title: "Digitaal spriakduas"
text: "Digitaal spriakduas as en \u00fctjdruk uun't spriakwedenskap. Hi as 2013 br\u00fckt wurden faan Andr\u00e1s Kornai an hi wal sai, dat en spriak, diar am't auerlewin strat, noch f\u00f6l muar komer h\u00e4\u00e4, wan hat uun't digitaal welt ei f\u00f6\u00f6rkomt. Faan jo amanbi 7.000 spriaken \u00fc\u00fcb a welt wurd sowat 2.500 \u00fcs uun gefoor uunsen. An diar san wel bluas 5% (~350 spriaken), diar di straal iinuun't digitaal welt skaafe an auerlewe.\n\nH\u00fc en spriak stareft \nEn spriak t\u00e4\u00e4lt \u00fcs \u00fctjst\u00fcrwen, wan di leetst spreeger st\u00fcrwen as. Man at jaft trii uuntiakens, dat en spriak bal \u00fctjstareft:\n\n1. Det spriak ferl\u00e4\u00e4st h\u00f6r funktjuun, an en \u00f6\u00f6der spriak auernamt det funktjuun, tun bispal uun't wiartskapsleewent.\n\n2. Det spriak ferl\u00e4\u00e4st uunsen, det markt am miast diarbi, h\u00fc jong lidj m\u00e4en\u00f6\u00f6der snaake.\n\n3. Det spriak ferl\u00e4\u00e4st kompetens. Det ment, f\u00f6len ferstun det spriak noch, man snaake det ei muar so gud of knaap noch.\n\nUun't digitaal tidj\u00e4\u00e4ler woort ei muar so f\u00f6l uun a kuuplooden \u00e4\u00e4rent, man muar auer't n\u00e4\u00e4t, an det spriak uun't n\u00e4\u00e4t as miast ei det faan en letj spriak (funktjuun). An wan't ei uun't n\u00e4\u00e4t as, do woort det ei muar woornimen (uunsen). An sodenang as't bal \u00fcnm\u00f6gelk, m\u00e4 frinjer uun en letj spriak tu komunisiarin (kompetens).\n\nIindialang \nEfter Fishman san diar 13 kategoriin faan spriaken, diarefter iindiald, h\u00fc intensiif det spriak br\u00fckt woort.\n0. Internatjunaal;\n1. Natsionaal; \n2. Regiunaal;\n3. Widjer komunikatjuun; \n4. Edukatiif; \n5. \u00dctjbaud;\n6a. Stark;\n6b. Uun gefoor; \n7. Uun waksel; \n8a. Uun't sterwen; \n8b. Bal \u00fctjst\u00fcrwen; \n9. Raut; \n10. \u00dctjst\u00fcrwen.\n\nSpriakduas an Wikipedia \nEfter Kornai as diar tumanst ian grater online gemianskap nuadag, diar f\u00f6\u00f6raal uun detdiar spriak komunisiaret. Diar san miast en hunfol letjer sk\u00f6\u00f6len uun't n\u00e4\u00e4t, man Wikipedia as mad aal jodiaren det wichtagst, an koon temelk seeker \u00fcs uuntiaken nimen wurd, dat det spriak di straal auer det digitaal grens (digital divide) nimen h\u00e4\u00e4. \n\nDi gr\u00fcnj as, dat jongen temelk gau m\u00e4 Wikipedia uun kontakt kem. An wat uun Wikipedia f\u00f6\u00f6rkomt, h\u00e4\u00e4 en wasen w\u00e4\u00e4rs f\u00f6r jong lidj. Wan diar en Wikipedia uun en letj spriak as, do h\u00e4\u00e4 uk det spriak en w\u00e4\u00e4rs uun a digitaal welt: No wikipedia, no ascent (Saner Wikipedia nian apstiigen).\n\nTu tidj (2013) san diar 533 letj spriaken, diar hal en Wikipedia apbau maad. Det san dobelt so f\u00f6len \u00fcs diar al uun't n\u00e4\u00e4t san (List faan Wikipedias). Man diar san uk enkelten bi, diar b\u00f6\u00f6s f\u00f6l artiikler hual, huar oober ei f\u00f6l uun st\u00e4\u00e4nt, auer jo artiikler faan robots (computer-programen) maaget san, t.b. Cebuano m\u00e4 muar \u00fcs 5 miljuun artiikler.\n\nFutnuuten\n\nLuke uk diar \n F\u00f6\u00f6rdrach faan Andr\u00e1s Kornai bi't META-FORUM uun Br\u00fcssel di 20. an 21. J\u00fc\u00fcne 2012. (\u00fc\u00fcb YouTube, ingelsk)\n\nSpriakwedenskap"