title: "Albert Einstein"
text: "Albert Einstein (* 14. Marts 1879 \u00f6n Ulm; \u2020 18. Aprilmuun 1955 \u00f6n Princeton (New Jersey)) wiar en F\u00fc\u00fcsiker aur Theorii of en bireeknendi F\u00fc\u00fcsiker. Hi fuan masi aur Mateerie, f\u00fc\u00fcsik\u0101lsk R\u00fcm en Tir sa \u00fcs aur di Aart en Wiis fan di Grawitatsjoon \u00fct.\nFan des heer h\u00f6m \u00f6n di F\u00fc\u00fcsik masi foranert. \nEinstein es diarom \u00fcs jen fan di n\u00f6\u00f6rigst F\u00fc\u00fcsikern \u00fcp W\u0101rel bikeent.\n\nSin Aarberstheemen\nEinsteins Hauptaarber wiar di Relatiwiteetstheorii, en diarfan waar hi aur di hiili \u00d6\u00f6rt bikeent.\n\u00d6n't Jaar 1905 k\u0101m sin \u0100pskreft Zur Elektrodynamik bewegter K\u00f6rper \u00fct, diar deling \u00fcs en speetsieli Relatiwiteetstheorii bikeent es. 1915 d\u0113r Einstein di Relatiwiteetstheorii fuar hiilendal \u00fct.\nFan di Kwantenf\u00fc\u00fcsik fuan Einstein uk masi \u00fct. Fuar sin \"Fortiinsten om di bireekneti F\u00fc\u00fcsik, senerlig om di fotoelektrisk Effekt\" fing hi 1922 di Nobelpris fuar F\u00fc\u00fcsiker. \nSin Bireekningen sp\u00f6let - \u00f6n Forskel t\u00f6 dit, wat di Liren meen - niin direkti Rul fuar dit Bechnig fan Atoombomben en Atoomkraftwerki.\n\nEinstein en di Politik\nAlbert Einstein es \u00fcs Bigrep fuar en \u00dctfinjer en Genii bikeent. Sin Bikeenthair seet hi uk fuar sin Aarber fuar dat di F\u00f6lker meenachtler snaki en Freer meenachtler hual iin.\nAlbert Einstein forst\u00f6n h\u00f6msalev \u00fcs Patsifist, Sotsjalist en Zionist.\n\nStaatst\u00f6hiirighairen\nEinstein heer aur sin Leewent hok Staatst\u00f6hiiringen: Aur hi diar t\u00f6 W\u0101rel kemen wiar, wair hi W\u00fcrtemb\u0101riger Staatst\u00f6hiirighair en wiar diarme uk D\u00fctsk. Twesken 1896 en 1901 wiar hi staatenluas, achter\u00f6n waar hi Swaitser. 1911/12 her hi uk di Natsjonaliteet fan Uasterrik-Ungarn. Fan 1914 bit 1932 uuneti Einstein \u00f6n Berlin, diarme Preu\u00dfi en diarfan uk we\u0111er D\u00fctsk. Ee\u0111er dat Hitler t\u00f6 Macht k\u0101m, d\u0113r Einstein sin d\u00fctsk Pas t\u00f6beek. Hi blef da Swaitser en waar 1940 jit Amerikaaner, wat hi da uk blefen es.\n\nTau Saaken \u00fcp W\u0101rel sen s\u00f6ner Jen: Dit Uniwersum en di Dumhair fan di Mensken. - Bi dit Jest weet ik dit jit ek rocht.\nAlbert Einstein\n\nFutnooten\n\nEinstein\nNobelpris"