title: "Elektrisk Speening"
text: "Di elektrisk Speening es en Maat \u00f6n di F\u00fcsiik. Dit meet, hurfuul elektrisk Aarber (= Energii) n\u00f6\u00f6rig es, dat en Leering fan en Elektroon of Ion \u00f6n en elektrisk Feld sk\u00f6\u00f6wen uur.\n\nDit Formelteeken U kumt fan latiinsk urgere (tii of sk\u00fc\u00fcv). \u00d6n't SI-s\u00fcsteem uur di Speening me dit Maat Volt (V) ee\u0111er Alessandro Volta biskrewen.\n\nHur dit fan kumt \nSpeening kumt \u00f6n di Nat\u00fc\u00fcr fan Riiwen, sa \u00fcs bi en Lait, hur forskelig Lucht t\u00f6\u00f6genenachtler reft. Bi di Technik kumt Speening aaftinoch fan Induktsjoon. Bi en Baterii kumt di Speening fan en cheemisk Reaktsjoon.\n\nStroomnat en Speeningen \nFuar H\u00fc\u00fc\u00fcsingern uur \u00f6n masi L\u00f6nen en Speening fan 220 of 230 V paraat stelt, \u00f6n \u00fc\u0111er L\u00f6nen sen dit bluat 110 V. Gurter Mskiinen haa 380 V n\u00f6\u00f6rig. Wan Maskiinen \u00f6n Gang sen, da s\u00f6rigt di Speening fuar Stroom. \n\nSpeening x Stroom = Aarber. Diar hooger di Speening es, diar mener mut di Stroom wiis, dat di rocht Efekt of Aarber diarbi \u00fctkumt.\nDit es n\u00f6\u00f6rig t\u00f6 weet aur di Stroom di W\u0101remk maaket, diar giar Kraft \u00fcs W\u0101remk forleesen. Diarom mut K\u0101bel uk mal tjuk wiis, wan di Speening mal litj es.\n\nBistemingen \nDi Speening uur bireeknet fan elektrisk Aarber (= energii)  (\u00fcs Joule of Wattsekunden of Newtonmeeter) en di elektrisk Leering (Q) (\u00fcs Coulomb).\n\n\u00dct\n an \n\nuur\n\n = elektrisk l\u00e4\u00e4s;\n = kr\u00e4\u00e4ft;\n = elektrisk fialm\u00e4\u00e4cht;\n = wai;\n = werk faan't skebin\n\nSpeening en Stroom \nHurfuul Stroom  bi en wes Sppening  lapt, hinget fan di We\u0111erstant  (\u00fcs Ohm) fan di Stroomf\u00f6\u00f6rer (of di Maskiin) of.\n\nSpeening en Efekt \nDi elektrisk Efekt  (\u00fcn Watt) bireeknet em fan elektrisk Aarber  per Tir :\n\nAur di Stroom  h\u00f6m ee\u0111er elektrisk Leering  en Tir  bireeknet, kumt em t\u00f6\n\nLuki uk diar \n Stroom - Stroomkraft - Energii\n\n Ferklaarang faan't sp\u00e4\u00e4nang m\u00e4't \"weedermodel\" (sjiisk)\n\nElektrisiteet"