title: "Tetrapoodi"
text: "Me Tetrapoodi (Greeksk: \u03c4\u03b5\u03c4\u03c1\u03b1, tetra = fjuur; \u03c0\u03bf\u03b4\u03ad\u03c2, podes = Fet) es en Weeterkantensk\u00fc\u00fclsbechning fan Beton meent.\nHat jeft uk masi Diirter, wat Tetrapooden sen, alis, wat fjuur Biiner heer, sa \u00fcs uk di Mensk.\n\nDi Jeremer fan san Bechning sen sa \u00fctrocht, dat em h\u00f6m en Tetraeder diarbi fuarstel ken.\nEn Tetrapoodi heer en Wecht fan ombi 6 t.\nWan em jam br\u00fck wel, da liit em di \u00f6n en Reeg aur- of t\u00f6\u00f6chenark\u00fc\u0111er, dat di san bet forkanti.\nJa skel di Kraft fan di Braning wechnem, dat di ek muar sa hart t\u00f6\u00f6gen't L\u00f6n' slait.\nDit uur uk Welenbreeker n\u0113mt.\n\nHistoorii \nDi Taacht fuar Tetrapoodi es fan Frankrik kemen.\nDit wiar en Instituut, Ets. Neyrpic \u00f6n Grenoble. Fan't Jaar 1950 \u00f6n waar Tetrapooden \u00f6n manig L\u00f6nen fuar Neyrpic patentiaret.\n\nHur'ling Tetrapooden maaket uur \nTetrapooden sen rocht iinfach t\u00f6 maaki.\nDat et ek sa j\u00fc\u00fcr uur, kum fuar't Miist Betonlasters en giti jaar Beton iin \u00f6n Foremen, wat al diar stuun, hur di Tetrapooden hen skel.\nDi Foremen sen fan Iirsen maaket en sit me Skr\u00fc\u00fcwen t\u00f6hop, dat em di \u00fctenachtler fo en we\u0111er bin\u00fcti ken. \nWan di Beton hart es, da skr\u00fc\u00fcft em di Foremen \u00fctenachler en nemt di Tetrapoodi fuar't miist me en Swumkr\u0101n \u00fct en stelt di hen, hur di bliif skel.\n\nHur ja uk br\u00fckt uur\nTetrapooden uur ek bluat t\u00f6\u00f6gen di See nomen. Uk fuar di Kanten fan Stroomer ken ja t\u00f6 pasi kum, dat di Kanten ek sa \u00fctsp\u00f6\u00f6let uur. Des es da aaftinoch uk gur fuar forskelig Diirter en Fesken, wat twesken di Tetrapooden uuni ken.\nFuar Haawenkanten en Iinfaarten uur Tetrapooden nomen, dat di Kant h\u00f6\u00f6r Forem wat leenger bihual ken.\n\nFuar S\u00f6l' sen di Tetrapooden mal ring \n\u00d6n H\u00f6rnem heer em Tetrapooden hensmeten, dat ek sa fuul L\u00f6n' fan H\u00f6rnem-Or wechsp\u00f6\u00f6let uur skul.\nFan des k\u0101m man ek olterfuul Gurs: Di Or heer twesken di Jaaren 1968 en 2010 60% fan h\u00f6\u00f6r D\u00fcnems\u00f6n forleesen.\nDi Tetrapooden ken dat Weeter jaa bremsi, man ja ken di S\u00f6n' ek fasthual. Aaftinoch waar ja uk \u00f6nersp\u00f6\u00f6let en forsaketi \u00f6n di S\u00f6n'.\n\n\u00d6n H\u00f6rnem jeft et en Langs- en en Twerkwerk fan Tetrapooden. S\u00fc\u0111ern fan des Aarbern es di Lee fan di Weeterstroom, wat fan Nuur\u0111weesten kumt.\nDit meent: Luv es di Nuur\u0111weesterkant, Lee es di S\u00fc\u0111er-S\u00fc\u0111uasterkant.\nWan di Weeterstroom, wat langs di Str\u00f6n \u00f6nkumt, fan en Twerkwerk bremset uur, da uur di Weetermasi h\u00f6\u00f6r Energii ek luas.