title: "Hermann Schmidt"
text: "Hermann Schmidt, * 10. Nowember (T\u00f6\u00f6kmuun) 1901, \u2020 3. Juuli (Fo\u0111ermuun) 1979, wiar en Skuulmaister en Pleeger fan di S\u00f6lring Sprak, diar fan Br\u0113derep k\u0101m.\n\nLeewent\nDi jest freemer Spraak, diar Schmidt liir skul, wiar D\u00fctsk. Sin Skuulmaister, Karl Petersen, her Fr\u00fcger diar\u00f6n en snaki S\u00f6l'ring me di Jungen. Di naist St\u00f6\u00f6p fuar Hermann Schmidt wiar di Merelskkul. Hi wil hol t\u00f6 See faar, man dit ging me sin S\u00fcnhair ek. Schmidt bisl\u00f6\u00f6t da en uur Skuulmaister. Hent\u00f6 dit Jen fan di jest W\u0101relkrich k\u0101m hi iin \u00f6n en Pr\u00e4parandenskuul \u00f6n T\u00f6ner. 1923 maast hi sin jest Proof \u00fcs Skuulmaister maaki. Di jest Jaaren heer Schmidt da \u00fcp F\u00f6\u00f6r aarbert, bi di Merelskuul \u00f6n Wyk. Diar wiar Dr. Carl G\u00e4de Fuarseter, en Schmidt meenti leeterhen, dat h\u00f6m en sin jungi Koleegen fan des Fuarseter fuul t\u00f6 Gaagen k\u0101m.\n\u00dcp F\u00f6\u00f6r k\u0101m Hermann Schmidt en sin Koleegi Hans Runge \u00fcp di Taacht en maaki wat fuar dit S\u00f6l'ring Bleer, en diarfan waar di Bilaag \"Fuar S\u00f6l'ring Lir\". Hans Runge st\u00fcrew man jer \u00f6n't Leewent, en Hermann Schmidt waar 1927 naa S\u00f6l, t\u00f6 di Folksskuul \u00f6n Weesterl\u00f6n' forseet. Bit 1958 bleev Schmidt Skuulmaister \u00fcp S\u00f6l, sa k\u0101m hi naa Tinem en waar leeterhen uk Fuarseter bi di Nuur\u0111t\u0113rper-Skuul \u00f6n Woningstair.\n\nFuar S\u00f6l'ring Lir\n\"Nahrung f\u00fcr Leselust in nordfriesischer Sprache\", en Niaring fuar di Lest \u00f6n't Leesen \u00fcp Nuur\u0111friisk Spraaken - sa her dit al Jap Peter Hansen taacht en \u0101pskrewen, en fan des en fan des Aart en sii dit h\u00f6l Hermann Schmidt aur di Maaten fuul. \nHi heer me Boy Peter M\u00f6ller en Jens Emil Mungard t\u00f6hopaarbert, en al 1927 braacht hi en S\u00f6lring Aurseeting fan Tialen \u00fct, d\u0101nen C. P. Hansen fuaral \u00fcp D\u00fctsk \u0101pskrewen her. Des waar da fan di S\u00f6l'ring Foriining t\u00f6 Popiir braacht.\n\"Fuar S\u00f6l'ring Lir\" jaav dit fan 1926 bit 1939 en fan 1953 bit 1970.\nSchmidt braacht uk masi Dechtings fan Jens Mungard iin \u00f6n't S\u00f6l'ring Bleer.\n\nDit Uasterheerkb\u00f6\u00f6r Boovki\n\nDit Uasterheerkb\u00f6\u00f6r Boovki (Hermann Schmidt)\n1. \u00d6n Weesterl\u00f6n, \u00f6n Uasterheerk,\ndiar uunet jens Moi Nelken.\nDailk wiar's j\u00fcst ek, en tjuk ruar N\u00f6\u00f6s\nh\u00f6\u00f6r Sjaken her diip K\u00fclken.\nEn dial \u00fcp N\u00f6\u00f6s lair en gurt Kr\u00f6l.\n\u00fcs her'r diar R\u00f6t slaien.\nH\u00f6\u00f6r M\u00fcr wiar gurt, di Uaren l\u00fcng,\nMoi wiar aaft \u00fct t\u00f6 skraien.\n\n2. \u00d6n Weesterl\u00f6n, \u00f6n Uasterheerk\ndiar lewet uk Haik Uuwen.\nHer al gre Hiir, en Brel \u00fcp N\u00f6\u00f6s;\nsin Snaater wiar ek luuwen.\nEn Fesker wiar hi, silt \u00f6n Heef,\nfangt Skolen, Tung en Stiiner.\nSin Buat \u00fcs Baaktroch tiinet her,\ndach her hi't j\u00fcst ek fiiner.\n\n3. Moi Nelken wil h\u00f6\u00f6r hol bifrii,\nHaik Uuwen wil't ek mener,\nEn jen gur Dai da k\u0101m t\u00f6 Moi\nual Haik, di \u0101rem Sener.\n\"Min lef gur Moi, D\u00fc dailkst fan't L\u00f6n,\nMin Pop, min hartlef Daatjen,\nMin W\u00fcf uurst D\u00fc \u00f6n des Week jit!\nN\u00fc d\u00f6 mi jest hok Taatjen!