# ރަޝިޔާއިން ޔޫކްރެއިނަށް އަރައިގަތުން
2014 ވަނަ އަހަރު ފެށުނު ރަޝިޔާއާއި ޔޫކްރޭންގެ ހަނގުރާމަ އިތުރަށް ބޮޑުވެގެން 24 ފެބްރުއަރީ 2022 ގައި ރަޝިޔާއިން ޔޫކްރޭނަށް އަރައިގަތްއިރު، މި އަރައިގަތުން ވެގެން ދިޔައީ ދެވަނަ ބޮޑު ހަނގުރާމައަށްފަހު ޔޫރަޕްގެ ގައުމަކަށް ދިން އެންމެ ބޮޑު ހަމަލާއެވެ.
މި ހަމަނުޖެހުމުގެ ސަބަބުން ޔޫކްރޭންގެ އާންމުންގެ ލައްކައެއްހާ މީހުން މަރުވެ، ލައްކައެއްހާ އަސްކަރީ ގެއްލުންތައް ވަނީ ލިބިފައެވެ. 2022 ވަނަ އަހަރުގެ ޖޫން މަހުގެ ނިޔަލަށް ރަޝިޔާ ސިފައިން ވަނީ ޔޫކްރޭންގެ ގާތްގަނޑަކަށް %20 ހިފާފައެވެ. 41 މިލިއަން މީހުންގެ އާބާދީގެ ތެރެއިން ޔޫކްރޭންގެ ތެރޭގައި ގާތްގަނޑަކަށް 8 މިލިއަން ޔޫކްރޭން މީހުން ގެދޮރު ގެއްލިފައިވާއިރު، 2023 ވަނަ އަހަރުގެ އޭޕްރީލް މަހުގެ ނިޔަލަށް 8.2 މިލިއަނަށް ވުރެ ގިނަ މީހުން ޔުކްރެއިނުން ބޭރަށް ފިލައިގެން ގޮސްފައެވެ. މިއީ ދެވަނަ ބޮޑު ހަނގުރާމައިގެ ފަހުން ޔޫރަޕްގައި ރެފިއުޖީންގެ އެންމެ ބޮޑު ދަތިކަމެއް އުފެއްދި ބަޣާވާތެވެ. މި ހަނގުރާމައިގެ ސަބަބުން ޔޫކްރޭންގެ ތިމާވެށްޓަށް ބޮޑެތި ގެއްލުންތަކެއް ލިބިފައިވާއިރު، ގިނައިން ސިފަކުރެވެނީ އިކޯސައިޑެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އިލްމުވެރިން ވަނީ ރޫސީވިލާތުން އާންމުންނަށް ދޭ ހަމަލާތަކަކީ ނަސްލު ނައްތާލުމާއި ޔޫކްރޭންގެ ރައްޔިތުންނާ ދެކޮޅަށް ގެންދާ ޑިމޮސައިޑެއްގެ ގޮތުގައި ފާހަގަކޮށްފައެވެ.
އަރައިގަތުމުގެ ކުރިން ރޫސީވިލާތުގެ ސިފައިން ޔޫކްރޭންގެ ބޯޑަރު ކައިރިއަށް އެއްވެފައި ވީހިނދު، ރަޝިޔާގެ އޮފިޝަލުން ވަނީ ހަމަލާ ދިނުމުގެ ޕްލޭނު ދޮގުކޮށްފަ އެވެ. ރަޝިޔާގެ ރައީސް ލަޑިމިއަރ ޕޫޓިން އިއުލާން ކުރެއްވީ ރަޝިޔާގެ ތާއީދު އޮންނަ ވަކިވެގަތް ޖުމްހޫރިއްޔާ، ޑޮނެޓްސްކް އާއި ލުހަންސްކް އަށް ތާއީދު ކުރުމަށް "ޚާއްސަ އަސްކަރީ އޮޕަރޭޝަނެއް" ކުރިއައް ދަނީ ކަމަށެވެ. މައިނޯރިޓީ އާއި ގައުމު "ޑިމިލިޓަރައިޒްކޮށް ޑިނާޒިފައި" ކުރުމަށް އަމާޒު ހިފާފައިވާ ކަމަށް ވެސް ވިދާޅުވި އެވެ. ރަޝިޔާގެ ވައިގެ ހަމަލާތައް، ބެލަރޫސް އިން ކިއެވް، ޔޫކްރެއިންގެ ވެރިކަންކުރާ ސިޓީ އާއި ދިމާލަށް، ދެކުނުން ކްރައިމިއާ އާއި ދިމާލަށް އަދި އިރުމަތީގައި ޑޮންބާސް އިން ޚާރްކިވް އާއި ދިމާލަށް ފޮނުވާލި އެވެ. ޔޫކްރޭނުން ރައްދު ދިނީ މާޝަލް ލޯ ފާސްކޮށް، އާންމު މޮބިލައިޒޭޝަން އަށް އަމުރުކޮށް، ރަޝިޔާއާ އެކު އޮތް ޑިޕްލޮމެޓިކް ގުޅުން ކަނޑާލުމަށްހުގައެވެ.
