CS 314937-U 03/16/2020

www.cdc.gov/COVID19

Waxa aad samaynayso haddii aad qaaddo 

cudurka coronavirus 2019 (COVID-19) 

Haddii aad qabto COVID-19 ama aad ka shakisan tahay inaad qaadday fayraska keena COVID-19, raac 

tilmaamaha hoose si aad gacan uga gaysato kahortagga cudurka inuu ku faafo dadka gurigaaga jooga 

ama bulshada. 

Guriga joog marka laga tago inaad doonanayso daryeel 

caafimaad 

Waa inaad yarayso hawlaha gurigaaga ka baxsan, marka laga tago 

inaad doonanayso daryeel caafimaad. Ha tagin shaqada, dugsiga, 

ama meelaha dadwaynaha. Iska ilaali isticmaalidda gaadiidka 

dadwaynaha, cid isla-raacidda, ama tagsiyada.

Gooni uga bax dadka kale iyo xayawaanka gurigaaga jooga

Dadka: Intii suurtogal ah, waa inaad joogto qol gaar ah oo ka gaar 

ah dadka kale ee gurigaaga jooga. Sidoo kale waa inaad isticmaasho 

xamaam gaar ah, hadduu jiro.

Xayawaanka: Ha taaban xayawaanka la rabbaysto iyo kuwa kaleba 

markii aad xanuusan tahay. Fiiri COVID-19 iyo xayawaanka si aad u 

hesho macluumaad dheeraad ah.

Hore ula sii hadal inta aad booqan dhakhtarkaaga 

Haddii aad leedahay ballan caafimaad, wac bixiyaha daryeelka 

caafimaad oo u sheeg inaad qabto ama laga yaabo inaad qabto 

COVID-19. Tani waxay ka caawin doontaa xafiiska bixiyaha daryeelka 

caafimaad inuu tallaabooyin qaado si uu uga ilaaliyo dadka kale inay 

cudurka qaadaan ama baylah u noqdaan.

Xiro af-xir

Waa inaad xirato af-xir markii aad dadka kale u dhawdahay (tusaale, 

aad qol la joogto ama gaadiid wada saaran tihiin) ama xayawaanka 

la rabbaysto iyo kahor inta aadan galin xafiiska bixiyaha daryeelka 

caafimaad. Haddii aadan awoodin inaad xirato af-xir (tusaale ahaan, 

sababtoo ah dhibaato neefsi ayuu kugu keenayaa), markaa waa in 

dadka aad wada deggan tihiin aydaan isku qol joogin, ama waa inay 

xirtaan weji-gashi haddii ay qolkaaga soo galayaan.

Dabool qufaca iyo hindhisadaada 

Afkaaga iyo sankaaga ku dabool softi markii aad qufacayso ama 

hindhisayso. Ku tuur softiga la isticmaalay daasado qashin oo bac la 

galiyey; isla markiibana ku dhaq gacmahaaga saabuun iyo biyo ugu 

yaraan 20 ilbiriqsi ama ku nadiifi gacmahaaga nadiifiyaha gacmaha 

ee alkahoosha leh oo ah ugu yaraan 60-95% alkahool adigoo wada 

gaarsiinaya dhammaan gacmahaaga oo isku xoqaya ilaa aad dareento 

qallayl. Saabuun iyo biyaha waa in la isticmaalo haddii gacmuhu aad u 

uskag badan yihiin.

Iska ilaali wadaagista shayada shakhsiga ah ee guryaha lagu 

isticmaalo 

Waa inaadan la wadaagin suxuunta, koobabka cabbitaanka, 

koobabka, weelka wax lagu cuno, tuwaalada, ama go’a sariirta dadka 

kale ama xayawaanka la rabbaysto ee gurigaaga. Isticmaalka shayadan 

kadib, waa in si dhammaystiran loogu dhaqo saabuun iyo biyo. 

