# މޯލްޑިވިއަން
މޯލްޑިވިއަން އަކީ އައިލެންޑް އޭވިއޭޝަން ސަރވިސަސްގެ އެއަރލައިން ޑިވިޜަން ކަމަށާއި، މޯލްޑިވިއަންގެ މަރުކަޒު ހުންނަނީ މޯލްޑިވްސް މާލޭގައެވެ. މޯލްޑިވްސްގެ ފްލެގް ކެރިއާގެ ގޮތުގައި، އިންޓަރ އައިލެންޑް ސާވިސްގެ އިތުރުން 
ބައިނަލްއަޤްވާމީ ފްލައިޓްތައްވެސް އޮޕަރޭޓް ކުރެއެވެ.

## ތާރީޚު

### 2000-2013
13 އޭޕްރީލް 2000 ގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސަރުކާރުން، އަލުން ގައުމީ އެއާލައިނެއް ގާއިމްކޮށް، ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ އަމުރެއްގެ ދަށުން  ،މުޅިން ސަރުކާރުގެ ލިމިޓެޑް ކުންފުންޏެއްގެ ގޮތުގައި އައިލެންޑް އޭވިއޭޝަން ސާވިސަސް ލިމިޓެޑް އެކުލަވާލިއެވެ. އެއަރ މޯލްޑިވްސް ބަނގުރޫޓުވުމަށްފަހު އެ އެއާލައިން އޮޕަރޭޝަންތައް ފެށިއިރު، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤައުމީ އެއާލައިންގެ  ގޮތުގައި ހަވާލުކުރިއިރު، ފްލީޓެއްގައި ހިމެނެނީ އެއް ބޮމްބާޑިއާ ޑޭޝް 8 Q200 އެވެ. އެއަރ މޯލްޑިވްސް ގެ އޮޕަރޭޝަންތައް ހުއްޓާލުމަށްފަހު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރައްޔިތުންނަށް އުއްމީދެއް ނެތެވެ. 2002 ވަނަ އަހަރު އައިލެންޑް އޭވިއޭޝަންގެ ހިދުމަތުން ދެ ޑޯނިޔާ 228 މަތިންދާބޯޓު އޯޑަރުކޮށް، 2003 ވަނަ އަހަރު ޖުމްލަ ތިން މަތިންދާބޯޓު ފްލީޓުގައި ޑެލިވަރީ ކުރި އެވެ.އެ އެއާލައިނުން އިތުރު އެއް ބޮމްބާޑިއާ ޑޭޝް 8 Q200 ފުޅާކުރުމުގެ ފްލީޓެއް އޯޑަރު ކުރި އެވެ. 2006 ވަނަ އަހަރު އެ އެއާލައިނުން ވަނީ އޭގެ ބޮމްބާޑިއާ ޑޭޝް 8 Q200 ޑެލިވަރީކޮށްފަ އެވެ. 2006 ވަނަ އަހަރުގެ މެދުތެރޭގައި އެއާލައިނުން ފުރަތަމަ ތިން ބޮމްބާޑިއާ ޑޭޝް 8 ކިއު300 އޯޑަރު ކުރިއިރު، ފުރަތަމަ އެއާކްރާފްޓް ޑެލިވަރީ ކުރީ 2007 ވަނަ އަހަރު އެވެ. 2007 ވަނަ އަހަރުގެ ފަހުކޮޅު އެ އެއާލައިނުން ވަނީ ބައިނަލްއަގްވާމީ އޮޕަރޭޝަންތަކެއް ހޯދުމަށް މަސައްކަތްކޮށްފަ އެވެ. 26 ޖެނުއަރީ 2008 ގައި އެ އެއާލައިނުން ބައިނަލްއަޤްވާމީ އޮޕަރޭޝަންތައް ފެށި ,ތިރުވަންތަޕޫރަމް، އިންޑިއާ އަށް ޝެޑިއުލް ކުރެވިފައިވެއެވެ. ޖުލައި 2008 ވަނަ އަހަރުގެ އެއާލައިނުން ދެވަނަ ބޮމްބާޑިއާ ޑޭޝް 8 ކިއު300 ޑެލިވަރީ ކުރި ފަދައިންނެވެ.25 އޮގަސްޓް 2008 ގައި އައިލެންޑް އޭވިއޭޝަންގެ ހިދުމަތް މޯލްޑިވިއަން އަށް ރީބްރޭންޑް ކުރެވުނެވެ. 2011 ވަނަ އަހަރު މޯލްޑިވިއަން އިން ފުރަތަމަ އެއާބަސް އޭ320-200 އޯޑަރު ކުރިއެވެ. 2012 ވަނަ އަހަރުގެ ފުރަތަމަ ކުއާޓަރުގައި މޯލްޑިވިއަން ތިން ވަނަ ބޮމްބާޑިއާ ޑޭޝް 8 Q200 އިތުރު ހަ މަތިންދާބޯޓު އޯޑަރު ކުރި އެވެ. 2012 ވަނަ އަހަރުގެ މެދުތެރޭގައި މޯލްޑިވިއަން ފޭސް އައުޓް ހުރިހާ ޑޯނިއަރ 228. 2012 ވަނަ އަހަރުގެ ފަހުކޮޅު މޯލްޑިވިއަން ޑެލިވަރީ ކުރެވުނީ އެއީ އެއާބަސް އޭ320-200 ފްލީޓާއި މަންޒިލް ފުޅާކުރުމަށް ކަމަށްވާ ދަކާ، ޗެންނާއީ، ތިރުވަންތަޕޫރަމް އަދި މުމްބާއީ ފަދަ މަންޒިލްތަކެވެ.

