title: "Cap Arcona (Skep, 1927)"
text: "Di Cap Arcona weer en Luksusdamper en dit Flagskep fan di \"Hamburg-S\u00fcdamerika-Linie\". Di Damper waar ee\u0111er dit Kap Arkona \u00fcp dit Ail\u00f6n R\u00fcgen n\u0113mt. Dit Skep waar \u00f6n di 3. Mai 1945 \u00f6ner Weeter sk\u00f6\u00f6ten, fif Daagen leeter wiar di Taust W\u0101relkrich fuarbi. Di Bomben k\u0101m fan engelsk Fliigern, en diarfan k\u0101m di olermiist fan di ~ 4.600 Mensken \u00f6n Buurt om. Nai bi di Cap Arcona lair di Thielbek me 2.800 Mensken, en d\u0101nen k\u0101m fuar't Miist uk ek muar lewendig fan't Skep.\n\nS\u00f6lringern \u00f6n di \"Cap Arcona\"\n\u00d6n di Cap Arcona en \u00f6n \u00fc\u0111er Skeepen wiar Insasen fan dit KZ Neuengamme. Diarmung wiar uk hok S\u00f6lringern, d\u0101nen fastnomen en wechsl\u00f6\u00f6ten uuren wiar, aurdat ja bi di SPD wiar of \u00fc\u0111ers ek di \"rocht\" Meening her of dit uk sair haa.\nFuar hok fan des Mensken sen Sn\u00f6felstiiner forlair uuren. - Jir giar dit t\u00f6 di Sn\u00f6felstiiner \u00fcp S\u00f6l.\n\nAur dit Skep\n\nDi Cap Arcona her h\u00f6\u00f6r jest Faart fan Hamborig naa Argentiinien \u00f6n di 19. November fan't Jaar 1927. Dit Skep wiar bikeent \u00fcs jen fan di dailkst Skeepen t\u00f6 di Tir. Me h\u00f6\u00f6r Dampturbiinen wiar j\u00fc uk waker \u00f6nerwai, sa k\u00fcr \u00f6n 15 Daagen j\u00fc fan Hamborig naa Buenos Aires faar. Uk diarom waar dit Skep fuaral fuar \u00dctwanerers iinseet, man uk Luksusraisendi k\u0101m aaft me langs.\n\nDit Skep wiar fuaral \u00f6n di Liinie Hamborig\u2013Madeira\u2013Rio de Janeiro-Buenos Aires \u00f6nerwai. Fan Nowember 1927 bit August 1939 k\u0101m muar \u00fcs 200.000 Passajiiri me \u00fcp 91 Faarten, wat di Cap Arcona maaket heer. 1928 wiar di Luchtfaart-Pioniir Alberto Santos Dumont \u00f6n Buurt. \nDi 25.\u00a0August 1939 k\u00e3m di Cap Arcona \u00f6ner dit Komando fan Komodoori Richard Niejahr t\u00f6leest fan Buenos Aires t\u00f6beek naa Hamborig. Di salev Dai jert Niejahr aur forsl\u00f6\u00f6ten Funk, dat di Taust W\u0101relkrich bigen skul.\n\n\u00d6n di Krich\nFan 1940 \u00f6n waar di Cap Arcona \u00fcs en Helpskep fuar di Krichsmariini nomen en k\u0101m ek muar \u00fct di Uastsee. Bi di U-Buat-St\u00f6thaawen Gdynia (jerer uk Gdingen of Gotenhafen) waar j\u00fc \u00fcs en Uuniskep n\u00fctet. T\u00f6 des Tir waar diar\u00f6n uk di Film Titanic maaket. Di Film waar 1943 maaket, man \u00f6n D\u00fctskl\u00f6n waar di ek weeget. T\u00f6 dit Jen fan 1944 fing Johannes Gerdts dit Komando. Hi skul fl\u00fccht Mensken fan Uastpreu\u00dfen naa Weesten faar, en achter\u00f6n wiar hi fuar di Mariini \u00f6nerwai. \nGerdts braacht h\u00f6msalev man \u00f6n di 20. Februwaari fan 1945 \u00fcp Skep om, en da waar \u00f6n di 1. Marts Heinrich Bertram Komand\u00f6\u00f6r. Hi maaket di 2. Evakuiaringfaart fan fl\u00fccht Mensken \u00fct di Uasterl\u00f6nen. En tr\u0113r Faart k\u00fcr ek maaket uur, aur di Cap Arcona wat me di Maskiin her. Fan di 14.