title: "Daans"
text: "Daans (Beeter: Dat Daansin, kumt fan italieensk danza, jialer, ualhhoogd\u00fctsk Uurt: laikan/laikin) es en Uurt fuar dit, wan en Mensk ee\u0111er Musik \u00f6n di Gang es.\n\nWat es Daansin?\nDat Daansin es en Rituaal, en Br\u00fckdom en uk en Aart fan Konst, wat wat weeget.\nHat jeft uk Mensken wat jaar Jil me des Konst fortiini, en \u00fc\u0111er nem dit \u00fcs jaar Sportaart.\n\nDi Dochters en uk di Haurdochters keen dat Daansin \u00fcs en Terapii, hurfan di Mensken dit beeter gung skel.\nMasi Mensken daansi, aurdat di forskelig Saaken ek sii ken, en da nem di dat Daansin \u00fcs jaar Uurter.\n\nMasi Mensken \"ventiliari\" uk, wan ja truurig of \u0101rig sen. Des ken help, sa \u00fcs dit uk bi Musik es, wan di diarfuar maaket of \u00f6njert uur. \nEm skel diarbi man ek auriit en let dit we\u0111er, dat em jit liirt, me di Swaarhairen klaart\u00f6kum, wan dit wat lechter giar.\n\nAlgimiins\n\u00dcs em al lees k\u00fcr, uur fuar forskeligst Gr\u00fcnen daanset, en wan dit bluat t\u00f6\u00f6gen L\u00fcngwiil es.\n\nW\u00fcfhaurn en Karminger, Festi\n\nWan W\u00fcfhaur en Karming, wat t\u00f6hop lewi, daansi, da d\u00f6 di des fuar't Miist fuar jam t\u00f6 weegi, dat ja t\u00f6hop wiis wel.\nDaansin ken uk br\u00fckt uur, wan di \u00fc\u0111er wat muar Lest haa skel en kum me t\u00f6 B\u0113r en haa dit net meenachtler.\nBi Festi, sa \u00fcs, wan em me di Skuul klaar es en ali Proowen t\u00f6rochtfingen heer, daansi di jung Karminger en W\u00fcfhaurn aaftinoch t\u00f6hop, en somtirs meen di da uk, dat ja t\u00f6hophiir en lewi wel.\n\nEn \u00fc\u0111er Gr\u00fcn fuar't Daansin ken Wiis, wan em en gurt Fest heer, en da es dit dailk t\u00f6 biluki, wat diar daanset uur, sa \u00fcs uk bi Br\u00fckdomsforiiningen of Br\u00f6lepen.\n\nBr\u00fckdomsdaansin\nBi di S\u00f6l'ring Foriining en \u00fc\u0111er Br\u00fckdomsforiiningen uur dat Daansin br\u00fckt fuar di S\u00f6lring Drachten t\u00f6 weegi en aaftinoch uk wat me di ual Spraak t\u00f6 maaki.\nSa es di (ek gans sa) nii Idee fuar di S\u00f6l'ring Jungens-Daansiker, dat di Jungen bi't Daansin uk di Spraak liir skel. Diarfuar sen forskelig Liren \u00f6n di Gang en forsjuk, S\u00f6l'ring Uurter fuar di Daansimusik t\u00f6 skriif, dat di Jungen dit mesjung ken.\n\nDat ritueli Daansin\nBi dat ritualisiariti Daansin, sa \u00fcs \u00f6n Afrika en forskelig \u00fc\u0111er Kultuuren, heer dit aaftinoch me Religioon t\u00f6 d\u00f6n. Sa jeft et Daansen, wan em hol Riijn haa wel, en da daanset em fuar di Gothair, fan wat em meent, dat di Riijn maaki ken.\nUk \u00f6n Nuur\u0111friisl\u00f6n heer't sawat jefen, jer di Kristianisiaring wiar. Da uur uk J\u00f6\u00f6l maaket en daanset, dat n\u00f6nt \u0100rigs au't L\u00f6n kum skul of wan di Liren jaar Gothair om Help ber wel.