# Publicatieblad L 235/2023

| | ISSN 1977-0758 |
| --- | --- |
| Publicatieblad
  van de Europese Unie | L 235 |
| | |
| Uitgave in de Nederlandse taal | Wetgeving | 66e jaargang25 september 2023 |

ISSN 1977-0758

Publicatieblad

van de Europese Unie

L 235

Uitgave in de Nederlandse taal

Wetgeving

66e jaargang25 september 2023

---

| Inhoud | | II   Niet-wetgevingshandelingen | Bladzijde |
| --- | --- | --- | --- |
| | | INTERNATIONALE OVEREENKOMSTEN |
| | * | Besluit (EU) 2023/1974 van de Raad van 18 september 2023 betreffende de ondertekening, namens de Europese Unie, van de Overeenkomst in het kader van het Verdrag van de Verenigde Naties inzake het recht van de zee, inzake het behoud en duurzaam gebruik van de mariene biologische diversiteit van gebieden voorbij de grenzen van de nationale rechtsmacht | 1 |
| | | VERORDENINGEN |
| | * | Gedelegeerde Verordening (EU) 2023/1975 van de Commissie van 10 augustus 2023 tot vaststelling van tijdelijke noodmaatregelen waarbij voor 2023 wordt afgeweken van sommige bepalingen van Gedelegeerde Verordening (EU) 2022/126 van de Commissie tot aanvulling van Verordening (EU) 2021/2115 van het Europees Parlement en de Raad, ter oplossing van specifieke problemen in de sector groenten en fruit als gevolg van ongunstige meteorologische gebeurtenissen en daarmee samenhangende maatregelen | 4 |
| | * | Gedelegeerde Verordening (EU) 2023/1976 van de Commissie van 10 augustus 2023 tot afwijking, vanwege ongunstige weersomstandigheden, van Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/891 van de Commissie tot aanvulling van Verordening (EU) nr. 1308/2013 van het Europees Parlement en de Raad voor 2023 wat betreft de waarde van de afgezette productie, de nationale strategie en de terugvordering van financiële bijstand van de Unie voor meerjarige verbintenissen in de sector groenten en fruit | 6 |
| | | BESLUITEN |
| | * | Besluit (EU) 2023/1977 van de Raad van 18 september 2023 betreffende het namens de Europese Unie in de Ledenraad van de Internationale Olijfraad in te nemen standpunt over de voorwaarden voor de toetreding van de regering van Bosnië en Herzegovina tot de Internationale Overeenkomst van 2015 voor olijfolie en tafelolijven | 10 |
| | * | Uitvoeringsbesluit (EU) 2023/1978 van de Commissie van 21 september 2023 betreffende de toepasselijkheid van artikel 34 van Richtlijn 2014/25/EU van het Europees Parlement en de Raad op de gunning van opdrachten voor activiteiten in verband met de opwekking van en de groothandel in elektriciteit uit hernieuwbare bronnen in Duitsland, met uitzondering van elektriciteit uit hernieuwbare bronnen die wordt opgewekt in installaties die vóór 1 augustus 2014 in bedrijf zijn genomen en nog steeds overheidssubsidie ontvangen, en activiteiten in verband met de opwekking van en de groothandel in elektriciteit uit offshorewindparken die na 1 januari 2012 in bedrijf zijn genomen en die onder de Duitse wet op hernieuwbare energie (Erneuerbare-Energien-Gesetz) van 2012 vallen
  (Kennisgeving geschied onder nummer C(2023) 6271)

   (
  1
  ) | 13 |

Inhoud

II   Niet-wetgevingshandelingen

Bladzijde

INTERNATIONALE OVEREENKOMSTEN

*

Besluit (EU) 2023/1974 van de Raad van 18 september 2023 betreffende de ondertekening, namens de Europese Unie, van de Overeenkomst in het kader van het Verdrag van de Verenigde Naties inzake het recht van de zee, inzake het behoud en duurzaam gebruik van de mariene biologische diversiteit van gebieden voorbij de grenzen van de nationale rechtsmacht

1

VERORDENINGEN

*

Gedelegeerde Verordening (EU) 2023/1975 van de Commissie van 10 augustus 2023 tot vaststelling van tijdelijke noodmaatregelen waarbij voor 2023 wordt afgeweken van sommige bepalingen van Gedelegeerde Verordening (EU) 2022/126 van de Commissie tot aanvulling van Verordening (EU) 2021/2115 van het Europees Parlement en de Raad, ter oplossing van specifieke problemen in de sector groenten en fruit als gevolg van ongunstige meteorologische gebeurtenissen en daarmee samenhangende maatregelen

4

*

Gedelegeerde Verordening (EU) 2023/1976 van de Commissie van 10 augustus 2023 tot afwijking, vanwege ongunstige weersomstandigheden, van Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/891 van de Commissie tot aanvulling van Verordening (EU) nr. 1308/2013 van het Europees Parlement en de Raad voor 2023 wat betreft de waarde van de afgezette productie, de nationale strategie en de terugvordering van financiële bijstand van de Unie voor meerjarige verbintenissen in de sector groenten en fruit

6

BESLUITEN

*

Besluit (EU) 2023/1977 van de Raad van 18 september 2023 betreffende het namens de Europese Unie in de Ledenraad van de Internationale Olijfraad in te nemen standpunt over de voorwaarden voor de toetreding van de regering van Bosnië en Herzegovina tot de Internationale Overeenkomst van 2015 voor olijfolie en tafelolijven

10

*

Uitvoeringsbesluit (EU) 2023/1978 van de Commissie van 21 september 2023 betreffende de toepasselijkheid van artikel 34 van Richtlijn 2014/25/EU van het Europees Parlement en de Raad op de gunning van opdrachten voor activiteiten in verband met de opwekking van en de groothandel in elektriciteit uit hernieuwbare bronnen in Duitsland, met uitzondering van elektriciteit uit hernieuwbare bronnen die wordt opgewekt in installaties die vóór 1 augustus 2014 in bedrijf zijn genomen en nog steeds overheidssubsidie ontvangen, en activiteiten in verband met de opwekking van en de groothandel in elektriciteit uit offshorewindparken die na 1 januari 2012 in bedrijf zijn genomen en die onder de Duitse wet op hernieuwbare energie (Erneuerbare-Energien-Gesetz) van 2012 vallen
  (Kennisgeving geschied onder nummer C(2023) 6271)

   (
  1
  )

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2023) 6271)

1

13

| | |
| --- | --- |
| | (1)   Voor de EER relevante tekst. |

---

(1)   Voor de EER relevante tekst.

1

| NL | Besluiten waarvan de titels mager zijn gedrukt, zijn besluiten van dagelijks beheer die in het kader van het landbouwbeleid zijn genomen en die in het algemeen een beperkte geldigheidsduur hebben.
  Besluiten waarvan de titels vet zijn gedrukt en die worden voorafgegaan door een sterretje, zijn alle andere besluiten. |
| --- | --- |

NL

Besluiten waarvan de titels mager zijn gedrukt, zijn besluiten van dagelijks beheer die in het kader van het landbouwbeleid zijn genomen en die in het algemeen een beperkte geldigheidsduur hebben.

Besluiten waarvan de titels vet zijn gedrukt en die worden voorafgegaan door een sterretje, zijn alle andere besluiten.

---

II Niet-wetgevingshandelingen

INTERNATIONALE OVEREENKOMSTEN

| 25.9.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | L 235/1 |
| --- | --- | --- | --- |

25.9.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

L 235/1

---

BESLUIT (EU) 2023/1974 VAN DE RAAD

van 18 september 2023

betreffende de ondertekening, namens de Europese Unie, van de Overeenkomst in het kader van het Verdrag van de Verenigde Naties inzake het recht van de zee, inzake het behoud en duurzaam gebruik van de mariene biologische diversiteit van gebieden voorbij de grenzen van de nationale rechtsmacht

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 192, lid 1, in samenhang met artikel 218, lid 5,

Gezien het voorstel van de Europese Commissie,

Overwegende hetgeen volgt:

| (1) | Bij Besluit 98/392/EG van de Raad (1) heeft de Europese Gemeenschap het Verdrag van de Verenigde Naties inzake het recht van de zee van 10 december 1982 (“Unclos”) en de overeenkomst van 28 juli 1994 inzake de toepassing van deel XI van dat verdrag gesloten voor de aangelegenheden die onder dat verdrag vallen en waarvoor de bevoegdheid door haar lidstaten aan de Gemeenschap is overgedragen. De Unie is tot dusver de enige internationale organisatie die partij is bij het Unclos in de zin van artikel 305, lid 1, punt f), en van artikel 1 van bijlage IX bij het Unclos. |
| --- | --- |

(1)

Bij Besluit 98/392/EG van de Raad (1) heeft de Europese Gemeenschap het Verdrag van de Verenigde Naties inzake het recht van de zee van 10 december 1982 (“Unclos”) en de overeenkomst van 28 juli 1994 inzake de toepassing van deel XI van dat verdrag gesloten voor de aangelegenheden die onder dat verdrag vallen en waarvoor de bevoegdheid door haar lidstaten aan de Gemeenschap is overgedragen. De Unie is tot dusver de enige internationale organisatie die partij is bij het Unclos in de zin van artikel 305, lid 1, punt f), en van artikel 1 van bijlage IX bij het Unclos.

| (2) | In haar Resolutie 72/249 van 24 december 2017 heeft de Algemene Vergadering van de VN besloten onder auspiciën van de Verenigde Naties een intergouvernementele conferentie bijeen te roepen om in het kader van het Verdrag van de Verenigde Naties inzake het recht van de zee de tekst van een internationaal juridisch bindend instrument uit te werken met betrekking tot het behoud en het duurzame gebruik van de mariene biodiversiteit van gebieden voorbij de grenzen van de nationale rechtsmacht. |
| --- | --- |

(2)

In haar Resolutie 72/249 van 24 december 2017 heeft de Algemene Vergadering van de VN besloten onder auspiciën van de Verenigde Naties een intergouvernementele conferentie bijeen te roepen om in het kader van het Verdrag van de Verenigde Naties inzake het recht van de zee de tekst van een internationaal juridisch bindend instrument uit te werken met betrekking tot het behoud en het duurzame gebruik van de mariene biodiversiteit van gebieden voorbij de grenzen van de nationale rechtsmacht.

| (3) | Op 19 maart 2018 heeft de Raad de Commissie gemachtigd om namens de Unie, met betrekking tot aangelegenheden die onder de bevoegdheid van de Unie vallen en ten aanzien waarvan de Unie regels heeft vastgesteld, te onderhandelen over een internationaal juridisch bindend instrument in het kader van het Verdrag van de Verenigde Naties inzake het recht van de zee, inzake het behoud en het duurzame gebruik van de mariene biologische diversiteit van gebieden voorbij de grenzen van de nationale rechtsmacht. |
| --- | --- |

(3)

Op 19 maart 2018 heeft de Raad de Commissie gemachtigd om namens de Unie, met betrekking tot aangelegenheden die onder de bevoegdheid van de Unie vallen en ten aanzien waarvan de Unie regels heeft vastgesteld, te onderhandelen over een internationaal juridisch bindend instrument in het kader van het Verdrag van de Verenigde Naties inzake het recht van de zee, inzake het behoud en het duurzame gebruik van de mariene biologische diversiteit van gebieden voorbij de grenzen van de nationale rechtsmacht.

| (4) | Zowel de Unie als haar lidstaten zijn partij bij het Unclos en zijn bevoegd op de gebieden waarop de onderhandelingen betrekking hebben; derhalve heeft ook de Unie, naast haar lidstaten, deelgenomen aan de onderhandelingen over de tekst van dat instrument. |
| --- | --- |

(4)

Zowel de Unie als haar lidstaten zijn partij bij het Unclos en zijn bevoegd op de gebieden waarop de onderhandelingen betrekking hebben; derhalve heeft ook de Unie, naast haar lidstaten, deelgenomen aan de onderhandelingen over de tekst van dat instrument.

| (5) | Het onderhandelingsproces is met succes afgerond tijdens de verder hervatte vijfde zitting van de intergouvernementele conferentie die van 19 tot en met 20 juni 2023 in New York plaatsvond en tijdens welke de Overeenkomst in het kader van het Verdrag van de Verenigde Naties inzake het recht van de zee, inzake het behoud en duurzaam gebruik van de mariene biologische diversiteit van gebieden voorbij de grenzen van de nationale rechtsmacht (BBNJ-overeenkomst) is aangenomen. |
| --- | --- |

(5)

Het onderhandelingsproces is met succes afgerond tijdens de verder hervatte vijfde zitting van de intergouvernementele conferentie die van 19 tot en met 20 juni 2023 in New York plaatsvond en tijdens welke de Overeenkomst in het kader van het Verdrag van de Verenigde Naties inzake het recht van de zee, inzake het behoud en duurzaam gebruik van de mariene biologische diversiteit van gebieden voorbij de grenzen van de nationale rechtsmacht (BBNJ-overeenkomst) is aangenomen.

| (6) | De Unie en haar lidstaten hebben actief bijgedragen aan het succesvolle resultaat van de onderhandelingen. |
| --- | --- |

(6)

De Unie en haar lidstaten hebben actief bijgedragen aan het succesvolle resultaat van de onderhandelingen.

| (7) | De BBNJ-overeenkomst heeft betrekking op vier gebieden: mariene genetische hulpbronnen, waaronder de eerlijke en billijke verdeling van voordelen (deel II van de BBNJ-overeenkomst), maatregelen zoals gebiedsgebonden beheersinstrumenten, met inbegrip van beschermde mariene gebieden (deel III van de BBNJ-overeenkomst), milieueffectbeoordelingen (deel IV van de BBNJ-overeenkomst), en capaciteitsopbouw en overdracht van mariene technologie (deel V van de BBNJ-overeenkomst). De BBNJ-overeenkomst zal de verwezenlijking van de VN-Agenda 2030 voor duurzame ontwikkeling, met name duurzameontwikkelingsdoelstelling 14 (Leven in het water), verder ondersteunen en bijdragen tot het behalen van de doelstellingen en streefcijfers van het mondiaal biodiversiteitskader van Kunming-Montreal. |
| --- | --- |

(7)

De BBNJ-overeenkomst heeft betrekking op vier gebieden: mariene genetische hulpbronnen, waaronder de eerlijke en billijke verdeling van voordelen (deel II van de BBNJ-overeenkomst), maatregelen zoals gebiedsgebonden beheersinstrumenten, met inbegrip van beschermde mariene gebieden (deel III van de BBNJ-overeenkomst), milieueffectbeoordelingen (deel IV van de BBNJ-overeenkomst), en capaciteitsopbouw en overdracht van mariene technologie (deel V van de BBNJ-overeenkomst). De BBNJ-overeenkomst zal de verwezenlijking van de VN-Agenda 2030 voor duurzame ontwikkeling, met name duurzameontwikkelingsdoelstelling 14 (Leven in het water), verder ondersteunen en bijdragen tot het behalen van de doelstellingen en streefcijfers van het mondiaal biodiversiteitskader van Kunming-Montreal.

| (8) | De BBNJ-overeenkomst is in overeenstemming met de milieudoelstellingen van de Unie als bedoeld in artikel 191 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, namelijk behoud, bescherming en verbetering van de kwaliteit van het milieu; bescherming van de gezondheid van de mens; behoedzaam en rationeel gebruik van natuurlijke hulpbronnen; en bevordering op internationaal vlak van maatregelen om het hoofd te bieden aan regionale of mondiale milieuproblemen, en in het bijzonder de bestrijding van de klimaatverandering. |
| --- | --- |

(8)

De BBNJ-overeenkomst is in overeenstemming met de milieudoelstellingen van de Unie als bedoeld in artikel 191 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, namelijk behoud, bescherming en verbetering van de kwaliteit van het milieu; bescherming van de gezondheid van de mens; behoedzaam en rationeel gebruik van natuurlijke hulpbronnen; en bevordering op internationaal vlak van maatregelen om het hoofd te bieden aan regionale of mondiale milieuproblemen, en in het bijzonder de bestrijding van de klimaatverandering.

| (9) | Overeenkomstig artikel 65 van de BBNJ-overeenkomst staat de overeenkomst open voor ondertekening door de Unie. |
| --- | --- |

(9)

Overeenkomstig artikel 65 van de BBNJ-overeenkomst staat de overeenkomst open voor ondertekening door de Unie.

| (10) | De ondertekening van de overeenkomst namens de Unie laat de bevoegdheidsverdeling tussen de Unie en de lidstaten onverlet. Dit besluit mag niet zodanig worden uitgelegd dat gebruik wordt gemaakt van de mogelijkheid van de Unie om haar externe bevoegdheid uit te oefenen op gebieden waarop de overeenkomst betrekking heeft en die onder gedeelde bevoegdheid vallen, in zoverre de Unie die bevoegdheid nog niet intern heeft uitgeoefend. |
| --- | --- |

(10)

De ondertekening van de overeenkomst namens de Unie laat de bevoegdheidsverdeling tussen de Unie en de lidstaten onverlet. Dit besluit mag niet zodanig worden uitgelegd dat gebruik wordt gemaakt van de mogelijkheid van de Unie om haar externe bevoegdheid uit te oefenen op gebieden waarop de overeenkomst betrekking heeft en die onder gedeelde bevoegdheid vallen, in zoverre de Unie die bevoegdheid nog niet intern heeft uitgeoefend.

| (11) | De Unie moet net zoals haar lidstaten partij worden bij de BBNJ-overeenkomst, aangezien beide bevoegdheden hebben op de gebieden die onder de overeenkomst vallen. Dit besluit laat onverlet dat de lidstaten de overeenkomst overeenkomstig hun interne procedures kunnen ondertekenen. |
| --- | --- |

(11)

De Unie moet net zoals haar lidstaten partij worden bij de BBNJ-overeenkomst, aangezien beide bevoegdheden hebben op de gebieden die onder de overeenkomst vallen. Dit besluit laat onverlet dat de lidstaten de overeenkomst overeenkomstig hun interne procedures kunnen ondertekenen.

| (12) | Dit besluit doet geen afbreuk aan regelingen van de Unie en haar lidstaten die uit hoofde van artikel 67 van de BBNJ-overeenkomst moeten worden getroffen betreffende hun respectieve verantwoordelijkheden voor de nakoming van hun verplichtingen. |
| --- | --- |

(12)

Dit besluit doet geen afbreuk aan regelingen van de Unie en haar lidstaten die uit hoofde van artikel 67 van de BBNJ-overeenkomst moeten worden getroffen betreffende hun respectieve verantwoordelijkheden voor de nakoming van hun verplichtingen.

| (13) | Dit besluit laat de soevereiniteit, de soevereine rechten en de rechtsmacht van de lidstaten overeenkomstig het Unclos onverlet. |
| --- | --- |

(13)

Dit besluit laat de soevereiniteit, de soevereine rechten en de rechtsmacht van de lidstaten overeenkomstig het Unclos onverlet.

| (14) | De BBNJ-overeenkomst moet worden ondertekend, |
| --- | --- |

(14)

De BBNJ-overeenkomst moet worden ondertekend,

HEEFT HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD:

Artikel 1

Er wordt machtiging verleend voor de ondertekening, namens de Unie, van de Overeenkomst in het kader van het Verdrag van de Verenigde Naties inzake het recht van de zee, inzake het behoud en duurzaam gebruik van de mariene biologische diversiteit van gebieden voorbij de grenzen van de nationale rechtsmacht (de “overeenkomst”, onder voorbehoud van de sluiting van de overeenkomst (2).

