title: "Gitari"
text: "Di Gitari (kumt fan greksk:\u03ba\u03b9\u03b8\u03ac\u03c1\u03b1), jerst bikeent \u00fcs Kithara, es en Instrument sa \u00fcs en Leier, wat uk t\u00f6 di Familii fan di Kesthalslauten jert, aur dat, hur di Klang maaket uur, en Streenginstrument, aur dat, hur di sp\u00f6let uur, en Taasi-Instrument.\n\nDi Klang uur forskelig maakit, en diarfuar jeft et akustisk und elektrisk (E-)Gitaren.\n\n\u0100pbechning \n\nEn Gitari es fan trii Diilen maaket:\n\nNak \nHat jeft Gitaren s\u00f6ner Haur (kumt senerk bi E-Gitaren fuar) of Klangkest, man ali haa en Nak. Hat jeft minim\u0101li Gitaren, diar bluat en Nak, Streenger en Wirbel haa.\n \nFuar't miist es di Nak ek fan jen Stek maaket. Diar es en Fingerbuurt \u00f6nliimt, hur di Bundwiiren benen sit. Diarfan uur di Nak wat faster, en aaftinoch maaket dit uk di Klang wat beeter, wan gur (Klang-) Holt diarfuar nomen uuren es. \nBi en gurt Diil fan di Fender- E- Gitaren es di Nak fan jen Stek Ahorn maaket. Wan dat Holt offgrepen es, da skel em en nii Nak fuar di Gitari haa of di Nak skel we\u0111er t\u00f6rochtslepen uur en nii Bundwiiren fo. \nSenerk di Naken s\u00f6ner ekstra Fingerbuurt uur uk \"scalloped\", da uur dit Holt twesken di Bundwiiren \u00fctslepen, dat em diar me di Fingern bal gaar ek muar \u00f6n kumt, s\u00f6ner dat di Toon h\u00f6m foranert. Des uur maaket, dat em wakerer Wiisen sp\u00f6li ken, en di L\u00fcnt foranert hom uk, aurdat di Streeng uk bluat jit t\u00f6\u00f6gen di Bundwiir dr\u00fcket uur. En Gitarist, diar dit hol sa heer, es Yngwie Malmsteen.\n\nBii en Konsert- of Spansk Gitari me Tiarem- of Nylonstreenger uur di Nak ek krum fan di Toch, wat di Streenger maaki. Di miist Instrumenti me Iirsenstreenger (Sa \u00fcs Western- of Folkgitaren en E-Gitaren) haa en lung Skr\u00fc\u00fcv langs d\u00f6\u00f6r di hiili Nak en benen di Nak sit di Mooder diart\u00f6. Des jit \u00fcp Engelsk truss rod of Trussrod. \nDi Trussrod ken iinstelt uur: Wan tjuker Streenger \u0101ptain uur, wat starker tii, da uur di Trussrod wat iindrait. Wan di nii Streenger wat tener sen, da uur di lung Skr\u00fc\u00fcf wat luasdrait, aurdat di Streenger ek gans sa fuul Toch haa.\n\nFingerbuurt en Bundwiiren\n\nDat Fingerbuurt ken muar of mener breer wiis. Som sen lik maaket en \u00fc\u0111er sen b\u00f6\u00f6get. Dat hingt diarme t\u00f6hop, hurfuar (Fuar hok Sp\u00f6liwiis) di Gitari becht es.\n Konsertgitaren haa en breer Fingerbuurt, wat lik es.\n Western- of Folkgitaren haa en mener breer Buurt, wat aaft en bet b\u00f6\u00f6get es.\n E- en Jazzgitaren haa Buurter, wat fuar't miist ek fuul \u00fc\u0111ers sen \u00fcs bi Westerngitaren, mesken en bet muar b\u00f6\u00f6get (Fuar Solo-Sp\u00f6li es dit wat beeter).