\u00a0April 1945 \u00f6n lair dit Skep me Maskiinskaaren fuar Neustadt en k\u00fcr ek faar. Di Krichsmariini musterti dit Skep da \u00fct en d\u0113r dit t\u00f6 di Gauleiter Karl Kaufmann \u00f6n Hamborig, aurdat di metjens \u201eReichskommissar f\u00fcr die Seeschiffahrt\u201c wiar. Di Manskep waar fan 250 \u00fcp 70 Seeliren dialseet.\n\nForseenking fan di Cap Arcona\n\nIinbuating fan KZ-Insasen \nAur di Briiten al t\u00f6 hiir wiar, waar di KZ-Insasen fan't Konzentrationslager Neuengamme \u00f6n dit Jen fan di Aprilmuun 1945 naa L\u00fcbeck braacht. Muar \u00fcs 9.000 Insasen waar fan diar \u00fcp Skeepen braacht. \nDi 20. April 1945 k\u0101m ombi 4.000 Insasen bi di L\u00fcbecker Industriehaawen \u00f6n, en ja maast \u00fcp tau Skeepen gung, wat biiring \u00f6nsteken wiar, di Thielbek en di Athen. Uk \u00f6n di Elmenhorst waar Insasen fuar en Tir braacht. Di 26. April k\u0101m jit 2.500 H\u00e4ftlinge fan't KZ Neuengamme sa \u00fcs Mensken, d\u0101nen en Laaptoch aurlewet her, wat fan Todesmarsches vom KZ F\u00fcrstengrube en \u00fc\u0111er sleesisk Laagern wechstj\u00fc\u00fcret uuren wiar. Ja maast \u00fcp di Cap Arcona gung. Koptain wiar jit Heinrich Bertram. Des sair wat t\u00f6\u00f6gen dit gurt Risiko en noom di Insasen bluat \u0101p, dat hi salev ek duarsk\u00f6\u00f6ten waar. Di Cap Arcona her fuar en Tir bit t\u00f6 7.500 Insasen \u00f6n Buurt. Aur dit ring Iit en jit ringer Hygieeni sen diar lal masi Liren st\u00fcrewen\n\nDi 30. Aprilmuun fan 1945 waar di KZ-Insasen fan [Frankrik]] sa \u00fcs uk hok Belgier en Holl\u00f6ningern fan di Skeepen nomen en me di   \u201eWit Busi\u201c fan't sweedsk Ruar Kr\u00fcts t\u00f6 Dampern transportiaret, wat jam naa Trelleborg braacht. En Diil fan di Insasen waar da jit \u00fcp \u00fc\u0111er Skeepen braacht, en sa wiar t\u00f6 di Bigening fan di Maimuun jit ombi 4.600 Insasen en 500 Seeliren, Flakmatroosen en \u00dcppasers \u00f6n di Cap Arcona. Hur fuul dit wiar, uur forskelig biskrewen (Twesken 4.600 en 6.000 Mensken)\n\u00d6n di Cap Arcona en di Thielbek wiar ombi 100 Juuden, di Rest wiar fuaral KZ-Insasen fan \u00fc\u0111ershur (Politik, gurt Sn\u00fct esf.).\n\n\u00d6ngreepen en forseenket \nDi 3. Mai 1945 lair di Cap Arcona en di Deutschland iin \u00f6n di L\u00fcbecker Bucht twesken Neustadt en Scharbeutz. Di Deutschland waar me di jest Slach fan di 184. Squadron RAF \u00f6ngreepen. 