Artikel 2

De voorzitter van de Raad wordt gemachtigd de persoon (personen) aan te wijzen die bevoegd is (zijn) de overeenkomst namens de Unie te ondertekenen.

Artikel 3

Dit besluit treedt in werking op de datum van de vaststelling ervan.

Gedaan te Brussel, 18 september 2023.

Voor de Raad

De voorzitter

L. PLANAS PUCHADES

---

(1)  Besluit 98/392/EG van de Raad van 23 maart 1998 betreffende de sluiting door de Europese Gemeenschap van het Verdrag van de Verenigde Naties inzake het recht van de zee van 10 december 1982 en de overeenkomst inzake de toepassing van deel XI van dat verdrag van 28 juli 1994 (PB L 179 van 23.6.1998, blz. 1).

1

(2)  De tekst van de overeenkomst wordt samen met het besluit betreffende de sluiting ervan bekendgemaakt.

2

---

VERORDENINGEN

| 25.9.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | L 235/4 |
| --- | --- | --- | --- |

25.9.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

L 235/4

---

GEDELEGEERDE VERORDENING (EU) 2023/1975 VAN DE COMMISSIE

van 10 augustus 2023

tot vaststelling van tijdelijke noodmaatregelen waarbij voor 2023 wordt afgeweken van sommige bepalingen van Gedelegeerde Verordening (EU) 2022/126 van de Commissie tot aanvulling van Verordening (EU) 2021/2115 van het Europees Parlement en de Raad, ter oplossing van specifieke problemen in de sector groenten en fruit als gevolg van ongunstige meteorologische gebeurtenissen en daarmee samenhangende maatregelen

DE EUROPESE COMMISSIE,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie,

Gezien Verordening (EU) 2021/2115 van het Europees Parlement en de Raad van 2 december 2021 tot vaststelling van voorschriften inzake steun voor de strategische plannen die de lidstaten in het kader van het gemeenschappelijk landbouwbeleid opstellen (strategische GLB-plannen) en die uit het Europees Landbouwgarantiefonds (ELGF) en het Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling (Elfpo) worden gefinancierd, en tot intrekking van Verordeningen (EU) nr. 1305/2013 en (EU) nr. 1307/2013 (1), en met name artikel 45, punt c),

Overwegende hetgeen volgt:

| (1) | Als gevolg van ernstige ongunstige meteorologische gebeurtenissen die zich in het voorjaar van 2023 in regio’s van verschillende lidstaten hebben voorgedaan, heeft de productie van groenten en fruit zware schade opgelopen. In Spanje is de geplande productie in de regio Catalonië met ten minste 50 % gedaald als gevolg van droogte, terwijl de productie in de regio Emilia-Romagna in Italië door een overstroming is vernietigd. Ook in sommige regio’s in Frankrijk en in Portugal zijn het niveau en de kwaliteit van de productie ernstig getroffen door droogte. |
| --- | --- |

(1)

Als gevolg van ernstige ongunstige meteorologische gebeurtenissen die zich in het voorjaar van 2023 in regio’s van verschillende lidstaten hebben voorgedaan, heeft de productie van groenten en fruit zware schade opgelopen. In Spanje is de geplande productie in de regio Catalonië met ten minste 50 % gedaald als gevolg van droogte, terwijl de productie in de regio Emilia-Romagna in Italië door een overstroming is vernietigd. Ook in sommige regio’s in Frankrijk en in Portugal zijn het niveau en de kwaliteit van de productie ernstig getroffen door droogte.

| (2) | Gezien de ongekende aard van de ernstige ongunstige meteorologische gebeurtenissen in het voorjaar van 2023 moeten die moeilijkheden worden verzacht door af te wijken van de in Gedelegeerde Verordening (EU) 2022/126 van de Commissie (2) vastgestelde bepalingen betreffende de berekening van de waarde van de afgezette productie die van toepassing zijn in de sector groenten en fruit. |
| --- | --- |

(2)

Gezien de ongekende aard van de ernstige ongunstige meteorologische gebeurtenissen in het voorjaar van 2023 moeten die moeilijkheden worden verzacht door af te wijken van de in Gedelegeerde Verordening (EU) 2022/126 van de Commissie (2) vastgestelde bepalingen betreffende de berekening van de waarde van de afgezette productie die van toepassing zijn in de sector groenten en fruit.

| (3) | Producentenorganisaties zijn ook kwetsbaar voor de disruptie en verstoring als gevolg van de ernstige ongunstige meteorologische gebeurtenissen in het voorjaar van 2023 en ondervinden financiële moeilijkheden en cashflowproblemen als gevolg van de vermindering of vernietiging van hun productie. Dit heeft niet alleen in 2023 maar ook de volgende jaren rechtstreekse gevolgen voor de financiële draagkracht van de producentenorganisaties en hun vermogen om operationele programma’s uit te voeren, aangezien de waarde van de af te zetten productie voor 2023 ook invloed heeft op de berekening van de financiële bijstand van de Unie de volgende jaren. Ook heeft het een weerslag op het vermogen van producentenorganisaties om maatregelen door te voeren om de gevolgen van deze crisis aan te pakken. Bovendien doet de vermindering van de waarde van de afgezette productie als gevolg van de ongunstige meteorologische gebeurtenissen afbreuk aan de toekomstige continuïteit en levensvatbaarheid van de operationele programma’s van de producentenorganisaties in de sector groenten en fruit. |
| --- | --- |

(3)

Producentenorganisaties zijn ook kwetsbaar voor de disruptie en verstoring als gevolg van de ernstige ongunstige meteorologische gebeurtenissen in het voorjaar van 2023 en ondervinden financiële moeilijkheden en cashflowproblemen als gevolg van de vermindering of vernietiging van hun productie. Dit heeft niet alleen in 2023 maar ook de volgende jaren rechtstreekse gevolgen voor de financiële draagkracht van de producentenorganisaties en hun vermogen om operationele programma’s uit te voeren, aangezien de waarde van de af te zetten productie voor 2023 ook invloed heeft op de berekening van de financiële bijstand van de Unie de volgende jaren. Ook heeft het een weerslag op het vermogen van producentenorganisaties om maatregelen door te voeren om de gevolgen van deze crisis aan te pakken. Bovendien doet de vermindering van de waarde van de afgezette productie als gevolg van de ongunstige meteorologische gebeurtenissen afbreuk aan de toekomstige continuïteit en levensvatbaarheid van de operationele programma’s van de producentenorganisaties in de sector groenten en fruit.

| (4) | Verliezen in de waarde van de afgezette productie in de sector groenten en fruit als gevolg van ongunstige meteorologische gebeurtenissen hebben doorgaans een grote impact op het bedrag van de Uniesteun dat producentenorganisaties in het daaropvolgende jaar ontvangen, aangezien dat bedrag wordt berekend als een percentage van de waarde van de afgezette productie van elke producentenorganisatie. Als in 2023 de waarde van de afgezette productie aanzienlijk zou dalen, zouden producentenorganisaties hun erkenning kunnen verliezen, aangezien een van de criteria voor die erkenning is dat een bepaalde, op nationaal niveau vastgestelde, minimumwaarde van de afgezette productie wordt bereikt. De stabiliteit op lange termijn van de producentenorganisaties komt dan in gevaar. Indien de waarde van een product in 2023 met ten minste 35 % zou dalen vanwege de ongunstige meteorologische gebeurtenissen in het voorjaar van 2023 en dit buiten de verantwoordelijkheid en controle van de producentenorganisatie valt, moet de waarde van de afgezette productie voor 2023 worden vastgesteld als 100 % van de waarde van de afgezette productie voor het gemiddelde van de vijf voorgaande referentieperioden van twaalf maanden, met uitsluiting van de laagste en de hoogste waarde, om die verliezen tegen te gaan. |
| --- | --- |

(4)

Verliezen in de waarde van de afgezette productie in de sector groenten en fruit als gevolg van ongunstige meteorologische gebeurtenissen hebben doorgaans een grote impact op het bedrag van de Uniesteun dat producentenorganisaties in het daaropvolgende jaar ontvangen, aangezien dat bedrag wordt berekend als een percentage van de waarde van de afgezette productie van elke producentenorganisatie. Als in 2023 de waarde van de afgezette productie aanzienlijk zou dalen, zouden producentenorganisaties hun erkenning kunnen verliezen, aangezien een van de criteria voor die erkenning is dat een bepaalde, op nationaal niveau vastgestelde, minimumwaarde van de afgezette productie wordt bereikt. De stabiliteit op lange termijn van de producentenorganisaties komt dan in gevaar. Indien de waarde van een product in 2023 met ten minste 35 % zou dalen vanwege de ongunstige meteorologische gebeurtenissen in het voorjaar van 2023 en dit buiten de verantwoordelijkheid en controle van de producentenorganisatie valt, moet de waarde van de afgezette productie voor 2023 worden vastgesteld als 100 % van de waarde van de afgezette productie voor het gemiddelde van de vijf voorgaande referentieperioden van twaalf maanden, met uitsluiting van de laagste en de hoogste waarde, om die verliezen tegen te gaan.

| (5) | Gezien de noodzaak om onmiddellijk actie te ondernemen, moet deze verordening in werking treden op de dag van de bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie, |
| --- | --- |

(5)

Gezien de noodzaak om onmiddellijk actie te ondernemen, moet deze verordening in werking treden op de dag van de bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie,

HEEFT DE VOLGENDE VERORDENING VASTGESTELD:

Artikel 1

Tijdelijke afwijkingen van Gedelegeerde Verordening (EU) 2022/126

In afwijking van artikel 32, lid 3, punt b), van Gedelegeerde Verordening (EU) 2022/126 wordt, wanneer als gevolg van de ongunstige meteorologische gebeurtenissen in het voorjaar van 2023 een buiten de verantwoordelijkheid en controle van de producentenorganisatie of unie van producentenorganisaties vallende daling van de waarde van een product met ten minste 35 % heeft plaatsgevonden, de waarde van de afgezette productie van dat product in 2023 geacht 100 % van de waarde van de afgezette productie voor het gemiddelde van de vijf voorgaande referentieperioden van 12 maanden, met uitsluiting van de laagste en de hoogste waarde, te bedragen.

De producentenorganisatie toont aan de bevoegde autoriteit van de betrokken lidstaat aan dat aan de voorwaarden van de eerste alinea is voldaan.

Artikel 2

Inwerkingtreding

Deze verordening treedt in werking op de dag van de bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie.

Publicatieblad van de Europese Unie

Deze verordening is verbindend in al haar onderdelen en is rechtstreeks toepasselijk in elke lidstaat.

Gedaan te Brussel, 10 augustus 2023.

Voor de Commissie

De voorzitter

Ursula VON DER LEYEN

---

(1)  
  PB L 435 van 6.12.2021, blz. 1.

1

(2)  Gedelegeerde Verordening (EU) 2022/126 van de Commissie van 7 december 2021 tot aanvulling van Verordening (EU) 2021/2115 van het Europees Parlement en de Raad met aanvullende eisen voor bepaalde interventietypes die de lidstaten in het kader van die verordening in hun strategisch GLB-plan voor de periode 2023-2027 uitwerken, alsmede regels voor het aandeel in het kader van norm 1 inzake een goede landbouw- en milieuconditie (GLMC) (PB L 20 van 31.1.2022, blz. 52).

2

---

| 25.9.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | L 235/6 |
| --- | --- | --- | --- |

25.9.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

L 235/6

---

GEDELEGEERDE VERORDENING (EU) 2023/1976 VAN DE COMMISSIE

van 10 augustus 2023

tot afwijking, vanwege ongunstige weersomstandigheden, van Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/891 van de Commissie tot aanvulling van Verordening (EU) nr. 1308/2013 van het Europees Parlement en de Raad voor 2023 wat betreft de waarde van de afgezette productie, de nationale strategie en de terugvordering van financiële bijstand van de Unie voor meerjarige verbintenissen in de sector groenten en fruit

DE EUROPESE COMMISSIE,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie,

Gezien Verordening (EU) nr. 1308/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 17 december 2013 tot vaststelling van een gemeenschappelijke ordening van de markten voor landbouwproducten en tot intrekking van de Verordeningen (EEG) nr. 922/72, (EEG) nr. 234/79, (EG) nr. 1037/2001 en (EG) nr. 1234/2007 van de Raad (1), en met name de artikelen 37 en 173,

Overwegende hetgeen volgt:

| (1) | In het voorjaar van 2023 hebben zich in diverse regio’s van de lidstaten extreme weersomstandigheden voorgedaan die dramatische gevolgen hebben gehad voor de oogst van groenten en fruit. In de Spaanse regio Catalonië valt de verwachte oogst door de droogte ten minste 50 % lager uit, terwijl de oogst in de Italiaanse regio Emilia-Romagna door een overstroming geheel verloren is gegaan. In sommige regio’s van Frankrijk en Portugal heeft de droogte ook een ernstige weerslag gehad op de oogst en de kwaliteit ervan. |
| --- | --- |

(1)

In het voorjaar van 2023 hebben zich in diverse regio’s van de lidstaten extreme weersomstandigheden voorgedaan die dramatische gevolgen hebben gehad voor de oogst van groenten en fruit. In de Spaanse regio Catalonië valt de verwachte oogst door de droogte ten minste 50 % lager uit, terwijl de oogst in de Italiaanse regio Emilia-Romagna door een overstroming geheel verloren is gegaan. In sommige regio’s van Frankrijk en Portugal heeft de droogte ook een ernstige weerslag gehad op de oogst en de kwaliteit ervan.

| (2) | Door de extreme weersomstandigheden van het voorjaar van 2023 ondervinden veel erkende producentenorganisaties en unies van producentenorganisaties in de sector groenten en fruit problemen bij de uitvoering van hun goedgekeurde operationele programma. Sommige goedgekeurde acties en maatregelen zullen in 2023 niet worden uitgevoerd en daardoor zal een deel van de actiefondsen niet worden besteed. Andere erkende producentenorganisaties en unies van producentenorganisaties wijzigen hun operationele programma en voeren acties en maatregelen uit om de gevolgen van de extreme weersomstandigheden in de sector groenten en fruit op te vangen, zoals crisisbeheersingsmaatregelen. |
| --- | --- |

(2)

Door de extreme weersomstandigheden van het voorjaar van 2023 ondervinden veel erkende producentenorganisaties en unies van producentenorganisaties in de sector groenten en fruit problemen bij de uitvoering van hun goedgekeurde operationele programma. Sommige goedgekeurde acties en maatregelen zullen in 2023 niet worden uitgevoerd en daardoor zal een deel van de actiefondsen niet worden besteed. Andere erkende producentenorganisaties en unies van producentenorganisaties wijzigen hun operationele programma en voeren acties en maatregelen uit om de gevolgen van de extreme weersomstandigheden in de sector groenten en fruit op te vangen, zoals crisisbeheersingsmaatregelen.

| (3) | Gelet op het feit dat deze extreme weersomstandigheden van het voorjaar van 2023 zonder weerga zijn, moeten deze problemen worden verlicht door af te wijken van een aantal bepalingen van Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/891 van de Commissie (2) die in de sector groenten en fruit van toepassing zijn. |
| --- | --- |

(3)

Gelet op het feit dat deze extreme weersomstandigheden van het voorjaar van 2023 zonder weerga zijn, moeten deze problemen worden verlicht door af te wijken van een aantal bepalingen van Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/891 van de Commissie (2) die in de sector groenten en fruit van toepassing zijn.

| (4) | Er moeten tijdelijke afwijkingen gelden voor operationele programma’s die overeenkomstig de overgangsbepalingen van artikel 5, lid 6, eerste alinea, punt c), van Verordening (EU) 2021/2117 van het Europees Parlement en de Raad (3) en van artikel 1, punt b), van Gedelegeerde Verordening (EU) 2022/2528 van de Commissie (4) doorlopen onder de voorwaarden die van toepassing zijn in het kader van Verordening (EU) nr. 1308/2013. |
| --- | --- |

(4)

Er moeten tijdelijke afwijkingen gelden voor operationele programma’s die overeenkomstig de overgangsbepalingen van artikel 5, lid 6, eerste alinea, punt c), van Verordening (EU) 2021/2117 van het Europees Parlement en de Raad (3) en van artikel 1, punt b), van Gedelegeerde Verordening (EU) 2022/2528 van de Commissie (4) doorlopen onder de voorwaarden die van toepassing zijn in het kader van Verordening (EU) nr. 1308/2013.

| (5) | Daarnaast worden in bepaalde lidstaten vanwege de extreme weersomstandigheden uitzonderlijke problemen ondervonden bij de planning, het beheer en de uitvoering van de operationele programma’s van erkende producentenorganisaties en unies van producentenorganisaties in de sector groenten en fruit. Mogelijk loopt de uitvoering van deze operationele programma’s vertraging op en in dat geval zullen de producentenorganisaties en unies van producentenorganisaties wellicht niet voldoen aan de vereisten van de Unie die voor deze operationele programma’s zijn vastgelegd in Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/891. Producentenorganisaties zijn eveneens kwetsbaar voor de door de ongunstige weersomstandigheden veroorzaakte ontwrichting en verstoring en ondervinden financiële moeilijkheden en kasstroomproblemen omdat hun oogst lager uitvalt of zelfs verloren is gegaan. Dit heeft niet alleen in 2023 maar ook in de jaren daarna rechtstreekse gevolgen voor hun financiële stabiliteit en hun vermogen om operationele programma’s uit te voeren, aangezien de waarde van de af te zetten productie voor 2023 ook van invloed is op de berekening van de financiële bijstand van de Unie voor de daaropvolgende jaren. Ook heeft het een weerslag op het vermogen van producentenorganisaties om met maatregelen en acties te komen om de gevolgen van de ongunstige weersomstandigheden op te vangen. Daarnaast doet de door de ongunstige weersomstandigheden veroorzaakte waardevermindering van de afgezette productie afbreuk aan de toekomstige continuïteit en haalbaarheid van de operationele programma’s van de producentenorganisaties in de sector groenten en fruit. |
| --- | --- |

