aimgo/CorpusTrinum huggingface dataset:
At ea pars, quae obviam se effuderat exercitui, quem A. Caecina et Silvanus Plautius consulares ex transmarinis adducebant provinciis, circumfusa quinque legionibus nostris auxiliaribusque et equitatui regio (quippe magnam Thracum manum iunctus praedictis ducibus Rhoemetalces, Thraciae rex, in adiutorium eius belli secum trahebat) paene exitiabilem omnibus cladem intulit: fusa regiorum equestris acies, fugatae alae, conversae cohortes sunt, apud signa quoque legionum trepidatum.
At Valentinianus magna animo concipiens et utilia, Rhenum omnem a Raetiarum exordio, ad usque fretalem Oceanum, magnis molibus communiebat, castra extollens altius et castella, turresque assiduas per habiles locos et opportunos, qua Galliarum extenditur longitudo: non numquam etiam ultra flumen aedificiis positis, subradens barbaros fines.
Hannibalis quoque ut detestandum Romano sanguini ita certae praedictionis somnium, cuius non vigiliae tantum sed etiam ipsa quies hostilis imperio nostro fuit: hausit enim proposito et votis suis convenientem imaginem, existimavitque missum sibi ab Iove mortali specie excelsiorem iuvenem invadendae Italiae ducem.
Rettulit deinde ad senatum super collegio haruspicum, ne vetustissima Italiae disciplina per desidiam exolesceret: saepe adversis rei publicae temporibus accitos, quorum monitu redintegratas caerimonias et in posterum rectius habitas; primoresque Etruriae sponte aut patrum Romanorum inpulsu retinuisse scientiam et in familias propagasse:
Inter haec tamen funera direptionesque civitatis excisae, Aeliano comite et tribunis, quorum efficacia diu defensa sunt moenia, stragesque multiplicatae Persarum, patibulis sceleste suffixis, Iacobus et Caesius, numerarii apparitionis magistri equitum aliique protectores, post terga vinctis manibus ducebantur, Transtigritanis qui sollicita quaerebantur industria, nullo infimi summique discrimine, ad unum omnibus contruncatis.
Neque solum commentariis commenticiis chirographisque venalibus innumerabilis pecunia congesta in illam domum est, cum, quae vendebat Antonius, ea se ex actis Caesaris agere diceret, sed senatus etiam consulta pecunia accepta falsa referebat, syngraphae obsignabantur, senatus consulta numquam facta ad aerarium deferebantur.
In Augustamnica Pelusium est oppidum nobile, quod Peleus Achillis pater dicitur condidisse, lustrari deorum monitu iussus in lacu, qui eiusdem civitatis alluit moenia, cum post interfectum fratrem nomine Phocum, horrendis furiarum imaginibus raptaretur, et Cassium, ubi Pompei sepulcrum est Magni, et Ostracine et Rhinocorura.
Salinator, in Umbria apud Metaurum flumen proximo die dimicaturus, summa cum dissimulatione Neronem castris noctu recepit: tribunos enim a tribunis, centuriones a centurionibus, equites ab equitibus, pedites a peditibus excipi iussit, ac sine ulla tumultuatione solo vix unum exercitum capienti alterum inseruit.
Cum interficere posset, noluit tutoque ut Corinthum perveniret effecit, quod utrorumque Dionysiorum opibus Corinthii saepe adiuti fuerant, cuius benignitatis memoriam volebat exstare, eamque praeclaram victoriam ducebat in qua plus esset clementiae quam crudelitatis; postremo ut non solum auribus acciperetur, sed etiam oculis cerneretur quem et ex quanto regno ad quam fortunam detulisset.
Quis enim est tam modicilli ingenii qui non tanto meliorem consulem speret, quanto saepius fuerit? Alius se a continuo labore, etsi non desidiae ac voluptati dedisset, otio tamen et quiete recreasset; hic consularibus curis exsolutus principales resumpsit, tam diligens temperamenti, ut nec consulis officium princeps nec principis consul adpeteret.
Urebatur autem bellandi gemino desiderio, primo quod impatiens otii, lituos somniabat et proelia, dein quod in aetatis flore primaevo, obiectus efferatarum gentium armis, recalentibus etiam tum regum precibus et regalium, qui vinci magis posse quam supplices manus tendere credebantur, ornamentis illustrium gloriarum inserere Parthici cognomentum ardebat.
