title: "\u00d6\u00f6mrang spriak"
text: "\u00d6\u00f6mrang as det nuurdfresk spriakwiis faan't eilun Oomram (2b). Hat liket fering faan't naibereilun Fer (2a) auer a miaten. \u00d6\u00f6mrang woort faan amanbi 600 minsken \u00fc\u00fcb't lun snaaket, diartu kem noch aal h\u00f6gen, diar huar\u00f6\u00f6ders wene. Daalang snaake a \u00d6\u00f6mrangen uk huuchsjiisk, det wiar bit uun a 1930er juaren noch \u00f6\u00f6ders. Daalang komert a \u00d6\u00f6mrang Ferian ham diaram, at \u00f6\u00f6mrang spriak an kult\u00fc\u00fcr tu pleegin.\n\nSkriiwwiis \nAt \u00d6\u00f6mrang woort daalang efter a 'Alkersumer Protokolle' faan 1971 skrewen. \u00d6\u00f6ders \u00fcs uun't huuchsjiisk wurd so \u00fcs uun't ingelsk bluas n\u00f6\u00f6mer an a began faan en sats grat skrewen. Kurt tuuner skraft am m\u00e4 \u00e4\u00e4n wokool an lung tuuner m\u00e4 tau. Dobelt konsonanten \u00fcs uun't huuchsjiisk jaft at ei.\n\nTuuner\n\nWokoolen \n\nUun betuunet steeden jaft at:\n kurt: a, e, i, o, \u00f6, u, \u00fc\n lung: aa, \u00e4\u00e4, ee, ii, oo, \u00f6\u00f6, uu, \u00fc\u00fc\n tautuuner: ia, ua, ai, ei, eu, ui, au\n triituuner: uai \u00fcs uun 'spuai' of iaw \u00fcs uun 'liaw'\n\nUun \u00fcnbetuunet steeden jaft at:\n e (klangt efter a), so \u00fcs uun 'hinget'\n ew (klangt efter o), so \u00fcs uan 'hualew'\n\nKonsonanten \n\n b, ch, d, dj, f, g, h, j, k, l, m, n, ng, nj, p, r, s, sj, t, tj, w\n\n ch efter en laachten wokool \u00fcs uun 'gichel' as wok\n ch efter en jonken wokool \u00fcs uun 'slach' as hard\n dj \u00fcs uun 'widj' as fersmolt\n nj \u00fcs uun 'waanj' as fersmolt so \u00fcs uun't frans\u00f6\u00f6sk, spoonsk of italjeensk\n sj \u00fcs uun 'sjauer' klangt daalang \u00fcs huuchsjiisk 'sch', iar wiar det woker\n tj uun a \u00fctjgung, so \u00fcs uun 'witj' liket 'dj', as oober wat harder\n tj uun a iingung, so \u00fcs uun 'tjuarel' klangt \u00fcs huuchsjiisk 'tsch'\n lj \u00fcs uun 'ljocht' woort daalang miast \u00fcs en ianfach 'l' \u00fctjspreegen\n r woort daalang miast \u00fcs huuchsjiisk 'r' \u00fctjspreegen, enkelten riiw det oober uk so \u00fcs uun't italjeensk\n r f\u00f6\u00f6r en 'k' of 't' \u00fcs uun 'harke' of 'hart' klangt efter en hard 'ch'\n s as uun a iingung faan en wurd skarep, \u00f6\u00f6ders koon't skarep of uk wok wees\n b, d an g san uun a \u00fctjgung faan en wurd - \u00f6\u00f6ders \u00fcs uun't huuchsjiisk - wok\n bh \u00fcs uun h\u00f6\u00f6b(h)e as daalang \u00fctjsleden\n dh \u00fcs uun ood(h)er as daalang \u00fctjsleden\n gh \u00fcs uun heg(h)en as daalang \u00fctjsleden\n w \u00fcs uun 'leew' klangt uun a \u00fctjgung efter en 'o'\n\nGramatik\n\nArtikel \n\n \u00fcnbestemt: en\n tau slacher a-artikel: a maan, at w\u00fcf, kurtfurem uun't hood\n tau slacher d-artikel: di maan, det w\u00fcf, woort miast tu henwisin br\u00fckt: di maan, wat diar l\u00e4\u00e4pt\n efter henwisangen f\u00e4\u00e4lt di artikel uk ans wech: bi strun, uun h\u00fc\u00fcs\n\nPers\u00f6\u00f6nelk Pronoomen \n\ntau slacher: subjekt- an objektslach\n ik ('k) - mi\n d\u00fc (-) - di \n hi ('er) - ham (transitiif an refleksiif)\n j\u00fc - h\u00f6r (as miast \u00fctjsleden)\n hat ('t) - ham of h\u00f6r (transitiif an refleksiif)\n wi ('f) - \u00fc\u00fcs\n wat (= wi tau) - onk (= \u00fc\u00fcs tau) (Dual, \u00fctjsleden)\n jam ('m) - jam\n jat (= jam tau) - jonk (= jam tau) (Dual, \u00fctjsleden)\n jo ('s) - jo\n\nPosesiifpronoomen \nmaskuliin - feminiin -- plural (substantiwiaret)\n man - min -- min (minen)\n dan - din -- din (dinen)\n san - sin -- sin (sinen)\n h\u00f6r - h\u00f6r -- h\u00f6r (h\u00f6ren)\n \u00fc\u00fcs -- \u00fc\u00fcs (\u00fc\u00fcsen)\n jau -- jau (jauen)\n h\u00f6r -- h\u00f6r (h\u00f6ren)\n\nHenwisin Pronoomen \n\n diheer, detheer, joheer, koon uk \u00fctjen\u00f6\u00f6der taanj wurd: di ... heer,\n j\u00fcheer an d\u00f6nheer san miast \u00fctjsleden\n\n\u00dcnbestemet Pronoomen \n\n ham of am - \u00e4\u00e4n (refleksiif), sjiisk: man - sich\n hoker - ham (refleksiif), sjiisk: jemand - sich\n h\u00f6g (h\u00f6gen) - jo (refleksiif), sjiisk: einige (Einige) - sich\n\nAdjektiiwen \n\nkem miast uun a gr\u00fcnjfurem f\u00f6\u00f6r, m\u00e4 ian \u00fctjnoom: tesken en an en maanelk hoodwurd woort en -en bihinget: grat - en graten maan\n\nWurdenrikdum \n\nBispalen f\u00f6r ferbinjangen tu \u00f6\u00f6der spriaken:\n ingelsk: wednesday - w\u00e4\u00e4rnsdai\n germaans: heute - daalang\n sjiisk: Gr\u00e4te - bian\n d\u00e4\u00e4nsk: dreng - dring\n plaatsjiisk: baaben - boowen\n holuns: kop - kop\n\nWurden saner ferbinjangen tu \u00f6\u00f6der spriaken:\n stirme\n aran\n\nNeimuudis wurden wurd miast \u00fctj at huuchsjiisk auernimen - of nei ferb\u00fcnjen\n auto\n fernseen\n motoorwel\n\nLiterat\u00fc\u00fcr \n\n Nils \u00c5rhammar: Die Amringer Sprache. Die Amringer Literatur uun: Margot an Nico Hansen: Amrum \u2013 Geschichte und Gestalt einer Insel, Hansen & Hansen, Itzehoe 1964 \n Ommo Wilts: Wurdenbuk f\u00f6r Feer an Oomram, Quedens, Noorsaarep, 1986\n Reinhard Jannen: Deutsch-friesische W\u00f6rterliste deutsch-\u00f6\u00f6mrang, Manuskript, 1991-1992\n Ommo Wilts: Friesische Formenlehre in Tabellen III Amrum, Matthiesen, H\u00fcsem 1995\n Nordfriesische W\u00f6rterbuchstelle: Fering-\u00d6\u00f6mrang Wurdenbuk, Wachholtz, Neum\u00fcnster 2002\n Ommo Wilts: W\u00f6rterbuch Deutsch-F\u00f6hrer Friesisch, 468 S., Quedens, Oomram, 2011\n Ommo Wilts: W\u00f6rterbuch Deutsch-Amrumer Friesisch, 400 S., Quedens, Oomram, 2020\n\nFerwisang efter b\u00fctjen \n Fering-\u00d6\u00f6mrang bidracher \u00fc\u00fcb Tjabelst\u00fcnj\n Forum f\u00f6r spriaken trinjam a Nuurdsia, \u00d6\u00f6mrang-sidj\n\nNei bidracher \u00fc\u00fcb \u00f6\u00f6mrang \ncategory             = \u00d6\u00f6mrang Artiikel\nnotcategory          = Wikipedia:Stomp\nnamespace            = 0\ncount                = 5\nordermethod          = created \norder                = descending\naddfirstcategorydate =\n\nNordfriisk\nOomram"