### 2014-2019
2014 ވަނަ އަހަރު މޯލްޑިވްސްގެ ގައުމީ އެއާލައިނުން ފުރަތަމަ ސީޕްލޭން de Havilland Canada DHC-6 Twin Otter Series 300 ތައާރަފްކުރިއެވެ. ރިސޯޓް ކަނެކްޝަންތައް ފުޅާކުރުމާއެކު އަދި އެމީހުންގެ ވަރަށް އަމިއްލަ ސީޕްލޭން ޓާމިނަލެއް ހުޅުވިއެވެ. އަދި އެގާރަ ޑީ ހެވިލެންޑް ކެނެޑާ ޑީއެޗްސީ-6 ޓްވިން އޮޓަރ ސީރީޒް 300 އަދި އެއް ޑީ ހެވިލެންޑް ކެނެޑާ ޑީއެޗްސީ-6 ޓްވިން އޮޓަރ ސީރީޒް 200 އޯޑަރު ކުރިއެވެ. އެމީހުންގެ ޓްރެވަލް ޑިވިޝަން، "މޯލްޑިވިއަން ހޮލިޑޭސް" ގެ އެއާލައިން ލޮންޗް ކުރުމުން ހުށަހެޅީ އޮލް އިން އޮން ސޮލިއުޝަނެކެވެ. މޯލްޑިވްސްއަށް ދަތުރުކުރާ ފަތުރުވެރިންނަށް - ޗުއްޓީ ބުކިން ކުރުމުން ފެށިގެން، ރިސޯޓްތަކަށް ޓްރާންސްފާ ކުރުމާއި، އުފަން ގައުމުތަކަށް ދިއުމާއި އައުމަށް ކުރާ ފްލައިޓްތައް، މި ހުރިހާ ކަމެއް އެއް ފުރާޅެއްގެ ދަށުން.2014 ވަނަ އަހަރު އެއާ ލީސް ކޯޕަރޭޝަނުން އެއާބަސް އޭ321-200 މަތިންދާބޯޓު އޯޑަރު ކުރި އެވެ.2015 ވަނަ އަހަރު މޯލްޑިވިއަން އިން ޑެލިވަރީ ކުރި އެއާބަސް އޭ321 މަތިންދާބޯޓުތަކުން ޗައިނާ ފަދަ ބައިނަލްއަގްވާމީ މަގުތަކަށް އިތުރަށް ކުރިއެރުން ލިބުނެވެ.2017 ވަނަ އަހަރު މޯލްޑިވިއަން އިން ވަނީ ފައިނަލް ޑީ ހެވިލެންޑް ކެނެޑާ ޑީއެޗްސީ-6 ޓްވިން އޮޓަރ ސީރީޒް 300 ފްލީޓަށް ފޯރުކޮށްދީފައެވެ.2018 ވަނަ އަހަރު މޯލްޑިވިއަން އިން ފައިނަލް ބޮމްބާޑިއާ ޑޭޝް 8 ކިއު300 ޑެލިވަރީ ކޮށްދިނެވެ.ރަޖިސްޓްރީކޮށްފައިވާ 8ކިއު-އައިއޭއޭ އާއެކުގައެވެ. ދެން 2018 ވަނަ އަހަރުގެ މެދުތެރޭގައި މާލޭ ގައި އެމީހުންގެ ސިޓީ ޗެކް-އިން ޚިދުމަތުން ދަތުރުފަތުރަށް ފަސޭހަކޮށްދީ ސެކިއުރިޓީއާއި ބޯޑިންގ އަށް ފަސިންޖަރުންނަށް އެއްވެސް ދަތިކަމެއް ނެތި ކުރިއަށް ދެވޭނެއެވެ.
28 އޮކްޓޯބަރ 2019 ގައި މޯލްޑިވިއަން އިން އާ މަންޒިލެއް ކޮޗިން، އިންޑިއާ އަށް އޮޕަރޭޓް ކުރެއެވެ.