(5)

Daarnaast worden in bepaalde lidstaten vanwege de extreme weersomstandigheden uitzonderlijke problemen ondervonden bij de planning, het beheer en de uitvoering van de operationele programma’s van erkende producentenorganisaties en unies van producentenorganisaties in de sector groenten en fruit. Mogelijk loopt de uitvoering van deze operationele programma’s vertraging op en in dat geval zullen de producentenorganisaties en unies van producentenorganisaties wellicht niet voldoen aan de vereisten van de Unie die voor deze operationele programma’s zijn vastgelegd in Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/891. Producentenorganisaties zijn eveneens kwetsbaar voor de door de ongunstige weersomstandigheden veroorzaakte ontwrichting en verstoring en ondervinden financiële moeilijkheden en kasstroomproblemen omdat hun oogst lager uitvalt of zelfs verloren is gegaan. Dit heeft niet alleen in 2023 maar ook in de jaren daarna rechtstreekse gevolgen voor hun financiële stabiliteit en hun vermogen om operationele programma’s uit te voeren, aangezien de waarde van de af te zetten productie voor 2023 ook van invloed is op de berekening van de financiële bijstand van de Unie voor de daaropvolgende jaren. Ook heeft het een weerslag op het vermogen van producentenorganisaties om met maatregelen en acties te komen om de gevolgen van de ongunstige weersomstandigheden op te vangen. Daarnaast doet de door de ongunstige weersomstandigheden veroorzaakte waardevermindering van de afgezette productie afbreuk aan de toekomstige continuïteit en haalbaarheid van de operationele programma’s van de producentenorganisaties in de sector groenten en fruit.

| (6) | Om de gevolgen van de ongunstige weersomstandigheden en de weerslag ervan op de waarde van de verkochte producten op te vangen, moeten producentenorganisaties in 2023 worden vrijgesteld van artikel 11, lid 2, van Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/891, waarin is bepaald dat de economische waarde van verkochte producten van niet bij de producentenorganisatie of unie van producentenorganisaties aangesloten producenten lager moet zijn dan de waarde van de afgezette productie van de producentenorganisatie of de unie van producentenorganisaties. |
| --- | --- |

(6)

Om de gevolgen van de ongunstige weersomstandigheden en de weerslag ervan op de waarde van de verkochte producten op te vangen, moeten producentenorganisaties in 2023 worden vrijgesteld van artikel 11, lid 2, van Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/891, waarin is bepaald dat de economische waarde van verkochte producten van niet bij de producentenorganisatie of unie van producentenorganisaties aangesloten producenten lager moet zijn dan de waarde van de afgezette productie van de producentenorganisatie of de unie van producentenorganisaties.

| (7) | Verliezen in de waarde van de afgezette productie in de sector groenten en fruit die het gevolg zijn van de ongunstige weersomstandigheden, hebben doorgaans aanzienlijke effecten op het bedrag aan Uniesteun dat producentenorganisaties in het daaropvolgende jaar ontvangen, aangezien dat bedrag moet worden berekend als een percentage van de waarde van de afgezette productie van elke producentenorganisatie. Als de waarde van de afgezette productie in 2023 aanzienlijk daalt, zouden producentenorganisaties hun erkenning kunnen verliezen aangezien een van de criteria voor die erkenning is dat een bepaalde, op nationaal niveau vastgestelde minimumwaarde van de afgezette productie moet worden bereikt. Op den duur kan de stabiliteit van de producentenorganisaties daardoor in gevaar komen. Daarom moet, als de waarde van een product in 2023 als gevolg van de ongunstige weersomstandigheden van het voorjaar van 2023 met ten minste 35 % daalt en de producentenorganisatie er niet verantwoordelijk voor is en er evenmin vat op heeft, de waarde van de afgezette productie van 2023 op 100 % van de gemiddelde waarde van de afgezette productie over de vijf voorgaande referentieperioden van twaalf maanden, de laagste en de hoogste waarde niet meegerekend, worden vastgesteld om die verliezen te compenseren. De in artikel 23, lid 4, van Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/891 vastgelegde drempel van 65 % volstaat immers niet om de economische en financiële stabiliteit van de door dat waardeverlies getroffen producentenorganisaties te waarborgen in het licht van de ongunstige weersomstandigheden. |
| --- | --- |

(7)

Verliezen in de waarde van de afgezette productie in de sector groenten en fruit die het gevolg zijn van de ongunstige weersomstandigheden, hebben doorgaans aanzienlijke effecten op het bedrag aan Uniesteun dat producentenorganisaties in het daaropvolgende jaar ontvangen, aangezien dat bedrag moet worden berekend als een percentage van de waarde van de afgezette productie van elke producentenorganisatie. Als de waarde van de afgezette productie in 2023 aanzienlijk daalt, zouden producentenorganisaties hun erkenning kunnen verliezen aangezien een van de criteria voor die erkenning is dat een bepaalde, op nationaal niveau vastgestelde minimumwaarde van de afgezette productie moet worden bereikt. Op den duur kan de stabiliteit van de producentenorganisaties daardoor in gevaar komen. Daarom moet, als de waarde van een product in 2023 als gevolg van de ongunstige weersomstandigheden van het voorjaar van 2023 met ten minste 35 % daalt en de producentenorganisatie er niet verantwoordelijk voor is en er evenmin vat op heeft, de waarde van de afgezette productie van 2023 op 100 % van de gemiddelde waarde van de afgezette productie over de vijf voorgaande referentieperioden van twaalf maanden, de laagste en de hoogste waarde niet meegerekend, worden vastgesteld om die verliezen te compenseren. De in artikel 23, lid 4, van Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/891 vastgelegde drempel van 65 % volstaat immers niet om de economische en financiële stabiliteit van de door dat waardeverlies getroffen producentenorganisaties te waarborgen in het licht van de ongunstige weersomstandigheden.

| (8) | De lidstaten moeten in 2023 ook worden vrijgesteld van artikel 27, lid 5, van Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/891, waarin is bepaald dat zij in de nationale strategie per maatregel of soort actie de maximumpercentages voor financiering uit het actiefonds moeten vermelden. |
| --- | --- |

(8)

De lidstaten moeten in 2023 ook worden vrijgesteld van artikel 27, lid 5, van Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/891, waarin is bepaald dat zij in de nationale strategie per maatregel of soort actie de maximumpercentages voor financiering uit het actiefonds moeten vermelden.

| (9) | Op grond van artikel 34, lid 1, en artikel 34, lid 2, eerste alinea, van Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/891 kunnen producentenorganisaties of unies van producentenorganisaties na goedkeuring door de lidstaten hun operationele programma wijzigen voor latere jaren of zelfs in de loop van het jaar van uitvoering zelf. Om de gevolgen van de ongunstige weersomstandigheden op te vangen, moeten zij in 2023 ook over de mogelijkheid beschikken om die bepalingen tijdelijk niet toe te passen. |
| --- | --- |

(9)

Op grond van artikel 34, lid 1, en artikel 34, lid 2, eerste alinea, van Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/891 kunnen producentenorganisaties of unies van producentenorganisaties na goedkeuring door de lidstaten hun operationele programma wijzigen voor latere jaren of zelfs in de loop van het jaar van uitvoering zelf. Om de gevolgen van de ongunstige weersomstandigheden op te vangen, moeten zij in 2023 ook over de mogelijkheid beschikken om die bepalingen tijdelijk niet toe te passen.

| (10) | Met het oog op de aanpassing van de planning, van het beheer en van de uitvoering van de goedgekeurde operationele programma’s vanwege de ongunstige weersomstandigheden moeten de lidstaten, in afwijking van artikel 34, lid 2, tweede alinea, punt a), van Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/891, producentenorganisaties kunnen toestaan om hun operationele programma in 2023 geheel of gedeeltelijk op te schorten. |
| --- | --- |

(10)

Met het oog op de aanpassing van de planning, van het beheer en van de uitvoering van de goedgekeurde operationele programma’s vanwege de ongunstige weersomstandigheden moeten de lidstaten, in afwijking van artikel 34, lid 2, tweede alinea, punt a), van Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/891, producentenorganisaties kunnen toestaan om hun operationele programma in 2023 geheel of gedeeltelijk op te schorten.

| (11) | In artikel 36, lid 2, punt a), van Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/891 is bepaald dat, indien een producentenorganisatie of unie van producentenorganisaties de uitvoering van haar operationele programma vóór het einde van de geplande looptijd ervan stopzet, geen verdere betalingen aan die organisatie of unie mogen worden gedaan voor acties die na de datum van stopzetting worden uitgevoerd. Om de financiële stabiliteit van de producentenorganisaties te waarborgen, hoeft steun die vóór de stopzetting van het operationele programma is ontvangen voor subsidiabele acties, niet te worden teruggevorderd wanneer de producentenorganisatie of unie van producentenorganisaties tegenover de bevoegde autoriteit van de lidstaat aantoont dat de stopzetting van dat operationele programma in 2023 te wijten was aan de ongunstige weersomstandigheden en dat de producentenorganisatie er niet verantwoordelijk voor was en er evenmin vat op had. |
| --- | --- |

(11)

In artikel 36, lid 2, punt a), van Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/891 is bepaald dat, indien een producentenorganisatie of unie van producentenorganisaties de uitvoering van haar operationele programma vóór het einde van de geplande looptijd ervan stopzet, geen verdere betalingen aan die organisatie of unie mogen worden gedaan voor acties die na de datum van stopzetting worden uitgevoerd. Om de financiële stabiliteit van de producentenorganisaties te waarborgen, hoeft steun die vóór de stopzetting van het operationele programma is ontvangen voor subsidiabele acties, niet te worden teruggevorderd wanneer de producentenorganisatie of unie van producentenorganisaties tegenover de bevoegde autoriteit van de lidstaat aantoont dat de stopzetting van dat operationele programma in 2023 te wijten was aan de ongunstige weersomstandigheden en dat de producentenorganisatie er niet verantwoordelijk voor was en er evenmin vat op had.

| (12) | Om de financiële stabiliteit van de producentenorganisaties te waarborgen, hoeft de financiële bijstand van de Unie voor meerjarige verbintenissen in de sector groenten en fruit, zoals milieuacties, in tegenstelling tot hetgeen in artikel 36, lid 3, van Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/891 is bepaald, niet te worden teruggevorderd en teruggestort in het Europees Landbouwgarantiefonds (ELGF) indien de langetermijndoelstellingen van die verbintenissen niet konden worden gerealiseerd vanwege een onderbreking ervan in 2023 als gevolg van de ongunstige weersomstandigheden van het voorjaar van 2023. |
| --- | --- |

(12)

Om de financiële stabiliteit van de producentenorganisaties te waarborgen, hoeft de financiële bijstand van de Unie voor meerjarige verbintenissen in de sector groenten en fruit, zoals milieuacties, in tegenstelling tot hetgeen in artikel 36, lid 3, van Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/891 is bepaald, niet te worden teruggevorderd en teruggestort in het Europees Landbouwgarantiefonds (ELGF) indien de langetermijndoelstellingen van die verbintenissen niet konden worden gerealiseerd vanwege een onderbreking ervan in 2023 als gevolg van de ongunstige weersomstandigheden van het voorjaar van 2023.

| (13) | Gezien de noodzaak om onmiddellijk actie te ondernemen, moet deze verordening in werking treden op de dag van de bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie, |
| --- | --- |

(13)

Gezien de noodzaak om onmiddellijk actie te ondernemen, moet deze verordening in werking treden op de dag van de bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie,

HEEFT DE VOLGENDE VERORDENING VASTGESTELD:

Artikel 1

Tijdelijke afwijkingen van Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/891

1.   In afwijking van artikel 11, lid 2, van Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/891 geldt de beperking dat een producentenorganisatie alleen producten mag verkopen van producenten die geen lid zijn van een producentenorganisatie of een unie van producentenorganisaties, indien de economische waarde van die activiteit lager is dan de waarde van haar afgezette productie, in 2023 niet voor producentenorganisaties die getroffen zijn door de ongunstige weersomstandigheden van het voorjaar van 2023.

2.   In afwijking van artikel 23, lid 4, van Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/891 wordt, wanneer er als gevolg van de ongunstige weersomstandigheden van het voorjaar van 2023 sprake is van een daling van de waarde van een product met ten minste 35 % en de producentenorganisatie er niet verantwoordelijk voor is en er evenmin vat op heeft, ervan uitgegaan dat de waarde van de afgezette productie van dat product in 2023 100 % van de gemiddelde waarde van de afgezette productie over de vijf voorgaande referentieperioden van twaalf maanden, de laagste en de hoogste waarde niet meegerekend, bedraagt.

3.   In afwijking van artikel 27, lid 5, van Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/891 geldt voor 2023 de verplichting van de lidstaten om in de nationale strategie per afzonderlijke maatregel of soort actie de maximumpercentages voor financiering uit het actiefonds te vermelden, niet voor producentenorganisaties of unies van producentenorganisaties die getroffen zijn door de ongunstige weersomstandigheden van het voorjaar van 2023.

4.   Voor 2023 gelden de in artikel 34, lid 1, en artikel 34, lid 2, eerste alinea, van Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/891 vastgelegde verplichtingen waaraan de lidstaten en de producentenorganisaties moeten voldoen met betrekking tot wijzigingen in operationele programma’s, niet voor producentenorganisaties of unies van producentenorganisaties die zijn getroffen door de ongunstige weersomstandigheden van het voorjaar van 2023.

5.   In afwijking van artikel 34, lid 2, tweede alinea, punt a), van Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/891 kunnen de lidstaten producentenorganisaties die door de ongunstige weersomstandigheden van het voorjaar van 2023 zijn getroffen, voor 2023 toestaan om hun operationele programma voor 2023 geheel of gedeeltelijk op te schorten.

6.   In afwijking van artikel 36, lid 2, punt a), van Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/891 wordt voor 2023 steun die vóór de stopzetting van het operationele programma is ontvangen voor subsidiabele acties, niet teruggevorderd indien de stopzetting van het operationele programma te wijten was aan de ongunstige weersituatie van het voorjaar van 2023 en de betrokken producentenorganisatie daarop geen vat had en daarvoor niet verantwoordelijk was.

7.   In afwijking van artikel 36, lid 3, van Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/891 wordt financiële bijstand van de Unie voor meerjarige verbintenissen, zoals milieuacties, niet teruggevorderd en niet teruggestort in het ELGF wanneer de langetermijndoelstellingen van die verbintenissen in 2023 niet konden worden gerealiseerd vanwege een onderbreking van die verbintenissen in 2023 als gevolg van de ongunstige weersomstandigheden van het voorjaar van 2023.

8.   De producentenorganisatie toont tegenover de bevoegde autoriteit van de betrokken lidstaat aan dat aan de voorwaarden van de voorgaande leden is voldaan.

Artikel 2

Inwerkingtreding

Deze verordening treedt in werking op de dag van de bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie.

Publicatieblad van de Europese Unie

Deze verordening is verbindend in al haar onderdelen en is rechtstreeks toepasselijk in elke lidstaat.

Gedaan te Brussel, 10 augustus 2023.

Voor de Commissie

De voorzitter

Ursula VON DER LEYEN

---

(1)  
  PB L 347 van 20.12.2013, blz. 671.

1

(2)  Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/891 van de Commissie van 13 maart 2017 tot aanvulling van Verordening (EU) nr. 1308/2013 van het Europees Parlement en de Raad wat betreft de sectoren groenten en fruit en verwerkte groenten en fruit en tot aanvulling van Verordening (EU) nr. 1306/2013 van het Europees Parlement en de Raad wat betreft de in deze sectoren toe te passen sancties en tot wijziging van Uitvoeringsverordening (EU) nr. 543/2011 van de Commissie (PB L 138 van 25.5.2017, blz. 4).

2

(3)  Verordening (EU) 2021/2117 van het Europees Parlement en de Raad van 2 december 2021 tot wijziging van de Verordeningen (EU) nr. 1308/2013 tot vaststelling van een gemeenschappelijke ordening van de markten voor landbouwproducten, (EU) nr. 1151/2012 inzake kwaliteitsregelingen voor landbouwproducten en levensmiddelen, (EU) nr. 251/2014 inzake de definitie, de aanduiding, de aanbiedingsvorm, de etikettering en de bescherming van geografische aanduidingen van gearomatiseerde wijnbouwproducten en (EU) nr. 228/2013 houdende specifieke maatregelen op landbouwgebied ten behoeve van de ultraperifere gebieden van de Unie (PB L 435 van 6.12.2021, blz. 262).

3

(4)  Gedelegeerde Verordening (EU) 2022/2528 van de Commissie van 17 oktober 2022 tot wijziging van Gedelegeerde Verordening (EU) 2017/891 en tot intrekking van de Gedelegeerde Verordeningen (EU) nr. 611/2014, (EU) 2015/1366 en (EU) 2016/1149, die van toepassing zijn op steunregelingen in bepaalde landbouwsectoren (PB L 328 van 22.12.2022, blz. 70).