\n\nSport\n\u00dcs en Sport es dat Daansin gur duar di Muskulatuur, diarfuar, dat em gur me Jeremer en Biin en me h\u00f6msalev aarberi liirt en dat em h\u00f6msalev beeter lik en \u0101procht hual ken. Em liirt diarfan uk, t\u00f6 liif, dat em wat t\u00f6rochtfo ken.\nFan en Sport \u00fcs Daansin uur em gur t\u00f6 Wai me h\u00f6msalev en liirt, uk komplitsiareti Saaken me h\u00f6msalev en di Daansipartner t\u00f6 maaki.\n\nB\u00fc\u00fcnendaansin\nB\u00fc\u00fcnendaansin uur fan Regiss\u00f6\u00f6ri en Choreogr\u0101fen \u00fcttaacht. Des \"maalet da Skelter\" me di forskelig Daansifiguuren, wat di Konstdaansers da maaki skel. Diarbi sen des aaftinoch uk me alis \u00f6n jamsalev, sa \u00fcs uk dat Gisicht \u00f6n di Gang.\nSok Steken uur ek langsen diarfuar maaket, dat et dailk \u00fctse skel. Somtirs wel di Skriiwers jaar Publikum uk wat weegi of forklaari.\n\nHistoorii\n\nJialerdom\n\nIndien\n\nEm weet fan H\u00f6\u00f6lenmaaleriien \u00f6n Indien, dat al twesken 5000 en 2000 fuar Kristus Daansers diar wesen sen. \u00d6n Bhimbetka (Indien) es sa temelk t\u00f6 des Tir en Reeg fan Daansers henmaalet uuren.. \nSkelter en Maaleriien fan jer Aarten fan di Hinduismus weegi di Got Shiva \u00fcs Natraj, wat di \u201eK\u00f6ning fan't Daansin\u201c es.\n\u00d6n Indien jeft et uk di Natya Shastra, di \u201ehelig Weetenskep fan't Daansin\u201c, wat t\u00f6 sin Tir (Ombi 400 bit 200 f. Kr.) dat Wichtigst diaraur wesen es.\n\nEgypten\n\n\u00d6n't antik Egypten heer em rituel daanset, di Duar en dat \"We\u0111erb\u0113renuur\" fan di Got Osiris sen t\u00f6 des Tir \u0101pmaalet uuren. Des Daansen wiar sa swaar maaket, dat di bluats Daansers maaki k\u00fcr, wat dit liirt of studiaret her.\n\nGreekenl\u00f6n'\nDi ual'ing Greeken her en Systeem ee\u0111er jaar Gothairen en ee\u0111er dit, wat jam bi di Taachten sa d\u00f6\u00f6r't Hart ging.\nDeling halt em Homers Biskriiwing fan dit Daansin \"Chorea\" (Iin \u00f6n di \"Ilias\", ombi 8. bit 6. Jaarh\u00f6nert f. Kr.) fuar dat wichtigst Popiir diaraur.\nEkst\u0101tisk Daansen wiar Diil fan di Dionysien. Diarfan sen leeterhen Drama en Komeedii uuren.\nDes wiar en Aart fan Teaater, en bi des wiar aaftinoch en Chor me diarbi, wat me Jeremer en Biin wat weegeti. Diarfan es me di Tir di Bigrep \"Choreografii\" wukset.\nDi Muusi fuar Chorlyrik en fuar't Daansin es Terpsichore (Weeget me dit Symbool Leier, wat h\u00f6\u00f6r Attribuut es).\n\nRenaissance\n\nDaanset es langsen uuren, en fuaral di Buern haa \u00fcp jaar Festi aaftinoch daanset.\nDiarfan es man ek olterfuul \u0101pskrewen uuren.\nEn Foranering jeft et \u00f6n't jer 15. Jaarh\u00f6nert, \u00fcs uk faini Liren daansi maast. Dit uur da uk bi di F\u00fcrsten en K\u00f6ningen Moodi, en da uur dit uk \u0101pskrewen. Bi Hof wiar da aaftinoch en \"Hofdaansimaister\" t\u00f6 finj, en uk Boker, hur'ling em rocht daansi skul, uur skrewen.