title: "Henriette Hirschfeld-Tiburtius"
text: "Henriette Hirschfeld-Tiburtius (beren \u00fcs Pagelsen, 14. Februwaari 1834 \u00f6n Weesterl\u00f6n \u00fcp S\u00f6l; storewen \u00f6n di 25. August 1911 \u00f6n Berlin) wiar di jerst T\u0113rdochter \u00f6n D\u00fctskl\u00f6n, wat en W\u00fcfhaur wiar en fuar h\u00f6\u00f6r Aarber studiaret her.\n\nLeewent\n\nJungenstir\n\nHenriette Therese Friederike k\u0101m \u00fcs en Faamen fan di Pr\u00f6st Pagelsen \u00f6n Weesterl\u00f6n \u00fcp Warel.\nDi Familii her al tau Jungen; Henriette wiar di tr\u0113r.\n\nDi Pagelsens ging bal hent\u00f6't Fastl\u00f6n, en wan Henriette 19 Jaaren ual wiar, da waar j\u00fc bifriit.\nH\u00f6\u00f6r Man wiar al 30 Jaaren ual, en hi her en gurt Buernstair, wat rocht nai bi Kiel lair. \nSin Naam wiar Christian Hirschfeld en di Hof wiar Erbpachthof Hammer n\u0113mt.\n\nChristian en Henriette her ek fuul Lek. Christian droonk olterfuul en he k\u00fcr uk ek gur me Jil reer. \nDi Skilen \u00fcp di Hofstair waar muar en muar, en \u00fcs diar dit en des muar pasiaret wiar, ging Henriette \u00f6n't Jaar 1860 wech. \nDi Ehe waar 1863 anuliaret. Christian Hirschfeld es 1867 st\u00fcrewen.\n\nStudiarin\nS\u00f6ner Jil en gans aliining ging Henriette Hirschfeld da naa Berlin. J\u00fc her en Frinj, wat diar bifriit wiar. \nJens saag j\u00fc iin \u00f6n en Bleer en Artikel aur tau Sestern fan Engil\u00f6n (Elisabeth en Emily Blackwell) wat achter't Studiarin \u00f6n Ameerika di jerst W\u00fcfhaurn wiar, wat \u00fcs Dochters \u00f6n New York aarberi k\u00fcr.\n\nHenriette her fan Jungenstiren fuul me T\u0115rwark t\u00f6 d\u00f6n her, en j\u00fc fuan di Methooden fan h\u00f6\u00f6r T\u0113rdochters olter rupig.\nJ\u00fc wil dit hol beeter maaki, en sa bisl\u00fct j\u00fc en uur liir des Aarber.\n\n\u00d6n di Meren fan't 19. Jaarh\u00f6nert wiar jit ek rocht birailet, wat en T\u0113rdochter liir skul, en diar wiar uk niin Stuudiengang fuar T\u0113rmeditsiin. \n\u00d6n D\u00fctskl\u00f6n maast di W\u00fcfhaurn bit hent\u00f6 di Bigening fan't 20. Jaarh\u00f6nert di Uniwersiteeten ek bisjuk.\n\nHenriette Hirschfeld k\u00f6\u00f6rti 1867 naa Philadelphia (USA). \nMe fuul Gid\u00fc\u00fcr, Laaperii en Fraagin fing j\u00fc t\u00f6rocht, dat j\u00fc bi di Pennsylvania College of Dental Surgery t\u00f6leten waar en diar studiari k\u00fcr.\nJ\u00fc wiar di taust W\u00fcfhaur \u00f6n di USA, wat dit t\u00f6rocht fing.\n\nBit hent\u00f6 di diar Tir her bluat jen Amerikaanerin, Lucy Hobbs, en College bisaacht, dit Dental College \u00f6n Cincinnati. \nLucy Hobbs her diar man bluat jen Jaar t\u00f6braacht en ek di normaali Stuudientir fan tau Jaaren.