Et licet, quocumque oculos flexeris, feminas affatim multas spectare cirratas, quibus (si nupsissent) per aetatem ter iam nixus poterat suppetere liberorum, ad usque taedium pedibus pavimenta tergentis, iactari volucriter gyris, dum exprimunt innumera simulacra, quae finxere fabulae theatrales.
iamque premunt muros (et adhuc nova funera narrat Amphion) miseramque intrarant protinus urbem, ni Megareus specula citus exclamasset ab alta: claude, vigil, subeunt hostes, claude undique portas! Est ubi dat vires nimius timor: ocius omnis porta coit; solas dum tardius artat Echion Ogygias, audax animis Spartana iuventus.
Advertere animos, maiorque et honora videri parque operi tanto; cunctis tunc noscere casus ortus amor, pater ante alios hortatur Adrastus: immo age, dum primi longe edimus agmina vulgi (nec facilis Nemea latas evolvere vires, quippe obtenta comis et ineluctabilis umbra), pande nefas laudesque tuas gemitusque tuorum, unde hos advenias regno deiecta labores.
Ita nec resurgitis miseri nec interim vivitis! Proinde si quid sapientiae vobis aut verecundiae est, desinite caeli plagas et mundi fata et secreta rimari: satis est pro pedibus aspicere maxime indoctis inpolitis, rudibus agrestibus, quibus non est datum intellegere civilia, multo magis denegatum est disserere divina.
His temporibus audiens Theodorus fidem ecclesiae Constantinopoli per haeresim Eutychetis multum esse turbatam, et ecclesias Anglorum quibus praeerat ab huiusmodi labe immunes perdurare desiderans, collecto venerabilium sacerdotum doctorumque plurimorum coetu, cuius essent fidei singuli sedulus inquirebat, omniumque unanimem in fide catholica reperit consensum: et hunc synodalibus literis ad instructionem memoriamque sequentium commendare curavit, quarum videlicet literarum istud exordium est: In nomine Domini nostri Jesu Christi Salvatoris, imperantibus dominis piissimis nostris Ecgfrido rege Hymbronensium, anno decimo regni eius, sub die quintadecima Kalendas Octobres, indictione octava; et Aedilredo rege Mercinensium, anno sexto regni eius; et Alduulfo rege Estranglorum, anno decimo septimo regni eius; et Hlothario rege Cantuariorum, regni eius anno septimo: praesidente Thcodoro, gratia Dei archiepiscopo Brittaniae insulae, et civitatis Doruuernis; una cum eo sedentibus ceteris episcopis Brittaniae insulae viris venerabilibus, praepositis sacrosanctis evangeliis, in loco qui Saxonico vocabulo Haethfelth nominatur, pariter tractantes, fidem rectam et orthodoxam exposuimus;
ergo ego, cum videam manibus sic crescere Christi parva alimenta hominum, possum dubitare peripsum exiguas rerum species elementaque mundi ex nihilo primum modica et mox grandia sensim crevisse, ex modicis quae consummata videmus? ac ne post hominum pastus calcata perirent, neve relicta lupis aut vulpibus exiguisve muribus in praedam nullo custode iacerent, bis sex adpositi, cumulatim qui bona Christi servarent gravidis procul ostentata canistris.
Quidam captum esse existimant, quod fieri nullo modo potuisse Fenestella docet, cum inter finem secundi Punici belli et initium tertii natus sit et mortuus; nec si a Numidis et Gaetulis captus sit, ad ducem Romanum pervenire potuisse, nullo commercio inter Italicos et Afros nisi post deletam Karthaginem coepto.
Occupat inde prior, promissis fisa, Voluptas: quis furor hic, non digne puer, consumere bello florem aevi? Cannaene tibi graviorque palude Maeonius Stygia lacus excessere Padusque? quem tandem ad finem bellando fata lacesses? tune etiam tentare paras Atlantica regna Sidoniasque domos? .
Dum remedia quaedam a commilitio principis exspectantur, suspensis Tripolitanis, diuque anxiis, rursus globi supervenere barbarici, fiducia sublati praeteritorum, Lepcitanoque agro et Oeensi interneciva populatione transcursis, expleti praedarum acervis ingentibus, abscesserunt, occisis decurionibus multis, inter quos Rusticianus sacerdotalis, et Nicasius enitebat aedilis.
Contra M. Antonius ille disertus'non enim respuendo sed amplectendo causae dictionem quam innocens esset testatus est', quaestor proficiscens in Asiam, Brundisium iam pervenerat; ubi litteris certior incesti se postulatum apud L. Cassium praetorem, cuius tribunal propter nimiam severitatem scopulus reorum dicebatur, cum id vitare beneficio legis Memmiae liceret, quae eorum qui rei publicae causa abessent recipi nomina vetabat, in urbem tamen recurrit.