\nBi E-Gitaren es dat Fingerbuurt fuar't miist aartig wat leenger \u00fcs bi di akustisk Gitaren.\n\nNormaalerwiis sen \u00f6n't Fingerbuurt Bundwiiren fastmaaket. Des help diarbi en raaki di rocht Toon. Ark Bundwiir es en hualev Toon hooger of liiger \u00fcs sin \"Naiber\". \nJerer wiar di Bundwiiren gaar niin Metal; di wiar fan Tiarem maaket. Leeterhen sen di fan Knaakenbiin, jit leeter fan S\u00f6lwer maaket uuren. \u00d6n di twuntiger Jaaren fan't twuntigst Jaarh\u00f6nert k\u00fc\u00fcr em uk Bundwiiren fan Mesing t\u00f6 se fo.\nDeling uur di fan Niis\u00f6lwer maaket. Dit es en Legiaring fan Koper, Nikel en Zink.\n\nEkstra Toonforaneringen\n\nDi Bundwiiren sen fast iin \u00f6n't Fingerbuurt iinbecht. Diaraur ken em uk niin T\u00f6\u00f6ni sp\u00f6li, wat twesken di Hualevt\u00f6ne lii. Wan em dit dach wel, da skel em en ekstra Sp\u00f6litechnik bin\u00fcti sa \u00fcs \"tii\" fan di Streeng, Bottleneck (Of Slide). \nBi forskelig E-Gitaren jeft et en \"Tremolo\"- of \"Vibrato\"- Giraat, hurme em di Ton hooger en uk diiper maaki ken.\n\nJir kenst D\u00fc jens hiir, wat em me san Tremolo maaki ken \n\nFan di Nak hent\u00f6 di Haur\nDi Streenger gung aur Br\u00fcchen diarhen, hur ja fastmaaket sen. Boowen giar di Br\u00fcch hent\u00f6 di Haur. \nMan t\u00f6beek t\u00f6 di Br\u00fcch: \nAaftinoch sit boowen \u00f6n't Fingerbuurt en \"Saddel\" hur di Streenger aurgung. Des sen jerer fan Knaakenbiin of Hartholt maaket uuren. Deling sen di fuar't miist fan Plastik maaket, wan di wat beeter wiis skel, uk fan Karboon- of Grafitmateriaal. \nKnaakenbiin kumt deling bluat jit bi j\u00fc\u00fcri Konsertgitaren fuar, wat fan Hun maaket uur.\nWan em sin Konsertgirarre wat beeter maaki wel, ken em san Knaakenbiin-Sadel uk koopi en iinbech. Dit skul da man t\u00f6hop me en Steeg fan Knaakenbiin pasiari, en dit es en bet Aarber, aurdat em di Laag fan di Streengen (hur fiir di fan't Fingerbuurt wech sen) we\u0111er t\u00f6rocht haa skel (Streengenlaag).\n\"Nullbund\"\n\nFuaral \u00f6n D\u00fctskl\u00f6n sen uk Gitaren becht uuren, wat niin Sadel haa, \u00fcs di boowen biskrewen es.Des haa en \"Nullbund\", en dit es en Bundwiir, wat \u00f6n't b\u00f6\u00f6werst Jen fan't Fingerbuurt sit. \nDit uur maaket, fuar dat di Streenger jam langsen lik \u00f6nhiir skel, we\u0111er grepen uur of ek.\nDes skel diarfan kum, dat di Streenger langsen twerk aur en Bundwiir langs lii, uk wan gaar ek grepen uur.\n\nStreengenlaag\nWan em me di Finger \u00f6n di Streeng dr\u00fckt, da uur di Streeng diarfan en bet leenger tain; di uur jaa d\u00f6\u00f6rb\u00f6\u00f6get.