title: "Adolf Hitler"
text: "Adolf Hitler (* 20. April 1889 \u00f6n Braunau bi di Inn \u00f6n Boowenuasterrik; \u2020 30. April 1945 \u00f6n Berlin) (Uk Aadji Hii, Aadji Br\u00fcn of Aadji Aarberstiinst) wiar fan 1933 bit 1945 Diktaator fan't D\u00fctsk Rik.\n\nFan Juuli 1921 wiar hi Fuarseter fan di NSDAP, en 1923 forsoocht hi, di Weimarer Republik t\u00f6 st\u00f6rt (Hitlerputsch). \nHitler skref en Bok \"Mein Kampf\", wat 1925 und 1926 \u00fctk\u0101m, en fortelti diar al, wat hi me di Juuden en Mensken fan \u00fc\u0111er Menskenslachen fuarhair), kuurt, sin Ideologii fan Natjon\u0101lsotsjalismus.\n\nDi 30. Januwaari 1933 waar Hitler Rikskanzler. Hi organisiareti daalkens, dat dit Teenken \u00f6n D\u00fctskl\u00f6n bluat jit jen Rochting haa k\u00fcr. \nHoken ek diart\u00f6 pasi k\u00fcr of wil, di waar iin \u00f6n Kontsentratsjoonslaager braacht, foltert en aaft uk ombraacht.\n\n\u00dcs Rikspresident Paul von Hindenburg \u00f6n di 2. August 1934 storev, da smet Hitler di tau Amten t\u00f6hop, sa dat hi biiring waar. \n\nDi Juuden \u00f6n D\u00fctskl\u00f6n waar muar en muar Rochten luas, en Hitler en sin Liren maaketi di Gisetsi diarfuar t\u00f6 pas (T. B. N\u00fcrnb\u0101riger Gisetse fan 1935, Nowemberpogroomi 1938).\n\nHitler breek me forskeligi Man\u00f6\u00f6wern di Kontrakti fan Versailles (Ee\u0111er di jest W\u0101relkrich ofsl\u00f6\u00f6ten). \n\u00d6n di Propaganda waar di Politik fan di NSDAP-Regiaring \u00fcs gur Fuartrap weeget, en dit haa di miist D\u00fctsken t\u00f6mendst bit 1939 liift, en Hitler wiar populeer.\n\n1938 aurnoom Hitler di Weermacht en seet di \u00d6nsl\u00fct fan Uasterrik d\u00f6\u00f6r. Hi slot en breek Kontrakti, \u00fcs em dit \u00f6n Haur k\u0101m, sa \u00fcs dit \"M\u00fcnchner Abkommen\" (30. September 1938), hurme hi dit Sudeetenl\u00f6n iin \u00f6n dit D\u00fctsk Rik aurnem k\u00fcr. Diaraur ging hi al \u00f6n di 15. Marts 1939 me dit \"\u00d6nstekenslain fan di Rest-Tschechei\" hen. \n\u00dcs hi da \u00f6n di Sptember 1939 uk jit \u00fcp Poolen luasging, k\u0101m diarfan di Taust W\u0101relkrich \u00f6n Euroopa. \n\u00d6n di 31. Juuli 1940 d\u0113r Hitler Biskiir, dat hi t\u00f6\u00f6gen di Sowjetunion uk jit Krich haa wil. Me des Krich (Bigent \u00f6n di 22. Juuni 1941 \u00fcs \"Unternehmen Barbarossa\u201c, \"fuar dit Wening fan Leewentsr\u00fcm uasterfuar\" wil hi di Sowjetunion \u00f6nsteken slaa.\nFuaral wil hi diarme bi di Roostofi fan diar kum (Kuurn, Erz en \u00d6\u00f6l), aurdat dit D\u00fctsk Rik dit bi di Rusen bal ek muar bitaali k\u00fcr en sa en Krich t\u00f6\u00f6gen Engel\u00f6n en Ameerika ek t\u00f6 maaki wiar.\n\n\u00d6ner dit Hitler-Regime sen ombi 54.000.000 Mensken omkemen.\nDi 30. Aprilmuun fan 1945 noom Hitlers W\u00fcf Eva Braun Zyank\u0101li (Hi her h\u00f6\u00f6r j\u00fcst friit), en Hitler skuat h\u00f6msalev duar.\n\nHitler \u00f6n Nuur\u0111friisl\u00f6n\n\nDi Aarberstiinst heer di N\u00f6sidik \u00fcp S\u00f6l becht en leeterhen uk dit Raantem-Beken. Di Kasernen \u00f6n List, Weesterl\u00f6n en H\u00f6rnem sa \u00fcs \u00f6n Raantem (Seeflochthaawen)waar uk \u00f6n di 30er Jaaren bigent of becht. \u00d6n di Alemb\u00f6\u00f6g \u00f6n List waar nai bi di Uastindienfaarershuk en Deekwerk fan Basaltstiiner \u00f6nern fuar di D\u00fcnemern liar.\nDi NS braacht diarme Aarbersluas Mensken fuar n\u00f6gen Jil \u00f6n Aarber, en dit wiar ek olterfuul Mensken.\nDi Propaganda k\u00fcr man dach gur fortel, hur fain j\u00fc fuar Bruarwening s\u00f6richet heer, dat dit uk ee\u0111er di Krich jit liift waar.\n\nDi Sk\u00fc\u00fclaarberen bi di Weeterkanten en Raantem-Beken haa S\u00f6l mal foranert. Di Turismus, \u00fcs em di deling keent, wiar s\u00f6ner des Bechningen noch ek sa gurt \u00fctfeelen.\nNaa List en H\u00f6rnem waar Betonstraaten becht. Fuarof wiar H\u00f6rnem bal gaar ek diar, en List wiar mal litj.\n\n\u00d6n Ladelund jaav et en KZ, \u00fcs dit \u00f6n Schwesing aurl\u00f6p. Biiring Laagern wiar fuaral B\u00fctenstairen fan Neuengamme, hurfan t\u00f6leest jit masi Fungeni \u00f6n di Skeepen Cap Arcona en Thielbek omkemen sen.\n\nFuar des en masi muar Liren jeft et uk \u00f6n Nuur\u0111friisl\u00f6n Sn\u00f6felstiiner.\n\nLuki uk jir \n \n \n\nPolitiker\nD\u00fctskl\u00f6n"