.

• Yoo kunuunsa kennaan yookiin namni biraa 

mana ciisichaa nama dhukkubsataa yookiin mana fincaanii 

qulqulleessuu barbadee aka barbaachisutti rawachuu qaban. 

Kunuunsa kennaan/namni biraa haguuggii fuulaa godhachuu 

fi erga namni dhukkubsatee mana fincaaniitti fayyadamee 

booda hanga danda'ametti eguu qaba.

Bakkoonni yeroo baayee tutuuqaman bilbilaa, fageennaa 

hojjachisu, minjaala, balbalaa, mana fincaanii, kiiboordii, fi 

tabileeti dabalataan.

• Bakkeewwan dhiiga, bobbaa, yookan dhangala’aa qaamaa qabu 

qulqulleessuu keessan mirkaneeffadhaa.

• Qulqulina manaf waan itti ibiifamau yookan waaroo tti fayyadama. 

Naannoo ykn meshaan tokko yoo xuraawaa ta'e saamunaa fi 

bishaaniitiin yookin qulqulleessaa biraattin qulquleesii. Ergas 

boda qulqulleessaa mana itti fayyadami.

ɞ Oomisha kara amansiisa fi qabatamaa ta'een fayadamuuf 

maxxansaa irra jiru karaa sirriiittiin hordofuu keesan 

mirkaneeffadha. Oomishaleen heeduu germiin akka 

ajjeefaman daqiiqaawwan dheeraf iddon akka jidhaa ta'ee 

tuursiisuu gorsan. Akkasumasa, heeduun akka gilaavii 

godhachuu fi yeroo oomishan fayadamtaan qilleensi 

gahaan akka jiru mirkanneeffachu gorsu.

ɞ Qulqulleessooni mana kan EPA'n galmaa'an baayeen bu'aa 

qabeessa.

Halaa namoota irraa fagaachuu dhisan

• Namoonni COVID-19 qabamanii mana turaan 

(mana turuun namoota irraa fagaachuu) haala 

armaan gadii kana jalatti mana turuun 

namoota irra fagaachuu dhaabu danda'u:

ɞ Yoo ammalle dhukuba dabarsu danda'u kee murteessuuf

qormaata hin gagesiituu taanaan, wantoota sadan kana 

booda mana turuu dhaabu dandeessa:

§ Yoo xiqqate sa’aatii 72’f hoo’inni qaamaa hin qabdu 

ta'e (kun guyyaa sadii guutuuf kan qorichaa hoo’inni 

qaamaa hir'isuu hin fayadamin yoo ta'e)

FI

§ Mallatoowwan biroo fooyyaaniru (fkn, yeroo qufaa ykn 

rakkina hargansuun kee foyya'e)

FI

§ erga dhukuubiin kee duraa jalqabe irra

yoo xiqqate guyyaa 10 darbeera.

ɞ Yoo ammalle dhukuba dabarsu

danda'u kee murteessuuf

qormaata kan gagesiituu taanaan, wantoota sadan kana 

booda mana turuu dhaabu dandeessa:

§ Hoo’inni qaamaa hin qabdu ta'e (qorichaa

hoo’inni qaamaa hir'isuu hin fayadamin yoo ta'e)

FI

§ Mallatoowwan biroo fooyyaaniru (fkn, yeroo qufaa ykn 

rakkina hargansuun kee foyya'e)

FI

§ Garagarumma sa'aatii 24 keesaati qormaata negatiivii 

lama fudhatte. Doktorri kee qajeelfamootaa CDC 

hordofa.

Haala hunda keessatti, qajeelfama dhiheessa tajaajila kunuunsa keessanii 

akkasumas kutaa fayyaa naannoo irraa keenamu hordofi. Murtiin mana 

turuun namoota irra fagaachuu dhaabuuf murteen dhiheessa 

tajaajila kunuunsa keessanii akkasumas kutaa fayyaa naannoo 

waliin mariin ta'uu qaba. Murteen naannoo haala naannoo 

irratti hundaa'n.