\nDa dr\u00fckt em di dial, en wan di Streeng \u00f6n di Bundwiir liit, da es j\u00fc \"kuurter\", sa dat em di Toon sp\u00f6li ken, wat em sp\u00f6li wel.\nSen di Streengen n\u00fc t\u00f6 fiir wech fan't Fingerbuurt, uur di Wai t\u00f6 lung, di Streengen skel olter hart tain uur, dat em di \u00fcp di Bundwiir fo.\nDa sen di T\u00f6\u00f6ni ek muar rocht, di Gitari es ek \"Bundriin\".\nWan di Streengen ek fiir inoch fan't Fingerbuurt wech sen, da maaki di Spitaakel, aurdat di bi't Sp\u00f6lin t\u00f6\u00f6gen di Bundwiiren \"snari\".\n\nHaur\n\u00d6n di Haur sen fuar't miist soks Knopen an fast, dat em sin Gitari uk stemi ken. Des jit Wirbel, normaalerwiis en d\u00fctsk Uurt, man huraur skul em n\u00fc \"Stemknopen\" sii? Dat Uurt \"Wirbel\" kumt fan di Geigen of Strikinstrumenti, hur di jit aaft fuarkum.\nBi delings Gitaren sen gaar niin Wirbel muar, diar sen Mech\u0101niken \u00f6n fast, litj Gitriibi, wat drait uur.\n\u00d6n des Gitriibi uur di Streenger fastmaaket, en da ken di stemet uur. Di Toon uur hooger, wan em di stramer drait.\n\nHat jeft forskelig Haurn: \nBi Konsertgitaren sen diar tau lung H\u00f6\u00f6ler benen, en iin \u00f6n ark diarfan sen trii Aksen, hur di Streenger \u00f6n fastknetet uur. Des Aksen ken me di Mech\u0101niken drait uur, wan em stemi wel.\n\nBi di miist Westerngitaren sen soks H\u00f6\u00f6ler d\u00f6\u00f6r di Haur b\u00f6\u00f6rt, en d\u00f6\u00f6r des H\u00f6\u00f6ler kum di Mech\u0101niken steekt.\nHat jeft ofsl\u00f6ten Iinselmech\u0101niken, jen fuar ark Streeng, en Reechen me trii of soks Aksen diar\u00f6n (Fuar Folk-Gitaren me 12 Streenger jeft et da tau Reechen me soks Aksen, ark Jen.)\n\nBi di E-Gitari es aaft jen Reeg fan soks ofsl\u00f6ten Iinselmech\u0101niken fast.\nBi E- Gitaren jeft et uk sok, wat gaar niin Haur haa, diar uur di Streenger boowen bluat iinhinget. Des uur da \u00f6nern \u00f6n di Klangkest stemet.\n\nSkelter, fan forskeligi Haurn\n\nL\u00fcntkast\nDi L\u00fcntkast uur uk \"Korpus\" n\u0113mt.\n\nHat jeft trii Aarten fan L\u00fcntkast:\n Akustisk\nFuar't miist me en rundi L\u00fcnthol fan ombi 8 cm.\nGair gur en gurtem s\u00f6ner Forstarker, wat di gurtemer maaki.\nUk bi Taasimuster (Picking) gurtem inoch.\nIin \u00f6n en Musikker olter litjem.\n\nAkustik-Gitaren jeft et me Nylon- of Tjerem-Streengern sa \u00fcs uk me iirsern Streengern.\n\nElektrisk Bidreft:\nDiarfuar jeft et ekstra Systeemi, wat et m\u00f6\u00f6gelk maaki, di \u00f6n en Forstarker t\u00f6 hingi, en h\u00f6m dit f\u00f6rterhen \"akustisk\" \u00f6njert. Beeter jert h\u00f6m dit fuar't miist me Mikrofoon aur en \u00d6nlaag \u00f6n.