80 Man fan di Biseeting ging da of Skep. \u00d6n di Deutschland wiar niin KZ-Insasen. Me di taust Slach fan di 197. Squadron waar di Deutschland t\u00f6\u00f6gen ombi 16:08 GMT \u00f6ner Weeter sk\u00f6\u00f6ten. \n\nDi Athen blev \u00f6n Neustadt iin \u00f6n di Mariinihaawen, di Thielbek braacht KZ-Insasen t\u00f6 di Cap Arcona. Di Skeepen her niin senerlig Keenteeken, en em k\u00fcr \u00f6n Buurt Waapen se. Diarom haa di Pilooten fan di Militeer-Flugplaats Plantl\u00fcnne/Wesel meent, dat diar d\u00fctsk Trupen fan Soldaaten \u00f6nerwai wiar. Di gurt Slach fan 200 Fliigern fan di Royal Air Force ging t\u00f6\u00f6gen maning Skeepen, wat \u00f6n di Buchten fan Kiil en L\u00fcbeck lair. Em taacht, dat di D\u00fctsken aur di Uastsee \u00fctknip wil. Bi des Slachen waar 23 Skeepen \u00f6ner Weeter sk\u00f6\u00f6ten, en 115 Skeepen ging \u00f6nsteken, man k\u00fcr jit swum.\n\nDi Cap Arcona waar me fjuur Slachen \u00f6ngreepen \u00f6n \u00f6n Brant sk\u00f6\u00f6ten. Di \u00d6ngreepen fan di 198. Squadron braacht Cap Arcona und Thielbek t\u00f6\u00f6gem Aur'ner'm Klok trii \u00fct di Giwalt fan di Manskep. Di Thielbek ging ombi kwart aur trii \u00f6ner, di Cap Arcona k\u00fcr h\u00f6\u00f6r bluat \u00fcp Sir lii. Dit Weeter wiar ek diip inoch, dat j\u00fc \u00f6nergung k\u00fcr.\n\nHur'ling di KZ-Insasen omk\u0101m \nombi 6.400 fan ombi 7.000 KZ-Insasen \u00f6n di Cap Arcona en di Thielbek sen forbronen, fors\u00f6\u00f6pen of duarsk\u00f6\u00f6ten uuren. Dit Weeter her des Dai bluat 8\u00a0\u00b0C, en sa k\u00fcr di Insasen, d\u0101nen jaa al swak inoch wiar, ek muar aur t\u00f6't L\u00f6n swum. Hoken dach jit iin \u00f6n't Weeter wiar, di waar fan di Fliigers bisk\u00f6\u00f6ten. Reting, diar help k\u00fcr, k\u0101m fuul t\u00f6 leet \u00f6n Gang. Di Insasen waar t\u00f6 en ring Diil fan Buaten \u0101pnomen, wat di Mariiniliren \u0101pnem wil. Fan \u00fc\u0111er Buaten uur ee\u0111er jam sk\u00f6\u00f6ten.\n\nDes Forseenking jert t\u00f6hop me des fan di Wilhelm Gustloff en di Goya (biiring uk 1945 \u00f6n di Uastsee) sa \u00fcs dit jap\u0101nsk Transportskeepen fuar Soldaaten en fungen Liren Jun\u2019y\u014d Maru (5.620 Liiken), Toyama Maru (5.500 Liiken) und Ryusei Maru (4.998 Liiken) \u00f6n't Jaar 1944 t\u00f6 di slimst Skepsforseenkingen.\n\nMensken, d\u0101nen aurlewet haa\n\nJen fan hiilendal 400 Mensken, d\u0101nen lewendig fan di Skeepen kemen sen, jert uk Erwin Geschonneck, en des waar leeterhen t\u00f6 en bikeent Sp\u00f6lster \u00f6n di DDR. Ernst Goldenbaum waar leeter Buernfunktsjoneer en Poliitiker \u00f6n di DDR. Di Komponist fan dit Moorsoldaaten-Leedji Rudi Goguel wiar diarbi, di tschechsk Komponist Emil Franti\u0161ek Burian, j\u00fcst sa \u00fcs uk Heinz Lord, Mef\u00f6ligster fan di We\u0111erstantsker Candidates of Humanity, en des waar 1960 Generaalsekreteer fan di W\u0101relsbund fan di Dochters. En Autor fan B\u0119dzin (Poolen),  Sam Pivnik heer di \u00d6nergung fan di Cap Arcona aurlewet. Iin \u00f6n sin Bok Survivor - Auschwitz, The Death March and My Fight for Freedom fortelt hi fan dit, wat hi \u00fcp Skep bilewet heer, hur hi t\u00f6 dit Jen fan di Duarlaaptoch fan't KZ F\u00fcrstengrube henk\u0101m.