title: "Toonle\u0111er"
text: "En Toonle\u0111er es en Reeg fan T\u00f6\u00f6ni, diar \u00fcs \u00d6rdning n\u00fctet uur, dat em salev en Liren, me d\u0101nen em Musiik sp\u00f6li wel, en Aart fan R\u00fcm haa, hurbenen em \u00f6nerwai es.\n\nBikeent es fuaral di iinfachi Diatoonsk Toonle\u0111er,  diar et \u00f6n Dur en Moll jeft. Diatoonsk kumt fan Greeksk en jit sa fuul \u00fcs \"em giar d\u00f6\u00f6r di hiilen Toonst\u00f6\u00f6pen\".\nEn diar sen w\u00fc uk al bi di Senerlighairen: Hat jeft hiili Toonst\u00f6\u00f6pen en sok, diar hualev sen.\n\nJit dit ek uk Okt\u0101vi?\nEn Okt\u0101vi es en Interval, en diarfan des, diar au aacht T\u00f6\u00f6ni giar (\"Okt-\" \u00f6n latiinsk stuunt fuar \"aacht\"). \nFuar di Toonle\u0111er es dit ek di rocht Noom.\n\nStruktuur bi Dur\n\n\u00dcp dit Skelt sjocht em, dat twesken di wit Tasten somtirs suurt Knopen seet en somtirs ek.\nDit hinget diarme t\u00f6hop, dat \n C-Dur bluat \u00fcp wit Tasten sp\u00f6let uur (Niin Fuarteeken)\n En diatoonsk Toonle\u0111er ek bluat hiili Toonst\u00f6\u00f6pen heer.\n\nBi Dur sen twesken di Tr\u0113rst en di Fjuurst sa \u00fcs twesken di Soowenst en di Aachtst Toon di \"nat\u00fc\u00fcrelk\" Hualevtoontst\u00f6\u00f6pen.\n\nWat pasiaret bi G-Dur?\nDit es rocht iinfach t\u00f6 forklaari: Gung dach jens fan di Toon G me di Reeg t\u00f6't naist G.\nWan D\u00fc bi dit Skelt bi H best, teeli iinfach lefts fan C f\u00f6rter.\nHur es di hualev St\u00f6\u00f6p? Rocht, twesken E en F, dit meent, twesken Toon Numer 6 en 7.\nDit es mes, en dit l\u00fcnt uk mes. Di hualev St\u00f6\u00f6p skel jaa twesken Toon 7 en 8, bi G-Dur twesken F en G.\nDa helpt bluat, dat em dit F hooger maaket, en dit giar me en Kr\u00fcts (). Achter\u00f6n jit di Toon ek muar F, di jit Fis (Skrewen uk: F).\n\nDit ken em n\u00fc d\u00f6\u00f6r di hiili Kwintenkrais f\u00f6rtersp\u00f6li, \u00fcs naist kumt D, hur dit Cis (C) waant, dit taust Kr\u00fcts.\n\nStruktuur bi Moll\nBi dit Moll, hur w\u00fc om snaki, jert di Moll-Toonle\u0111er me dit salev Fuarteeken 1 1/2 T\u00f6\u00f6ni, trii hualev St\u00f6\u00f6pen of en litj Terz \u00f6ner di Stamtoon fan di Dur-Toonle\u0111er. Stamtoon fan C-Dur es C, klaar.\n\u00d6n di Tastatuur fan't Klawiir ken em se: Twesken C en H es niin suurt Tasti, dit es en hualev St\u00f6\u00f6p. Twesken H en A es en suurt Tasti, dit es da jen hiili of tau hualev St\u00f6\u00f6pen. Dit sen trii, w\u00fc sen bi a-moll, en dit giar uk bluat aur di wit Tasten.\n\nN\u00fc bigen w\u00fc we\u0111er t\u00f6 teeli: Di hualev Toonst\u00f6\u00f6pen sen n\u00fc twesken Numer 2 en 3 en twesken Numer 6 en 7. Dit l\u00fcnt \u00fc\u0111ers \u00fcs Dur, en j\u00fcst diarfuar es dit taacht.\n\nBi Moll sen twesken di Taust en di Tr\u0113rst sa \u00fcs twesken di Sokst en di Soowenst Toon di \"nat\u00fc\u00fcrelk\" Hualevtoontst\u00f6\u00f6pen.\n\nWat pasiaret bi G-Dur?\nDi salev Fraag en salev swaaret: Gung jens fan G trii hualev St\u00f6\u00f6pen dial, en D\u00fc l\u00f6nigst bi E.\nBigen n\u00fc t\u00f6 teeli (F ek auriit), en D\u00fc sjochst, hat kumt aliksa \u00fct, bluat dat dit 5 T\u00f6\u00f6ni hooger es \u00fcs fan C-Dur/a-moll.\n\nJit wat\nHat jeft jit fuul muar diatoonsk Toonle\u0111ern, man hat skel jir diar\u00f6m gung, des t\u00f6 forklaari, hur fuar't Miist me aarbert uur. T\u00f6hop me di Kwintenkrais heer em diarme al hok Weeten, hur em h\u00f6m me \u00fc\u0111er Musikanten aur iinigi ken. - Fuul Formaak!\n\nLuki uk jir \n Tuun\n\nMusiik_S\u00f6lring\nMusiikteorii"