4

---

BESLUITEN

| 25.9.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | L 235/10 |
| --- | --- | --- | --- |

25.9.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

L 235/10

---

BESLUIT (EU) 2023/1977 VAN DE RAAD

van 18 september 2023

betreffende het namens de Europese Unie in de Ledenraad van de Internationale Olijfraad in te nemen standpunt over de voorwaarden voor de toetreding van de regering van Bosnië en Herzegovina tot de Internationale Overeenkomst van 2015 voor olijfolie en tafelolijven

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 207, lid 4, eerste alinea, in samenhang met artikel 218, lid 9,

Gezien het voorstel van de Europese Commissie,

Overwegende hetgeen volgt:

| (1) | De Internationale Overeenkomst van 2015 voor olijfolie en tafelolijven (“de overeenkomst”) is in overeenstemming met Besluit (EU) 2016/1892 van de Raad (1) op 18 november 2016 namens de Unie ondertekend, onder voorbehoud van de sluiting ervan op een latere datum. De overeenkomst is op 1 januari 2017 voorlopig in werking getreden overeenkomstig artikel 31, lid 2, ervan. |
| --- | --- |

(1)

De Internationale Overeenkomst van 2015 voor olijfolie en tafelolijven (“de overeenkomst”) is in overeenstemming met Besluit (EU) 2016/1892 van de Raad (1) op 18 november 2016 namens de Unie ondertekend, onder voorbehoud van de sluiting ervan op een latere datum. De overeenkomst is op 1 januari 2017 voorlopig in werking getreden overeenkomstig artikel 31, lid 2, ervan.

| (2) | De overeenkomst is op 17 mei 2019 goedgekeurd bij Besluit (EU) 2019/848 van de Raad (2). |
| --- | --- |

(2)

De overeenkomst is op 17 mei 2019 goedgekeurd bij Besluit (EU) 2019/848 van de Raad (2).

| (3) | Op grond van artikel 29 van de overeenkomst bepaalt de Ledenraad van de Internationale Olijfraad (“de Ledenraad”) de voorwaarden voor toetreding van een regering tot de overeenkomst. |
| --- | --- |

(3)

Op grond van artikel 29 van de overeenkomst bepaalt de Ledenraad van de Internationale Olijfraad (“de Ledenraad”) de voorwaarden voor toetreding van een regering tot de overeenkomst.

| (4) | De regering van Bosnië en Herzegovina heeft formeel verzocht om toetreding tot de overeenkomst. De Ledenraad moet daarom worden verzocht om tijdens een van zijn volgende zittingen dan wel in het kader van een procedure waarbij de Ledenraad besluiten vaststelt via een briefwisseling, de toetredingsvoorwaarden voor Bosnië en Herzegovina te bepalen met betrekking tot de aandelen van Bosnië en Herzegovina in de Internationale Olijfraad en de neerleggingstermijn voor het toetredingsinstrument. |
| --- | --- |

(4)

De regering van Bosnië en Herzegovina heeft formeel verzocht om toetreding tot de overeenkomst. De Ledenraad moet daarom worden verzocht om tijdens een van zijn volgende zittingen dan wel in het kader van een procedure waarbij de Ledenraad besluiten vaststelt via een briefwisseling, de toetredingsvoorwaarden voor Bosnië en Herzegovina te bepalen met betrekking tot de aandelen van Bosnië en Herzegovina in de Internationale Olijfraad en de neerleggingstermijn voor het toetredingsinstrument.

| (5) | Aangezien Bosnië en Herzegovina aan een verdere vergroting van de consumptie in de olijfsectoren werkt en ook zijn productie wil vergroten, kan toetreding van het land onder bepaalde voorwaarden de Internationale Olijfraad versterken en met name zorgen voor aansluiting van de nationale wetgeving bij de internationale wetgeving inzake de kenmerken van olijfproducten, waarmee handelsbelemmeringen worden voorkomen. |
| --- | --- |

(5)

Aangezien Bosnië en Herzegovina aan een verdere vergroting van de consumptie in de olijfsectoren werkt en ook zijn productie wil vergroten, kan toetreding van het land onder bepaalde voorwaarden de Internationale Olijfraad versterken en met name zorgen voor aansluiting van de nationale wetgeving bij de internationale wetgeving inzake de kenmerken van olijfproducten, waarmee handelsbelemmeringen worden voorkomen.

| (6) | Het is passend het standpunt te bepalen dat namens de Unie moet worden ingenomen in de Ledenraad, aangezien de vast te stellen besluiten rechtsgevolgen hebben voor de Unie omdat ze van invloed zijn op de besluitvormingsverhoudingen binnen de Ledenraad in die gevallen waarin besluiten overeenkomstig artikel 10, lid 4, van de overeenkomst niet bij consensus worden aangenomen, |
| --- | --- |

(6)

Het is passend het standpunt te bepalen dat namens de Unie moet worden ingenomen in de Ledenraad, aangezien de vast te stellen besluiten rechtsgevolgen hebben voor de Unie omdat ze van invloed zijn op de besluitvormingsverhoudingen binnen de Ledenraad in die gevallen waarin besluiten overeenkomstig artikel 10, lid 4, van de overeenkomst niet bij consensus worden aangenomen,

HEEFT HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD:

Artikel 1

Het standpunt dat namens de Unie in de Ledenraad van de Internationale Olijfraad tijdens een van zijn volgende zittingen dan wel in het kader van een procedure waarbij de Ledenraad besluiten vaststelt via een briefwisseling, moet worden ingenomen over de voorwaarden voor toetreding van de regering van Bosnië en Herzegovina tot de overeenkomst, is opgenomen in de bijlage.

Artikel 2

Dit besluit treedt in werking op de datum van de vaststelling ervan.

Gedaan te Brussel, 18 september 2023.

Voor de Raad

De voorzitter

L. PLANAS PUCHADES

---

(1)  Besluit (EU) 2016/1892 van de Raad van 10 oktober 2016 betreffende de ondertekening, namens de Europese Unie, en de voorlopige toepassing van de Internationale Overeenkomst van 2015 voor olijfolie en tafelolijven (PB L 293 van 28.10.2016, blz. 2).

1

(2)  Besluit (EU) 2019/848 van de Raad van 17 mei 2019 betreffende de sluiting, namens de Europese Unie, van de Internationale Overeenkomst van 2015 voor olijfolie en tafelolijven (PB L 139 van 27.5.2019, blz. 1).

2

---

BIJLAGE

De Unie steunt de toetreding van de regering van Bosnië en Herzegovina tot de overeenkomst tijdens een van de volgende zittingen van de Ledenraad dan wel in het kader van een procedure waarbij de Ledenraad besluiten vaststelt via een briefwisseling, op voorwaarde dat de aandelen van Bosnië en Herzegovina worden berekend volgens de formule van artikel 11 van de overeenkomst en dat de termijn voor de neerlegging van het toetredingsinstrument niet langer is dan 18 maanden na het besluit van de Ledenraad. Indien de neerlegging van het toetredingsinstrument vertraging oploopt, kan de Unie de verlenging van de termijn voor de neerlegging van het toetredingsinstrument steunen in een later besluit van de Ledenraad.

---

| 25.9.2023 | NL | Publicatieblad van de Europese Unie | L 235/13 |
| --- | --- | --- | --- |

25.9.2023

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

L 235/13

---

UITVOERINGSBESLUIT (EU) 2023/1978 VAN DE COMMISSIE

van 21 september 2023

betreffende de toepasselijkheid van artikel 34 van Richtlijn 2014/25/EU van het Europees Parlement en de Raad op de gunning van opdrachten voor activiteiten in verband met de opwekking van en de groothandel in elektriciteit uit hernieuwbare bronnen in Duitsland, met uitzondering van elektriciteit uit hernieuwbare bronnen die wordt opgewekt in installaties die vóór 1 augustus 2014 in bedrijf zijn genomen en nog steeds overheidssubsidie ontvangen, en activiteiten in verband met de opwekking van en de groothandel in elektriciteit uit offshorewindparken die na 1 januari 2012 in bedrijf zijn genomen en die onder de Duitse wet op hernieuwbare energie (Erneuerbare-Energien-Gesetz) van 2012 vallen

(Kennisgeving geschied onder nummer C(2023) 6271)

(Slechts de tekst in de Duitse taal is authentiek)

(Voor de EER relevante tekst)

DE EUROPESE COMMISSIE,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie,

Gezien Richtlijn 2014/25/EU van het Europees Parlement en de Raad van 26 februari 2014 betreffende het plaatsen van opdrachten in de sectoren water- en energievoorziening, vervoer en postdiensten en houdende intrekking van Richtlijn 2004/17/EG (1), en met name artikel 35, lid 3,

Na raadpleging van het Raadgevend Comité inzake overheidsopdrachten,

Overwegende hetgeen volgt:

1.   FEITEN EN PROCEDURE

FEITEN EN PROCEDURE

| (1) | Op 13 april 2023 heeft de Duitse vereniging van energie- en waterbedrijven (Bundesverband der Energie- und Wasserwirtschaft e.V., hierna “BDEW” of “de verzoeker” genoemd) bij de Commissie een verzoek ingediend op grond van artikel 35, lid 1, van Richtlijn 2014/25/EU (hierna “het verzoek” genoemd). Het verzoek voldoet aan de formele vereisten van artikel 1, lid 1, van Uitvoeringsbesluit (EU) 2016/1804 van de Commissie (2) en bijlage I bij dat uitvoeringsbesluit. |
| --- | --- |

(1)

Op 13 april 2023 heeft de Duitse vereniging van energie- en waterbedrijven (Bundesverband der Energie- und Wasserwirtschaft e.V., hierna “BDEW” of “de verzoeker” genoemd) bij de Commissie een verzoek ingediend op grond van artikel 35, lid 1, van Richtlijn 2014/25/EU (hierna “het verzoek” genoemd). Het verzoek voldoet aan de formele vereisten van artikel 1, lid 1, van Uitvoeringsbesluit (EU) 2016/1804 van de Commissie (2) en bijlage I bij dat uitvoeringsbesluit.

2

| (2) | De BDEW is een vereniging van ondernemingen in de Duitse energie- en watersector die worden beschouwd als aanbestedende instanties in de zin van artikel 4 van Richtlijn 2014/25/EU. Het verzoek betreft activiteiten in verband met de opwekking van en de groothandel in elektriciteit uit hernieuwbare bronnen in Duitsland, met uitzondering van elektriciteit uit hernieuwbare bronnen die wordt opgewekt in installaties die vóór 1 augustus 2014 in bedrijf zijn genomen en nog steeds overheidssubsidie ontvangen. |
| --- | --- |

(2)

De BDEW is een vereniging van ondernemingen in de Duitse energie- en watersector die worden beschouwd als aanbestedende instanties in de zin van artikel 4 van Richtlijn 2014/25/EU. Het verzoek betreft activiteiten in verband met de opwekking van en de groothandel in elektriciteit uit hernieuwbare bronnen in Duitsland, met uitzondering van elektriciteit uit hernieuwbare bronnen die wordt opgewekt in installaties die vóór 1 augustus 2014 in bedrijf zijn genomen en nog steeds overheidssubsidie ontvangen.

| (3) | Het verzoek ging vergezeld van een op 25 mei 2022 vastgesteld gemotiveerd standpunt van de Duitse mededingingsautoriteit (Bundeskartellamt, hierna “het BKartA” genoemd). In dit standpunt heeft het BKartA de voorwaarde voor de toepasselijkheid van artikel 34, lid 1, van Richtlijn 2014/25/EU op de betrokken activiteiten overeenkomstig de leden 2 en 3 van dat artikel grondig geanalyseerd. |
| --- | --- |

(3)

Het verzoek ging vergezeld van een op 25 mei 2022 vastgesteld gemotiveerd standpunt van de Duitse mededingingsautoriteit (Bundeskartellamt, hierna “het BKartA” genoemd). In dit standpunt heeft het BKartA de voorwaarde voor de toepasselijkheid van artikel 34, lid 1, van Richtlijn 2014/25/EU op de betrokken activiteiten overeenkomstig de leden 2 en 3 van dat artikel grondig geanalyseerd.

| (4) | Aangezien overeenkomstig artikel 34, lid 3, eerste alinea, van Richtlijn 2014/25/EU vrije toegang tot de markt kan worden verondersteld, moet de Commissie volgens punt 1, a), bijlage IV bij die richtlijn binnen 90 werkdagen een uitvoeringsbesluit over het verzoek vaststellen. |
| --- | --- |

(4)

Aangezien overeenkomstig artikel 34, lid 3, eerste alinea, van Richtlijn 2014/25/EU vrije toegang tot de markt kan worden verondersteld, moet de Commissie volgens punt 1, a), bijlage IV bij die richtlijn binnen 90 werkdagen een uitvoeringsbesluit over het verzoek vaststellen.

| (5) | Op 16 mei 2023 heeft de BDEW aanvullende argumenten aangevoerd om uit te leggen waarom zij van mening was dat bepaalde delen van de analyse van het BKartA met betrekking tot de blootstelling van delen van de productie van hernieuwbare elektriciteit aan mededinging in Duitsland niet volledig gefundeerd waren. |
| --- | --- |

(5)

Op 16 mei 2023 heeft de BDEW aanvullende argumenten aangevoerd om uit te leggen waarom zij van mening was dat bepaalde delen van de analyse van het BKartA met betrekking tot de blootstelling van delen van de productie van hernieuwbare elektriciteit aan mededinging in Duitsland niet volledig gefundeerd waren.

| (6) | Op 15 juni 2023 heeft Ørsted A/S bij de Commissie een verzoek uit hoofde van artikel 35, lid 1, van Richtlijn 2014/25/EU ingediend. Dit verzoek heeft betrekking op de opwekking van en de groothandel in elektriciteit uit offshorewindparken in Duitsland die na 1 januari 2012 in bedrijf zijn genomen en die onder de wet op hernieuwbare energie (Erneuerbare-Energien-Gesetz, hierna “EEG” genoemd) van 2012 vallen. Overeenkomstig artikel 35, lid 5, van Richtlijn 2014/25/EU wordt dit verzoek niet behandeld als een nieuwe procedure, maar in het kader van het eerste verzoek. De Commissie en de BDEW zijn overeengekomen dat de termijn voor de vaststelling van een uitvoeringshandeling door de Commissie als gevolg van dit tweede verzoek wordt vastgesteld op 25 september 2023. |
| --- | --- |

(6)

Op 15 juni 2023 heeft Ørsted A/S bij de Commissie een verzoek uit hoofde van artikel 35, lid 1, van Richtlijn 2014/25/EU ingediend. Dit verzoek heeft betrekking op de opwekking van en de groothandel in elektriciteit uit offshorewindparken in Duitsland die na 1 januari 2012 in bedrijf zijn genomen en die onder de wet op hernieuwbare energie (Erneuerbare-Energien-Gesetz, hierna “EEG” genoemd) van 2012 vallen. Overeenkomstig artikel 35, lid 5, van Richtlijn 2014/25/EU wordt dit verzoek niet behandeld als een nieuwe procedure, maar in het kader van het eerste verzoek. De Commissie en de BDEW zijn overeengekomen dat de termijn voor de vaststelling van een uitvoeringshandeling door de Commissie als gevolg van dit tweede verzoek wordt vastgesteld op 25 september 2023.

2.   RECHTSKADER

RECHTSKADER

| (7) | Richtlijn 2014/25/EU is van toepassing op de gunning van opdrachten voor de uitoefening van activiteiten in verband met de opwekking van en de groothandel in elektriciteit als bedoeld in artikel 9, lid 1, punt b), tenzij die activiteit daarvan is vrijgesteld op grond van artikel 34 van die richtlijn. |
| --- | --- |

(7)

Richtlijn 2014/25/EU is van toepassing op de gunning van opdrachten voor de uitoefening van activiteiten in verband met de opwekking van en de groothandel in elektriciteit als bedoeld in artikel 9, lid 1, punt b), tenzij die activiteit daarvan is vrijgesteld op grond van artikel 34 van die richtlijn.

| (8) | Op grond van artikel 34, lid 1, van Richtlijn 2014/25/EU is die richtlijn, op verzoek van een lidstaat of een aanbestedende instantie, niet van toepassing op opdrachten voor activiteiten die onder die richtlijn vallen, wanneer de activiteit in de lidstaat waar zij wordt uitgeoefend, rechtstreeks blootstaat aan concurrentie op marktgebieden waarvoor de toegang niet beperkt is. |
| --- | --- |

(8)

Op grond van artikel 34, lid 1, van Richtlijn 2014/25/EU is die richtlijn, op verzoek van een lidstaat of een aanbestedende instantie, niet van toepassing op opdrachten voor activiteiten die onder die richtlijn vallen, wanneer de activiteit in de lidstaat waar zij wordt uitgeoefend, rechtstreeks blootstaat aan concurrentie op marktgebieden waarvoor de toegang niet beperkt is.

| (9) | In hoeverre er sprake is van rechtstreekse blootstelling aan concurrentie moet worden beoordeeld aan de hand van objectieve criteria waarbij rekening wordt gehouden met de specifieke eigenschappen van de betrokken sector. Deze beoordeling ondervindt echter beperkingen door de toepasselijke korte termijnen en door het feit dat moet worden uitgegaan van de informatie waarover de Commissie beschikt. Die informatie is ofwel afkomstig van reeds beschikbare bronnen, ofwel van informatie die in het kader van het verzoek overeenkomstig artikel 35 van Richtlijn 2014/25/EU is verkregen, en kan niet worden aangevuld door middel van meer tijdrovende methoden, zoals, met name, openbare onderzoeken die gericht zijn op de betrokken ondernemers. |
| --- | --- |

(9)

In hoeverre er sprake is van rechtstreekse blootstelling aan concurrentie moet worden beoordeeld aan de hand van objectieve criteria waarbij rekening wordt gehouden met de specifieke eigenschappen van de betrokken sector. Deze beoordeling ondervindt echter beperkingen door de toepasselijke korte termijnen en door het feit dat moet worden uitgegaan van de informatie waarover de Commissie beschikt. Die informatie is ofwel afkomstig van reeds beschikbare bronnen, ofwel van informatie die in het kader van het verzoek overeenkomstig artikel 35 van Richtlijn 2014/25/EU is verkregen, en kan niet worden aangevuld door middel van meer tijdrovende methoden, zoals, met name, openbare onderzoeken die gericht zijn op de betrokken ondernemers.

| (10) | De rechtstreekse blootstelling aan concurrentie op een specifieke markt moet worden beoordeeld op basis van diverse criteria, waarbij geen van deze criteria op zichzelf doorslaggevend is. |
| --- | --- |

(10)

De rechtstreekse blootstelling aan concurrentie op een specifieke markt moet worden beoordeeld op basis van diverse criteria, waarbij geen van deze criteria op zichzelf doorslaggevend is.

| (11) | Wanneer wordt beoordeeld of de betrokken activiteiten rechtstreeks aan concurrentie blootstaan op de markten waarop dit besluit betrekking heeft, moet rekening worden gehouden met het marktaandeel van de voornaamste spelers en met het bestaan en de omvang van steun voor de opwekking van en de groothandel in hernieuwbare elektriciteit in Duitsland. |
| --- | --- |

(11)

Wanneer wordt beoordeeld of de betrokken activiteiten rechtstreeks aan concurrentie blootstaan op de markten waarop dit besluit betrekking heeft, moet rekening worden gehouden met het marktaandeel van de voornaamste spelers en met het bestaan en de omvang van steun voor de opwekking van en de groothandel in hernieuwbare elektriciteit in Duitsland.