\nDat Weeter breekt hent\u00f6 Weesten \u00fct, dr\u00fckt diar jit muar Weeter wech, en di hiili Druk maaket en gurt Wirbelstroom, wat t\u00f6\u00f6gen di Klokreeg we\u0111er hent\u00f6 di Str\u00f6n' wel (Dit es di iinfachst Wai fuar't Weeter).\nDiar kumt da bi \u00fct, dat s\u00fc\u0111ern fan di Tetrapooden gurt H\u00f6\u00f6ler \u00f6\u00f6n \u00f6n di Str\u00f6n en di D\u00fcnemer sp\u00f6\u00f6let uur. \nDat Uurt diarfuar es Lee-Erosioon.\n\n\u00d6n't Jaar 2005 wiar fan 105 ha, wat et 1968 jit wesen wiar, bluat jit 43 ha aurblefen.\nDit fing da uk dat \"Landesamt f\u00fcr K\u00fcstenschutz und Naturschutz\"(LKN) sa laangsem me. \nDat jest wat maaket waar, wiar, dat dat Twerkwerk kuurter maaket waar. Di Tetrapooden waar hent\u00f6 Heligl\u00f6n-D\u00fcnem faart. Diar k\u00fcr ja fuar di Kant fan di D\u00fcnemer \u00f6n D\u00fcnem br\u00fckt uur.\nSa waar S\u00f6l' ombi 40% fan't Twerkwerk lekelk we\u0111er luas.\n\nWat me di Rest pasiari skel, da uur jam di Eksperten ek iinig: Di Geoloogi Dr. Ekkehard Klatt sair, dat dat Beest es, wan di Tetrapooden hiilendal wech kum.\n\u00dc\u0111er Lir meen, dat em fan dat gurt Twerkwerk hok litjer Twerkwerken maaki skel, en des sen di, hoken wat t\u00f6 sii haa.\nSa sjocht em \u00f6n't Jaar 2013, wat ja \u00f6n 2012 maaket haa:\n\nForaneringen \u00f6n't Jaar 2012\nIin \u00f6n di Jaaresbirocht fan di Weeterkantensjutslir bi di S\u00f6l'ring Foriining wiar t\u00f6 lees, dat em \u00f6n 2012 Tetrapooden fan't ual Twerkwerk omlair heer.\nDiarbi skel \u00fctkum, dat dat Langswerk forbeetert uur en di Lee-Erosioon mener.\nEm heer diar n\u00fc dat Langswerk leenger maaket en s\u00fc\u0111erfuar fan't ual Twerkwerk jit en litjer Jen henbecht.\nDi Forleengering fan't Langswerk giar \u00fcs en B\u00f6\u00f6g hent\u00f6't Weeter, sa dat dat Jen jit en litj Twerkwerk uuren es.\n\nForaneringen ee\u0111er di Aarberen fan't LKN \u00f6n 2012.\n\nDi \"green\" Tetrapooden weegi jit Algen. Ja sen fuarof \u00f6ner Weeter wesen, \u00fcs ja jit t\u00f6't ual' Twerkwerk jert haa.\n\nProjekti fan di \u00dctfinjers \nDat Alfred-Wegener-Institut (AWI) heer \u00f6n't Jaar 2009 en Projekt bigent fuar \u00fctt\u00f6finj, wat di Tetrapooden fuar Foraneringen bi di Struktuur fan di Weeterkanten bringi.\nJa wel fuaral uk weet, we\u0111er en wat h\u00f6m diarfan bi di Heef en di Heef-Ingi foranert.\n\nMiliteerisk Br\u00fck t\u00f6\u00f6gen Panzers \nTetrapooden sen al \u00fcs Barieeri t\u00f6\u00f6gen Panzers br\u00fckt uuren.\nBi di San Giacomo Pass heer em Tetrapooden iin \u00f6n en Bach smeten, dat em diar ek muar me Panzers langs k\u00f6\u00f6r k\u00fcr, wan di fr\u00f6\u00f6sen of \u00fctdr\u00fcget wiar.\n\nLuki uk hjir \n\n Landesbetrieb f\u00fcr K\u00fcstenschutz, Nationalpark und Meeresschutz Schleswig-Holstein\n Info des LKN, Fl\u00e4chenentwicklung der H\u00f6rnum Odde (PDF-Datei; 303 kB)\n f\u00fcr die Verwendung als Panzersperre\n\nKwelen \n\nS\u00f6l'\nH\u00fcdrologii"