title: "Ren\u00e9 Descartes"
text: "Ren\u00e9 Descartes [\u0281\u0259\u02c8ne de\u02c8ka\u0281t] (\u00fc\u00fcb Latiinsk: Renatus Cartesius; * 31. Marts 1596 uun La Haye en Touraine; \u2020 11. Febrewoore 1650 uun Stockholm) wiar en frans\u00f6\u00f6sk filosoof, matemaatiker an nat\u00fc\u00fcrwedenskapsmaan. Hi wiar begr\u00fcnjiger faan det \u00e4\u00e4der neitidjelk Ratschunalismus.\n\nLeewent\nRen\u00e9 Descartes wurd uun La Haye uun Touraine b\u00e4\u00e4ren. Hi wiar dring faan en parlamentsriad, Joachim Descartes. Hi kaam uun det aachst juar iin uun det Jesuitenkolegium bi La Fl\u00e8che, huar hi ham uun\u2019t matematiik \u00fctjteeknet. Am erfaaringen tu saamlin, naam hi, uun\u2019t \u00e4\u00e4ler faan ian-an-twuntig, krichstiinst an maaget oner Moritz faan Oraanien an Johann T\u2019Serclaes faan Tilly krichst\u00f6\u00f6ger uun Holun an Tjiisklun m\u00e4, naam uun a Slacht bi de Witj Berig (8. Nofember 1620) oner de Graaf faan Buquoy jin a B\u00f6\u00f6men dial an oner desalew herfeerer uun Ungarn jin a T\u00fcrken streed. Hi befaadet ham uun\u2019t stalen iiwrigst m\u00e4 wedenskapelk werk an sin iarst werk De Musica wurd f\u00f6\u00f6r Breda uun Holun skrewen wurd. A besl\u00fctj, al f\u00f6\u00f6ruurdialen tu apjiiwen an \u00fc\u00fcb seeker an \u00fcntwiiwlig gr\u00fcnjlaagen ale faan neien troch ei ufh\u00e4ngig forsking aptubagen, faadet 1619 hi uun en wonterlaager f\u00f6\u00f6r Neuburg. \n\nEfter en apenthual uun Pariis, huar hi A Reegeln f\u00f6r't Rachting faan a Geist (R\u00e8gles pour la direction de l'esprit; 1628) skreew, leet hi ham uun Holun deel. Galileo Galilei sin feruurdialing (1633) leet ham at \u00fctjdun faan at Ufhanling auer a W\u00e4\u00e4lt \n(Trait\u00e9 du monde) apdun. A Diskurs auer't Metood (Discours de la m\u00e9thode) an trii aufsatsen auer't optik, meteorologii an geometrii wurd man 1637 \u00fctjden. 1641 wurd a Metaf\u00fc\u00fcsisk Meditatschuunen (M\u00e9ditations m\u00e9taphysiques) an 1644 a Prinsiipien faan't Filosofii (Principes de philosophie) \u00fctjden. A Prinsiipien wurd tu k\u00f6ningin Elisabeth faan B\u00f6\u00f6men, diarm\u00e4 hi korespondiaret, feriaret. 1649 wurd a Leidenskapen faan't Sial \u00fctjden. Hi kaam triisis tu Frankrik turag, huar hi 1647 Blaise Pascal draapet. Aanj 1649 ging hi tu Sweeden \u00fc\u00fcb k\u00f6ningin Christina sin beed. Kurt efter sin uunkemst stoorew hi.\n\nFilosofii\nDescartes ferbant at skepsis faan traditschuun jinauer m\u00e4't huuchschetsung faan't fernonft tu'n apkleererisk werk.\n\nLuke uk diar \n\nFilosoof\nMatemaatiker"