\n\n Hualev akustisk\nL\u00fcng L\u00fcnth\u00f6\u00f6ler (F-H\u00f6\u00f6ler), ombi 25 cm lung.\nGair gur en gurtem, wan di Streengen slain uur (Em slait aur ali Streengen, fuar di Rhythmus t\u00f6 sp\u00f6li), uk iin \u00f6n en Musikker me akustiski Instrumenti \u00fcs Kontrabass en Slacht\u00fcch s\u00f6ner \u00d6nlaag.\nDiarom waar des uk \u00f6n di 50er en 60er Jaaren \u00fcs \"Slachgitari\" forkoopet, man em ken d\u0101nen uk tuusi en me Mikrofoon ofnem.\nBi Taasisp\u00f6lin fuar't Miist olter litjem.Semi-elektrischJen of tau F-H\u00f6\u00f6ler somtirs uk s\u00f6ner des.\nHualev akustisk me en magneetisk Toonofneemer nai bi di Nak, da jit di fuar't miist \"Jazz-Gitari\". \nMe Toonofnemer en \u00d6nlaag uk gur fuar Soli, hur di T\u00f6\u00f6ni ek olter hoog wiis skel.\nDi T\u00f6\u00f6ni uur normaalerwiis ek olterlung, aurdat Lucht iin \u00f6n di L\u00fcntkest es.\nDiaraur uur di L\u00fcnt man uk aaft \"waremer\" f\u00fcnen \u00fcs di fan en E-Gitari.Hualev akustisk me Nak d\u00f6\u00f6r KlangkestFuar't miist s\u00f6ner L\u00fcnth\u00f6\u00f6ler, wan dach, da haa des Gitaren jen of tau F-H\u00f6\u00f6ler.\nDes Gitaren sen \u00fcttaacht uuren, dat di L\u00fcnt warem bleft en di T\u00f6\u00f6ni wat leenger t\u00f6 sp\u00f6li sen (Bi Soli).\n\u00dcp engelsk jit dit Neck through body.\nDes Gitaren sen da uk muar fuar elektrisk taaacht. Diarom sen diar aaft uk tau of trii Toonofnemers \u00f6n.\nEm ken des jit s\u00f6ner Forstarker sp\u00f6li, man dit es rocht litjem.\n\n Holten Buurt (Niin L\u00fcntkest, engelsk: Solid Body)\nGair s\u00f6ner Forstarker gaar ek, man diaraur uk gans gur en \u00f6\u00f6wi sa, dat et nemen jert.\nAurdat dat Holt masiif es, ken di T\u00f6\u00f6ni lung l\u00fcnt, wan di Gitari \u00f6n en Forstarker of \u00d6nlaag hinget (Solo-Sp\u00f6lin)\nDes Gitaren sen normaalerwiis elektrisk, aurdat dit \u00fc\u0111ers gaar ek giar.\n\nBasgitari (E-Bass) \nWan di E-Gitaren \u0101pkemen wiar, da uur di Kontrabas t\u00f6 litjem. Em wel da hol wat haa, wat lik sa gurtem aur di Forstarker t\u00f6 sp\u00f6li es \u00fcs des nii Gitaren.\nDes Taacht uur sa omset: Em maaketi di Nak wat leenger en paseti alis \u00f6n, dat em diar tjuker Streenger \u00f6n fastmaaki k\u00fcr. \u00dcs bi di E-Gitari her des Instrument niin Klangkest, bluat en holten Buurt.\nDes wiar di jerst Basgitari, \u00f6n di Bigening fan di 60er Jaaren.\n\n S\u00f6ner L\u00fcntkast \n\n\"Silent Guitar\" und \"Traveller Guitar\" sen di Markennaamen fan Gitaren s\u00f6ner L\u00fcntkest, diar jam man dach sp\u00f6li let, sa \u00fcs em dit fan Konsert- of Westerngitaren keent. \nJa sen rocht litjem, man di haa en Toonofnemer-Systeem, hur em aur di Forstarker me sp\u00f6li ken.