\n\nAchter en Tir, hur ark K\u0101rming \u00f6n't College muar of mener t\u00f6\u00f6gen h\u00f6\u00f6r aarbert her, k\u0101m dit t\u00f6rocht, en di Komilitoonen wiar \"frinjelk en emhartig\" t\u00f6 h\u00f6\u00f6r.\nH\u00f6\u00f6r Anatomii-Stuudien skul j\u00fc man dach \u00f6n't Women's Medical College maaki, aurdat h\u00f6m dit sa jerti.\n\nHenriette Hirschfeld k\u0101m gur t\u00f6rocht:\nMe \"waker Hunen en en gurt Lest, t\u00f6 Liiren\" k\u00fcr j\u00fc rocht gur studiari.\nJ\u00fc liirt' Engelsk sa \u00fc\u00fcs uk Anatomii en F\u00fcsiologii, Operiaringsmetooden en maaketi Labooraarberen t\u00f6rocht.\n\nAchter tau Jaaren ging h\u00f6\u00f6r Studiarin \u00f6n di 27. Februwaari 1869 me di Titel Doctor of Dental Surgery t\u00f6jen.\nJ\u00fc wiar diarme uk \u00f6n Ameerika di jerst W\u00fcfhaur, wat dit \u00fcp di normaal Stuudiengang \u00f6n en Dental College t\u00f6rocht fingen her.\n\nH\u00f6\u00f6r Aarber\nHenriette Hirschfeld wiar \u00f6n di USA gur klaarkemen, en sa ging j\u00fc t\u00f6beek naa D\u00fctskl\u00f6n. J\u00fc bigenti h\u00f6\u00f6r Aarber \u00f6n di Behrenstraat Nr. 9 (En Paraleelstraat fan di \"Prachtstraat\" Unter den Linden) \u00f6n Berlin.\nJ\u00fc bihanelti fuar't miist W\u00fcfhaurn en Jungen, wat h\u00f6m t\u00f6 des Tir uk sa jerti, en wat j\u00fc uk hol maaki wil. J\u00fc her man uk niin Swaarhair, wan en kraank K\u0101rming holpen uur skul.\nFan di Bigening wech ging di Praksis aur di Maaten gur en braacht masi Jil fuar Henriette Hirschfeld.\n\nDi Mensken snaketi aur di Maaten gur aur Henriette Hirschfeld, en des waar jit beeter, wan j\u00fc Hofdochter fan di Kroonprinzessin (Victoria fan Gurtbritanien en Irl\u00f6n, 1840 - 1901), h\u00f6\u00f6r Jungen en somtirs uk h\u00f6\u00f6r Man (Friedrich di tr\u0113rst, leeterhen Kaiser fan D\u00fctskl\u00f6n) waar.\n\nZitat fan di D\u00fctsk Versioon:\n\nIch musste (\u2026) an unsere erste und einzige Zahn\u00e4rztin denken, an die kleine, \u00fcberaus zarte und schw\u00e4chliche Frau Dr.Tiburtius, die mir erst k\u00fcrzlich mit so gro\u00dfer Geschicklichkeit einen colossalen Backenzahn mittels Gasbet\u00e4ubung ausgezogen hat. \n- Hedwig Dohm, 1874 -\n\nIk maast (...) \u00f6n \u00fcs jerst en iindsig T\u0113rdochtersw\u00fcfhaur teenk, wat di litj en swak Dochter Tiburtius wiar. J\u00fc her mi leest en gurt Bakent\u0113r gans waker \u00fcttain en dit diar gaar ek siir, aurdat j\u00fc me Gas aarberti.\n-Frii ee\u0111er Hedwig Dohm, 1874 -\n\nH\u00f6\u00f6r It\u00fc\u00fcs\n\u00d6n't Jaar 1871 waar Henriette Hirschfeld me di Militeerdochter Karl Tiburtius, wat al aur lungi Jaaren h\u00f6\u00f6r gur Frinj wesen wiar, bifriit.