title: "Albaanien/fe"
text: "Albaanien [al\u02c8ba:ni\u032f\u0259n], amtelk Republiik faan Albaanien (\u00fc\u00fcb Albaansk: Shqip\u00ebria [\u0283cip\u0259\u02c8\u027eia] an Republika e Shqip\u00ebris\u00eb), as en stoot uun a s\u00fc\u00fcduast faan Euroopa, \u00fc\u00fcb at Balkanhualeweilun. Uun a nuurd lei Monteneegro an Kosowo, uun a uast Nuurd-Matsedoonien, uun a s\u00fc\u00fcd Grekenlun an uun a waast lei det Adriaatisk Sia an Ioonisk Sia. At lun hee 3.195.000 lidj (2016). At hoodsteed faan't lun as Tirana.\n\nGeografii\n\nGeograafisk Laag\nAlbaanien leit twesken 42\u00b030' an 39\u00b039' (faan a nuurd tu a s\u00fc\u00fcd) an 19\u00b016' an 21\u00b004' (faan a waast tu a uast). At lun dialt grensen m\u00e4 fjauer lunen. Det lungst grens (212 km) as m\u00e4 Grekenlun an det kurtst (112 km) m\u00e4 Kosowo diald. At lun dialt uk en 186 km lung grens m\u00e4 Monteneegro an en 967 km lung m\u00e4 Nuurd-Masedoonien. A eeg faan Albaanien as 362 km lung.\n\nLunskap\n\nBerger\nDe huuchst berig uun Albaanien as de Korab Berig, wat 2764 m huuch as. A berig leit uun a nuurduast faan't lun, bi't grens tu Nuurd-Masedoonien.\n\nStruumer\nDe lingst struum as de Drin Struum. A struum hee sin kwel uun Kosowo an 285 diarfaan leept troch a nuurd faan Albaanien.\n\nSteeden\nD\u00f6n tjiin gratst steeden uun't lun san:\n\nIndialing faan Ferwalting\nAlbaanien hee twaalew regiuunen (\u00fc\u00fcb Albaansk: Qarqe, iantaal Qark).\n\nBef\u00f6lkring \nEfter a letst folksteelung uun Albaanien (2011) hee at lun 2.800.138 lidj: 1.403.059 faan a lidj san karmen an 1.397.079 san w\u00fcfh\u00f6\u00f6d.\n\nSpriiken\nDet amtelk spriik faan't lun as Albaans, wat tau spriikwisen hee: det Geegisk, wat uun a nuurd faan't lun faan 1.200.000 lidj spreegen wurt an Toskisk, wat uun a s\u00fc\u00fcd faan't lun faan 1.570.000 lidj spreegen wurt. \u00d6ler spriik uun't lun san: det Arumeensk (3850 spreegern), det Greks (15.200 spreegern), det Matsedoonsk (4440 spreegern) an det Wlach Romani (4000 spreegern).\n\nHistoore\nUun a maden faan det 15. juarhunert wurd at gebiit faan Albaanien faan daaling dial faan det Osmaansk Rik. Uun de Iarst Balkaankrich, 28. Nofember 1912, wurd en fersoomling uun Vlor\u00eb tupkimen. De salew dai rep a president faan\u2019t fersoomling Ismail Qemali (1844-1918) at gr\u00fcnjleiing faan det Republiik faan Albaanien \u00fctj. 4. Deetsember wurd en regiaring gr\u00fcnjlaanjen. Efter det Osmaansk Rik al uunspr\u00f6\u00f6ker \u00fc\u00fcb Albaanien ferleesen hed, wurd a stoot 30. Mai, 1913 \u00fc\u00fcb det konferens faan b\u00f6\u00f6der uun London faan a gratmeechten uunk\u00e4\u00e4nd an d\u00f6n \u00fcngefeer grensen faan de nei stoot feestlaanjen. Diarbi hed R\u00fcslun an Frankrik \u00fc\u00fcs aliarten faan Serbien ling k\u00fcden, dat en grat dial faan det albaansk siidlungsgebiit (det het Kosowo an a nuurdwaast faan\u2019t Nuurd-Masedoonien faan daaling) tu de serbisk stoot tuspreegen wurd. Dial faan a s\u00fc\u00fcd faan\u2019t Albaanien faan daaling wiar iintwesken faan Grekenlun besaat. Uun Deetsember 1913 wurd a grensen uun\u2019t protokol faan Florens feestskreewen. Uk wan en meechtspr\u00f6\u00f6k faan a gratmeechten a Montenegriinern, diar April 1913 Shkod\u00ebr nimen hed, tu a \u00fctjtooch diarfaan reert, bleew a greks trupen man uun a s\u00fc\u00fcd faan\u2019t lun.\n\nAt konferens uun London hed uk besl\u00f6\u00f6den, dat Albaanien en f\u00fcrstendoom weese skul. Tu a f\u00fcrst wurd Wilhelm Prinz zu Wied (1876-1945) heewen, diar\u2019t baantje 1914 bluat f\u00f6r letjet muuner \u00fctj\u00f6\u00f6wet. Bi\u2019t \u00fctjbreeg faan de Iarst W\u00e4\u00e4ltkrich ferleet hi\u2019t lun an kiart nimer turag.\n\nUun a Iarst W\u00e4\u00e4ltkrich wurd at nuurden faan Albaanien faan Serbien an Monteneegro an at s\u00fc\u00fcden faan Itaalien an Grekenlun besaatet. Uasterrik-Ungarn besaatet 1915 at nuurden an at maden faan at lun. Leeder besaatet Frankrik dialen faan at s\u00fc\u00fcden. \n\nEfter a krich fersoocht, man ei loket, Fan Noli (1882-1965) en demokraatisk republiik ap tu saaten. Faan 1925 ap tu 1939 jaft et en autoriteer reegiment oner Ahmet Zogu (1895-1961). Itaalien fool 1939 Albaanien iin. At lun wurd faan 1943 faan Tjiisklun besaatet, man det wurd 1944 faan partisaanen befreit. Diarefter wurd en komunistisk diktatuur oner Enver Hoxha apsaatet, wat ap tu 1991 d\u00fc\u00fcret. Albaanien as n\u00fc en parlamentaarisk republiik.\n\nWiartskap \nUun't juar 2018 hed Albaanien en BIP faan amanbi 15,1 biljuunen US-Dooler.\n\nKwelen"