title: "Stroom"
text: "Jir skel forklaaret uur, hur'ling elektrisk Stroom, Stroomkraft en Energii t\u00fchophingi.\n\nEn Weeter-Model \n\nWan Weeter lung inoch \u00fcp en Stiin dropet, da maaket et en K\u00fc\u00fcl iin \u00f6n di Stiin.\nDat Weeter let h\u00f6m gans gur ofmet, aurdat en Dropen langsen lik gurt es. Wan dit muar uur skel, da ken w\u00fc dat Weeter me en Aamer of en Kofikani \u00f6n di Stiin giteri.\nWan da muar Dropen \u00fcp di Stiin fal, da uur di K\u00fc\u00fcl diarbenen uk gurter of diiper. \nWan em wat Breers heer en let di Dropen \u00fcp di Stiin fal, da uur diar me di Tir en litj Graav fan.\nEn da es dit jit sa, dat 10 Dropen \u00f6n en Sekundi di K\u00fc\u00fcl \u00f6n di salev Tir 10 maal diiper maaki \u00fcs wan dit bluat 1 Dropen \u00f6n di Sekundi es. \n \nWan dat Weeter fan en gurter Hoogdi kumt, uur di K\u00fc\u00fcl diiper, \u00fcs wan dit fan en liiger Plaats kumt.\nFan 10 Meeter Hoogdi uur di K\u00fc\u00fcl diiper \u00fcs wan di bluat fan 5 m dialfalt.\n\nEm k\u00fcr n\u00fc sii:\nDi Stroomkraft fan't Weeter es proportsjonaal me di Hoogdi, wat me di Stroom maalnomen uur.\nOf \u00fc\u0111ers sair:\nJen Drop \u00f6n en Sekundi fan 10 Meeter Hoogdi maaket \u00f6n en bistemet Tir j\u00fcst san diip K\u00fc\u00fcl \u00fcs wan tau Dropen \u00f6n di Sekundi fan 5 Meeters Hoogdi dialfal.\n\nDi Aarber, wat dat Weeter maaket, heer uk jit me di Tir t\u00f6 d\u00f6nen:\nWan di Tir 10 maal sa lung es, da maaket dat Weeter di K\u00fc\u00fcl uk 19 maal sa gurt of diip.\n\nDi Gurthair fan di K\u00fc\u00fcl es proportsjonaal me di Energii, wat jit: Di Hoogdi x di Stroom x di Tir.\n\nAurseeting t\u00f6 di elektrisk Stroom\nElektrisk Stroom ken em met \u00fcs di Dropen, wat langsen lik gurt sen.\nDit jit da man \"Elektroonen\". Di \"Stroomdropen\" sen man mal litj, en diaraur uur di bluat meten en \u00fcs \"Amp\u00e8re\" \u0101pskrewen. \nJen Amp\u00e8re es sa fuul \u00fcs 6.250.000.000.000.000.000 Elektroonen \u00f6n en Sekundi.\n\nSa \u00fcs di Hoogdi, hur di Weeterdrop fan dialfalt, jeft et bi elektrisk Stroom di Stroomkraft, \u0101pskrewen \u00fcs \"Watt (W)\".\nDa jeft et jit di Spanung, wat \u00fcs \"Volt (V)\" \u0101pskrewen uur.\n\nDiarbi es da: \n\nStroomkraft P (Watt, W) = Spanung U (Volt, V) x Stroom I (Amp\u00e8re, A) \n\nof me di Maaten\n\nBisp\u00f6len\n\nAuto\nEn Autolampi fuar 12 V, wat 5 Amp\u00e8re \"tocht\", forbr\u00fckt da\n \n\nEn Auto-Baterii me 60 Ah (Amp\u00e8rest\u00fcnen) ken des Lampi 6 St\u00fcnen Stroom d\u00f6\n\nDi salev Baterii ken en Starter me 600 Watt (Merelgurt Wain me Bensiin-Motoor) 36 Min\u00fcten \u00f6n di Gang hual. \nForsjuk dit man ek! Di Starter heer niin K\u00f6\u00f6ling, di es ee\u0111er trii bit fjuur Min\u00fcten kaput!