\n\nSteming\n\n Uurter sjukt: Fuar E A D G H(B) E (Sa \u00fcs \u00fcp D\u00fctsk: \"Ein Anf\u00e4nger der Gitarre habe (braucht) Eifer\")En ali des Gitarisp\u00f6lsters haa (br\u00fck) Energii?\n\"H\" of \"B\"? - Aur en Laihair\nNormaalerwiis uur di Gitari ee\u0111er di T\u00f6\u00f6ni E A D G H(B) E stemet.\nDi Toon H jit bluat \u00f6n D\u00fctskl\u00f6n H. Wan em Noooten of Sjungseerel me Akkordi fan Engel\u00f6n of Ameerika fo, da staant diar en \"B\", hur bi \u00fc\u00fcs en \"H\" henjert. Dit skel em hol weet.\n\nDi Nootenreeg bigent jaa normaalerwiis me dit \"A\", en fan des giar em me't ABC f\u00f6rter:\nA B C D E F G A jit di Okt\u0101vi da, di A-Moll-Toonle\u0111er.\nDat \"H\" skel fan en Fail fan di Munken kemen wiis, d\u0101nen di Nooten ofskref, aurdat di f\u00f6rterd\u00f6nen uur skul.\nHat wiar noch en Laihair bi't Skriiwen, dat fan di litj Bokstaav \"b\" en \"h\" uur, en des waar fan en taust Laihair of s\u00f6ner Weeten diaraur f\u00f6rterd\u00f6nen.\n\nStemgiraaten\n\nDat iinfachst Giraat es di Stemgaafel. Des haut em t\u00f6\u00f6gen wat Harts, en da l\u00fcnt di me 440 Hertz, wat en \"A\" es.\nDat \"A\" es di \"Kamertoon\" en di es dat Maat fuar ali Instrumenti.\n\nBi di Gitari es jaa ti taust Streeng fan boowen dat \"A\".\nWan di stemet, da ken em dat diip \"E\" diaree\u0111er stemi: Diarfuar dr\u00fckt em di E-Streeng \u00f6n di f\u00fcfst Bund dial en slait di \u00f6n. Da slait em di \"lerig\" A-Streeng \u00f6n, en dit skel di salev Toon wiis.\nEn sa giar dit da f\u00f6rter: Di A-Streeng \u00f6n di f\u00fcfst Bund jeft en \"D\", da \u00f6n di f\u00fcfst en \"G\", da \u00f6n di Fjuurst en \"H\" en da \u00f6n di f\u00fcfst en hoog \"E\".\n\nFuar h\u00f6m di T\u00f6\u00f6ni t\u00f6 morki, ken em Uurter fan di Bokstaawen maaki, hur di T\u00f6\u00f6ni jit:\n\nEn Ali Des Gitarisp\u00f6lsters Haa (Br\u00fck) Energii\n\nEn Aur Di Gid\u00fc\u00fcr ... Wat skel jir hen? Fuar'n Basgitari leengt di al, man es jaa niin gur Sats.N\u00fc sen di Mensken jaa langsen en bet knap me Tir, en di Maskiinenmaakers br\u00fck jaa uk wat Bruarwerev. Diaraur jeft et al leenger elektroonisk Stemigiraaten, wat me Baterii aarberi.\nDit sen t\u00f6'n Bisp\u00f6l:\nIinfachi Stemgiraaten: Giraaten me Mikrofoon, diar en Toon ek keen ken, man dach en iinstelti Toon met ken.\nChrom\u0101tisk Stemgiraaten:Giraaten me Mikrofoon, Kaabel of Piezo-Kristal, diar jamsalev keen ken, hok Toon sp\u00f6let uur.\nLitj chrom\u0101tisk Stemgiraaten:Des pasi binai fuar ali Instrumenti. Diar es en Klamer \u00f6n, wat em t\u00f6'n Bisp\u00f6l \u00f6n di Haur fan en Gitari fastmaaki ken of on't Hol fan en Trompeeti. Ken ali T\u00f6\u00f6ni keen, aarbert me Mikrofoon en Piezo (Dit skel em iinstel)\nChrom\u0101tisk Stemprogrami:Des sen fuar Reekenmaskiinen, sa \u00fcs PC of Laptop, wat en Mikrofoon haa.