Sida badan nadiifi gacmahaaga

Ku dhaq gacmahaaga saabuun iyo biyo ugu yaraan 20 ilbiriqsi. Haddii 

saabuun iyo biyo ayna jirin, ku nadiifi gacmahaaga nadiifiyaha 

gacmaha ee ay kujirto alkahoosha taasi oo ka kooban ugu yaraan 

60% alkahool, adigoo wada gaarsiinaya gacmahaaga oo dhan oo 

isku xoqaya ilaa aad dareento qallayl. Saabuun iyo biyaha waa in 

la isticmaalo haddii gacmuhu aad u uskag badan yihiin. Iska ilaali 

ku taabashada indhaha, sanka, iyo afkaaga gacmahaaga oo aadan 

dhaqin.

Nadiifi dhammaan meelaha “taabashadu ku badan tahay” 

maalin kasta

Meelaha taabashadu ku badan tahay waxa kamid ah marfishyada, 

miisaska dushooda, gacmaha albaabada, tasiilaadka xamaamka, 

musqulaha, taleefanada, kiiboodhada, miisaska, iyo miisaska 

sariirta la ag dhigo. Sidoo kale, nadiifi meel kasta oo laga yaabo inay 

leedahay dhiig, saxaro, ama dheecaanada jirka. Isticmaal buufinaha 

ama masaxaadaha nadiifinta guryaha loo isticmaalo, adigoo raacaya 

tilmaamaha summadda. Summadaha waxa ku qoran tilmaamaha sida 

badbaadada iyo wax-ku-oolka ah ee loo isticmaalo alaabta nadiifinta 

oo ay kujiraan digtoonida ay tahay inaad samayso markii aad 

isticmaalayso alaabta, sida xirashada gacmo-gashiyada iyo hubinta 

inay hawadu si fiican kuugu soo galayso marka aad isticmaalayso 

alaabta.

La soco astaamahaaga

Raadso daryeel caafimaad oo dhakhso ah haddii xanuunkaagu ka sii 

darayo (tusaale, neefsigu kugu adkaado). Kahor raadinta daryeel, 

wac bixiyahaaga daryeelka caafimaad oo u sheeg in lagaa baaray, 

ama lagaa baarayo COVID-19. Xiro af-xir kahor inta aadan galin 

xarunta. Tallaabooyinkan waxay ka caawin doonaan xafiiska bixiyaha 

daryeelka caafimaad inuu ka ilaaliyo dadka kale ee xafiiska jooga ama 

qolka sugitaanka inay cudurka qaadaan

ama baylah u noqdaan. 

U sheeg bixiyahaaga daryeelka caafimaad inuu waco waaxda 

caafimaadka deegaanka ama gobolka. Dadka la galiyey la socosho 

joogto ah ama Isla-socoshada la fududeeyey waa inay raacaan 

tilmaamaha ay bixiso waaxda caafimaadka deegaankooda ama 

shaqo-yaqaanada caafimaadka shaqeed, sidii kolba habboon. 

Haddii aad kujirto xaalad degdeg ah oo caafimaad una baahan tahay 

wicitaanka 911, u sheeg hawlwadeenka kala dirista qaabilsan in lagaa 

baaray, ama lagaa baarayo COVID-19. Haddii ay suurtogal tahay, xiro 

af-xir kahor inta ayna ku soo gaarin adeegyada caafimaadka xaaladda 

degdegga ah.

Joojinta gooni u saaridda guriga

Bukaanada laga helay COVID-19 waa inay ku sii jiraan digtoonida 

gooni u saaridda guriga ilaa halista u gudbinta dadka kale ay noqoto 

mid hoosaysa. Go’aanka joojinta digtoonada gooni u saaridda 

ee guriga waa in loo sameeyo qaab xaalad-ilaa-xaalad ah, iyadoo 

lala tashanayo bixiyayaasha daryeelka caafimaadka iyo waaxaha 

caafimaadka gobolka iyo deegaanka.