\nDi Starter heer normaalerwiis uk niin Sekering, aurdat dit me 50A (600W d\u00f6\u00f6r 12V diilt) jaa en aartig gurt Giraat wiis maast.\n\nEn Leechtmaskiin me 180 Watt bringt\n \nen br\u00fckt \n\nFjuur St\u00fcnen, fuar en lerig Baterii me 60 Ah we\u0111er ful t\u00f6 fo.\n\nBi't H\u00fcs\nJaa, en bi't H\u00fcs? Diar heer em normaalerwiis jaa Sekeringen fuar 16 A.\nHurfuul Stroom mut diar d\u00f6\u00f6r? Klaar, dit sen 16 A. Man hurfuul Watt ken di Sekering fordraii?\n\nGans iinfach:\n \nken em \u00f6nsl\u00fct, s\u00f6ner dat di Sekering \u00fctflocht.\nDach ek sa iinfach!\nHat jeft man en \"\u00d6nlaap-Stroom\" bi gurter Giraaten, wat hooger es \u00fcs dit, wat di Maskiin fuar't Laapen br\u00fckt, en di fo em da ek \u00f6n di Gang.\nDiaraur ken em normaalerwiis ek muar \u00fcs 2.500 W (Of 2,5 kW) \u00f6nsl\u00fct. Dit maaket em uk, aurdat di Wiiren fuar 16A bluat 1,5 mm<small>2</small> Twerkskiaring haa. Di uur olter hit, wan diar t\u00f6 fuul Stroom d\u00f6\u00f6r skel.\nMe 2,5 mm<small>2</small> ken em al 20A d\u00f6\u00f6rfo.\nDa sen dit\n \nnormaalerwiis gur inoch fuar 3,8 kW.\n\nFan des nemt em trii fuar Draistroom, wat me trii Faasen aarbert.\nDit sen da:\n \nen uur normaalerwiis ek \u00fctn\u00fctet.\nHurom dit 400V sen en ek 3 x 230 = 690 V?\nGur Fraag, en di D\u00fctsk Wikipedia weet \u00f6ner [] di Bireekning en muar diart\u00f6:\n \n\u00d6ntskiligi, dat w\u00fc jir niin Eksperti fuar di rocht Bigr\u00fcning haa, wat dit uk jit rocht \u00fcp S\u00f6l'ring forklaari ken.\n\nStroom en Stroomreekning\nDi Stroomkraft hen em gans gur bi en Lampi biluki:\nEn Lampi fan disalev Slach me 100 Watt jeft tau maal sa fuul Leecht \u00fcs jen me 50 Watt.\n\nWan w\u00fc bitaali skel, da kumt et diar\u00fcp \u00f6n, hur lung w\u00fc dat Leecht \u00f6nhair haa:\n50W x 20 St\u00fcnen = 1000W = 1 kWh = Pris/kWh = Reekning\n100W x 10 St\u00fcnen = 1000W = 1 kWh = Pris/kWh = Reekning\n\nEn Haitsgiraat me 2 kW (2.000 W) kostet da bi 23 ct/kWh 0,46 \u20ac di St\u00fcn, wan di \u00fcp foli Kraft lapt.\nEn Baakaun me 2,5 kW nemt normaalerwiis bluat 1,5 kW, aurdat di Haitsung \u00fctgair, wan di w\u0101rem inoch es. Dit sen da 1,5 x 0,23\u20ac = 0,345\u20ac.Fuar trii St\u00fcnen sen dit da - naaa?\n\nWan di Pris n\u00fc 23 ct fuar en kWh es, da ken em diarfuar me en 50 Watt-lampi dopelt sa lung Leecht \u00f6nhaa \u00fcs me en 100 Watt-Lampi.\n\nFutnooten\n\nLuki uk hjir \n Elektrisk Stroom-Starkhair\n Likstruum (\u00f6\u00f6mring)\n Wakselstruum (\u00f6\u00f6mring)\n Dreistruum (\u00f6\u00f6mring)\n\nElektrisiteet"