3.   BEOORDELING

BEOORDELING

| (12) | Het doel van dit besluit is om vast te stellen of de activiteiten waarop het verzoek betrekking heeft, op markten waartoe de toegang niet beperkt is in de zin van artikel 34 van Richtlijn 2014/25/EU, aan een mate van concurrentie blootstaan die ervoor zorgt dat de aanbesteding voor de uitoefening van de hier bedoelde activiteit, ook zonder de aanbestedingsdiscipline die door de toepassing van de in Richtlijn 2014/25/EU vastgelegde gedetailleerde aanbestedingsregels wordt opgelegd, op een transparante, niet-discriminerende wijze zal plaatsvinden op basis van criteria die afnemers in staat stellen uit te maken welke over het geheel genomen de economisch voordeligste oplossing is. |
| --- | --- |

(12)

Het doel van dit besluit is om vast te stellen of de activiteiten waarop het verzoek betrekking heeft, op markten waartoe de toegang niet beperkt is in de zin van artikel 34 van Richtlijn 2014/25/EU, aan een mate van concurrentie blootstaan die ervoor zorgt dat de aanbesteding voor de uitoefening van de hier bedoelde activiteit, ook zonder de aanbestedingsdiscipline die door de toepassing van de in Richtlijn 2014/25/EU vastgelegde gedetailleerde aanbestedingsregels wordt opgelegd, op een transparante, niet-discriminerende wijze zal plaatsvinden op basis van criteria die afnemers in staat stellen uit te maken welke over het geheel genomen de economisch voordeligste oplossing is.

| (13) | Dit besluit is gebaseerd op de juridische en feitelijke situatie van respectievelijk april en juni 2023, op de door de BDEW, Ørsted en de Duitse autoriteiten verstrekte informatie en op openbaar beschikbare informatie. Het kan worden herzien wanneer de juridische of feitelijke situatie zodanig verandert dat niet meer wordt voldaan aan de voorwaarden waaronder artikel 34, lid 1, van Richtlijn 2014/25/EU van toepassing is. |
| --- | --- |

(13)

Dit besluit is gebaseerd op de juridische en feitelijke situatie van respectievelijk april en juni 2023, op de door de BDEW, Ørsted en de Duitse autoriteiten verstrekte informatie en op openbaar beschikbare informatie. Het kan worden herzien wanneer de juridische of feitelijke situatie zodanig verandert dat niet meer wordt voldaan aan de voorwaarden waaronder artikel 34, lid 1, van Richtlijn 2014/25/EU van toepassing is.

3.1.   Niet-beperkte toegang tot de markt

Niet-beperkte toegang tot de markt

| (14) | De toegang tot een markt wordt geacht niet beperkt te zijn indien de betrokken lidstaat de desbetreffende in de lijst in bijlage III bij Richtlijn 2014/25/EU vermelde rechtshandelingen van de Unie heeft uitgevoerd en toegepast, waaronder, met betrekking tot de opwekking van en de groothandel in elektriciteit, Richtlijn (EU) 2019/944 van het Europees Parlement en de Raad (3). |
| --- | --- |

(14)

De toegang tot een markt wordt geacht niet beperkt te zijn indien de betrokken lidstaat de desbetreffende in de lijst in bijlage III bij Richtlijn 2014/25/EU vermelde rechtshandelingen van de Unie heeft uitgevoerd en toegepast, waaronder, met betrekking tot de opwekking van en de groothandel in elektriciteit, Richtlijn (EU) 2019/944 van het Europees Parlement en de Raad (3).

3

| (15) | Uit de informatie waarover de Commissie beschikt, blijkt dat Duitsland Richtlijn (EU) 2019/944 heeft omgezet en ook toepast. Bijgevolg wordt de toegang tot de relevante markt overeenkomstig artikel 34, lid 3, van Richtlijn 2014/25/EU geacht niet beperkt te zijn. |
| --- | --- |

(15)

Uit de informatie waarover de Commissie beschikt, blijkt dat Duitsland Richtlijn (EU) 2019/944 heeft omgezet en ook toepast. Bijgevolg wordt de toegang tot de relevante markt overeenkomstig artikel 34, lid 3, van Richtlijn 2014/25/EU geacht niet beperkt te zijn.

3.2.   Beoordeling uit concurrentieoogpunt

Beoordeling uit concurrentieoogpunt

3.2.1.   Definitie van de relevante productmarkt

Definitie van de relevante productmarkt

| (16) | Volgens de BDEW bestaat de relevante productmarkt uit conventionele en hernieuwbare opwekking van en groothandel in elektriciteit, met uitzondering van elektriciteit uit hernieuwbare bronnen die wordt opgewekt in installaties die vóór 1 augustus 2014 in bedrijf zijn genomen en nog steeds overheidssubsidie ontvangen. Volgens Ørsted omvat de relevante markt de opwekking van en de groothandel in elektriciteit die sinds 2012 rechtstreeks in de handel kan worden gebracht en die sinds 2014 rechtstreeks in de handel moet worden gebracht. |
| --- | --- |

(16)

Volgens de BDEW bestaat de relevante productmarkt uit conventionele en hernieuwbare opwekking van en groothandel in elektriciteit, met uitzondering van elektriciteit uit hernieuwbare bronnen die wordt opgewekt in installaties die vóór 1 augustus 2014 in bedrijf zijn genomen en nog steeds overheidssubsidie ontvangen. Volgens Ørsted omvat de relevante markt de opwekking van en de groothandel in elektriciteit die sinds 2012 rechtstreeks in de handel kan worden gebracht en die sinds 2014 rechtstreeks in de handel moet worden gebracht.

| (17) | De BDEW merkt op (4) dat voor alle installaties die na 1 augustus 2014 in bedrijf zijn genomen, het verplicht rechtstreeks in de handel brengen de standaardvorm van in de handel brengen is. Installaties waarvoor rechtstreeks in de handel brengen (hierna “directe handel” genoemd (“direct marketing”)) verplicht is, kunnen kiezen tussen directe handel met marktpremie en directe handel zonder steun (zogenaamde overige directe handel). Alleen voor kleine installaties bestaat een uitzondering op de verplichting tot directe handel. De kleine installaties die vóór 1 januari 2016 in bedrijf zijn genomen, zijn installaties tot maximaal 500 kW, terwijl de kleine installaties die vanaf 1 januari 2016 in bedrijf zijn genomen, installaties tot maximaal 100 kW zijn. Dergelijke kleine installaties kunnen kiezen voor het model met vaste teruglevertarieven of voor directe handel. |
| --- | --- |

(17)

De BDEW merkt op (4) dat voor alle installaties die na 1 augustus 2014 in bedrijf zijn genomen, het verplicht rechtstreeks in de handel brengen de standaardvorm van in de handel brengen is. Installaties waarvoor rechtstreeks in de handel brengen (hierna “directe handel” genoemd (“direct marketing”)) verplicht is, kunnen kiezen tussen directe handel met marktpremie en directe handel zonder steun (zogenaamde overige directe handel). Alleen voor kleine installaties bestaat een uitzondering op de verplichting tot directe handel. De kleine installaties die vóór 1 januari 2016 in bedrijf zijn genomen, zijn installaties tot maximaal 500 kW, terwijl de kleine installaties die vanaf 1 januari 2016 in bedrijf zijn genomen, installaties tot maximaal 100 kW zijn. Dergelijke kleine installaties kunnen kiezen voor het model met vaste teruglevertarieven of voor directe handel.

4

| (18) | Wat de installaties betreft die nog steeds overheidssubsidie ontvangen, geeft de BDEW aan dat “post-subsidie”-installaties installaties zijn die zijn uitgesloten van steun of die na twintig jaar vanaf 1 januari 2021 zullen worden uitgesloten van steun. “Post-subsidie”-installaties met een geïnstalleerd elektrisch vermogen van meer dan 100 kW moeten de elektriciteit directe in de handel brengen zonder enige steun (overige directe handel). Installaties met een geïnstalleerd elektrisch vermogen tot 100 kW hebben de keuze tussen overige directe handel (zonder steun) en verkoop aan de netbeheerder tegen betaling van een teruglevertarief. Dit teruglevertarief bedraagt nu echter alleen de “jaargemiddelde marktwaarde” minus de gemiddelde kosten die de transmissiesysteembeheerders moeten maken voor verkoop van de elektriciteit aan de netbeheerder (5). Zowel de Duitse wetgever als de Commissie behandelen deze vergoeding daarom uitsluitend als marktconforme steun (“transitorische post”) en dus niet als staatssteun (“geen steun”) (6). Met uitzondering van kleine installaties is de verplichting tot overige directe handel van toepassing op “post-subsidie”-installaties. |
| --- | --- |

(18)

Wat de installaties betreft die nog steeds overheidssubsidie ontvangen, geeft de BDEW aan dat “post-subsidie”-installaties installaties zijn die zijn uitgesloten van steun of die na twintig jaar vanaf 1 januari 2021 zullen worden uitgesloten van steun. “Post-subsidie”-installaties met een geïnstalleerd elektrisch vermogen van meer dan 100 kW moeten de elektriciteit directe in de handel brengen zonder enige steun (overige directe handel). Installaties met een geïnstalleerd elektrisch vermogen tot 100 kW hebben de keuze tussen overige directe handel (zonder steun) en verkoop aan de netbeheerder tegen betaling van een teruglevertarief. Dit teruglevertarief bedraagt nu echter alleen de “jaargemiddelde marktwaarde” minus de gemiddelde kosten die de transmissiesysteembeheerders moeten maken voor verkoop van de elektriciteit aan de netbeheerder (5). Zowel de Duitse wetgever als de Commissie behandelen deze vergoeding daarom uitsluitend als marktconforme steun (“transitorische post”) en dus niet als staatssteun (“geen steun”) (6). Met uitzondering van kleine installaties is de verplichting tot overige directe handel van toepassing op “post-subsidie”-installaties.

5

6

| (19) | In een eerder besluit met betrekking tot elektriciteitsopwekking in Duitsland (7) heeft de Commissie een onderscheid gemaakt tussen de markt voor de opwekking van conventionele elektriciteit en de markt voor de opwekking van hernieuwbare elektriciteit. De Commissie achtte de productie van en de handel in onder het EEG vallende elektriciteit geen onderdeel van de markt voor de opwekking en eerste verkoop van op conventionele wijze geproduceerde elektriciteit, omdat uit hernieuwbare bronnen opgewekte elektriciteit normaliter niet rechtstreeks werd verkocht op de groothandelsmarkt, maar eerst tegen een wettelijk vastgestelde vergoeding werd gekocht door de transmissiesysteembeheerders. |
| --- | --- |

(19)

In een eerder besluit met betrekking tot elektriciteitsopwekking in Duitsland (7) heeft de Commissie een onderscheid gemaakt tussen de markt voor de opwekking van conventionele elektriciteit en de markt voor de opwekking van hernieuwbare elektriciteit. De Commissie achtte de productie van en de handel in onder het EEG vallende elektriciteit geen onderdeel van de markt voor de opwekking en eerste verkoop van op conventionele wijze geproduceerde elektriciteit, omdat uit hernieuwbare bronnen opgewekte elektriciteit normaliter niet rechtstreeks werd verkocht op de groothandelsmarkt, maar eerst tegen een wettelijk vastgestelde vergoeding werd gekocht door de transmissiesysteembeheerders.

7

| (20) | In latere besluiten heeft de Commissie geoordeeld dat de opwekking van conventionele en (ten minste een deel van) de opwekking van hernieuwbare elektriciteit tot dezelfde markt behoorden. In haar besluit betreffende Nederland (8) merkte de Commissie op dat de elektriciteit uit hernieuwbare bronnen direct op de markt werd verkocht en dat het Nederlandse SDE+-systeem concurrerende inschrijvingen bevorderde, waarbij de inschrijvers probeerden hun kosten (en bijgevolg hun terugleverpremie) zo laag mogelijk te houden. In haar besluit betreffende Italië (9) merkte de Commissie op dat er voor de meer recente regelingen voor hernieuwbare elektriciteit een biedingsprocedure met een groot aantal aanvragers was. In haar besluit met betrekking tot Litouwen (10) heeft de Commissie verklaard dat de elektriciteit die in het kader van de derde steunregeling werd geproduceerd, op premies gebaseerde steun heeft ontvangen die werd vastgesteld via een aanbesteding, en heeft zij vastgesteld dat deze onderdeel was van dezelfde markt als de opwekking van conventionele elektriciteit. In 2022 kwam de Commissie met betrekking tot Denemarken (11) tot de bevinding dat de toekenning van de overheidssubsidie blootstond aan concurrentie via een biedingssysteem, waardoor producenten van hernieuwbare elektriciteit worden gestimuleerd een gedisciplineerd aanbestedingsbeleid te voeren. Zij heeft dan ook geconcludeerd dat de installaties voor de opwekking van hernieuwbare elektriciteit waarop het verzoek betrekking had, tot dezelfde markt behoorden als de opwekking van conventionele elektriciteit. |
| --- | --- |

(20)

In latere besluiten heeft de Commissie geoordeeld dat de opwekking van conventionele en (ten minste een deel van) de opwekking van hernieuwbare elektriciteit tot dezelfde markt behoorden. In haar besluit betreffende Nederland (8) merkte de Commissie op dat de elektriciteit uit hernieuwbare bronnen direct op de markt werd verkocht en dat het Nederlandse SDE+-systeem concurrerende inschrijvingen bevorderde, waarbij de inschrijvers probeerden hun kosten (en bijgevolg hun terugleverpremie) zo laag mogelijk te houden. In haar besluit betreffende Italië (9) merkte de Commissie op dat er voor de meer recente regelingen voor hernieuwbare elektriciteit een biedingsprocedure met een groot aantal aanvragers was. In haar besluit met betrekking tot Litouwen (10) heeft de Commissie verklaard dat de elektriciteit die in het kader van de derde steunregeling werd geproduceerd, op premies gebaseerde steun heeft ontvangen die werd vastgesteld via een aanbesteding, en heeft zij vastgesteld dat deze onderdeel was van dezelfde markt als de opwekking van conventionele elektriciteit. In 2022 kwam de Commissie met betrekking tot Denemarken (11) tot de bevinding dat de toekenning van de overheidssubsidie blootstond aan concurrentie via een biedingssysteem, waardoor producenten van hernieuwbare elektriciteit worden gestimuleerd een gedisciplineerd aanbestedingsbeleid te voeren. Zij heeft dan ook geconcludeerd dat de installaties voor de opwekking van hernieuwbare elektriciteit waarop het verzoek betrekking had, tot dezelfde markt behoorden als de opwekking van conventionele elektriciteit.

8

9

10

11

| (21) | In haar standpunt merkt het BKartA op (12) dat tussen begin 2012 en eind 2020 ongeveer 65 GW aan krachtens het EEG ondersteunde opwekkingscapaciteit is geïnstalleerd, wat de helft van de door het EEG ondersteunde capaciteit en een kwart van de totale opwekkingscapaciteit in Duitsland uitmaakt. In 2020 bedroeg de door het EEG ondersteunde elektriciteit ongeveer 20 % van de totale elektriciteitsproductie in Duitsland. De uitbetalingen krachtens het EEG zijn slechts matig gestegen, aangezien een toenemend aantal opwekkingsinstallaties heeft besloten hun productie op de markt te verkopen (directe handel of “direct marketing”) in plaats van een vaste premie te ontvangen. Wat de afbakening van de productmarkt betreft, heeft het BKartA in zijn besluitvormingspraktijk op het gebied van mededinging herhaaldelijk het standpunt ingenomen dat EEG-elektriciteit een afzonderlijke markt was (13). |
| --- | --- |

(21)

In haar standpunt merkt het BKartA op (12) dat tussen begin 2012 en eind 2020 ongeveer 65 GW aan krachtens het EEG ondersteunde opwekkingscapaciteit is geïnstalleerd, wat de helft van de door het EEG ondersteunde capaciteit en een kwart van de totale opwekkingscapaciteit in Duitsland uitmaakt. In 2020 bedroeg de door het EEG ondersteunde elektriciteit ongeveer 20 % van de totale elektriciteitsproductie in Duitsland. De uitbetalingen krachtens het EEG zijn slechts matig gestegen, aangezien een toenemend aantal opwekkingsinstallaties heeft besloten hun productie op de markt te verkopen (directe handel of “direct marketing”) in plaats van een vaste premie te ontvangen. Wat de afbakening van de productmarkt betreft, heeft het BKartA in zijn besluitvormingspraktijk op het gebied van mededinging herhaaldelijk het standpunt ingenomen dat EEG-elektriciteit een afzonderlijke markt was (13).

12

13

| (22) | De Commissie merkt op dat de opwekking van elektriciteit uit hernieuwbare bronnen in Duitsland wordt ondersteund door een aantal regelingen met verschillende kenmerken. |
| --- | --- |

(22)

De Commissie merkt op dat de opwekking van elektriciteit uit hernieuwbare bronnen in Duitsland wordt ondersteund door een aantal regelingen met verschillende kenmerken.

| (23) | Gezien de verscheidenheid aan steunregelingen voor de elektriciteitsproductie uit hernieuwbare bronnen in Duitsland, zal de markt voor het doel van de analyse in deze overwegingen worden opgesplitst tussen enerzijds installaties die een vergoeding kunnen ontvangen die onafhankelijk is van de marktprijzen (vast teruglevertarief, elektriciteitstoeslag voor huurders) en anderzijds installaties die een vergoeding ontvangen die gekoppeld is aan de marktprijzen (directe handel waarbij de toepasselijke waarde wettelijk is vastgesteld, directe handel waarbij de waarde via aanbestedingen is vastgesteld, oude, “post-subsidie”-installaties en overige directe handel). Deze benadering is in overeenstemming met vrijstellingsbesluit 2012/218/EU van de Commissie betreffende de Duitse elektriciteitsmarkt, waarin de Commissie had geoordeeld dat het bestaan van een wettelijk vastgestelde vergoeding een essentieel element was bij het analyseren van de blootstelling van EEG-elektriciteit aan mededinging. |
| --- | --- |

(23)

Gezien de verscheidenheid aan steunregelingen voor de elektriciteitsproductie uit hernieuwbare bronnen in Duitsland, zal de markt voor het doel van de analyse in deze overwegingen worden opgesplitst tussen enerzijds installaties die een vergoeding kunnen ontvangen die onafhankelijk is van de marktprijzen (vast teruglevertarief, elektriciteitstoeslag voor huurders) en anderzijds installaties die een vergoeding ontvangen die gekoppeld is aan de marktprijzen (directe handel waarbij de toepasselijke waarde wettelijk is vastgesteld, directe handel waarbij de waarde via aanbestedingen is vastgesteld, oude, “post-subsidie”-installaties en overige directe handel). Deze benadering is in overeenstemming met vrijstellingsbesluit 2012/218/EU van de Commissie betreffende de Duitse elektriciteitsmarkt, waarin de Commissie had geoordeeld dat het bestaan van een wettelijk vastgestelde vergoeding een essentieel element was bij het analyseren van de blootstelling van EEG-elektriciteit aan mededinging.