\nDiarme uur dokumentiaret, dat dat Daansin en Diil fan't \u0101delig Leewent uur.\n\nDi Hoftechter fan Francesco Sforza, Antonio Cornazzano (1429 bit 1484) skref masi Boker, en jen diarfan wiar dit \"Libro dell'arte del danzare\" (Ombi 1460).\n\nDi \"danse basse\" wiar aur di hiili Renaissance Moodi. Dit wiar en Prozesioonsdaans me faini Beweegingen en Gibaaren, wat di W\u00fcfhaurn uk me jaar tjuk Klua\u0111ern maaki k\u00fcr.\nWel \u00f6nsen wiar da uk di \"Pavane\" (Pfauendaans).\n\n\"Danses hautes\"\nMe en Friimaaking fan Aarten en Wiisen k\u0101m \u00f6n't jer 16. Jaarh\u00f6nert nii Daansen k\u0101m uk en niin Daans, di \"danse haute\", hurbi em wat gauer \u00f6n di Gang k\u0101m en hurbi uk Spr\u00fcngen fuarkum k\u00fcr.\n\"Danse haute\" jit sa fuul \u00fcs \"Hooger Daansin\".\n\nEn wichtigi \"hoogi Daans\" wiar uk di italieensk \"Gaillarde\". Bi des Daans skul em enachler ek muar langesn di Hunen leengi, en diar k\u00fcr uk maal gaui St\u00f6\u00f6pen en Spr\u00fcngi fuarkum.\nDi \"Gaillarde\" uur fuar't Miist achter di \"Pavane\" daanset.\nBilefet wiar uk di \"Volta\". Des ken em iin \u00f6n di Film \"Elisabeth\" (Me Cate Blanchett \u00fcs Elisabeth I.) gans gur biluki. Di Karming drait bi des Daans di W\u00fcfhaur, en da nemt hi h\u00f6\u00f6r \u00fcp sin Kneebiin.\n\u00dc\u0111er \"hoog Daansen\" wiar \"Courante\", \"Allemande\" en \"Gavotte\" (17. Jaarh\u00f6nert), wat mal wel leren uur.\n\n\u0100rem en rik \u00f6n't 16. Jaarh\u00f6nert\nDi lewentig Daansen fan di faini Liren \u00f6n't 16. Jaarh\u00f6nert wiar ee\u0111ermaaket fan di Daansen, wat di iinfacher Liren her. Des wiar da jit en bet stilisiaret uuren, dat di Daansers jam ek t\u00f6 nai bi di \u0101rem Liren f\u00f6\u00f6li maast, hur di Daansen fan nemen wiar.\n\u00d6n di taust Hualev fan't 16. Jaarh\u00f6nert k\u0101m di forskelig Daansi-Kultuuren naier t\u00f6hop, en diarbi uur di uk wart \"sportlicher\" of spektakuleerer.\nDaansi-Skuulen \u00f6nerrocht di \u0101delig Liren, en sa k\u00fcr di wel leren Daansen uk fan jen L\u00f6n hent\u00f6 en \u00fc\u0111er jen drain uur.\n\nKonst trinjom't Daansin\nT\u00f6 des Tir jef dit aural \"Impresarios\", wat gurt Fuarstelingen \u00fcp di Biin fing. Bi des k\u0101m da uk Konstaarten \u00fcs Sjung, Rezitiarin en Pantomiimi fuar, en di R\u00fcmen diarfuar uur rik \u00fctstafiaret.\n\u00d6n Italien wiar de \"balli\" n\u0113mt, \u00f6n Frankrik \"ballets de cour\". \u00d6n Engel\u00f6n wiar di Maskensp\u00f6lsters t\u00f6 raaki, hur di K\u00f6ningsfamilii aaftnoch mesp\u00f6lti.\n\n\u00dcs en wichtig Bok aur di Daans fan di Renaissance es di \"Orchesographie\" (1588) von Thoinot Arbeau bikeent.\n\nFutnooten\n\nLuki uk jir \n\nMusiik\nSpalkonst"