title: "Kareelien (Republiik)"
text: "At Republik Kareelien (\u00fc\u00fcb R\u00fcs: \u0420\u0435\u0441\u043f\u0443\u0301\u0431\u043b\u0438\u043a\u0430 \u041a\u0430\u0440\u0435\u0301\u043b\u0438\u044f Resp\u00fablika Kar\u00e9lija [r\u02b2\u026a\u02c8spubl\u02b2\u026ak\u0259 k\u0250\u02c8r\u02b2el\u02b2\u026a(j)\u0259]; \u00fc\u00fcb Kareelisk: Karjalan tazavaldu; \u00fc\u00fcb Fins: Karjalan tasavalta; \u00fc\u00fcb Wepsisk: Karjalan Tazovaldkund) as en republiik uun R\u00fcslun. At republiik leit uun a Nuurdwaastr\u00fcslun Bundesdistrikt. Uun a nuurd leit det Murmansk Prowins, uun a uast lei det Witj Sia an det Archangelsk Prowins, uun a s\u00fc\u00fcduast leit det Wologda Prowins, uun a s\u00fc\u00fcd det Leeningrad Prowins an uun a waast Finlun. Det hee 614.064 lidj (2020). At hoodsteed faan't republiik as Petrosawodsk.\n\nGeografii\nAt Republiik Kareelien leit uun a nuurduast faan Euroopa, uun a nuurdwaast faan det europeeisk dial faan R\u00fcslun.\n\n De nuurdermiast ponkt leit uun a nuurd faan de Askijarwi Sia;\n De uastermiast ponkt leit uun de Pudosch Distrikt nai bi de Letj Tscherosero Sia; \n De s\u00fc\u00fcdermiast ponkt leit nai bi't Kap Gabanow (Ladoga Sia);\n De waastermiast ponkt leit uun a s\u00fc\u00fcd faan Sortawala bi a nuurdeeg faan de Pitkjajarwi Sia.\n\nDe Nuurdelk Puulaarkreis gungt troch a nuurd faan Kareelien.\n\nLunskap\n\nDe huuchst ponkt uun't republiik as de Nuorunen Berig (577 m), wat uun a nuurdwaast leit.\n\nWichtig sian uun't republiik san:\n\nDiarten\nAles tup lewe uun't gebiit faan't republiik 63 slacher faan tetjdiarten, diarfaan f\u00f6l, tu bispal de Ladoga-Ringelrob (Pusa hispida ladogensis), det Europeeisk Glidjh\u00f6rnk (Pteromys volans) an det Br\u00fcn Lunguar (Plecotus auritus), uun gefoor faan \u00fctjsterewen san. Bi a struumer k\u00f6n jam a araner faan europeeisk an kanaadisk  biibern s\u00e4.\n\nWaltrenen (Rangifer tarandus fennicus) lewe nai bi Kostomukscha.\n\nKliima\n\nSteeden\n\nD\u00f6n tjiin gratst steeden uun't republiik san:\n\nIindialing faan Ferwalting\nAt republiik hee tau steeden (Petrosawodsk an Sortawala), een steedkreis (Kostomukscha) an 15 distrikten:\n\nBef\u00f6lkring\n\nSpriiken\n\nDet Kareelisk Spriik, ian faan d\u00f6n Finno-Ugrisk spriiken, wurt uun't prowins snaaket. Det as nai bi det Finsk Spriik. Kareelisk hee trii spriikwiisen: rocht Kareelisk, Olonetsisk (livvin kieli) an L\u00fc\u00fcdisk (l\u00fc\u00fcdin kiel\u2019). F\u00f6l lidj teenk, dat d\u00f6n letst tau spriikwiisen apartig spriiken san.\n\nKult\u00fc\u00fcr\n\nLiterat\u00fc\u00fcr\nWichtig uun kareelisk kult\u00fc\u00fcr, \u00fc\u00fcs uun det finsk an eestnisk kult\u00fc\u00fcr, san a Ruunenliitjin, liitjin auer ual staken. F\u00f6l staken uun det finsk natschunaal eepos Kalewala faan skriiwer Elias L\u00f6nnrot (1802-1884) kaam faan ual kareelisk staken. L\u00f6nnrot besch\u00fckt flooksis at gebiit faan't republiik faan n\u00fc. Efter't \u00fctjdun faan't eepos wurd \"Kareelianismus\" (Karelianismi), en intrese uun det kareelisk kult\u00fc\u00fcr, uun det leed 19. juarhunert uun det finsk literat\u00fc\u00fcr an konst en kulturel fenomeen. At lun wurd \u00fc\u00fcs at kwel faan det rocht finsk kult\u00fc\u00fcr betrachtet.\n \nWichtig Kareelisk skriiwern, dachtern an auersaatern uun det 20. juarhunert an 21. juarhunert:\n Wladimir Brendojew (\u0412\u043b\u0430\u0434\u0438\u043c\u0438\u0440 \u0411\u0440\u0435\u043d\u0434\u043e\u0435\u0432; 1931\u20141990)\n Pjotr Semjonow (\u041f\u0451\u0442\u0440 \u0421\u0435\u043c\u0451\u043d\u043e\u0432; 1934-2019), diar uun det Olonetsisk spriikwiis (Livvin kieli) skreew.\n Aleksandr Wolkow (\u0410\u043b\u0435\u043a\u0441\u0430\u043d\u0434\u0440 \u0412\u043e\u043b\u043a\u043e\u0432; 1928-2020)\n Sinaida Dubinina (\u0417\u0438\u043d\u0430\u0438\u0434\u0430 \u0414\u0443\u0431\u0438\u043d\u0438\u043d\u0430; 1934-2022), diar uun det Olonetsisk spriikwiis (Livvin kieli) skreew.\n Vas'a Veikki of Wasili Iwanow (* 1958; \u0412\u0430\u0441\u044f \u0412\u0435\u0439\u043a\u043a\u0438 of \u0412\u0430\u0441\u0438\u043b\u0438\u0439 \u0418\u0432\u0430\u043d\u043e\u0432), diar uun det Olonetsisk spriikwiis (Livvin kieli) skraft.\n Olga Mischina (\u041e\u043b\u044c\u0433\u0430 \u041c\u0438\u0448\u0438\u043d\u0430; * 1933)\n I. S. Sawin (\u0418. \u0421. \u0421\u0430\u0432\u0438\u043d)\n N. N. Pachomow (\u041d. \u041d. \u041f\u0430\u0445\u043e\u043c\u043e\u0432)\n\nHistoore\nUun det R\u00fcs Keiserrik wurd at gebiit faan't republiik faan n\u00fc dial faan det Archangelsk Guwernement an det Olonets Guwernement. 1923 wurd at gebiit det Kareelisk Autonoom Sosialistisk Sowjetrepubliik (ASSR). 1938 wurd de Kandalakscha Distrikt tu det Murmansk Prowins den. 1940 wurd det Kareelisk ASSR det Kareelo-Finsk Sowjet Sosialistisk Republiik (SSR). Kurt diarefter wurd dialen faan Finlun dialen faan't republiik. Uun det Naist W\u00e4\u00e4ltkrich, faan 1941 tu 1944, wurd grat dialen faan det Kareelo-Finsk SSR faan Finlun besaatet. Efter a krich wurd at dial uun a waast faan de Ladoga Sia dial faan det Leeningrad Prowins. Det Kareelo-Finsk SSR wurd 1956 weler det Kareelisk ASSR. At republiik faan n\u00fc wurd de 13. Nofember 1991 gr\u00fcnjlaanjen.\n\nLuke uk diar\n Kareelien\n\nKwelen"