3.2.2.   Definitie van de relevante geografische markt

Definitie van de relevante geografische markt

| (24) | Volgens de BDEW moet de relevante geografische markt op basis van de besluitvormingspraktijk van de Commissie worden omschreven als nationaal en omvat zij het grondgebied van de Bondsrepubliek Duitsland (14). |
| --- | --- |

(24)

Volgens de BDEW moet de relevante geografische markt op basis van de besluitvormingspraktijk van de Commissie worden omschreven als nationaal en omvat zij het grondgebied van de Bondsrepubliek Duitsland (14).

14

| (25) | Wat de geografische markt betreft, was de Commissie in haar eerdere praktijk (15) van oordeel dat de markt voor elektriciteitsproductie een nationale markt is. Het standpunt van de verzoeker is in overeenstemming met de Commissiepraktijk. |
| --- | --- |

(25)

Wat de geografische markt betreft, was de Commissie in haar eerdere praktijk (15) van oordeel dat de markt voor elektriciteitsproductie een nationale markt is. Het standpunt van de verzoeker is in overeenstemming met de Commissiepraktijk.

15

| (26) | Bij gebrek aan aanwijzingen voor een andere omvang van de geografische markt kan, met het oog op de beoordeling in het kader van dit besluit en onverminderd het mededingingsrecht, worden verondersteld dat het geografische toepassingsgebied van de opwekking van en de groothandel in elektriciteit uit hernieuwbare bronnen het grondgebied van Duitsland bestrijkt. |
| --- | --- |

(26)

Bij gebrek aan aanwijzingen voor een andere omvang van de geografische markt kan, met het oog op de beoordeling in het kader van dit besluit en onverminderd het mededingingsrecht, worden verondersteld dat het geografische toepassingsgebied van de opwekking van en de groothandel in elektriciteit uit hernieuwbare bronnen het grondgebied van Duitsland bestrijkt.

3.2.3.   Marktanalyse

Marktanalyse

3.2.3.1.   Marktaandelen en algemene beoordeling van de Duitse markt voor elektriciteitsopwekking

Marktaandelen en algemene beoordeling van de Duitse markt voor elektriciteitsopwekking

| (27) | De Commissie zal een analyse uitvoeren van de Duitse markt voor de opwekking van en de groothandel in elektriciteit op basis van de beschikbare gegevens over de opwekking van respectievelijk conventionele en hernieuwbare elektriciteit. |
| --- | --- |

(27)

De Commissie zal een analyse uitvoeren van de Duitse markt voor de opwekking van en de groothandel in elektriciteit op basis van de beschikbare gegevens over de opwekking van respectievelijk conventionele en hernieuwbare elektriciteit.

| (28) | In zijn jaarverslag over de markt voor de opwekking van conventionele elektriciteit geeft het BKartA een overzicht van de marktaandelen. In de periode 2019-2021 waren de jaarlijkse marktaandelen van de vijf grootste producenten van conventionele elektriciteit redelijk stabiel: RWE (26 %, 25,3 %, 26,1 %), LEAG (16,2 %, 14,9 %, 15,7 %), EnBW (12,7 %, 9,9 %, 11,4 %), EON (8,8 %, 9,6 %, 9,2 %) en Vattenfall (6,4 %, 5,6 %, 4,5 %). Slechts twee van deze bedrijven, EnBW en Vattenfall, zijn aanbestedende instanties. Ørsted had een marktaandeel van minder dan 1 % van de gecombineerde markt voor de opwekking van conventionele en hernieuwbare elektriciteit in 2020, 2021 en 2022 (16). |
| --- | --- |

(28)

In zijn jaarverslag over de markt voor de opwekking van conventionele elektriciteit geeft het BKartA een overzicht van de marktaandelen. In de periode 2019-2021 waren de jaarlijkse marktaandelen van de vijf grootste producenten van conventionele elektriciteit redelijk stabiel: RWE (26 %, 25,3 %, 26,1 %), LEAG (16,2 %, 14,9 %, 15,7 %), EnBW (12,7 %, 9,9 %, 11,4 %), EON (8,8 %, 9,6 %, 9,2 %) en Vattenfall (6,4 %, 5,6 %, 4,5 %). Slechts twee van deze bedrijven, EnBW en Vattenfall, zijn aanbestedende instanties. Ørsted had een marktaandeel van minder dan 1 % van de gecombineerde markt voor de opwekking van conventionele en hernieuwbare elektriciteit in 2020, 2021 en 2022 (16).

16

| (29) | De namen en marktaandelen van de drie grootste producenten van elektriciteit uit hernieuwbare bronnen zijn niet openbaar. Dit is deels ingegeven door het grote aantal spelers dat actief is op de markt voor elektriciteit uit hernieuwbare energiebronnen. |
| --- | --- |

(29)

De namen en marktaandelen van de drie grootste producenten van elektriciteit uit hernieuwbare bronnen zijn niet openbaar. Dit is deels ingegeven door het grote aantal spelers dat actief is op de markt voor elektriciteit uit hernieuwbare energiebronnen.

| (30) | Het BKartA heeft vastgesteld dat het marktaandeel van de vijf bovengenoemde ondernemingen met de hoogste omzet in de opwekking van conventionele elektriciteit in 2021 samen goed waren voor ongeveer 6,4 % van het krachtens de EEG ondersteunde opwekkingsvolume voor het marktgebied Duitsland (17). |
| --- | --- |

(30)

Het BKartA heeft vastgesteld dat het marktaandeel van de vijf bovengenoemde ondernemingen met de hoogste omzet in de opwekking van conventionele elektriciteit in 2021 samen goed waren voor ongeveer 6,4 % van het krachtens de EEG ondersteunde opwekkingsvolume voor het marktgebied Duitsland (17).

17

| (31) | Volgens de BDEW moet worden aangenomen dat de marktaandelen van producenten van elektriciteit uit hernieuwbare bronnen relatief klein zijn en dat geen van hen een marktaandeel van meer dan 10 % heeft. |
| --- | --- |

(31)

Volgens de BDEW moet worden aangenomen dat de marktaandelen van producenten van elektriciteit uit hernieuwbare bronnen relatief klein zijn en dat geen van hen een marktaandeel van meer dan 10 % heeft.

| (32) | Het BKartA verklaart in zijn standpunt (18) dat er effectieve concurrentiedruk heerst in de algemene groothandel in elektriciteit in Duitsland en dat groothandelsprijssignalen het resultaat van effectieve concurrentie zijn. In afwachting van een grondigere analyse van de steunregelingen voor hernieuwbare elektriciteit erkent de Commissie daarom dat de opwekking van en de groothandel in conventionele elektriciteit concurrentiedruk uitoefent op de opwekking van en de groothandel in elektriciteit uit hernieuwbare energiebronnen. |
| --- | --- |

(32)

Het BKartA verklaart in zijn standpunt (18) dat er effectieve concurrentiedruk heerst in de algemene groothandel in elektriciteit in Duitsland en dat groothandelsprijssignalen het resultaat van effectieve concurrentie zijn. In afwachting van een grondigere analyse van de steunregelingen voor hernieuwbare elektriciteit erkent de Commissie daarom dat de opwekking van en de groothandel in conventionele elektriciteit concurrentiedruk uitoefent op de opwekking van en de groothandel in elektriciteit uit hernieuwbare energiebronnen.

18

3.2.3.2.   Installaties voor de opwekking van en de groothandel in hernieuwbare elektriciteit die een vergoeding kunnen krijgen die onafhankelijk is van de marktprijzen (d.w.z. waarvoor een vast teruglevertarief (19) en de elektriciteitstoeslag voor huurders gelden (20))

19

20

| (33) | Installaties voor de opwekking van hernieuwbare elektriciteit die tussen 1 januari 2012 en 1 augustus 2014 in bedrijf zijn genomen, zijn vrijgesteld van de verplichting tot directe handel en kunnen gebruikmaken van het vaste teruglevertarief. Volgens het BKartA ontvangen deze installaties een vaste vergoeding van een niet-marktdeelnemer (de transmissienetbeheerders) en zijn zij niet betrokken bij enige marktactiviteit. In lijn met de analyse die de Commissie heeft uitgevoerd in haar besluit van 2012 betreffende de opwekking van en de groothandel in elektriciteit in Duitsland, kunnen dergelijke installaties niet worden geacht te zijn blootgesteld aan mededinging. |
| --- | --- |

(33)

Installaties voor de opwekking van hernieuwbare elektriciteit die tussen 1 januari 2012 en 1 augustus 2014 in bedrijf zijn genomen, zijn vrijgesteld van de verplichting tot directe handel en kunnen gebruikmaken van het vaste teruglevertarief. Volgens het BKartA ontvangen deze installaties een vaste vergoeding van een niet-marktdeelnemer (de transmissienetbeheerders) en zijn zij niet betrokken bij enige marktactiviteit. In lijn met de analyse die de Commissie heeft uitgevoerd in haar besluit van 2012 betreffende de opwekking van en de groothandel in elektriciteit in Duitsland, kunnen dergelijke installaties niet worden geacht te zijn blootgesteld aan mededinging.

| (34) | Kleine installaties die op of na 1 augustus 2014 in bedrijf zijn genomen (d.w.z. installaties van minder dan 100 kW of, indien in zij uiterlijk eind 2015 in bedrijf zijn genomen, van minder dan 500 kW) zijn vrijgesteld van de verplichting tot directe handel en kunnen gebruikmaken van het vaste teruglevertarief. Volgens het BKartA ontvangen deze installaties een vaste vergoeding van een niet-marktdeelnemer en zijn zij niet betrokken bij enige marktactiviteit. In lijn met de analyse die de Commissie heeft uitgevoerd in haar besluit van 2012 betreffende de opwekking van en de groothandel in elektriciteit in Duitsland, kunnen dergelijke installaties niet worden geacht te zijn blootgesteld aan mededinging. |
| --- | --- |

(34)

Kleine installaties die op of na 1 augustus 2014 in bedrijf zijn genomen (d.w.z. installaties van minder dan 100 kW of, indien in zij uiterlijk eind 2015 in bedrijf zijn genomen, van minder dan 500 kW) zijn vrijgesteld van de verplichting tot directe handel en kunnen gebruikmaken van het vaste teruglevertarief. Volgens het BKartA ontvangen deze installaties een vaste vergoeding van een niet-marktdeelnemer en zijn zij niet betrokken bij enige marktactiviteit. In lijn met de analyse die de Commissie heeft uitgevoerd in haar besluit van 2012 betreffende de opwekking van en de groothandel in elektriciteit in Duitsland, kunnen dergelijke installaties niet worden geacht te zijn blootgesteld aan mededinging.

| (35) | Wat de “elektriciteitstoeslag voor huurders” betreft, of de elektriciteit die de exploitant van de installatie niet aan zijn huurders verkoopt, zal de exploitant van de installatie volgens het BKartA alleen voor die toeslag kiezen als dat extra financiële voordelen oplevert. Dit is dus standaard een meer gesubsidieerde optie. Het BKartA concludeert dat installaties voor hernieuwbare elektriciteit waarvoor de “elektriciteitstoeslag voor huurders” geldt, niet rechtstreeks blootstaan aan mededinging. De Commissie heeft geen elementen geïdentificeerd die het mogelijk maken om van deze conclusie af te wijken. |
| --- | --- |

(35)

Wat de “elektriciteitstoeslag voor huurders” betreft, of de elektriciteit die de exploitant van de installatie niet aan zijn huurders verkoopt, zal de exploitant van de installatie volgens het BKartA alleen voor die toeslag kiezen als dat extra financiële voordelen oplevert. Dit is dus standaard een meer gesubsidieerde optie. Het BKartA concludeert dat installaties voor hernieuwbare elektriciteit waarvoor de “elektriciteitstoeslag voor huurders” geldt, niet rechtstreeks blootstaan aan mededinging. De Commissie heeft geen elementen geïdentificeerd die het mogelijk maken om van deze conclusie af te wijken.

| (36) | In het kader van dit besluit, en onverminderd de mededingingswetgeving, moeten de hierboven beschreven factoren worden beschouwd als een indicatie dat de opwekking van en de groothandel in hernieuwbare elektriciteit waarvoor in Duitsland teruglevertarieven en een elektriciteitstoeslag voor huurders gelden, niet blootstaan aan mededinging. Aangezien niet aan de voorwaarden van artikel 34 van Richtlijn 2014/25/EU is voldaan, moet worden vastgesteld dat Richtlijn 2014/25/EU bijgevolg van toepassing moet blijven op opdrachten voor die activiteiten in Duitsland. |
| --- | --- |

(36)

In het kader van dit besluit, en onverminderd de mededingingswetgeving, moeten de hierboven beschreven factoren worden beschouwd als een indicatie dat de opwekking van en de groothandel in hernieuwbare elektriciteit waarvoor in Duitsland teruglevertarieven en een elektriciteitstoeslag voor huurders gelden, niet blootstaan aan mededinging. Aangezien niet aan de voorwaarden van artikel 34 van Richtlijn 2014/25/EU is voldaan, moet worden vastgesteld dat Richtlijn 2014/25/EU bijgevolg van toepassing moet blijven op opdrachten voor die activiteiten in Duitsland.

3.2.3.3.   Installaties voor hernieuwbare elektriciteit die een vergoeding ontvangen die is gekoppeld aan marktprijzen (d.w.z. die zijn onderworpen aan directe handel waarbij de toepasselijke waarde wettelijk is vastgesteld (21), directe handel waarbij de waarde via aanbestedingen is vastgesteld (22), oude, “post-subsidie”-installaties voor hernieuwbare elektriciteit (23) en hernieuwbare-elektriciteitscentrales die zijn onderworpen aan overige directe handel (24))

21

22

23

24

| (37) | De exploitanten van EEG-installaties die onderworpen zijn aan directe handel waarbij de toepasselijke waarde wettelijk is vastgesteld, genereren inkomsten uit:






  — | de verkoop van elektriciteit aan derden (ten bedrage van de aankoopprijs die wordt betaald voor de hoeveelheden die in de balanceringsgroep zijn opgenomen). Voor deze handel bestaan er geen wettelijke vereisten met betrekking tot de prijs. De derde partij mag geen netbeheerder zijn. De verkoop vindt dus plaats op de groothandelsmarkt; |
| --- | --- | --- |

(37)

De exploitanten van EEG-installaties die onderworpen zijn aan directe handel waarbij de toepasselijke waarde wettelijk is vastgesteld, genereren inkomsten uit:

—

de verkoop van elektriciteit aan derden (ten bedrage van de aankoopprijs die wordt betaald voor de hoeveelheden die in de balanceringsgroep zijn opgenomen). Voor deze handel bestaan er geen wettelijke vereisten met betrekking tot de prijs. De derde partij mag geen netbeheerder zijn. De verkoop vindt dus plaats op de groothandelsmarkt;

| — | de marktpremie die de netbeheerder aan de exploitant van de installatie betaalt voor elke geleverde kWh. Hiervoor geldt een beperking voor installaties die sinds 1 augustus 2014 in bedrijf zijn genomen: Als de waarde op de EPEX Spot Day Ahead gedurende ten minste zes opeenvolgende uren negatief is, wordt de toe te passen waarde en dus de marktpremie voor deze hele periode verlaagd tot nul. Voor installaties die vanaf 1 januari 2021 nieuw in bedrijf zijn genomen of nieuw zijn vergund, is de betreffende periode teruggebracht tot vier uur. Voor alle installaties voor hernieuwbare elektriciteit die vanaf 1 januari 2023 in bedrijf worden genomen of een EEG-vergunning krijgen, wordt deze periode geleidelijk teruggebracht van vier uur in 2023 tot één uur in 2027. De marktpremie is een afzonderlijke betalingsvordering van de exploitant van de EEG-installatie op de netbeheerder. De marktpremie (MP) wordt berekend voor installaties die sinds 1 augustus 2014 in bedrijf zijn genomen als het verschil tussen de “toepasselijke waarde” (“anzulegender Wert”, AW) die op de installatie moet worden toegepast en de “maandgemiddelde marktwaarde” (“Monatsmarktwert”, MW) volgens de formule MP = AW – MW. |
| --- | --- |

—

de marktpremie die de netbeheerder aan de exploitant van de installatie betaalt voor elke geleverde kWh. Hiervoor geldt een beperking voor installaties die sinds 1 augustus 2014 in bedrijf zijn genomen: Als de waarde op de EPEX Spot Day Ahead gedurende ten minste zes opeenvolgende uren negatief is, wordt de toe te passen waarde en dus de marktpremie voor deze hele periode verlaagd tot nul. Voor installaties die vanaf 1 januari 2021 nieuw in bedrijf zijn genomen of nieuw zijn vergund, is de betreffende periode teruggebracht tot vier uur. Voor alle installaties voor hernieuwbare elektriciteit die vanaf 1 januari 2023 in bedrijf worden genomen of een EEG-vergunning krijgen, wordt deze periode geleidelijk teruggebracht van vier uur in 2023 tot één uur in 2027. De marktpremie is een afzonderlijke betalingsvordering van de exploitant van de EEG-installatie op de netbeheerder. De marktpremie (MP) wordt berekend voor installaties die sinds 1 augustus 2014 in bedrijf zijn genomen als het verschil tussen de “toepasselijke waarde” (“anzulegender Wert”, AW) die op de installatie moet worden toegepast en de “maandgemiddelde marktwaarde” (“Monatsmarktwert”, MW) volgens de formule MP = AW – MW.