2022 ވަނަ އަހަރުގެ އޭޕްރީލް މަހުގެ ނިޔަލަށް ލޮޖިސްޓިކަލް މައްސަލަތަކާއި ޔޫކްރޭންގެ ވަރުގަދަ ދެކޮޅުވެރިކަމާ ކުރިމަތިލާން ޖެހުމުން ރަޝިޔާ ސިފައިން ވަނީ އުތުރުގެ ކުރިމަތިން ދުރުވެފަ އެވެ. ދެކުނާއި އިރުދެކުނު ފަރާތުގައި ރަޝިޔާއިން ވަނީ ސިފައިން ވަށާލުމަށް ފަހު މާޗް މަހު ޚެރްސަން އަދި މެއި މަހު މާރިއުޕޯލް އަތުލައިގަނެފަ އެވެ. އެއަށްފަހު ރަޝިޔާއިން ޑޮންބާސްގައި އަލުން ހަމަލާއެއް ފަށައި، ވިންޓަރގައި ހަކަތަ ގްރިޑް ހިމެނޭ ގޮތަށް ކުރިމަތިން ދުރުގައި ހުންނަ އަސްކަރީ އަދި މަދަނީ އަމާޒުތަކަށް ހަމަލާ ދިނުން ކުރިއަށް ގެންގޮސްފަ އެވެ. 2022 ވަނަ އަހަރުގެ ފަހުކޮޅު ޔޫކްރޭނުން ވަނީ ދެކުނާއި އިރުމަތީގައި ކާމިޔާބު ކައުންޓަރ އޮފެންސިވްތަކެއް ފަށާފައެވެ. އޭގެ ކުޑައިރުކޮޅެއް ފަހުން ރަޝިޔާއިން ވަނީ ބައެއް ގޮތްގޮތުން ހިފާފައިވާ ހަތަރު ސަރަހައްދެއް ގަވާއިދާ ހިލާފަށް ހިފެހެއްޓިކަން އިއުލާންކޮށްފައެވެ. ނޮވެމްބަރު މަހު ޔޫކްރޭނުން ވަނީ ޚެރްސަން ސިޓީ ހިމެނޭ ގޮތަށް ޚާރްސަން އޮބްލާސްޓްގެ ބައެއް ހިސާބުތައް އަލުން ހިފަހައްޓާފައެވެ. 2023 ވަނަ އަހަރުގެ ޖޫން މަހުގެ ނިޔަލަށް ޔޫކްރޭނުން އިރުދެކުނު ސަރަހައްދުގައި އަނެއްކާވެސް ކައުންޓަރ އޮފެންސިވްއެއް ފައްޓާފައެވެ. ނަމަވެސް އަހަރު ނިމުނުއިރު ޔޫކްރޭނުން ވަނީ ކުދިކުދި ސަރަޙައްދުތަކެއް އަނބުރާ ހޯދާފައެވެ.
މި އަރައިގަތުން ބައިނަލްއަޤްވާމީ ގޮތުން ފުޅާދާއިރާއެއްގައި ކުށްވެރި ކުރެވުނެވެ. އދ. އަދި ގިނަ ޤައުމުތަކުން ރަޝިޔާއާއި އެގައުމުގެ އެކުވެރި ބެލަރޫސްއަށް ދަތިކުރުމުގެ ފިޔަވަޅުތައް އަޅައި، ޔޫކްރޭނަށް އިންސާނީ އަދި އަސްކަރީ އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދިނެވެ. ބާލްޓިކް ދައުލަތްތަކުން ވެސް ރަޝިޔާއަކީ ޓެރަރިސްޓް ދައުލަތެއް ކަމަށް އިއުލާން ކުރި އެވެ. ދުނިޔޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުގައި މުޒާހަރާތައް ހިނގާފައިވާއިރު، ރަޝިޔާގައި ހަނގުރާމައާ ދެކޮޅު މުޒާހަރާވެރިންނާ ބައްދަލުވެފައިވަނީ ގިނަ ބަޔަކު ހައްޔަރުކޮށް، މީޑިއާ ސެންސަރ ކުރުމުގެ ގާނޫނެއް ހެދުމުންނެވެ. މި އަރައިގަތުމުގެ ސަބަބުން ރަޝިޔާ އާއި ބެލަރޫސްގައި 1،000 އަށް ވުރެ ގިނަ ކުންފުނިތަކުން ވަނީ އޮޕަރޭޝަންތައް ބަންދުކޮށްފަ އެވެ. އިންޓަނޭޝަނަލް ކްރިމިނަލް ކޯޓު (އައިސީސީ) އިން ވަނީ އިންސާނިއްޔަތާ ހިލާފު ޖަރީމާތަކާއި ހަނގުރާމައިގެ ޖަރީމާތަކާއި ކުޑަކުދިން ވަގަށް ނެގުމާއި ނަސްލު ނައްތާލުމުގެ މައްސަލަ ތަހުގީގު ކުރަން ހުޅުވާލާފަ އެވެ. އެކަމާ ގުޅިގެން އައިސީސީން ވަނީ ހަ އަމުރެއް ނެރެފަ އެވެ.