\n\nWim J. Alosery waar fan di Ne\u0111erl\u00f6nen t\u00f6 tw\u00fcngen Aarber naa D\u00fctskl\u00f6n braacht. Hi k\u00fcr aur en Roop \u00f6n't Achterdek t\u00f6 Weeter kum, wan di Fliigers k\u0101m. Fan diar k\u00fcr hi uk en Retingsbuat fo en \u00fcp L\u00f6n kum sa \u00fcs iin \u00f6n en Soldaatenbarak forswinj, bit Ruu wiar. Achter\u00f6n k\u00fcr hi da t\u00fcs kum.\nJewginij Malychin (Ukraine) heer uk aurlewet.\n\nBit\u00f6: Duarsjiten fan Stutthof-Insasen  \n\nAaft uur sair dat di Mensken, d\u0101nen fan di cap Arcona of \u00fc\u0111er Skeepen t\u00f6 Str\u00f6n swum k\u00fcr, diar duarsk\u00f6\u00f6ten waar. Dit stemet sa ek. Fan dit KZ Stutthof bi Danzig wiar uk Juuden en politisk Insasen sa \u00fcs uk Soldaaten fan Finl\u00f6n wechbraacht uuren. Diarfuar her di SS Lastskeepen, hur ja me aur di Uastsee faart sen. Ja skul \u00fcp di Cap Arkona \u00f6nerbraacht uur, man di wiar ja al fol.\nDi SS-Liren ging da fan di Lastbuati, en des dref da t\u00f6 Str\u00f6n. Di Mensken ging miarnem di 3. Mai\u00fcp Str\u00f6n en iin \u00f6n di Stat Neustadt, aurdat jaa Hunger her. Di Liren fan Neustadt fing en Skrek, en Liren fan Krichsmariini en Volkssturm k\u0101m diart\u00f6. Ja dref \u00fcs en \"Sammelaktsjoon\" di Liren fan di Skeepen t\u00f6hop, en binai 300 fan jam waar duarsk\u00f6\u00f6ten, uk W\u00fcfhaurn en Jungen wiar diarmung. Hoken da jit aur wiar, di waar \u00fcp di Athen braacht, wat \u00f6n di Kai fan di Mariinihaawen fastmaaket wiar. Masi fan jam k\u0101m da om, \u00fcs di Jachtfliigers fan di Briiten k\u0101m.\n\u00dcs di briitisk Statkomandant fan dit Masaker jert, d\u0113r hi Neustadt frii t\u00f6 Pl\u00fcneri. Dit skel uk sa wesen wiis, aurdat hi ek \u00fc\u0111ers wust, hur'ling hi wat t\u00f6 iit fuar di Aurlewers fan Cap Arcona, Athen en di \u00fc\u0111er Skeepen fo k\u00fcr.\n\nFan di Mensken, d\u0101nen fan di sk\u00f6\u00f6ten Skeepen kemen wiar, waar nemen duarsk\u00f6\u00f6ten. \u00dcs ja k\u0101m, da k\u0101m uk di Briiten, en da k\u00fcr n\u00f6nt muar pasiari.\nDit biskrewen Masaker wiar miarnem, jer dat di Jachtbombers k\u0101m en \u00f6ngreep.\n\nDit L\u00f6ngirocht L\u00fcbeck heer dit Forskin t\u00f6\u00f6gen \u00f6nbikeent aur dit Duarsjiten fan di Stutthof-Liren 2015 \u0101ph\u00f6len (Aktenteeken  702 Js 22512/84). Di Akten ging t\u00f6 dit L\u00f6nsarchiiv Sleeswig-Holstiin \u00f6n L\u00fcbeck. Diarbenen sen Fraagen t\u00f6 Liren twesken 1949 en 1986 fasth\u00f6len uuren.\n\nLuki uk jir\nSpiegel.de aur di Slach t\u00f6\u00f6gen di Cap Arcona (Sen \u00f6n di 25.08.2018) Me Fotostreek fan 17 Skeltern!\n\nFutnooten\n\nSkep\nSkep (Forseenket 1945)\nKZ-Skeepen\nKr\u00fctsfaartskep (D\u00fctskl\u00f6n)"