| (38) | In zijn standpunt verklaart het BKartA dat het met het oog op de concrete praktische en economische gevolgen doorslaggevend is dat de marktpremie het verschil tussen de toepasselijke installatiespecifieke waarde en de marktwaarde van de respectieve technologie compenseert. Aangezien de waarde niet negatief kan worden, heeft een positieve waarde een verhogend effect op de winst van de exploitant van de installatie, d.w.z. als de toepasselijke installatiespecifieke waarde hoger is dan de overeenkomstige marktwaarde. Het BKartA heeft een analyse uitgevoerd van beide waarden over 23 maanden, tussen mei 2020 en april 2022. Sinds 1 januari 2021 zijn de toepasselijke waarden wettelijk vastgesteld en nemen ze geleidelijk af met een percentage tussen 0,5 en 1,5 procent per jaar. Ten minste tot ongeveer medio 2021 lagen de toepasselijke waarden meestal aanzienlijk boven de respectieve marktwaarden van de voorgaande twaalf maanden. Dit betekende dat er een navenant hoge marktpremie werd betaald, waardoor de betreffende installaties voor hernieuwbare elektriciteit werden afgeschermd van de effectieve markt- en concurrentiekrachten van andere elektriciteitsopwekking. Installaties waarvan de toepasselijke installatiespecifieke waarde hoger is dan de normale marktwaarde en die bijgevolg door de wettelijk vastgestelde marktpremie worden ondersteund, concurreren volgens het BKartA dus niet rechtstreeks met andere opwekkingsinstallaties. |
| --- | --- |

(38)

In zijn standpunt verklaart het BKartA dat het met het oog op de concrete praktische en economische gevolgen doorslaggevend is dat de marktpremie het verschil tussen de toepasselijke installatiespecifieke waarde en de marktwaarde van de respectieve technologie compenseert. Aangezien de waarde niet negatief kan worden, heeft een positieve waarde een verhogend effect op de winst van de exploitant van de installatie, d.w.z. als de toepasselijke installatiespecifieke waarde hoger is dan de overeenkomstige marktwaarde. Het BKartA heeft een analyse uitgevoerd van beide waarden over 23 maanden, tussen mei 2020 en april 2022. Sinds 1 januari 2021 zijn de toepasselijke waarden wettelijk vastgesteld en nemen ze geleidelijk af met een percentage tussen 0,5 en 1,5 procent per jaar. Ten minste tot ongeveer medio 2021 lagen de toepasselijke waarden meestal aanzienlijk boven de respectieve marktwaarden van de voorgaande twaalf maanden. Dit betekende dat er een navenant hoge marktpremie werd betaald, waardoor de betreffende installaties voor hernieuwbare elektriciteit werden afgeschermd van de effectieve markt- en concurrentiekrachten van andere elektriciteitsopwekking. Installaties waarvan de toepasselijke installatiespecifieke waarde hoger is dan de normale marktwaarde en die bijgevolg door de wettelijk vastgestelde marktpremie worden ondersteund, concurreren volgens het BKartA dus niet rechtstreeks met andere opwekkingsinstallaties.

| (39) | Wat specifieke technologieën betreft, heeft het BKartA vastgesteld dat tot medio 2021 alleen de toepasselijke installatiespecifieke waarden van individuele nieuwe waterkracht- en stortgascentrales in sommige maanden merkbaar onder de EPEX-marktwaarde lagen. Dit gold voor waterkracht met een capaciteit van meer dan 50 MW in september 2020 en vanaf november 2020, voor waterkracht met een capaciteit tussen 20 MW en 50 MW in september 2020 en vanaf december 2020, en voor waterkracht met een capaciteit tussen 10 MW en 20 MW in januari en april 2021. Dit had ook gevolgen voor stortgas met een capaciteit van 1 MW tot 5 MW in september 2020 en vanaf december 2020, en voor stortgas met een capaciteit van 5 MW of meer in november 2020. Hetzelfde geldt voor offshorewindinstallaties. Sinds medio 2021 is een groot aantal toepasselijke waarden gedaald tot onder de betrokken maandelijkse marktwaarden, en sinds eind 2021 heeft dit gevolgen gehad voor de overgrote meerderheid van de toepasselijke waarden. |
| --- | --- |

(39)

Wat specifieke technologieën betreft, heeft het BKartA vastgesteld dat tot medio 2021 alleen de toepasselijke installatiespecifieke waarden van individuele nieuwe waterkracht- en stortgascentrales in sommige maanden merkbaar onder de EPEX-marktwaarde lagen. Dit gold voor waterkracht met een capaciteit van meer dan 50 MW in september 2020 en vanaf november 2020, voor waterkracht met een capaciteit tussen 20 MW en 50 MW in september 2020 en vanaf december 2020, en voor waterkracht met een capaciteit tussen 10 MW en 20 MW in januari en april 2021. Dit had ook gevolgen voor stortgas met een capaciteit van 1 MW tot 5 MW in september 2020 en vanaf december 2020, en voor stortgas met een capaciteit van 5 MW of meer in november 2020. Hetzelfde geldt voor offshorewindinstallaties. Sinds medio 2021 is een groot aantal toepasselijke waarden gedaald tot onder de betrokken maandelijkse marktwaarden, en sinds eind 2021 heeft dit gevolgen gehad voor de overgrote meerderheid van de toepasselijke waarden.

| (40) | Als deze trend zich zou stabiliseren, zou de marktpremie voor deze installaties volgens het BKartA geen economisch effect meer hebben; zij zouden dus zonder beperkingen tegen concurrerende marktvoorwaarden opereren en aan daadwerkelijke concurrentie worden blootgesteld. Het BKartA gaat echter alleen uit van een dergelijke stabiele trend als de toepasselijke installatiespecifieke waarde gedurende een passende periode lager is dan de marktwaarde (of een overeenkomstige maar toekomstgerichte PPA-index (index van stroomafnameovereenkomsten). Een dergelijke periode zou twaalf opeenvolgende maanden zijn. De Commissie is het met het BKartA eens dat het passend is om de rechtstreekse blootstelling aan mededinging van deze activiteit te koppelen aan het feit dat de toepasselijke installatiespecifieke waarde gedurende twaalf opeenvolgende maanden lager was dan de marktwaarde (of een overeenkomstige maar toekomstgerichte PPA-index). |
| --- | --- |

(40)

Als deze trend zich zou stabiliseren, zou de marktpremie voor deze installaties volgens het BKartA geen economisch effect meer hebben; zij zouden dus zonder beperkingen tegen concurrerende marktvoorwaarden opereren en aan daadwerkelijke concurrentie worden blootgesteld. Het BKartA gaat echter alleen uit van een dergelijke stabiele trend als de toepasselijke installatiespecifieke waarde gedurende een passende periode lager is dan de marktwaarde (of een overeenkomstige maar toekomstgerichte PPA-index (index van stroomafnameovereenkomsten). Een dergelijke periode zou twaalf opeenvolgende maanden zijn. De Commissie is het met het BKartA eens dat het passend is om de rechtstreekse blootstelling aan mededinging van deze activiteit te koppelen aan het feit dat de toepasselijke installatiespecifieke waarde gedurende twaalf opeenvolgende maanden lager was dan de marktwaarde (of een overeenkomstige maar toekomstgerichte PPA-index).

| (41) | Wat betreft directe handel waarbij de toepasselijke waarde via aanbestedingen is vastgesteld, hebben alle aanbestedingen volgens het BKartA een aantal kenmerken gemeen. De EEG-aanbestedingen worden gekenmerkt door een kleinschalige biedstructuur. De omvang van de individuele biedingen is klein vergeleken met de vraag in de respectieve aanbesteding en ligt ver verwijderd van de drempel voor het vermoeden van een machtspositie op de markt onder de Duitse kartelwetgeving. Achter deze biedingen gaat een voldoende kleinschalige, en in het geval van onshore-windenergie en zonne-energie bijna volledig versnipperde toeleveringsstructuur schuil. De aanbestedende overheidsinstantie is de Bondsrepubliek Duitsland, die zelf niet actief is als inschrijver. |
| --- | --- |

(41)

Wat betreft directe handel waarbij de toepasselijke waarde via aanbestedingen is vastgesteld, hebben alle aanbestedingen volgens het BKartA een aantal kenmerken gemeen. De EEG-aanbestedingen worden gekenmerkt door een kleinschalige biedstructuur. De omvang van de individuele biedingen is klein vergeleken met de vraag in de respectieve aanbesteding en ligt ver verwijderd van de drempel voor het vermoeden van een machtspositie op de markt onder de Duitse kartelwetgeving. Achter deze biedingen gaat een voldoende kleinschalige, en in het geval van onshore-windenergie en zonne-energie bijna volledig versnipperde toeleveringsstructuur schuil. De aanbestedende overheidsinstantie is de Bondsrepubliek Duitsland, die zelf niet actief is als inschrijver.

| (42) | Het BKartA voegt eraan toe dat op grond van klimaatbeleidsoverwegingen en de daaruit voortvloeiende politieke uitbreidingsdoelstellingen en -specificaties, de aanbestedingsregels met betrekking tot alle hernieuwbare energiebronnen gericht zijn op de uitbreiding van het aanbod van elektriciteit uit hernieuwbare energiebronnen en een dienovereenkomstige stijging van de vraag naar subsidiabele projecten. Het actuele en potentiële bod van bieders in het kader van de aanbesteding hangt daarentegen onder andere af van de beschikbaarheid van overeenkomstige grond voor nieuwe projecten. Biedingen voor bestaande installaties zijn momenteel alleen praktisch relevant in de biomassasector. In het geval van onshore-windenergie zijn er al biedingen voor technisch aanzienlijk verbeterde installaties op dezelfde locatie (repowering). Bieden op nieuwe installaties is altijd mogelijk en komt in de praktijk het meeste voor. De toegang tot de markt wordt ook vergemakkelijkt door het feit dat de levering van hernieuwbare elektriciteit niet wordt gekenmerkt door een intensieve, lokale inzet van personeel. Bovendien is concurrentie om de toepasselijke waarden voor de ondersteuning van elektriciteitsproductie uit hernieuwbare energiebronnen geen concurrentie om de markt. Bij een gunning wordt geen monopolie of machtspositie op de downstreammarkt toegekend, aangezien de verkoop van de opgewekte elektriciteit op de groothandelsmarkt plaatsvindt in een concurrerende omgeving tegen prijzen die worden bepaald door marktmechanismen. |
| --- | --- |

(42)

Het BKartA voegt eraan toe dat op grond van klimaatbeleidsoverwegingen en de daaruit voortvloeiende politieke uitbreidingsdoelstellingen en -specificaties, de aanbestedingsregels met betrekking tot alle hernieuwbare energiebronnen gericht zijn op de uitbreiding van het aanbod van elektriciteit uit hernieuwbare energiebronnen en een dienovereenkomstige stijging van de vraag naar subsidiabele projecten. Het actuele en potentiële bod van bieders in het kader van de aanbesteding hangt daarentegen onder andere af van de beschikbaarheid van overeenkomstige grond voor nieuwe projecten. Biedingen voor bestaande installaties zijn momenteel alleen praktisch relevant in de biomassasector. In het geval van onshore-windenergie zijn er al biedingen voor technisch aanzienlijk verbeterde installaties op dezelfde locatie (repowering). Bieden op nieuwe installaties is altijd mogelijk en komt in de praktijk het meeste voor. De toegang tot de markt wordt ook vergemakkelijkt door het feit dat de levering van hernieuwbare elektriciteit niet wordt gekenmerkt door een intensieve, lokale inzet van personeel. Bovendien is concurrentie om de toepasselijke waarden voor de ondersteuning van elektriciteitsproductie uit hernieuwbare energiebronnen geen concurrentie om de markt. Bij een gunning wordt geen monopolie of machtspositie op de downstreammarkt toegekend, aangezien de verkoop van de opgewekte elektriciteit op de groothandelsmarkt plaatsvindt in een concurrerende omgeving tegen prijzen die worden bepaald door marktmechanismen.

| (43) | In eerdere besluiten (25) heeft de Commissie geoordeeld dat het bestaan van aanbestedingen om de hoogte van de steun voor regelingen inzake hernieuwbare elektriciteit te bepalen een belangrijke factor was om de rechtstreekse blootstelling aan mededinging te bepalen. In het onderhavige geval, dat betrekking heeft op Duitsland, erkent het BKartA weliswaar de besluitvormingspraktijk van de Commissie, maar stelt het voor om een aanvullend criterium in te voeren waarmee een onderscheid kan worden gemaakt naargelang van de intensiteit van de concurrentie voor de subsidie in de afzonderlijke aanbesteding. Dit criterium kan een overinschrijving van ten minste 25 % van de aanbestede capaciteit zijn. De BDEW betwijfelt of het haalbaar is om een dergelijk criterium toe te passen, aangezien de overinschrijving pas na de aanbesteding kan worden gemeten, terwijl de aanbestedende instanties hun eigen aanbestedingen moeten organiseren alvorens aan dergelijke aanbestedingen deel te nemen. Dit zou een vrijstelling de facto ongeldig maken. |
| --- | --- |

(43)

In eerdere besluiten (25) heeft de Commissie geoordeeld dat het bestaan van aanbestedingen om de hoogte van de steun voor regelingen inzake hernieuwbare elektriciteit te bepalen een belangrijke factor was om de rechtstreekse blootstelling aan mededinging te bepalen. In het onderhavige geval, dat betrekking heeft op Duitsland, erkent het BKartA weliswaar de besluitvormingspraktijk van de Commissie, maar stelt het voor om een aanvullend criterium in te voeren waarmee een onderscheid kan worden gemaakt naargelang van de intensiteit van de concurrentie voor de subsidie in de afzonderlijke aanbesteding. Dit criterium kan een overinschrijving van ten minste 25 % van de aanbestede capaciteit zijn. De BDEW betwijfelt of het haalbaar is om een dergelijk criterium toe te passen, aangezien de overinschrijving pas na de aanbesteding kan worden gemeten, terwijl de aanbestedende instanties hun eigen aanbestedingen moeten organiseren alvorens aan dergelijke aanbestedingen deel te nemen. Dit zou een vrijstelling de facto ongeldig maken.

25

| (44) | In eerdere besluiten heeft de Commissie geoordeeld dat een aanbestedingsprocedure voor subsidies voor de opwekking van hernieuwbare elektriciteit een indicatie was van blootstelling aan concurrentie. Zo merkte de Commissie in haar besluit betreffende Nederland (26) op dat “de toekenning van de SDE+-subsidie blootstaat aan concurrentie via een biedingssysteem, waardoor producenten van duurzame elektriciteit worden gestimuleerd een gedisciplineerd aanbestedingsbeleid te voeren”. Evenzo heeft de Commissie in Besluit (EU) 2020/1499 betreffende Italië (27) opgemerkt dat gezien het grote aantal aanvragers en biedingen voor de respectieve aanbestedingen, de meer recente subsidieregelingen in een concurrerende omgeving functioneerden. In Besluit (EU) 2020/1500 betreffende Litouwen (28) heeft de Commissie opgemerkt dat in het kader van de derde steunregeling geproduceerde elektriciteit op premies gebaseerde steun ontvangt die wordt vastgesteld via een aanbesteding en dat die regeling blootstond aan concurrentie. Tot slot heeft de Commissie in haar besluit over Denemarken (29) opgemerkt dat de toekenning van overheidssubsidies blootstond aan concurrentie via een biedingssysteem. In lijn met die eerdere besluiten is de Commissie daarom van mening dat installaties voor de productie van hernieuwbare elektriciteit die zijn onderworpen aan directe handel waarbij de toepasselijke waarde via aanbestedingen is vastgesteld, rechtstreeks aan mededinging blootstaan. |
| --- | --- |

(44)

In eerdere besluiten heeft de Commissie geoordeeld dat een aanbestedingsprocedure voor subsidies voor de opwekking van hernieuwbare elektriciteit een indicatie was van blootstelling aan concurrentie. Zo merkte de Commissie in haar besluit betreffende Nederland (26) op dat “de toekenning van de SDE+-subsidie blootstaat aan concurrentie via een biedingssysteem, waardoor producenten van duurzame elektriciteit worden gestimuleerd een gedisciplineerd aanbestedingsbeleid te voeren”. Evenzo heeft de Commissie in Besluit (EU) 2020/1499 betreffende Italië (27) opgemerkt dat gezien het grote aantal aanvragers en biedingen voor de respectieve aanbestedingen, de meer recente subsidieregelingen in een concurrerende omgeving functioneerden. In Besluit (EU) 2020/1500 betreffende Litouwen (28) heeft de Commissie opgemerkt dat in het kader van de derde steunregeling geproduceerde elektriciteit op premies gebaseerde steun ontvangt die wordt vastgesteld via een aanbesteding en dat die regeling blootstond aan concurrentie. Tot slot heeft de Commissie in haar besluit over Denemarken (29) opgemerkt dat de toekenning van overheidssubsidies blootstond aan concurrentie via een biedingssysteem. In lijn met die eerdere besluiten is de Commissie daarom van mening dat installaties voor de productie van hernieuwbare elektriciteit die zijn onderworpen aan directe handel waarbij de toepasselijke waarde via aanbestedingen is vastgesteld, rechtstreeks aan mededinging blootstaan.