\nJat fing di tau Dreenger Karl en Franz. Bi di taust Gibuurt wiar Henriette al 42 Jaaren ual, en dit wir t\u00f6 des Tir senerlig.\n\nHenriette Hirschfeld-Tiburtius aarberti f\u00f6rter, uk wan j\u00fc Mooder uuren wiar. \nUk des wiar t\u00f6 des Tir senerlik en skeketi h\u00f6m normaal ek.\n\nFuar \u0101rem Lir en W\u00fcfhaurn\nUk \u00fcs Mooder en W\u00fcf let j\u00fc h\u00f6\u00f6r ek nem, wat fuar di \u0101rem Lir t\u00f6 d\u00f6n. J\u00fc missioniareti diart\u00f6 uk \u00f6n h\u00f6\u00f6r ain Familii.\n\nFan h\u00f6\u00f6r Uurter k\u0101m uk, dat di Sester fan h\u00f6\u00f6r Man, Franziska Tiburtius, hent\u00f6 Z\u00fcrich ging en Meditsiin studiarteti. 1876 waar des klaar me't Studiarin, en j\u00fc waat di jerst Dochterw\u00fcfhaur \u00f6n D\u00fctskl\u00f6n, wat en ain Praksis her.\n\nHenriette fr\u00fcgeti h\u00f6\u00f6r, dat \"di Depelnaam Tiburtius\" diarfan \"en ful Klang\" fing.\n\n1876 maaketi j\u00fc t\u00f6hop me Franziska Tiburtius en h\u00f6\u00f6r Koleegin Emilie Lehmus di jerst Poliklinik \u00f6n Berlin, en des wiar iin \u00f6n en Aarberersviertel fan di Stat.\n\nEk fuul leeter uur di \u201eVerein zur Rettung minorener. M\u00e4dchen\u201c en dat \u201eHeimathaus f\u00fcr stellungsuchende M\u00e4dchen\u201c iipen maaket.\nAchter en bet muar Tir k\u0101m en \u201eVersorgungshaus f\u00fcr gefallene M\u00e4dchen und Frauen\u201c diart\u00f6.\n\n1881 noom Henriette Hirschfeld-Tiburtius h\u00f6\u00f6r ual Uuning \u00f6n di Friedrichstraat \u00fcs en Statsjoon fuar W\u00fcfhaurn. \nDes wiar taacht en hiir t\u00f6 di Poliklinik fan di Dochterw\u00fcfhaurn, dat di n\u00fc uk statsjoneer bihaneli k\u00fcr.\n\nH\u00f6\u00f6r Duar\nWan j\u00fc d\u00f6rtig Jaaren aarberet her, h\u00f6l j\u00fc \u0101p, en des wiar ombi dit Jaar 1900.\nFuar h\u00f6\u00f6r leest Jaaren ging j\u00fc naa Berlin-Marienfelde en uuni diar. \n1911 waar j\u00fc kraank, en diarfan storew j\u00fc \u00f6n di 25. August fan dit Jaar.\n\nIaringen, Teenkskelter\n\n\u00d6n h\u00f6\u00f6r jerst Praksis es en Skelt \u00f6nbraacht uuren, dat di Lir om h\u00f6\u00f6r teenk, wan ja diar fuarbi gung.\n\nWan \u00f6n 2008 dat 50. Raakin fan di T\u0113rdochters \u00f6n Sleeswig-Holstiin \u00f6n Weesterl\u00f6n wiar, waar \u00f6n di Gimiindi bisl\u00f6ten, dat en litj Wai twesken Nuur\u0111erstraat en Lornsenstraat, wat jit niin Naam her, fan des Tir \"Henriettenweg\" jit skul.\n\nBokers \n C\u00e9cile Mack: Henriette Hirschfeld-Tiburtius (1834-1911) Das Leben der ersten selbstst\u00e4ndigen Zahn\u00e4rztin Deutschlands. Peter Lang Verlag, Frankfurt am Main 1999, .\n Ingrid Schaub: Zwischen Salon und M\u00e4dchenzimmer. Kabel, Hamburg 1992, S. 73-80\n\nFutnooten \n\nHirschfeld\nHirschfeld\nHirschfeld"