title: "Nann Peter Mungard"
text: "Nann Peter Mungard (* 30. Juni 1849 \u00f6n Kairem; \u2020 30. Juli 1935 M\u00f8gelt\u00f8nder/Denemark) wiar en Pleeger fan di Nuurdfriisk Spraak.\n\nLeewent \nHi wiar di Faa\u0111er fan di Techter Jens Emil Mungard.\n\nMungard es jerst t\u00f6 See faart, en diarbi braacht hi dit diarhen, dat hi Koptain uur.\nLeeterhen es hi Buer \u00f6n Kairem \u00fcp S\u00f6l' uuren en heer masi fuar dit Kultiviaren fan di Hiir d\u00f6nen.\n\nAarber fuar di Friisk Spraak \n\n\u00dcs jung Gast heer Mungard \u00fcp sin Raisen masi sen en hok Spraaken liirt, diarmung wiar uk japansk. Sin It\u00fc\u00fcs blef man di Friisk Kultuur en Spraak. \n\u00d6n di Jaaren 1903 bit hent\u00f6 1913 s\u00f6rigti hi fuar f\u00fcf \"Friesenfeste\", hur S\u00f6lringer, Feringer en Aamringer Friisen t\u00f6hopk\u0101m en snaki diaraur, wat em fuar di friisk Kultuur maaki k\u00fcr. \nHi saag al, dat em wat maaki skul, wan di diari ek dial gung skul.\n\nNann Mungard uur Iarenmef\u00f6liger fan di weestfriisk Spraak- en Literatuurselskep en di diar Lir sair h\u00f6m, dat hi man en Uurterbok fuar Nuur\u0111friisk maaki skul.  \nNann Mungard hee di jerst Diil fan sin Uurterbok \u00f6n 1913 klaar, en hi hee diart\u00f6 uk en Leesbok fuar Skuulen skrefen.\nBiiring Boker sen man ek \u00fcp Slach drukt en \u00fctd\u00f6nen uuren.\n\nMungard forlet S\u00f6l\nBi di Folksofsteming fan 1920 wiar Nann Peter Mungard fuar en \u00d6nsl\u00fct fan S\u00fc\u0111ersleeswig \u00f6n Denemark, aurdat hi h\u00f6m di Sjuts fan di friisk Kultuur \u00f6n sok litj Staat beeter fuarstel k\u00fcr. \nMiist fan di S\u00f6lringer saag dit \u00fc\u0111ers, en Mungard fing masi Kritik diarfuar en uur uk \"L\u00f6nsforeerer\" skempet. \n\u00dcs di S\u00f6lring Lir jam da gaar ek muar binem wel en Strepopen me Mungards Naam dair\u00f6n \u00fcp di Biiken smet, da wel hi ek muar \u00fcp S\u00f6l blif. \nHi gair hent\u00f6 Denemark, wan 1921 di Hofstair, wat hi sin Seen d\u00f6nen hee, ofbrent wiar. Diar es hi da uk \u00f6n 1935 storefen.\nSin Lefhair t\u00f6 S\u00f6l' bih\u00f6l hi man dach, en \u00fcs hi sair haa skel, wiar hi \"Tief gebeugt, doch ungebrochen.\".\n\nUk di Swaarheren fan sin Seen, Jens Mungard, heer da noch jaar Bigening f\u00fcnen, aurdat hi t\u00f6 sin Faa\u0111er h\u00f6l.\nWam jen hent\u00f6't KZ k\u0101m, da skul h\u00f6m jaa langsen jen denuntsiaret haa.\n\nDi Greevstiin \u00f6n tau Skriifaarten\n\nNann Peter Mungard her sin ain Greevstiin \u0101pteeknet, \u00fcs hi di hol haa wel. \u00d6n des Teekning es en brenendi Skep t\u00f6 se en en Dechting, wat Mungard skrewen her.\nNann Mungard her sin ain Rochtskriiwing \u00fctaarbert, en sa waar dit Dechting \u00fc\u0111ers \u0101pskrewen, \u00fcs Boy-Peter M\u00f6ller dit maaket her:\n\nDit Dechting \u00f6n Mungards Rochtskriiwing\nWat D\u00fc d\u0113st, dit d\u00f6 me Liif en Siil\nFuar Sluurighair tjua Di niin Wiil\nFuar Hualevhair dogt ek en bet\nJa, dit jeft rogtligt bluat Fortr\u00f6t\n\nHarki Got\nD\u00f6 rogt\nWik nemen!\n\nDit Dechting, \u0101pskrewen ee\u0111er Boy-Peter M\u00f6ller\nWat D\u00fc d\u0113rst, dit d\u00f6 me Lif en Siil,\nFuar Sluurighair tjua Di niin Wiil\nFuar Hualevhair docht ek en bet\nJaa, dit jeft rochtlicht bluat Fortr\u00f6t\n\nHarki Got\nD\u00f6 rocht\nWik nemen!\n\nMungards Uurterbok fan 1913\nDat Uuurterbok fan Nann Peter Mungard waar \u00f6n't Jaar 1974 \u00fctd\u00f6nen.\n\nNann Peter Mungard skref jaa en Uurterbok fuar di S\u00f6lring Spraak, n\u0113mt \"For S\u00f6lring Spraak en Wiis\", wat 1909 \u00fctk\u0101m.\nDi Gr\u00fcnj wiar, dat di Feringer en Aamringer jit friisk Uurter her, hur \u00fcp S\u00f6l al Uurter fan D\u00fctsk nomen of \"omdechtet\" waar.\nMungard maaketi Fraagiseereln me forskelig D\u00fctsk Uurter, d\u0101nen di Feringer en Aamringer \u00fcp Friisk \u00fctskriiv skul.\nWan di klaar wiar, aurnoom hi di Uurter fuar S\u00f6lring en Skref di diar me iin.\nDiarfan waar uk dat Bok \"Ein Inselfriesisches W\u00f6rterbuch - Eilunsfriisk Spraak en Wiis\" (1913, drukt 1974) maaket, wat man bluat bit \"O\" giar. Diar wiar jit en Manuskript, wat bit \"W\" giar, man dit es n\u00fcmers prentet uuren.\n\u00d6n't Fuaruurt skriif di Forfaters, dat ja en Rochtskriiwing finj wel, wat ark jen fan di D\u00fctsk Skriiwing wech forstuun en bigrip k\u00fcr.\nWan em dit biluket, sjocht em man dach, dat dit ek beeter t\u00f6 liir es \u00fcs di Aarber fan Boy Peter M\u00f6ller.\nDitdiar \"i\" fuar't kuurt \"e\" achtern bi di D\u00f6-Uurter heer Mungard man wechleten.\nUk bi Mungard jeft et niin tau Konsonanten bi kuurt Vok\u00e4li \n\nTsit\u0101t fan't Fuaruurt: \n\"Die Doppelvokale, welche den Ton dehnen und senken, machen die Sch\u00e4rfung desselben durch Doppelvokale vollst\u00e4ndig \u00fcberfl\u00fcssig; diese sind als unn\u00fctz und erschwerend zu verwerfen.\"\n\nForskelig Uurter \u00f6n di forskelig Skriifaarten\n\nSenerlig aur dit Bok fan Mungard es, dat et en Tabeli es, wat uk di Uurter fan Weesterl\u00f6n'-F\u00f6\u00f6r, Uasterl\u00f6n'-F\u00f6\u00f6r en Aamrem weeget, wan Mungard d\u0101nen her.\n\nMungard\nMungard\nMungard"