## މަންޒިލްތައް
މޯލްޑިވިއަން އިން 2025 ވަނަ އަހަރުގެ ޖެނުއަރީ މަހުގެ ނިޔަލަށް ޝެޑިއުލް ޑޮމެސްޓިކް އެންޑް އިންޓަނޭޝަނަލް ޚިދުމަތުގައި ތިރީގައިވާ މަންޒިލްތަކަށް ދަތުރުކުރެއެވެ.
| ޤައުމު          | ޝަހަރު     | އެއާރޕޯޓް                          | ނޯޓްސް                | ރެފް |
| ------------ | ------- | ------------------------------ | ------------------ | -- |
| China        | ޗެންގްޑޫ    | ޓިއަންފޫ އިންޓަނޭޝަނަލް އެއާޕޯޓް              |                    |    |
| China        | ޝަންހާއީ    | ޕުޑޮންގް އިންޓަނޭޝަނަލް އެއާޕޯޓް              |                    |    |
| China        | ބެއިޖިންގަ   | ކެޕިޓަލް އިންޓަނޭޝަނަލް އެއާޕޯޓް              |                    |    |
| India        | ކޮޗިން     | ކޮޗިން އިންޓަނޭޝަނަލް އެއާޕޯޓުް               |                    |    |
| India        | ޓްރިވެންޑްރަމް | ޓްރިވެންޑްރަމް އިންޓަނޭޝަނަލް އެއާޕޯޓުް           |                    |    |
| India        | ބެންގަލޫރު   | ކެމްޕެގޯޑާ އިންޓަނޭޝަނަލް އެއާޕޯޓް             |                    |    |
| Maldives     | މާލެ      | ވެލާނާ އިންޓަރނޭޝަނަލް އެއާޕޯޓް              | އެއާލައިން ހަބް           |    |
| Maldives     | ގަން      | ގަން އިންޓަނޭޝަނަލް އެއާޕޯޓް                |                    |    |
| Maldives     | ފުވައްމުލައް  | ފުވައްމުލަކު އެއާޕޯޓް                    |                    |    |
| Maldives     | ހަނިމާދޫ    | ހަނިމާދޫ އިންޓަނޭޝަނަލް އެއާޕޯޓް              |                    |    |
| Maldives     | ކާޑެއްދޫ    | ކާޑެއްދޫ އެއާޕޯޓް                      |                    |    |
| Maldives     | ކައްދޫ     | ކައްދޫ އެއާޕޯޓުް                       |                    |    |
| Maldives     | ކޫއްޑޫ     | ކޫއްޑޫ އެއާޕޯޓް                       |                    |    |
| Maldives     | ތިމަރަފުށި   | ތިމަރަފުށި އެއާޕޯޓުް                     |                    |    |
| Maldives     | އިފުރު     | އިފުރު އެއާޕޯޓް                       |                    |    |
| Maldives     | ކުޅުދުއްފުށި  | ކުޅުދުއްފުށި އެއާޕޯޓް                    |                    |    |
| Maldives     | މާފަރު     | މާފަރު އިޓެނޭޝަނަލް އެއާޕޯޓުް                |                    |    |
| Maldives     | ފުނަދޫ     | ފުނަދޫ އެއާޕޯޓުް                       |                    |    |
| Maldives     | މާވަރުލު    | މާވަރުލު އެއާޕޯޓުް                      |                    |    |
| Maldives     | ހޯރަފުށި    | ހޯރަފުށި އެއާޕޯޓް                      |                    |    |
| Maldives     | މަޑިވަރު    | މަޑިވަރު އެއާޕޯޓުް                      |                    |    |
| Maldives     | ފަރެސްމާތޮޑާ  | ފަރެސްމާތޮޑާ އެއާޕޯޓް                    |                    |    |
| Maldives     | ދަރަވަންދޫ   | ދަރަވަންދޫ އެއާޕޯޓުް                     |                    |    |
| Maldives     | މުލި      | މުލި އެއާޕޯޓުް                        |                    |    |
| Saudi Arabia | ޖިއްދާ     | ޖިއްދާ ރަސްގެފާނު ޢަބްދުލްޢަޒީޒް އިންޓަނޭޝަނަލް އެއާޕޯޓް | ހައްޖާއި އުމްރާގެ ފްލައިޓްތަކެވެ. |    |

