title: "Salomoonen"
text: "A Salomon-Eilunen of Salomoonen (ingelsk: Solomon Islands) san en eilunstoot uun Melaneesien.\n\nTrinjam a Salomoonen lei Nauru, Kiribaati, Tuvalu, Fidschi an Vanuatu.\n\nKoord\n\nIindialang \nA Salomoonen wurd tu 9 prowinsen an det hoodst\u00e4\u00e4dregiuun Honiara iindiald.\n\nBef\u00f6lkrang\n\nSpriaken\nDet amtelk spriak faan a eilunen as Ingels. Det lingua franca as Pidschin, wat nai bi Tok Pisin as. D\u00f6n miast \u00f6ler spriaken, wat \u00fc\u00fcb a eilunen spreegen wurd, san Austroneesk spriaken. D\u00f6n Sentraal Salomoonen spriaken, en sk\u00f6\u00f6l faan d\u00f6n Papuaans spriaken, wurd \u00fc\u00fcb enkelt eilunen spreegen.\n\nHistoore\nD\u00f6n Salomoonen wurd woorskiinelk wel f\u00f6\u00f6r amanbi 3000 juar besiidelt. Geliarden liawt, dat lidj, diar Papuaans spriiken spreeg, begand amanbi 30.000 f.Kr. d\u00f6n eilunen tu besiidlin . Lidj, diar Austroneesk Spriiken spreeg, kaam amanbi 4000 f.Kr. an diarm\u00e4 det outrigger kaanu broocht. Twesken 1200 an 800 f.Kr. kaam faan d\u00f6n Bismark Eilunen a f\u00f6\u00f6rfeeder faan a Polyneesier, det Lapita lidj.\n\n1568 lingt spaans siafoorers oner \u00c1lvaro de Menda\u00f1a y Neira (1542\u20131595) faan Peruu detheer sk\u00f6\u00f6l faan eilunen, wat jo f\u00f6r't lun Ophir faan k\u00f6ning Salomoon h\u00e4\u00e4l. 1767 wurd a Salomoonen faan britisk \u00fctjfinjer Philip Carteret (1733-1796) an 1768 faan fraans\u00f6\u00f6sk \u00fctjfinjer Louis Antoine de Bougainville (1729\u20131811) weler \u00fctjf\u00fcnjen. Sant amanbi 1830 werket europeeisk hanelslidj an misionaaren \u00fc\u00fcb a Salomoonen. 1885 an 1889 grenset Tjiisklun an Gratbritanien h\u00f6r berik faan reegiment uun't gebiit faan a Salomoonen uf. April 1885 wurd a nuurd-salomoonen eilunen (Bougainville, Buka, Choiseul, Santa Isabel an Ontong Java) dial faan det tjiisk protektoraat Nei-Guinea. 1893 wurd a s\u00fc\u00fcd-salomoonen eilunen New Georgia, Guadalcanal, Malaita an San Cristobal det Britisk Salomoonen-Eilunen protektoraat. 1898 wurd d\u00f6n Santa Cruz, Rennell an Bellon eilunen dial faan't protektoraat. 1900, efter de 14. Nofember 1899 Berliner Fedrach, ded Tjiisklun tu det britisk protektoraat d\u00f6n Choiseul, Santa Isabel, Shortlands an Ontong Java eilunen.\n\nUun de Iarst W\u00e4\u00e4ltkrich besaat de Austraalisk Bund det tjiisk dial faan a Salomoonen, wat hi faan 1920 tu 1945 \u00fc\u00fcs mandaat faan a V\u00f6lkerbund ferwaltet. Uun a Naist W\u00e4\u00e4ltkrich naam* det jaapaans armee faan Marts tu August 1942 a Salomoonen. M\u00e4 h\u00f6r lokelk lunigin \u00fc\u00fcb Guadalcanal (7. August 1942 tu 8. Febrewoore 1943) feerd d\u00f6n amerikoons armee uun a Pasifiikkrich at anring faan a krich tu h\u00f6r gonst iin. Uun swaar slachten uun a locht uun't sia an uk uun en springen faan h\u00f6r luniginsaldooten faan eilun tu eilun k\u00fcd d\u00f6n Ferianigt Stooten tu 1944 d\u00f6n strateegisk wichtig Salomoonen oner h\u00f6r kontrol bring. \n\n1945 fing Austraalien Bougainville an Buka \u00fc\u00fcs treuhungebiit faan d\u00f6n Feriand Natschuunen tuspreegen. 1975 kaam d\u00f6nheer eilunen tu Papua-Nei-Guinea. 1976 fing a Salomoonen autonomii an 7. J\u00fc\u00fcle 1978 suwereniteet. At klaag faan Papua-Nei-Guinea jin a Salomoonen, det staheuisk Bougainville Revolutionary Army tu halepen, feerd uun d\u00f6n 1990-juaren tu speeningen twesken d\u00f6n tau stooten. Solomon Mamaloni (1943-), diar 1981-1984, 1989-1993 an 1994-1997 f\u00f6\u00f6rmaan faan't regiaring wiar, wurd August 1997 faan Bartholomew Ulufa'alu (1950-2007) uun't baantje apliaset.\n\nPolitiik\nA Salomoonen san sant 1978 lasmoot faan det Commonwealth of Nations.\n\nLuke uk diar \n\n Suwereen stooten uun Melaneesien: Fidschi, Papua-Nei-Guinea, Salomoon-Eilunen, Wanuaatuu.\n\nFutnuuten"