title: "Naist W\u00e4\u00e4ltkrich"
text: "De Naist W\u00e4\u00e4ltkrich wiar en krich faan 1939 ap tu 1945. Hi begand 1. September 1939 m\u00e4 en tjiisken uungrip \u00fc\u00fcb Poolen. Uun 2. September 1945 naam de krich en aanj m\u00e4 a kapitulatschoon faan Jaapaan. Uun de Naist W\u00e4\u00e4ltkrich san \u00fcngefeer 55 miljuun mensken st\u00f6rwen. 6 miljuun juuden san bi de Holocaust ambroocht.\n\nA Krich uun Euroopa \nA krich uun Euroopa begand uun September 1939 an naam uun Mei 1945 en aanj.\n\nTjiisk Uungrip \u00fc\u00fcb Poolen, September 1939 \nDe uungrip begand 1. September 1939 de maaren klook 04.40, an naam 6. Oktuuber 1939 en aanj, efter Tjiisklun an at Sowjetunioon hial Poolen besaatet haa.\n\nDe Wonterkrich, 1939-1940 \nDe Wonterkrich (\u00fc\u00fcb finsk: talvisota, \u00fc\u00fcb sweedsk: vinterkriget, \u00fc\u00fcb r\u00fcs \u0417\u0438\u043c\u043d\u044f\u044f \u0432\u043e\u0439\u043d\u0430 Simnjaja Wojna) wiar en krich twesken at Sowjetunioon an Finlun. Hi begand 30. Nofember 1939 \u00fc\u00fcs sowjetisk saldooten marschiaret iin uun Finlun iin. De krich naam 13. Marts 1940 en aanj.\n\nAuerfaal \u00fc\u00fcb Noorweegen an Denemark, April-J\u00fc\u00fcne 1940 \n\u00c4\u00e4der de maaren faan 9. April 1940, marschiaret tjiisk saldooten iin uun Denemark iin. Det deens regiaring kapituliaret ungefeer am a klook seeks, efter letjet welerstant. De salew dai greeb det tjiisk krichsmariine, lochtwoopen an armee Noorweegen uun. Jo naam banen en dai steeden \u00fc\u00fcb a eeg am a s\u00fc\u00fcd faan't lun. Welerstant faan noorsk saldooten fereewenet det f\u00f6\u00f6rwertsgungen faan tjiisk saldooten. Britisk saldooten lunigt 12.-17. April bi \u00c5ndalsnes am Bergen tu nemen, man jo k\u00fcd ei at steed nemen. Jo wurd ewakuiaret 1.-2. Mei. En \u00f6ler sk\u00f6\u00f6l faan britisk saldooten lunigt 4. April bi Namsos am Trondheim tu nemen. Uk lunigt 19. April fraans\u00f6\u00f6sk saldooten bi at steed. Jo k\u00fcd Trondheim ei nem an wurd ewakuiaret 3.-4. Mei. Britisk an fraans\u00f6\u00f6sk saldooten lunigt 14.-18. April bi Narwik. Jo hed deellaagen an tjiisk saldooten besaatet 28. Mei at steed. D\u00f6n letst britisk an fraans\u00f6\u00f6sk saldooten wurd 8. J\u00fc\u00fcne ewakuiaret. Det noorsk armee uun Noorweegen kapituliaret 10. J\u00fc\u00fcne, 1940.\n\nWaastfialtooch, Mei-J\u00fc\u00fcne 1940 \n\nDe waastfialtooch begand 10. Mei, 1940 m\u00e4 uungriper \u00fc\u00fcb Luksemborig, Holun, Belgien an\u2019t nuurden faan Frankrik. Luksemborig wurd at aanj faan a dai tutool besaatet. Tjisk saldooten auerskreed 12. Mei det fraans\u00f6\u00f6sk grens.  Holun kapituliaret 15. Mei. Brussel wurd 17. Mei faan tsjiisk saldooten besaatet. 20. Mei sted tjiisk panser bi Abbeville bi a Ingelskanaal. 26. Mei begand at ewakuiaring faan ingels an fraans\u00f6\u00f6sk saldooten faan det fraans\u00f6\u00f6sk steed faan Dunkerque, wat naam 4. J\u00fc\u00fcne en aanj. Leopold III., de k\u00f6ning faan d\u00f6n Belgier, kapituliaret 28. Mei m\u00e4 sin saldooten jinauer det Tjiisk Rik. Itaaljen ferklaaret 10. J\u00fc\u00fcni krich an marschiaret iin uun\u2019t s\u00fc\u00fcden faan Frankrik iin. Det fraans\u00f6\u00f6sk regiaring ferleet de like dai Pariis an fjauer daar leeder, besaatet tjiisk saldooten at steed. De Waastfialtooch naam 22. J\u00fc\u00fcne m\u00e4 en woopenrau twesken Frankrik an Tjiisklun en aanj.\n\nLochtslacht am Ingelun, 1940-1941 \nAt Lochslacht am Ingelun wiar en fersch\u00fck faan det tjiisk lochtwoopen at kapitulatschoon faan faan d\u00f6n Ferianigt K\u00f6ningrik \u00fc\u00fcb\u2019t twingen tu saten. At slacht d\u00fc\u00fcret faan J\u00fc\u00fcle 1940 ap tu Oktuuber 1940. Det wiar en deellaag f\u00f6r det tjiisk lochtwoopen.