\u00d6n des uur dit instaliaret, en da aarbert dit sa \u00fcs en chrom\u0101tisk Stemigiraat\n\n Literatuur \n\n Ruggero Chiesa: Geschichte der Lauten- und Gitarrenliteratur (Deutsche Bearbeitung mit kommentierenden Anmerkungen von Rainer Luckhardt). nova giulianiad, Bd. 3/Nr. 9/86 ff.\n Paul Day, Andr\u00e9 Waldenmeier: E-Gitarren: Alles \u00fcber Konstruktion und Historie. Carstensen Verlag, 2007 .\n Franz Jahnel: Die Gitarre und ihr Bau. Verlag Erwin Bochinsky, 1995 .\n Martin Koch: Gitarrenbau. Martin Koch Verlag, 1999 .\n Michael Leonardl: Das gro\u00dfe illustrierte Handbuch Gitarre. Nikol Verlagsges., 2008 \n Andreas Lonardoni: Taschenlexikon Akustikgitarre. PPV, Presse-Projekt-Verlag-GmbH, Bergkirchen 2001 .\n J\u00fcrgen Meyer: Akustik der Gitarre in Einzeldarstellungen \u2013 Band 42 \u201eDas Musikinstrument\u201c. Verlag Erwin Bochinsky, 1985 .\n Johannes Monno: Die Barockgitarre: The history, composers, music and playing technique of the Baroque guitar. Tree Edition, L\u00fcbeck 1995\n Peter P\u00e4ffgen: Die Gitarre \u2013 Geschichte, Spieltechnik, Repertoire. Schott Music, Mainz 2002 .\n Hugo Pinksterboer: Pocket-Info: Akustische Gitarre. Schott Music, Mainz 2002 . \n J\u00f3sef Powrozniak: Gitarren Lexikon. Komponisten, Gitarristen, Technik, Geschichte. Nikol Verlagsgesellschaft, Hamburg 1997 .\n Herbert Nobis / Tadashi Sasaki:  Harmonielehre f\u00fcr Gitarristen, Moeck, Celle, 1983\n Konrad Ragossnig: Handbuch der Gitarre und Laute. Schott Music, Mainz 2002 .\n Fritz R\u00f6ssel: Taschenlexikon E-Gitarre. Presse-Projekt-Verlag MEDIEN, Bergkirchen 2003 .\n Michael Schneider: Guitar Basics \u2013 Der ultimative Hardware-Guide f\u00fcr Gitarristen. Presse-Projekt-Verlag MEDIEN, Bergkirchen 2008 .\n Stefan Sell: Die Gitarre \u2013 Musikinstrumente entdecken. Schott Music, Mainz 2008 .\n Gerken Teja, Michael Simmons: Akustische Gitarren \u2013 Alles \u00fcber Konstruktion und Historie. Carstensen Verlag, 2003 .\n\nSkelter\nS\u00f6ner Haurn\n\n_\n\nFan bikeenti Lir\n\n Luki uk jir Dr\u00fcki \"Strg\", wan D\u00fc en Forwiis \u00f6nklikst, da fairst D\u00fc en nii Tab me di \u00fc\u0111er Sir diarbenen.Fan \"Shift\" kumt en nii Wining.''\n\n Guitar Acoustics \u2013 Tondateien der University of New South Wales (engl.)\n \u00dcberregionales Infoportal f\u00fcr die Gitarre - Tipps, Linkverzeichnis, Artikel, Interviews, Rezensionen, Freie Downloads usw. \n www.tabazar.de - Geschichte der Gitarre\n\nFutnooten \n\nMusiik S\u00f6lring"