title: "Emil Nolde"
text: "Emil Nolde (* 7. August 1867 \u00fc\u00fcs Hans Emil Hansen uun Nolde bi Burkal; \u2020 13. April 1956 uun Seebel) wiar een faan d\u00f6n wichtigst konstmooler faan\u2019t Ekspresionismus. Hi as een faan d\u00f6n grat akwarelisten uun\u2019t konst faan det 20. juarhunert. Nolde as bek\u00e4\u00e4nd f\u00f6r sin \u00fctjdr\u00fcksstark kl\u00f6\u00f6rwool.\n\nLeewent\nEmil Nolde wurd h\u00f6g kilomeetern tu uun a uast faan Tondern uun Nolde bi Burkal b\u00e4\u00e4ren. Hi wiar det fjuard faan fiiw jongen faan en b\u00fc\u00fcrenfamilje. San aatj wiar en nuurdfresk an kaam faan\u2019t geegent am Naibel; hi spruch Nuurdfresk, sin mam spruch S\u00fc\u00fcdj\u00fctsk. Hi hed trii \u00e4\u00e4ler breler an ian jonger saster. At taarep faan sin gebuurt uun a nuurddial faan\u2019t Hertoochdoom Sleeswich hiart faan 1867 tu 1920 tu Preussen an diarm\u00e4 tu det Tjiisk Rik. Emil Nolde besch\u00fckt tjiisk skuulen. Sin jong juaren \u00fc\u00fcb a aalern h\u00f6r b\u00fc\u00fcrsteed wiar faan hard werk preeget an en ferlikewiis knaap leewent. \n\nFaan 1884 tu 1888 leet hi ham \u00fc\u00fcb dringin faan a aatj \u00fc\u00fcs telger an teekner uun\u2019t konsthunwerkskuul uun Flensborig \u00fctjbilj. Hi hed do paart uun det restauriaring faan\u2019t aalter faan Br\u00fcggemann. En liarufslus fing hi ei. Diarefter werket hi f\u00f6r h\u00f6g m\u00f6\u00f6belfaabriken, oner \u00f6lern uun M\u00fcnchen, Karlsruhe an Berlin. 1892 treed hi uun\u2019t hunwerkmuseum uun St. Gallen en steling \u00fc\u00fcs leerer f\u00f6r teekningen faan hunwerkelk an ornamentaalplooner uun, wat ham 1898 kaniget wurd. Uun detheer tidj liart hi Hans Fehr keenen, diarm\u00e4 hi loong ferb\u00fcnjen bleew. Leederhen werket hi uun en r\u00e4 faan lunskapsakwarelen an teekningen faan a berigb\u00fc\u00fcren. Nolde wurd tuletst troch letj bruket teekningen faan d\u00f6n sweitser berger bek\u00e4\u00e4nd. Hi leet postkoorden faan detheer werk dr\u00fck, wat ham en leewent \u00fc\u00fcs frei konstmooler erlaubet. \n\nHi ging tu M\u00fcnchen, wurd diarfaan ufsen faan\u2019t akademii turagwiset an begand do en stuudium uun det priwaat moolskuul faan Adolf H\u00f6lzel uun Dachau, bef\u00f6\u00f6r hi uun a harewst 1899 m\u00e4\u2019t konstmoolerin Emmi Walther auer Amsterdam tu Pariis raiset an ham uun det Acad\u00e9mie Julian uunm\u00e4\u00e4ldet. 1900 h\u00fc\u00fcrd hi en atelier uun Kopenhuuwen. 1902 befreid hi do det deensk schauspelerin Ada Vilstrup. M\u00e4 ham toog hi \u00fc\u00fcb det eilun Alsen. Do wenet jo twesken 1903 an 1916 somerdais uun en faskerh\u00fcs uun Sjellerupskov bi Guderup. \u00dc\u00fcs atelier tiinet en burdenbuud lik bi strun.\n\nLuke uk diar \n\nKonstmooler"