| ޤައުމު      | އަތޮޅު    | ރިސޯޓު              | ނޯޓްސް | ރެފް |
| -------- | ------ | ---------------- | --- | -- |
| Maldives | ރ. އިތޮޅު | ކުޑަފުށީ އައިލެންޑް ރިސޯޓް   |     |    |
| Maldives | ބ. އަތޮޅު | އަނަތަރާ ކިހާވަހުރަވަލްހީ    |     |    |
| Maldives | ބ. އަތޮޅު | ހަތަރު ސީޒަން އަމިއްލަ ރަށް  |     |    |
| Maldives | ބ. އަތޮޅު | ވައްކަރޫ އައިލެންޑް ރިސޯޓް   |     |    |
| Maldives | ބ. އަތޮޅު | ހިރުދޫ އައިލެންޑް ރިސޯޓް    |     |    |
| Maldives | ނ.އަތޮޅު  | ރޮބިންސަން ކްލަބް ނ      |     |    |
| Maldives | ދ. އަތޮޅު | ނިޔާމާ ޕްރައިވެޓް އައިލެންޑްސް |     |    |
| Maldives | ދ. އަތޮޅު | ކަނޑިމާ އައިލެންޑް ރިސޯޓް   |     |    |
| Maldives | ދ. އަތޮޅު | ޑޯރެސް އައިލެންޑް ރިޓްރީޓް   |     |    |
| Maldives | ދ. އަތޮޅު | މާގައު އައިލެންޑް ރިސޯޓް    |     |    |
| Maldives | ތ. އަތޮޅު | މާލިފުށީ އައިލެންޑް ރިސޯޓް   |     |    |