\"\n\n4. Moi Nelken, \u00fc\u0111ers rap \u00fcp Sn\u00fct,\nh\u00f6\u00f6r bleev di Uurter stekin,\nDach \u0101rig waar's, dit k\u00fcr em se,\nwust h\u00f6\u00f6r ek muar t\u00f6 skekin: \n\"D\u00fc Boovki D\u00fc, fan Uasterheerk,\nD\u00fc Pr\u00fcntjikiarel, D\u00fc Driiwer,\n\u00dcp Stair lapst D\u00fc \u00fct of min H\u00fcs!\"\nSa r\u00f6\u00f6p Nelk Moi fol Iiwer.\n\n5. Haik Uuwen l\u00f6p, aur Moi wiar stark,\nme h\u00f6\u00f6r wiar ek t\u00f6 spaasin.\nen Haik, hi skrualet ek forwaar,\nbigent uk ek t\u00f6 raasin.\nHi smiilet jens, \u00fcs fiir inoch\nhi wiar fan Moi h\u00f6\u00f6r H\u00fcski:\n\"Hur k\u00fcr ik bluat, wat wiar ik dum\nt\u00f6 feskin om sa'n M\u00fcski.\"\n\n6. Moi Nelken h\u00f6\u00f6pet Jaar om Jaar,\nman di rocht Friier k\u0101m ek.\nH\u00f6\u00f6r N\u00f6\u00f6s waar bl\u00f6, di Kr\u00f6l waar wir,\nen bal noom h\u00f6\u00f6r di Duar wech. -\nHaik Uuwen silt jit Dai fuar Dai\nt\u00f6 Tung en Skolen feskin.\nSin Hart wiar frii, her jenmol noch\nfan Leefdi en h\u00f6\u00f6r Weskin.\n\nVideo diart\u00f6\nPlaylist \u00fcp Youtube, hur dit Dechting lapt.\n\nSkriifaarber\n\nHermann Schmidt skreev ek bluat S\u00f6l'ring Saaken, hi let uk Forklaaringen aur Geoografii, Histoorii en Folksweeten \u00fcp D\u00fctsk prenti. \n\nHans Hoeg heer aur lung Jaaren me Hermann Schmidt aarbert, en sa k\u00fcr hi di Saamling me fuar sin Bok \"Str\u00f6ntistel en D\u00fcnemruusen\" me iinset.\n\nMasi Bokern en Aarbern aur S\u00f6l' en di S\u00f6l'ring Spraak wiar s\u00f6ner sin gurt Saamling ek t\u00f6 maaki wesen.\n\n1961 heer Hermann Schmidt \"Zur Geschichte des Syltringische Schrifttums\" fuar di Friisk Reer skrewen, en aur des Aarber wiar hi mal mans.\n\nSchmidt heer uk Uurterbokern en Bokern aur di Gramatik fan S\u00f6l'ring maaket.\nT\u00f6 dit gurt Werk fan Skriiwerii hiir uk Aurseetingen fan Dechtings, diar aaft \u00fcp \u00fc\u0111er friisk M\u00fcraarten skrewen wiar en uk di \"Skimelr\u00fcter\", di Schimmelreiter fan Theodor Storm.\nSin leest gurt Aarber wiar en Bok aur C. P. Hansen, C.P. Hansen, Chronist der Insel Sylt (1979).\n\nSin Formaak uk \u00f6n Grapen \u00fcp S\u00f6l'ring es al bi di Tialen ee\u0111er C. P. Hansen sa \u00fcs uk bi Dechtings t\u00f6 morkin, d\u0101nen hi salev al 1926 / 27 skreev. Sin Humoor ken Lest maaki en lees sin Dechtings, Leedjis en Proosa rocht d\u00f6\u00f6r en uk jens tau Lop.\n\nBibliografii\n\nHermann Schmidt wiar aur di Maaten fliitig, en sa heer hi fuul skrewen. \n1994 braacht dit Nordfriisk Instituut en Bibliografii fan sin Aarbern \u00fct. \n\nDiarbenen sen 765 Tiiteln t\u00f6 finj, en diarom skel jir bluat di Theemen fuarstelt uur:\n\n Boker, \u00fctd\u00f6nen Bokern, senerligi Prentingen (34 Aurskreften)\n Artiikel fuar Bleeren \u00fcp D\u00fctsk (181 Aurskreften)\n Prosa \u00fcp S\u00f6lring (208 Aarbern, fuaral uk fuar't Bleer)\n Dechtings, Leedjis en Spreekuurter \u00fcp S\u00f6lring (209 Aurskreften)\n Aurseetingen \u00fcp S\u00f6lring (65 Aurseetingen fan Friisk M\u00fcraarten sa \u00fcs uk D\u00fctsk en Engelsk)\n Saamlingen (68 Aurskreften fan \"We\u0111erreegeln\" aur Fesknoomer bit B\u00f6\u00f6richten)\n\nIaringen\n\n Iaren-Mef\u00f6glister Nuur\u0111friisk Foriining en Nordfriisk Instituut sa \u00fcs Frysk Akademy, Leeuwarden\n\n Bundsfortiinstkr\u00fcts\n\n C. P. Hansen-Pris\n\nLiteratuur\n \"Dachtangs\" en Saamling fan Hark Martinen \u00f6n niigen Friisk M\u00fcraarten sa \u00fcs uk S\u00f6l'ring. Me Dechtings fan Liren sa \u00fcs Andreas H\u00fcbbe en Herrmann Schmidt.\n\nSchmidt\nSchmidt\nSchmidt"