title: "Weestfriisk"
text: "Weestfriisk (\u00fcp Weestfriisk: Frysk of Westerlauwersk Frysk) es en friisk Spraak wat ombi 400.000 Liren Weestfraschl\u00f6nj spreek.\n\nKlasifikatsjoon \nWeestfriisk jert t\u00f6 jen Famiilie me \u00fc\u0111er friisk Spraaken sa \u00fcs, Saterfriisk en uk Nuur\u0111friisk. Uk me di angelsakisk Spraaken sa \u00fcs Engelsk of Skotsk hinget Weestfriisk t\u00f6hop.\n\nAngelsaksen- en Friisenspraaken sen t\u00f6hop en Spraakenker iin \u00f6n di germaansk Spraakenker.\n\nAurdat di Weestfriisen fuul me Ne\u0111erl\u00f6nsken snaki, heer h\u00f6\u00f6r di Spraak uk diarhen foranert.\n\nSpreekers\n\nSpraaken-Areaal \nDi weestfriisk Spraak uur \u00f6n di ne\u0111erl\u00f6nsk Prowins Frysl\u00e2n spreeken. \u00d6n't Fastl\u00f6n uur di Spraak \u00f6n di Gimiindi Weststellingwerf ek \u00fcs Mooterspraak snaket. \u00d6n di Gimiinden Kollumerl\u00f6n, It Bilt (Gimiinde Waadhoeke) en Ooststellingwerf uur Weestfriisk uk \u00fcs Mooterspraak iinseet. \u00d6n di Ail\u00f6nen uur di Spraak \u00f6n di Weester- en di Uasterdiil fan Skylge sa \u00fcs uk \u00f6n dit Ail\u00f6n Skierm\u00fbntseach spreeken. \u00d6n't Groningerl\u00f6n es di Spraak \u00f6n di T\u0113rpern Marum, De W\u00fclp en De Pein t\u00f6 hiir.\n\nSpreekwiisen \nFan Weestfrasch jeft et aacht Spreekwiisen. Noardhoeksk, Klaaifrysk, W\u00e2ldfrysk en S\u00fadwesthoeksk sen di gurter Spreekwiisen, wat fuul spreeken uur. Di Spreekers fan des fjuur Spreekwiisen ken enachtler gur forstuun. \nNoardhoeksk es en Aurgungs-Spreekwiis mung Klaaifrysk en W\u00e2ldfrysk. Fan Noardhoeksk uur aaftjens sair, dat et en Slach fan Klaaifrysk es.\n\nDa jeft et jit fjuur litjeri Spreekwiisen, Skylgersk, Aastersk, Hylpersk en Skierm\u00fbntseagersk. Des uur ek fan muar \u00fcs 1000 Liren spreeken.\nAurdat des Spreekwiisen mal fuar jam salev sen, haa ja uk masi Ainaarten en uur fan di \u00fc\u0111er Weestfriisen ek sa iinfach forst\u00f6nen.\n\nTal fan Spreekers \nDi Spreeker uuni fuaral \u00f6n di Prowind Frysl\u00e2n. Des heer 653.953 Iinuuners (Oktoober 2021). Fuar 53,6 % es Weestfriisk jaar Mooterspraak, en dit sen da ombi 350.000 Liren.\n\n\u00d6n't Groningerl\u00f6n keen jit ombi 3.000 Liren Weestfriisk \u00fcs Mmoterspraak. Ombi 150.000 Liren haa Weestfriisk \u00fcs jaar taust Spraak. \nTrinjom di Prowins sen jit muar Spreekers, man diar jeft et niin rocht Talen t\u00f6.\n\nFan di 653.953 Mensken \u00f6n di Prowins ken 94% Friisk forstuun, 74% ken uk snaki, 77% ken Friis lees en 30% ken dit uk jit skriif.\n\nHistoorie \nWeestfriisk es fan Ualfriisk kemen. Merelfriisk uur t\u00f6 dit Weestfriisk mung 1550 en 1680 sair. \nFan di Spraak jeft et diarfuar niin Gr\u00fcnj, man t\u00f6 des Tir waar maning Saaken skrewen, wat n\u00f6\u00f6rig fuar di Spraak  sen.\nFuaral Gysbert Japicx es bit deling jit bikeent.\n\nDi Skriiwing wat em bit deling keent es 19. Jaarh\u00f6nert t\u00f6hopkemen. Diarfuar haa Autooren sa \u00fcs Waling Dykstra fuul d\u00f6nen. Des noom di Aarber fan Gysbert Japicx \u00fcs B\u0101sis fuar sin Skriifwiis.\n\nStandardfriisk \n\u00d6n't 17. Jaarhunert begent Gysbert Japiks en aarneri en ain Skriifwiis \u00fct. Des waar da \u00f6n dit 19. Jaarh\u00f6nert fii\u0111er \u00fctbecht fan Joast Hiddes Halbertsma. Hi braacht sin Skriifwiis 1834 \u00fct. \n\nEm heer \u00f6n di Bigening fan't 19. Jaarh\u00f6nert uk \u00fc\u0111er Skriifwiisen, man des k\u00fcr jam ek d\u00f6\u00f6rseet.  \n\nen hiili Reeg fan Elementi, wat Halbertsma en Japiks \u00fcttaacht her waar 1879 \u00f6n di Selskipsstavering, wat \u00fcs di jest Skriifwiis fan't Amt fastlair waar.\n1948 k\u0101m di Akademystavering \u00fct, wat jitcen Forbeetering fan di Selskipsstavering  wiar. \u00d6n't Jaar 1980 k\u0101m di Steatestavering \u00fct, wat jit \u00f6n Gang es. 2015 waarxdit en bet ee\u0111eraarbert.  \n\nWat deling \u00fcs Standardfriisk bikeent es kumt fuaral fan di Spreekwiisen Kloaifr\u00e4isk en Wooldfr\u00e4isk, di gurtest Spreekwiisen fan Weestfriisk.\n\nJir es en Tabel me Standardfriisk en di fjuur gurter Spreekwiisen:\n\n\u00d6n dit weestfriisk Alfabeet uur di Bokstaawen \"q\" en \"x\" bluat fuar Persoonennoomen nomen.bi di Skreftspraak kum ja ek fuar. \n\nSa uur di Bokstaav \"y\" fuar en Aart fan \"i\" nomen, sa \u00fcs em dit bi \"ympulsyf\" se ken.\nDit \"c\" uurxaliining \u00fcs \"ch\" iinseet. Di Bokstaawen \"v\", \"z\" en \"ch\" kum oler t\u00f6 Bigening fan en Uurt fuar, sa \u00fcs niin Uurt me \"g\" jenigi ken.\n\nWan em jens Teeken sa \u00fcs \"\u00e2\", \"\u00ea\", \"\u00f4\", \"\u00fb\" of \"\u00fa\" sjocht, da es dit wes Weestfriisk.\n\nFonetiik en Fonologii\n\nKuurt L\u00fcnten\n\nL\u00fcng L\u00fcnten\n\nDiallaapend Taul\u00fcnten\n\n\u0100plaapend Taul\u00fcnten\n\nTriil\u00fcnten\n\nKonsonanten\n\nSii uk \n Swadesh list Nuur\u0111friisk\n\nFriiske_spr\u00e4ke"