### ކޯޑްޝެއާ އެއްބަސްވުންތައް
މޯލްޑިވިއަން އިން އަންނަނިވި އެއާލައިނާއެކު ކޯޑްޝެއާ އެގްރީމަންޓް ކޮށްފައިވެ އެވެ. 
- ގަތަރު އެއާވޭސް[4]


### އިންޓަރލައިން އެއްބަސްވުންތައް
މޯލްޑިވިއަން އިން އަންނަނިވި އެއާލައިންތަކާއެކު އިންޓަރލައިން އެގްރީމަންޓްސް ކުރެވިފައިވެއެވެ.
- އެމިރޭޓްސް[5]
- އިއްތިހާދު އެއަރވޭސް[6]


## ފްލީޓް

### މިހާރު އޮތް ފްލީޓް
މޯލްޑިވިއަން އިން އަންނަނިވި މަތިންދާބޯޓުތައް (19 މެއި 2025 ގެ ނިޔަލަށް)

## ހާދިސާ ތަކާއި އެކްސިޑެންޓްތައް
- 31 ޖެނުއަރީ 2009، ގައި 13 ފަސިންޖަރުންނާއި އެކު މާލެ އިން ހަނިމާދޫ އަށް ދަތުރުކުރަން އުދުއްސާލި ޑޯނިއާ 228 ލޭންޑިން ގިއަރ އަށް މައްސަލަތަކެއް ދިމާވުމުގެ ސަބަބުން އެމަރޖެންސީ ކޮށް ހުޅުލޭ ގައި ވަނީ ޖައްސާފައެވެ. ފަސިންޖަރުން ވަނީ އެހެން ބޯޓަކަށް ބަދަލުކުރެވިފައެވެ


## ލިވަރީ

### މުސްކުޅި ލިވަރީ
އެ އެއާލައިން (އައިލެންޑް އޭވިއޭޝަން) އިން ފުރަތަމަ ބޭނުންކުރި ލިވަރީގައި ފިއުޒޭޖްގެ ތިރީގައި ދެ ޑޮލްފިން އާއި ދެ ޓޫނާ މަހާއި އެކު ރާޅު ފަރުމާއެއް ޖަހާފައިވެ އެވެ. އެ ލޯގޯ ބެހެއްޓީ ނިގޫ ފިޔަގަނޑު މެދުގައި އެވެ.

### މިހާރުގެ ލިވަރީ
މޯލްޑިވިއަންގެ ރީ ބްރޭންޑިންގ އާއި އެކު އާ ލިވަރީއެއް ތައާރަފް ކުރި އެވެ. އާ ލިވަރީގައި ސާދާ ހުދު ފިއުޒޭޖަކަށް ރާޅުގެ ފަރުމާ ނައްތާލައި، ނޫ ރާޅެއް އިތުރުކޮށް، މަތިންދާބޯޓުގެ ނަގޫ ފިޔަގަނޑުގައި ފެނުން ފުންމާލައިގެން އެއް ޑޮލްފިން އާއި އެކު އެވެ.

## އެހެން ހިދުމަތްތައް
ޖޫން 2025 ގެ ނިޔަލަށް އައިލެންޑް އޭވިއޭޝަން ސާވިސަސް އިން މޯލްޑިވްސް ގެ ހުރިހާ ޕަބްލިކް އެއާޕޯޓްތަކުގައި ތިރީގައި މިދަންނަވާ ހިދުމަތްތައް ފޯރުކޮށްދެއެވެ.
- އެއަރކްރާފްޓް އިންޖިނިއަރިންގ ޚިދުމަތް
- ގްރައުންޑް ކޮންޓްރޯލް
- ފްލައިޓް އޮޕަރޭޝަންސް
- އެއަރޑްރޯމް އޮޕަރޭޝަން
- ތެޔޮ ފުރުމުގެ ހިދުމަތް