## އަވަސް ކަޅިއެއް
1991 ވަނަ އަހަރުގެ ފަހުކޮޅު ސޯވިއެޓް ޔޫނިއަން ފުނޑުފުނޑުވުމަށްފަހު، އަލަށް މިނިވަންވި ރަޝިޔާގެ ފެޑެރޭޝަނާއި ޔޫކްރޭން ދައުލަތްތަކުން ވަނީ އެކުވެރި ގުޅުންތަކެއް ބާއްވާފައެވެ. ސަލާމަތީ ޔަގީންކަމުގެ ބަދަލުގައި ޔޫކްރޭނުން ވަނީ 1994 ވަނަ އަހަރު ނިއުކްލިއާ ނޮން ޕްރޮލިފަރޭޝަން ޓްރީޓީގައި ސޮއިކޮށް، ކުރީގެ ޔޫއެސްއެސްއާރު އިން ޔޫކްރޭންގައި ދޫކޮށްލާފައިވާ ނިއުކްލިއާ ހަތިޔާރުތައް ރޫޅާލުމަށް އެއްބަސްވެފަ އެވެ. އޭރު ރަޝިޔާއާއި އިނގިރޭސިވިލާތާއި އެމެރިކާއިން ބުޑަޕެސްޓް މެމޮރެންޑަމްގައި އެއްބަސްވީ ޔޫކްރޭންގެ ސަރަޙައްދީ އެއްބައިވަންތަކަން ދެމެހެއްޓުމަށެވެ. 1999 ވަނަ އަހަރު ރަޝިޔާއިން ވަނީ ޔޫރަޕިއަން ސެކިއުރިޓީގެ ޗާޓަރުގައި ސޮއިކޮށް، ކޮންމެ ދައުލަތަކަށް ވެސް "ސަލާމަތީ އިންތިޒާމުތައް އިޚްތިޔާރު ކުރުމުގެ ނުވަތަ ބަދަލުކުރުމުގެ" ހައްގު ކަށަވަރުކޮށްދީ، އިއްތިހާދުތަކާ ގުޅުމުގެ ހައްގު ކަށަވަރުކޮށްދީފަ އެވެ. 2002 ވަނަ އަހަރު ޕޫޓިން ވިދާޅުވެފައި ވަނީ ނޭޓޯއާ އެކު ޔޫކްރޭންގެ ގުޅުމަކީ "އެ ދެ ބައިވެރިންގެ މައްސަލައެއް" ކަމަށެވެ.
ނަމަވެސް 2008 ވަނަ އަހަރު ޔޫކްރޭނާއި ޖޯޖިއާ ނޭޓޯއާ ގުޅެން މަސައްކަތް ކުރުމުން ޕޫޓިން ވަނީ އެ ގައުމުތަކުގެ މެމްބަރުކަން ރަޝިޔާއަށް ނުރައްކަލަކަށް ވާނެ ކަމަށް އިންޒާރު ދެއްވާފަ އެވެ. ނޭޓޯގެ ބައެއް މެމްބަރުން ކަންބޮޑުވީ ރަޝިޔާއާ ދެކޮޅުވެރިވުމާ މެދުގަ އެވެ. 2008 ވަނަ އަހަރު ބޭއްވި ބުކަރެސްޓް ސަމިޓްގައި ޔޫކްރޭނާއި ޖޯޖިއާގެ މެމްބަރުކަން ދިނުމަށް ނޭޓޯއިން ދެކޮޅު ހެދި ނަމަވެސް ޔޫކްރޭން އެއްދުވަހަކު މެމްބަރުކަން ލިބޭނެ ކަމަށް ޖޮއިންޓް ޑިކްލެރޭޝަނެއް ނެރެފައިވެ އެވެ.  ރަޝިޔާގެ ފޮރިން މިނިސްޓަރު ސާގޭ ލަވްރޯވް ވިދާޅުވީ މިކަން ހުއްޓުވުމަށް ރަޝިޔާއިން ކުރެވެން ހުރި ހުރިހާ މަސައްކަތެއް ކުރާނެ ކަމަށެވެ. ޕޫޓިން ވިދާޅުވީ އިރުމަތީ ޔޫރަޕްގެ ގައުމުތަކަށް ބައިވެރި ނުވުމަށް ނޭޓޯގެ މެންބަރުން ވަނީ 1990 ވަނަ އަހަރު ވައުދުވެފަ އެވެ.. އެފަދަ އެއްވެސް މާއްދާއެއް ރަޝިޔާ ނުވަތަ ނޭޓޯއިން ސޮއިކުރި އެއްވެސް މުއާހަދާއެއްގައި ހިމަނާފައެއް ނުވެއެވެ.