title: "Aluminium/s\u00f6"
text: "Aluminium es en keemisk Element me dit Teeken Al en di Atoomnumer 13. Di Kl\u00f6\u00f6r fan des Metal es S\u00f6lwerwit.\n\nHur'ling dit f\u00fcnen waar \nMateriaalien, d\u0101nen me aluminium forb\u00fcnen sen, sen al sent D\u00fc\u00fcsenden fan Jaaren bikeent. Aluminium waar \u00f6n't Jaar 1807 fan Humphry Davy f\u00fcnen. Hi forsaacht en maaki dit fan Aluminiumoxid. \u00d6n't Jaar 1825 k\u00fcr Hans Christian \u00d8rsted al en \u00fcnriin Aart fan Aluminium fan Aluminiumkloorid en K\u0101liumamalgaam maaki. Di jest Jaaren wiar Aluminium sa j\u00fc\u00fcr, dat em diar bluat Ornamenti sa \u00fcs dit Washington Monument nomen waar. \n1886 k\u00fcr Hall-Heroult pros\u00e4s di elektrokeemisk Produktsjoon fan Aluminium t\u00f6 slaagi fo, en da waar dit g\u00f6nstiger.\n\nNoom\nDi Noom kumt fan dit latiinsk Uurt \u2018alumen\u2019 (Alaun).\n\nRiin Aluminium en Legiaringen\n\nAluminium es ek rocht tai, hat breekt olter lecht en halt ek fuul Toch \u00fct. Dir riini Aluminium ken em dit bit 17 N/mm\u00b2 straak jer dat et leenger bleft (Dit giar bit 17 N/mm\u00b2 we\u0111er \u00fcp sin ual Maat t\u00f6beek).\nDit wat sa forkoopet uur, ken al 90 N/mm\u00b2 hual en let h\u00f6m bit 34 N/mm\u00b2 straak. \nEm snaket diar uk fan di Straak-Grensi, diar en Materiaal heer.\nDiarom es uk dit wat w\u00fc \u00fcs Aluminium keen, en Legiaring, diar uk Duraluminium (Duraabli Aluminium: Alu, wat wat \u00fcthalt) jit: \n 4%   K\u00f6\u00f6per (Cu) \n 1%   Magneesium (Mg) \n 1%   Mangaan Mn \n 0,5% Siliizium (Si)\n\nLegiaringen sa \u00fcs uk fuar Auto- Weel- en Motoorweel-weelen en Fliigern kum \u00fcp aur 700 N/mm\u00b2.\n\nFan Natuur es Aluminium al me Silicium t\u00f6hop.\n\nBiaarbering fan Aluminium \nEfen aur h\u00f6nert Jaaren ken Aluminium n\u00fc maaket uur, en deling uur aur di hiili W\u0101rel wat diarfan maaket.\nDit Metal es lecht (ombi di tr\u0113r Diil fan Iirsen of Bronzi), en di Legiaring (se boowen) es bal lik sa stark en tai t\u00f6\u00f6gen Korosioon, man ek t\u00f6\u00f6gen Spaningskorosioon. \nAluminium ken di Stroom gur f\u00f6\u00f6ri,  en dit let h\u00f6m gur b\u00f6\u00f6g.\n\nSenerlig di Fliiger- en R\u00fcmskepsindustrii maaki fuul me dit diari lecht Metal. VW her jerer en Legiaring fan Aluminium en silizium fuar Motorh\u00fc\u00fcsingen (AS 21 en leeter AS 41), \u00fcs di Maskiinen jit me Lucht k\u00f6\u00f6let waar en aur muar Maskiinenkraft olter w\u0101rem waar. \n\nAluminium ken Infraruar Leecht en forskeligi UV-Straalen spaili. Dit Materiaal let h\u00f6m uk gur \u0101pdampi (Spailteleskoopi), en sa ken dit uk fuar di Astronomii n\u00fctet uur. \n\nAaftinoch uur Aluminium me Lasersjern biaarbert.\n\nKraam fan Aluminium\n Deodorant (ek ekoloogisk)\n Forpakingen: Aluminiumfooli\n Sp\u00f6ltj\u00fcch (Dinky Toys)\n Transport (Auto, Fliiger, W\u0101relsr\u00fcmfliiger, Iirsenbaan, Skeepen esf.)\n H\u00fcsstanddgiraaten (Krochen en Ponen, Siaren en gaafeln, Prekelneereln esf.)\n Campingtj\u00fcch (Fuar't telt es uk Tj\u00fcch fuar \u00f6nerwai t\u00f6 k\u00f6\u00f6kin)\n Elektrisk Hoogspaningsk\u0101beln (F\u00f6\u00f6rt bluat 63% fan di Stroom, diar K\u00f6\u00f6per f\u00f6\u00f6rt, man et weecht bluat en Tr\u0113r diarfan)\n Konstruksjoonsechningg (Raamen, D\u00fc\u00fcren)\n Weelen (Aluminium Autoweelen)\n Le\u0111ern, Stiigtj\u00fcch\n Buati, Retingsskeepen, uk F\u00f6riskeepen (d\u0101nen muar naa boowen hen)\n Pop- of Blinj-Neeten\n\nTechnik\nF\u00fcsiik\nMineraalen"