އެ ކުންފުނިން ބެލެހެއްޓޭ އެއާޕޯޓްތަކަކީ؛
- ބ އަތޮޅުގެ ދަރަވަންދޫ އެއާޕޯޓް (އޮކްޓޯބަރ 2012)
- ތ އަތޮޅު ތިމަރަފުށީ އެއާޕޯޓް (ސެޕްޓެމްބަރު 2013)
- ރ އަތޮޅު އިފުރު އެއާޕޯޓް (މެއި 2015)
- ނ އަތޮޅު މާފަރު އިންޓަނޭޝަނަލް އެއާޕޯޓް (ޑިސެމްބަރު 2019)
- ޅ އަތޮޅު މަޑިވަޅު އެއާޕޯޓް (ފެބްރުއަރީ 2022)


## ލައުންޖްތައް
މޯލްޑިވިއަން އިން ހިންގަނީ މޯލްޑިވްސް ގައި ހަތަރު ލައުންޖެއް:
- މޫނިމާ ލައުންޖް - ޑޮމެސްޓިކް ޓާމިނަލް، ވެލާނާ އިންޓަނޭޝަނަލް އެއާޕޯޓް
- ހުވަންދޫމާ ލައުންޖް – މޯލްޑިވިއަން ސީޕްލޭން ޓާމިނަލް، ވެލާނާ އިންޓަނޭޝަނަލް އެއާޕޯޓް
- ކާށިމާ ލައުންޖް - ދަރަވަންދޫ ޑޮމެސްޓިކް އެއާޕޯޓް[13][14]
- ކާނި ލައުންޖް - އިފުރު ޑޮމެސްޓިކް އެއާޕޯޓް


## މޯލްޑިވިއަން އޭވިއޭޝަން އެކަޑަމީ
މޯލްޑިވިއަންގެ ފުރިހަމަ ޕްރޮގްރާމްތަކަކީ ދަރިވަރުންނަށް އެއްވެސް ދަތިކަމެއް ނެތި އުނގެނުމުގެ ތަޖުރިބާއެއް ފޯރުކޮށްދިނުމަށް ވަރަށް ފަރުވާތެރިކަމާއެކު ތައްޔާރުކޮށްފައިވާ ޕްރޮގްރާމްތަކެކެވެ. މޯލްޑިވިއަންގެ ޕްރޮގްރާމްތަކުގެ ތެރޭގައި އޭޓީޕީއެލް ތިއަރީ ހިމެނޭ ގޮތަށް މަލްޓި އިންޖީން ރޭޓިން (އެމްއީޕީ) އާއި އެކު އިންޓަގްރޭޓެޑް ކޮމާޝަލް ޕައިލެޓް ލައިސަންސް (ސީޕީއެލް)، ސިންގަލް އިންޖީން އެންޑް މަލްޓި އިންޖީނުގައި އިންސްޓްރޫމެންޓް ރޭޓިން، އަދި ފްލައިޓް އިންސްޓްރަކްޓަރ ރޭޓިން ހިމެނެއެވެ.
މޯލްޑިވިއަން އެކަޑަމީގައި 06 މަތިންދާބޯޓުގެ ފްލީޓެއް ހުރެއެވެ، އޭގެ ތެރޭގައި 05 ސެސްނާ 152، އަދި 01 ޓެކްނަމް ޕީ2006ޓީ ގާމިން ޖީ1000އެންސީއައި އެވިއޮނިކްސް އާއި އެކު ތައްޔާރުކޮށްފައިވެއެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ މަތިންދާބޯޓު ލައިނަޕް ފުރިހަމަކޮށްދެނީ އިވޮލޫޝަން އެލައިޓް އެސް812 އެފްއެންޕީޓީ-II ސިމް އެވެ

## އިތުރު ފާލަންތައް
- މޯލްޑިވިއަން ވެބްސައިޓް
- ވިކިމީޑިއާ ކޮމަންސްގައި މޯލްޑިވް އާއި ގުޅުންހުރި މީޑިއާތަކެއް އެބަހުއްޓެވެ