\n\nGreks-Italjeens Krich, 1940-1941 \nDe Greks-Italjeens Krich begand 28. Oktuuber 1940. Uun Nofember naam italjeens saldooten Konitsa an Igoumenitsa. Det greks armee begand 14. Nofember en jinofensiiwe an naam 22. Nofember at steed faan Kor\u00e7\u00eb. 6. April 1941 treed Tjiisklun de krich iin. Hi d\u00fc\u00fcret apt u 23. April 1941. Efter de deellaag faan Grekenlun wiar en besaating, wat ap tu 1944 d\u00fc\u00fcret.\n\nOnernemen Barbarossa, 1941 \nOnernemen Barbarossa wiar en inwasioon faan at Sowjetunioon faan Tjiisklun an \u00f6ler lunen. Det begand 22. J\u00fc\u00fcne 1941. Tjiisk saldooten naam 27. J\u00fc\u00fcne at steed faan Minsk an 19. September Kiew. Uun Deetsember wiar tjiisk saldooten nai bi Moskau, man jo k\u00fcd at steed ei nem.\n\nSlacht am Stalingrad, 1942-1943 \nUun samer 1942 jeew at en fialtooch uun\u2019t s\u00fc\u00fcden faan Ruslun an uun August begand en fersch\u00fck at steed faan Stalingrad tu nem.  At fersch\u00fck kaam ei tu brud an tjiisk saldooten uun\u2019t steed kapituliaret 2. Febrewoore 1943. Tjiisk saldooten begand en turagtooch.\n\nItaaljenfialtooch, 1943-1945 \nDe Itaaljenfialtooch begand m\u00e4 det 10. J\u00fc\u00fcle 1943 inwasioon faan Sisiilien. Diktatoor Benito Mussolini wurd 25. J\u00fc\u00fcle ufsaatet. En woopenrau wurd faan d\u00f6n italjeener 8. September bek\u00e4\u00e4ndmaaget. Tjiisk saldooten besaatet at nuurden an at maden faan Itaaljen. Ameerikoons saldooten naam 4. J\u00fc\u00fcne 1944 Room. De fialtooch d\u00fc\u00fcret ap tu 1945.\n\nD-Day (1944)  \nD-Day wiar de iarst dai (6. J\u00fc\u00fcne, 1944) faan\u2019t Operaatschuun Neptune, wat en dial faan\u2019t landing faan ameerikoons, britisk an kanaadisk saldooten uun\u2019t Normandii wiar. Det wiar en sturemuungrip ap \u00fc\u00fcb d\u00f6n tjiisk waaluunlaagen an det skeebin faan\u2019n braghood.\n\n\u00d6ler slachter uun Euroopa \n Operatschuun Market Garden (1944): Det Ferianigt K\u00f6ningrik jin Tjiisklun\n Ardennenoffensiiwe (1944): Tjiisklun jin d\u00f6n Ferianigt Stooten\n Slacht am Berliin (1945): Ruslun jin Tjiisklun\n\nA Krich uun Aafrika \nA krich uun Aafrika begand 10. J\u00fc\u00fcne 1940 \u00fc\u00fcs Itaaljen jin d\u00f6n Ferianigt K\u00f6ningrik de krich ferklaaret. Italjeens saldooten marschiaret 9. September 1940 iin uun Egypten iin man toog efter a Slacht faan Sidi Barrani uun Deetsember turag. Do britisk an austraalisk saldooten marschiaret iin uun Liibyen iin an naam Tobruk 22. Janewoore 1941.  Austraalisk saldooten naam 6. Febrewoore Benghazi. Jo kaam 9. February bi El Agheila tu stalstunen. Tjiisk saldooten wurd tu Liibyen s\u00e4\u00e4nt. Jo naam 24. Marts El Agheila.  Do begand britisk an austraalisk saldooten turag tu tjien.\nWichtig slachten wiar:\n Belaagring am Tobruk (1941): Tjiisklun jin det Ferianigt K\u00f6ningrik an Austraalien\n Slacht am Gazala (1942): Det Ferianigt K\u00f6ningrik jin Tjiisklun an Itaaljen\n Naist Slacht am El Alamein (1942): Det Ferianigt K\u00f6ningrik jin Tjiisklun an Itaaljen\nDe krich uun Aafrika naam 13. Mei 1943 en aanj.\n\nA Krich uun Aasien \nA krich uun Aasien begand f\u00f6\u00f6r de Naist W\u00e4\u00e4ltkrich.  Det begand 7. J\u00fc\u00fcle 1937 \u00fc\u00fcs de Naist Jaapaans-Schiinees Krich an wurd 7. Deetsember 1941 dial faan de Naist W\u00e4\u00e4ltkrich.  Det naam 9. September 1945 en aanj.\n\n Naist Jaapaans-Schiinees Krich (1937-1945): Jaapaan jin Schiina\n Uungrip \u00fc\u00fcb Pearl Harbor (1941): Jaapaan jin d\u00f6n Ferianigt Stooten\n Slacht uun a Korallensia (1942): D\u00f6n Ferianigt Stooten an Austraalien jin Jaapaan\n Slacht am Midway (1942): D\u00f6n Ferianigt Stooten jin Jaapaan\n\nSowjetisk-Jaapaans Krich \nDe Sowjetisk-Jaapaans Krich (\u00fc\u00fcb R\u00fcs: \u0421\u043e\u0432\u0435\u0442\u0441\u043a\u043e-\u044f\u043f\u043e\u043d\u0441\u043a\u0430\u044f \u0432\u043e\u0439\u043d\u0430; \u00fc\u00fcb Jaapaans: \u30bd\u9023\u5bfe\u65e5\u53c2\u6226) begand 9. August 1945. Sowjetisk saldooten marschiaret iin uun Manchukuo. A krich naam 2. September en aanj.\n\nLuke uk \n Iarst W\u00e4\u00e4ltkrich\n\nNaist W\u00e4\u00e4ltkrich"