title: "Hans Momsen/s\u00f6"
text: "Hans Momsen (* 23.10.1735 \u00f6n Faartoft, \u2020 13.09.1811 \u00f6n Faartoft)\n\nDi 23.10.1735 waar bi du Buer Momme Jensen \u00f6n Faartoft en Dreeng beren, diar di Noom Hans Mom(m)sen fing.\n\nLeewent en Bruarwening\nHans wiar di taust Seen fan Momme Jensen, en hi wiar en bet swak \u00fcp di Biin. Hi waar da aaftinoch \"d\u00e5t hanerng\" of \"hennerling\" neemt, wat sa fuul \u00fcs sneerig Mensk jit. \nJens saach hi en Stek Popiir, hur\u00f6n sin Faa\u0111er wat bireeknet en teeknet her, en hi fraageti des, hurom dit diari sa \u00fctsaach. Da sair Momme Jensen: \"Luki \u00fcp Bualkem ee\u0111er ' Euklids 13 Elementi '. Niisgirig, \u00fcs Hans me sin 13 Jaaren wiar, fuan hi dit diari Bok uk bal, man hi k\u00fcr dit ek gur lees. Dit Bok wiar fan sin Grootfaa\u0111er Jens Jakobsen, diar Skullmaister \u00f6n Hol\u00f6n' wesen wiar. Sa wiar dit Bok uk \u00fcp Hol\u00f6nsk skrewen Hans Momsen nem da en hol\u00f6nsk Biibel en liirti sa fuul Hol\u00f6nsk, dat hi di Euklid forstuun k\u00fcr. Me 14 Jaaren her hi dit da ek bluat lesen, hi her dit uk sa fiir bigrepen, dat hi diarme aarberei k\u00fcr.\n\nDi Buererii wiar en bet swaar fuar Hans Momsen, en sa tooch hi 1853 naa Dithmarschen, hur hi aur di Somer \u00fcs L\u00f6nsformeter fuar Diksbechningen Aarber fo k\u00fcr.\n\u00d6n di H\u0101refst ging hi t\u00f6beek naa F\u0101ritoft en braacht gur Jil me t\u00fcs. Bal k\u00fcr Hans Momsen uk it\u00fc\u00fcs Aarber \u00fcs Formeter fo, en 1787 waar hi uk jit Dikfoogt en st\u0101tlichi L\u00f6nsformeter.\nHans Momsen friiti leeterhen en W\u00fcfhaur, diar 20 Jaaren j\u00fcnger wiar \u00fcs hi. Sin W\u00fcf k\u0101m uk dan en Hoftstair \u00f6n F\u0101ritoft, en jat fing en Kraamlaaden en haa wat Jil bit\u00f6.\n\nAur di Somer wiar Hans Momsen me Buererii en L\u00f6nsformeting \u00f6n di Gang, en aur di Wunter set hi aaft me sin Bokern bi Staal en liir. Hi maaketi da uk K\u00f6\u00f6persteeken en snetjeti Skelter fan Holt. Momsen taacht h\u00f6m Sekstanten en Oktanten \u00fct, en uk Kloken k\u00fcr hi bech. Hi liirti, hur'ling hi Gleesen fuar sin Giraaten slip skul.\nBluat me sin Bokern liirti hi uk jit Spraaken, sa \u00fcs Franzk, Deensk, Engelsk en Latein. Bluat fan't Lees liirti hi wat fan Geogmetrii, Geografii, Histoorii, Algebra, Optik en Mech\u0101nik, aurdat dit alis me t\u00f6 di Nawigatsjoon jert en br\u00fckt uur.\n\nAur di Wunter k\u0101m da uk Seeliren fan di Haligen t\u00f6 Hans Momsen en wel wat liir. Diarfan sen hok d\u00fcchtigi Koptaini of Dikfoogten uuren. Jen dirfan wiar Andreas Nissen, diar \u00fcs gurt Reekenmaister fan Lonham bikeent waar en Dikgr\u0101f waar.\nDi Dreeng fan di Pr\u00f6st k\u00fcr sagaar Matematikprofesor \u00f6n Kopenhaawen uur.\n\nHans set man fuar't Miist lefer iin \u00f6n sin Werkstair. Diar k\u00fcr hi sin Bireekningen en Eksperimenti maaki en Saaken bech. Diar bi wair uk en Orgel fuar di S\u0113rk me soks Register en 294 Floiten. Des waar man bluat en Jaar lung sp\u00f6let. Hat leketi Momsen sagaar en bireekni di Baan fan en Komeet. Diarfan fing hi da uk jit en Noom \u00fcs Astronoom.\n\nHans Momsen blef man altert di iinfachi Gast me \u00fc\u00fclen M\u00f6ts en ainweewelti Jak, uk, fan hooger Liren t\u00f6 Bisjuk k\u0101m.\nJens wiar hi \u00fcp gurter Rais, da wiar hi naa Koopenhaawen n\u00f6\u00f6riget. Hi waar da me Iaren bigr\u00f6\u00f6tet, man hi k\u00fcr diar ek olterfuul Omgang finj. Fuar't Miist luketi hi ee\u0111er di Uniwersiteets-Bibliotheek en dit Obserwatoorium.\n\nMe sin W\u00fcf fing hi 9 Jungen, hurfan jen Afkaat uur k\u00fcr. Sin hiili Leewent uuneti Hans Momsen \u00f6n di Gabrielswarev \u00f6n F\u0101ritoft, en diar es hi uk storewen.\n\nTheodor Storm skel di Aart fan Hans Momsen fuar sin Figuur Hauke Haien iin \u00f6n di Rom\u0101n Skimelruarer nomen haa. Jens uur hi uk biskrewen: \n\nIhr h\u00f6rtet wohl schon, Herr, die Friesen rechnen gut, und habet auch wohl schon \u00fcber unsern Hans Mommsen von Fahretoft reden h\u00f6ren,der ein Bauer war und doch Bussolen und Seeuhren, Teleskopen und Orgeln machen konnte.\nTheodor Storm|Der Schimmelreiter\n\nBit hent\u00f6 deling es di Senwiiser \u00f6n di S\u0113rk fan F\u0101ritoft \u00f6n Gang.\n\nHans-Momsen-Pris\nTu Iaren fan Hans Momsen uur ark Jaar di Hans Momsen-Kultuurpris fan di Krais Nuur\u0111friisl\u00f6n \u00fct\u00f6nen.\n\nLuki uk jir\n \n Prisdraiers fan di Hans-Momsen-Pris\n Euklid\n\nMomsen\nMomsen"