# ކޯވިޑް-19
ކޮރޯނާވައިރަސް ޑިޒީޒް 2019 (ކޮވިޑް-19) އަކީ ކޮރޯނާ ވައިރަސް ސާރސް-ކޮވް-2 ގެ ސަބަބުން ފެތުރޭ ބައްޔެކެވެ. ފުރަތަމަ އެނގުނު ކޭހެއެއް ފެނިފައިވަނީ ސީނުކަރައިގެ ވޫހާން ސިޓީ އިން 2019 ވަނަ އަހަރުގެ ޑިސެމްބަރު މަހު އެވެ. ގިނަ ސައިންސްވެރިން ގަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި ސާސް-ކޯވް-2 ވައިރަސް އިންސާނުންގެ އާބާދީތަކަށް ވަދެފައިވަނީ ސާސް-ކޯވް-1 އަދި މާސް-ކޯވް ބަލިމަޑުކަމާ އެއްގޮތަށް، ގުދުރަތީ ޒޫނޯސިސް މެދުވެރިކޮށެވެ. އެއީ އިންސާނީ ތާރީޚުގައި ފެތުރިފައިވާ އެހެން ބަލިމަޑުކަމެވެ. މޫސުމަށް އަންނަ ބަދަލުތަކާއި، ގުދުރަތީ މާހައުލުތައް ހަލާކުވުމާއި، ވަލު ޖަނަވާރުތަކުގެ ވިޔަފާރި ފަދަ އިޖުތިމާއީ އަދި ތިމާވެށީގެ ކަންތައްތަކުގެ ސަބަބުން މިފަދަ ޒޫނޮޓިކް ސްޕިލޯވަރެއްގެ ފުރުސަތު އިތުރުވިއެވެ. މިބަލި ހަލުވިކަމާއެކު މުޅި ދުނިޔޭގައި ފެތުރި، އޭގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ކޮވިޑް-19 ގެ ބަލިމަޑުކަން ފެތުރިގެން ދިޔައެވެ.
ކޮވިޑް-19 ގެ އަލާމާތްތައް ތަފާތު ނަމަވެސް ގިނަ ފަހަރަށް ހިމެނެނީ ހުމުގެ އަސަރު، ވަރުބަލިވުން، ކެއްސުން، ނޭވާލާން އުނދަގޫވުން، ވަސްދުވުން، އަދި ރަހަ ގެއްލުމެވެ. ބަލިޖެހިފައިވާ މީހުންގެ ތެރެއިން މަދުވެގެން ތިންބައިކުޅަ އެއްބައި މީހުންނަށް ފާހަގަކުރެވޭ އަލާމާތްތަކެއް ނުފެނެއެވެ. ބަލިމީހުންގެ ގޮތުގައި ގިންތިކުރެވޭ ވަރަށް ފާހަގަކުރެވޭ އަލާމާތްތައް ފެންނަ މީހުންގެ ތެރެއިން ގިނަ (81%) މީހުންނަށް މަޑު އަލާމާތްތަކާއި މެދުމިނުގެ އަލާމާތްތައް (މަޑު ނިއުމޯނިއާއާ ހަމައަށް) ފެންނައިރު، %14 މީހުންނަށް ބޮޑެތި އަލާމާތްތައް (ޑިސްޕްނިއާ، ހައިޕޮކްސިއާ، ނުވަތަ އިމޭޖިންގ އިން %50 އަށްވުރެ ގިނައިން ފުއްޕާމޭ އިންވޮލްވްމަންޓް) ފެނެއެވެ ), އަދި %5 މީހުންނަށް ވަރަށް ސިއްޙަތު ދެރަވާ އަލާމާތްތައް (ނޭވާލާ ނިޒާމު ފޭލްވުން، ޝޮކް، ނުވަތަ މަލްޓިއޮގަން ޑިސްފެންޝަން) ފެނެއެވެ. އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންނަށް ބޮޑެތި އަލާމާތްތައް ފެނުމުގެ ނުރައްކާ ބޮޑުވެ އެވެ. ބައެއްފަހަރު ދިމާވާކަންތައްތަކުގެ ސަބަބުން ވަރަށް ގަނަ މީހުން މަރުވެއެވެ. ބައެއް މީހުންނަށް ބަލިޖެހުމަށްފަހު މަސްތަކެއް ނުވަތަ އަހަރުތަކެއް ވަންދެން ތަފާތު އަސަރުތަކެއް (ދިގު ​​ކޯވިޑް) ތަޖުރިބާ ކުރަމުންދާއިރު، ގުނަވަންތަކަށް ގެއްލުން ލިބިފައިވާކަން ފާހަގަކުރެވިފައިވެއެވެ.  ބަލީގެ ދިގުމުއްދަތަކަށް ކުރާ އަސަރުތައް އިތުރަށް ތަހުގީގު ކުރުމަށް ގިނަ އަހަރުތަކެއްގެ ދިރާސާތައް ދަނީ ކުރަމުންނެވެ.
ކޮވިޑް-19 ފެތުރެނީ އިންފެކްޝަން ޕާރޓިކަލްސް ލޮލާއި ނޭފަތާއި ނުވަތަ އަނގައިން ނޭވާލާ ނުވަތަ ކޮންޓެކްޓް ވުމުންނެވެ. މި ނުރައްކާ އެންމެ ބޮޑުވަނީ މީހުން އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކާ ގާތްވެފައި ތިބޭ ވަގުތުތަކުގައެވެ. ވައިރަސް އާއި އެކު ވައިގެ ތެރޭގައި ހުންނަ ކުދިކުދި ޒައްރާތައް ވައިގެ ތެރޭގައި މަޑުކޮށް، ޚާއްސަކޮށް ގޭތެރޭގައި ދުރުދުރުން ދަތުރުކުރެވޭނެ އެވެ. އަދި ތަޣައްޔަރުވެފައިވާ ތަންތަނުގައި ނުވަތަ އެއްޗެއްގައި އަތްލުމަށް ފަހު ލޮލުގައި، ނޭފަތުގައި ނުވަތަ އަނގައިގައި އަތްލުމުން ވެސް ބަލިޖެހިދާނެ އެވެ. އިންސާނުންނަށް މިބަލި ޖެހެގެން ދިގުދެމިގެންދާނީ ގާތްގަނޑަކަށް 20 ދުވަހުއެވެ.