26

27

28

29

| (45) | Het BKartA is van mening dat “post-subsidie”-installaties blootstaan aan rechtstreekse concurrentie omdat zij van de netbeheerder een teruglevertarief krijgen dat gelijk is aan de marktwaarde minus de forfaitaire marketingkosten. De Commissie is het met deze analyse eens. |
| --- | --- |

(45)

Het BKartA is van mening dat “post-subsidie”-installaties blootstaan aan rechtstreekse concurrentie omdat zij van de netbeheerder een teruglevertarief krijgen dat gelijk is aan de marktwaarde minus de forfaitaire marketingkosten. De Commissie is het met deze analyse eens.

| (46) | Volgens het BKartA hebben andere “post-subsidie”-EEG-installaties geen rechten kunnen ontlenen aan het EEG. Zij zijn overeenkomstig § 21a EEG onderworpen aan overige directe handel. Alle EEG-installaties die overeenkomstig § 21a EEG zijn onderworpen aan overige directe handel nemen op dezelfde manier deel aan de markt voor eerste verkoop van elektriciteit als elk ander elektriciteitsopwekkingssysteem dat niet wordt ondersteund uit hoofde van het EEG. Inmiddels is deze vergoedingscategorie al relevant voor nieuwgebouwde installaties, zoals zonne-energiecentrales aan land. Deze installaties staan bloot aan algemene concurrentiekrachten. De Commissie deelt het standpunt dat installaties voor hernieuwbare elektriciteit die zijn onderworpen aan overige directe handel, rechtstreeks blootstaan aan concurrentie. |
| --- | --- |

(46)

Volgens het BKartA hebben andere “post-subsidie”-EEG-installaties geen rechten kunnen ontlenen aan het EEG. Zij zijn overeenkomstig § 21a EEG onderworpen aan overige directe handel. Alle EEG-installaties die overeenkomstig § 21a EEG zijn onderworpen aan overige directe handel nemen op dezelfde manier deel aan de markt voor eerste verkoop van elektriciteit als elk ander elektriciteitsopwekkingssysteem dat niet wordt ondersteund uit hoofde van het EEG. Inmiddels is deze vergoedingscategorie al relevant voor nieuwgebouwde installaties, zoals zonne-energiecentrales aan land. Deze installaties staan bloot aan algemene concurrentiekrachten. De Commissie deelt het standpunt dat installaties voor hernieuwbare elektriciteit die zijn onderworpen aan overige directe handel, rechtstreeks blootstaan aan concurrentie.

| (47) | Voor de toepassing van dit besluit, en onverminderd het mededingingsrecht, moeten de hierboven genoemde factoren worden beschouwd als een indicatie van de blootstelling aan mededinging van installaties voor de productie van hernieuwbare elektriciteit die onderworpen zijn aan directe handel waarbij de toepasselijke waarde wettelijk is vastgesteld, directe handel waarbij de toepasselijke waarde via aanbestedingen is vastgesteld, oude, “post-subsidie”- installaties voor de productie van hernieuwbare elektriciteit en installaties voor de productie van hernieuwbare elektriciteit die zijn onderworpen aan overige directe handel in Duitsland. Aangezien aan de voorwaarden van artikel 34 van Richtlijn 2014/25/EU is voldaan, kan worden geconcludeerd dat Richtlijn 2014/25/EU bijgevolg niet van toepassing is op opdrachten voor die activiteiten in Duitsland. |
| --- | --- |

(47)

Voor de toepassing van dit besluit, en onverminderd het mededingingsrecht, moeten de hierboven genoemde factoren worden beschouwd als een indicatie van de blootstelling aan mededinging van installaties voor de productie van hernieuwbare elektriciteit die onderworpen zijn aan directe handel waarbij de toepasselijke waarde wettelijk is vastgesteld, directe handel waarbij de toepasselijke waarde via aanbestedingen is vastgesteld, oude, “post-subsidie”- installaties voor de productie van hernieuwbare elektriciteit en installaties voor de productie van hernieuwbare elektriciteit die zijn onderworpen aan overige directe handel in Duitsland. Aangezien aan de voorwaarden van artikel 34 van Richtlijn 2014/25/EU is voldaan, kan worden geconcludeerd dat Richtlijn 2014/25/EU bijgevolg niet van toepassing is op opdrachten voor die activiteiten in Duitsland.

4.   CONCLUSIE

CONCLUSIE

| (48) | Gezien de hierboven onderzochte elementen worden de activiteiten in verband met de opwekking van en de groothandel in hernieuwbare elektriciteit waarvoor teruglevertarieven en een elektriciteitstoeslag voor huurders gelden in Duitsland, geacht niet te voldoen aan de in artikel 34, lid 1, van Richtlijn 2014/25/EU neergelegde voorwaarde van rechtstreekse blootstelling aan concurrentie. |
| --- | --- |

(48)

Gezien de hierboven onderzochte elementen worden de activiteiten in verband met de opwekking van en de groothandel in hernieuwbare elektriciteit waarvoor teruglevertarieven en een elektriciteitstoeslag voor huurders gelden in Duitsland, geacht niet te voldoen aan de in artikel 34, lid 1, van Richtlijn 2014/25/EU neergelegde voorwaarde van rechtstreekse blootstelling aan concurrentie.

| (49) | Richtlijn 2014/25/EU moet derhalve van toepassing blijven wanneer aanbestedende instanties opdrachten gunnen die bedoeld zijn om de uitvoering van deze activiteiten mogelijk te maken, of wanneer prijsvragen worden georganiseerd om die activiteiten in dat geografische gebied te verrichten. |
| --- | --- |

(49)

Richtlijn 2014/25/EU moet derhalve van toepassing blijven wanneer aanbestedende instanties opdrachten gunnen die bedoeld zijn om de uitvoering van deze activiteiten mogelijk te maken, of wanneer prijsvragen worden georganiseerd om die activiteiten in dat geografische gebied te verrichten.

| (50) | Gezien de hierboven onderzochte factoren moet de voorwaarde van rechtstreekse blootstelling aan concurrentie van artikel 34, lid 1, van Richtlijn 2014/25/EU in Duitsland geacht worden te zijn vervuld voor activiteiten in verband met de opwekking van en de groothandel in hernieuwbare elektriciteit die onderworpen zijn aan directe handel waarbij de toepasselijke waarde wettelijk is vastgesteld (wanneer de toepasselijke installatiespecifieke waarde gedurende twaalf opeenvolgende maanden lager is dan de marktwaarde (of een overeenkomstige maar toekomstgerichte stroomafnameovereenkomst-index)), directe handel waarbij de toepasselijke waarde via aanbestedingen is vastgesteld, overige directe handel en oude, “post-subsidie”-installaties voor de opwekking van hernieuwbare elektriciteit. |
| --- | --- |

(50)

Gezien de hierboven onderzochte factoren moet de voorwaarde van rechtstreekse blootstelling aan concurrentie van artikel 34, lid 1, van Richtlijn 2014/25/EU in Duitsland geacht worden te zijn vervuld voor activiteiten in verband met de opwekking van en de groothandel in hernieuwbare elektriciteit die onderworpen zijn aan directe handel waarbij de toepasselijke waarde wettelijk is vastgesteld (wanneer de toepasselijke installatiespecifieke waarde gedurende twaalf opeenvolgende maanden lager is dan de marktwaarde (of een overeenkomstige maar toekomstgerichte stroomafnameovereenkomst-index)), directe handel waarbij de toepasselijke waarde via aanbestedingen is vastgesteld, overige directe handel en oude, “post-subsidie”-installaties voor de opwekking van hernieuwbare elektriciteit.

| (51) | Aangezien er is voldaan aan de voorwaarde van niet-beperkte toegang tot de markt, is Richtlijn 2014/25/EU niet van toepassing wanneer aanbestedende instanties opdrachten gunnen die bedoeld zijn om het verrichten van die activiteiten in Duitsland mogelijk te maken, noch wanneer prijsvragen worden uitgeschreven voor het verrichten van dergelijke activiteiten in dat geografische gebied. |
| --- | --- |

(51)

Aangezien er is voldaan aan de voorwaarde van niet-beperkte toegang tot de markt, is Richtlijn 2014/25/EU niet van toepassing wanneer aanbestedende instanties opdrachten gunnen die bedoeld zijn om het verrichten van die activiteiten in Duitsland mogelijk te maken, noch wanneer prijsvragen worden uitgeschreven voor het verrichten van dergelijke activiteiten in dat geografische gebied.

| (52) | Dit besluit laat de toepassing van de mededingingsregels van de Unie en de bepalingen op andere gebieden van het recht van de Unie onverlet. Met name zijn de criteria en methoden die worden gebruikt om rechtstreekse blootstelling aan concurrentie te beoordelen overeenkomstig artikel 34 van Richtlijn 2014/25/EU niet noodzakelijk identiek aan die welke worden gebruikt om een beoordeling te verrichten volgens artikel 101 of artikel 102 van het Verdrag of volgens Verordening (EG) nr. 139/2004 van de Raad (30), zoals bevestigd door het Gerecht (31), |
| --- | --- |

(52)

Dit besluit laat de toepassing van de mededingingsregels van de Unie en de bepalingen op andere gebieden van het recht van de Unie onverlet. Met name zijn de criteria en methoden die worden gebruikt om rechtstreekse blootstelling aan concurrentie te beoordelen overeenkomstig artikel 34 van Richtlijn 2014/25/EU niet noodzakelijk identiek aan die welke worden gebruikt om een beoordeling te verrichten volgens artikel 101 of artikel 102 van het Verdrag of volgens Verordening (EG) nr. 139/2004 van de Raad (30), zoals bevestigd door het Gerecht (31),

30

31

HEEFT HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD:

Artikel 1

Richtlijn 2014/25/EU is niet van toepassing op de gunning van opdrachten die aanbestedende instanties plaatsen om in Duitsland de volgende activiteiten te kunnen uitoefenen:

| — | de opwekking van en de groothandel in hernieuwbare elektriciteit door installaties voor de opwekking van hernieuwbare elektriciteit die zijn onderworpen aan directe handel waarbij de toepasselijke waarde wettelijk is vastgesteld (mits de toepasselijke installatiespecifieke waarde gedurende twaalf opeenvolgende maanden lager is dan de marktwaarde (of een overeenkomstige maar toekomstgerichte PPA-index)); |
| --- | --- |

—

de opwekking van en de groothandel in hernieuwbare elektriciteit door installaties voor de opwekking van hernieuwbare elektriciteit die zijn onderworpen aan directe handel waarbij de toepasselijke waarde wettelijk is vastgesteld (mits de toepasselijke installatiespecifieke waarde gedurende twaalf opeenvolgende maanden lager is dan de marktwaarde (of een overeenkomstige maar toekomstgerichte PPA-index));

| — | de opwekking van en de groothandel in hernieuwbare elektriciteit door installaties voor de opwekking van hernieuwbare elektriciteit die zijn onderworpen aan directe handel waarbij de toepasselijke waarde via aanbestedingen is vastgesteld; |
| --- | --- |

—

de opwekking van en de groothandel in hernieuwbare elektriciteit door installaties voor de opwekking van hernieuwbare elektriciteit die zijn onderworpen aan directe handel waarbij de toepasselijke waarde via aanbestedingen is vastgesteld;

| — | de opwekking van en de groothandel in hernieuwbare elektriciteit door installaties voor de opwekking van hernieuwbare elektriciteit die zijn onderworpen aan overige directe handel; |
| --- | --- |

—

de opwekking van en de groothandel in hernieuwbare elektriciteit door installaties voor de opwekking van hernieuwbare elektriciteit die zijn onderworpen aan overige directe handel;

| — | de opwekking van en de groothandel in elektriciteit door oude, “post-subsidie”-installaties voor de opwekking van hernieuwbare elektriciteit. |
| --- | --- |

—

de opwekking van en de groothandel in elektriciteit door oude, “post-subsidie”-installaties voor de opwekking van hernieuwbare elektriciteit.

Artikel 2

Richtlijn 2014/25/EU blijft van toepassing op de gunning van opdrachten die aanbestedende instanties plaatsen om in Duitsland de volgende activiteiten te kunnen uitoefenen:

| — | de opwekking van en de groothandel in hernieuwbare elektriciteit door installaties voor de opwekking van hernieuwbare elektriciteit waarvoor een vast teruglevertarief geldt; |
| --- | --- |

—

de opwekking van en de groothandel in hernieuwbare elektriciteit door installaties voor de opwekking van hernieuwbare elektriciteit waarvoor een vast teruglevertarief geldt;

| — | de opwekking van en de groothandel in hernieuwbare elektriciteit door installaties voor de opwekking van hernieuwbare elektriciteit waarvoor een elektriciteitstoeslag voor huurders geldt. |
| --- | --- |

—

de opwekking van en de groothandel in hernieuwbare elektriciteit door installaties voor de opwekking van hernieuwbare elektriciteit waarvoor een elektriciteitstoeslag voor huurders geldt.

Artikel 3

Dit besluit is gericht tot de Bondsrepubliek Duitsland.

Gedaan te Brussel, 21 september 2023.

Voor de Commissie

Thierry BRETON

Lid van de Commissie

---

(1)  
  PB L 94 van 28.3.2014, blz. 243.

1

(2)  Uitvoeringsbesluit (EU) 2016/1804 van de Commissie van 10 oktober 2016 betreffende de nadere regels voor de toepassing van de artikelen 34 en 35 van Richtlijn 2014/25/EU van het Europees Parlement en de Raad betreffende het plaatsen van opdrachten in de sectoren water- en energievoorziening, vervoer en postdiensten (PB L 275 van 12.10.2016, blz. 39).

2

(3)  Richtlijn (EU) 2019/944 van het Europees Parlement en de Raad van 5 juni 2019 betreffende gemeenschappelijke regels voor de interne markt voor elektriciteit en tot wijziging van Richtlijn 2012/27/EU (PB L 158 van 14.6.2019, blz. 125).

3

(4)  Blz. 3 van het verzoek.

4

(5)  Overeenkomstig bijlage 1, nr. 4, EEG 2021 en EEG 2023 wordt de jaargemiddelde marktwaarde berekend op basis van het kalenderjaargemiddelde van de spotmarktprijs voor de desbetreffende energiebron op de elektriciteitsbeurzen waarop elektriciteitsproducten voor de prijszone voor Duitsland kunnen worden verhandeld.

5

(6)  Bijgevolg acht de Commissie het niet nodig om deze vergoeding goed te keuren op grond van de wetgeving inzake staatssteun; zie de webpagina “FAQ” van het federale Ministerie van Economische Zaken en Energie over goedkeuring uit hoofde van de staatssteunwetgeving, punt 6, https://www.bmwk.de/Redaktion/DE/FAQ/EEG-2021-FAQ/faq-beihilferechtlichen-genehmigung-eu-kommission.html

6

(7)  Uitvoeringsbesluit 2012/218/EU van de Commissie van 24 april 2012 waarbij de productie van en groothandel in elektriciteit uit conventionele bronnen in Duitsland worden vrijgesteld van de toepassing van Richtlijn 2004/17/EG van het Europees Parlement en de Raad houdende coördinatie van de procedures voor het plaatsen van opdrachten in de sectoren water- en energievoorziening, vervoer en postdiensten (PB L 114 van 26.4.2012, blz. 21).

7

(8)  Uitvoeringsbesluit (EU) 2018/71 van de Commissie van 12 december 2017 tot vrijstelling van de productie en groothandelslevering van elektriciteit in Nederland van de toepassing van Richtlijn 2014/25/EU van het Europees Parlement en de Raad betreffende het plaatsen van opdrachten in de sectoren water- en energievoorziening, vervoer en postdiensten en houdende intrekking van Richtlijn 2004/17/EG (PB L 12 van 17.1.2018, blz. 53).

8

(9)  Uitvoeringsbesluit (EU) 2020/1499 van de Commissie van 28 juli 2020 betreffende de toepasselijkheid van Richtlijn 2014/25/EU van het Europees Parlement en de Raad op de productie van en de groothandel in elektriciteit uit hernieuwbare bronnen in Italië (PB L 342 van 16.10.2020, blz. 8).

9

(10)  Uitvoeringsbesluit (EU) 2020/1500 van de Commissie van 28 juli 2020 betreffende de toepasselijkheid van Richtlijn 2014/25/EU van het Europees Parlement en de Raad ten aanzien van opdrachten geplaatst voor activiteiten die verband met de productie van en groothandel in elektriciteit in Litouwen (PB L 342 van 16.10.2020, blz. 15).

10

(11)  Uitvoeringsbesluit (EU) 2022/1376 van de Commissie van 26 juli 2022 betreffende de toepasselijkheid van artikel 34 van Richtlijn 2014/25/EU van het Europees Parlement en de Raad op de productie en groothandelslevering van elektriciteit in Denemarken (PB L 206 van 8.8.2022, blz. 42).

11

(12)  Verklaring van het BKartA over het verzoek van de BDEW voor een besluit betreffende de toepasselijkheid van artikel 34, lid 1, van Richtlijn 2014/25/EU op de productie van EEG-elektriciteit en aanverwante activiteiten van installaties die sinds 1 januari 2012 in Duitsland in bedrijf zijn genomen (B8-70/20). Zie ook de verklaring van het BKartA over het verzoek van Ørsted A/S om een besluit betreffende de toepasselijkheid van artikel 34, lid 1, van Richtlijn 2014/25/EU op de productie van EEG-elektriciteit uit offshorewindparken in Duitsland (B8-102/20) van 25 mei 2022, punt C.1, blz. 11.

12

(13)  BKartA, D. van 10.7.2018, B4-80/17, punt 167 e.v. — EnBW/MWV; BKartA, zaakverslag van 31.5.2019, B8-28/19 over de verwerving van een minderheidsbelang door RWE/E.ON.

13

(14)  Verzoek, punt 3.2.

14

(15)  Uitvoeringsbesluit 2012/218/EU.

15

(16)  Zie het verzoek van Ørsted, blz. 40.

16

(17)  BNetzA/BKartA, monitoringsverslag 2022. blz. 52 e.v.

17

(18)  Verklaring van het BKartA, ibid., blz. 44.

18

(19)  § 21, lid 1, punt 1, EEG.

19

(20)  § 21, lid 3, EEG.

20

(21)  § 20 EEG.

21

(22)  § 20 en 22 EEG.

22

(23)  § 23b, lid 2, EEG.

23

(24)  § 21a EEG.

24

(25)  Uitvoeringsbesluit (EU) 2018/71 (PB L 12 van 17.1.2018, blz. 53) (Nederland), Uitvoeringsbesluit (EU) 2020/1499 (PB L 342 van 16.10.2020, blz. 8) (Italië), Uitvoeringsbesluit (EU) 2020/1500 (PB L 342 van 16.10.2020, blz. 15) (Litouwen) en Uitvoeringsbesluit (EU) 2022/1376 (PB L 206 van 8.8.2022, blz. 42) (Denemarken).

25

(26)  Uitvoeringsbesluit (EU) 2018/71 (Nederland), punt 21.

26

(27)  Uitvoeringsbesluit (EU) 2020/1499 (Italië), punt 38.

27

(28)  Uitvoeringsbesluit (EU) 2020/1500 (Litouwen), punt 30.

28

(29)  Uitvoeringsbesluit (EU) 2022/1376, punt 29.

29

(30)  Verordening (EG) nr. 139/2004 van de Raad van 20 januari 2004 betreffende de controle op concentraties van ondernemingen (PB L 24 van 29.1.2004, blz. 1).

30

(31)  Arrest van het Gerecht van 27 april 2016, Österreichische Post AG/Commissie, T-463/14, ECLI:EU:T:2016:243, punt 28. Zie ook overweging 44 van Richtlijn 2014/25/EU.

31

---