Quem procul ex alga maestis Minois ocellis saxea ut effigies bacchantis prospicit, eheu, prospicit et magnis curarum fluctuat undis, non flavo retinens subtilem vertice mitram, non contecta levi velatum pectus amictu, non tereti strophio lactentis vincta papillas, omnia quae toto delapsa e corpore passim ipsius ante pedes fluctus salis adludebant.
Et quo quisque fere studio devinctus adhaeret, aut quibus in rebus multum sumus ante morati, atque in ea ratione fuit contenta magis mens, in somnis eadem plerumque videmur obire: causidici causas agere et componere leges, induperatores pugnare ac proelia obire, nautae contractum cum ventis degere bellum, nos agere hoc autem et naturam quaerere rerum semper et inventam patriis exponere chartis.
Magnum Pompeium, Gnaei filium, pro patris maiorumque suorum animo studioque in rem publicam suaque pristina virtute, industria, voluntate fecisse quod suam eorumque quos secum haberet operam senatui populoque Romano pollicitus esset, eamque rem senatui populoque Romano gratam acceptamque esse, eique honori dignitatique eam rem fore.
quid struis? aut qua spe gelidis in nubibus haeres? mortalin decuit violari vulnere divum? aut ensem (quid enim sine te Iuturna valeret?) ereptum reddi Turno et vim crescere victis? desine iam tandem precibusque inflectere nostris, ne te tantus edit tacitam dolor et mihi curae saepe tuo dulci tristes ex ore recursent.
oramus veniam lacrimis et laude litamus, in quantum fletus currere verba sinit: exaudi, regina tui pulcherrima mundi, inter sidereos Roma recepta polos, exaudi, genetrix hominum genetrixque deorum, non procul a caelo per tua templa sumus: te canimus semperque, sinent dum fata, canemus: sospes nemo potest immemor esse tui.
Cumque ad graminea venerint, in orbiculatam figuram locatis sarracis, ferino ritu vescuntur, absumptisque pabulis velut carpentis civitates impositas vehunt, maresque supra cum feminis coeunt, et nascuntur in his et educantur infantes, et habitacula sunt haec illis perpetua, et quocumque ierint, illic genuinum existimant larem.
Fit quoque ut interdum venti vis missa sine igni igniscat tamen in spatio longoque meatu, dum venit, amittens in cursu corpora quaedam grandia quae nequeunt pariter penetrare per auras; atque alia ex ipso conradens aere portat parvola, quae faciunt ignem commixta volando, non alia longe ratione ac plumbea saepe fervida fit glans in cursu, cum multa rigoris corpora dimittens ignem concepit in auris.
Et ne tot malis dissimulatis, paulatimque serpentibus, acervi crescerent aerumnarum, nobilitatis decreto legati mittuntur: Praetextatus ex urbi praefecto, et ex vicario Venustus, et ex consulari Minervius, oraturi ne delictis supplicia sint grandiora, neve senator quisquam, inusitato et illicito more, tormentis exponeretur.
Quae sic erunt experienda, uti procumbatur in dentes, antequam sol exortus fuerit, in locis, quibus erit quaerendum, et in terra mento conlocato et fulto prospiciantur eae regiones; sic enim non errabit excelsius quam oporteat visus, cum erit inmotum mentum, sed libratam altitudinem in regionibus certa finitione designabit.
Stolo, Quod ad haec pertinet, Cato non male, quod scribit de sationibus, ager crassus et laetus si sit sine arboribus, eum agrum frumentarium fieri oportere; idem ager si nebulosus sit, rapa, raphanos, milium, panicum; in agro crasso et calido oleam conditaneam, radium maiorem, Sallentinam, orcitem, poseam, Sergianam, Colminiam, albicerem, quam earum in iis locis optimam dicant esse, eam maxime serere.
O praeclara informatio doctrinarum, munere caelesti indulta felicibus, quae vel vitiosas naturas saepe excoluisti! Quanta in illa caligine temporum correxisses, si Valenti scire per te licuisset, nihil aliud esse imperium, ut sapientes definiunt, nisi curam salutis alienae, bonique esse moderatoris, restringere potestatem.
intellegit ibi vitium vas efficere ipsum, omniaque illius vitio corrumpier intus quae conlata foris et commoda cumque venirent, partim quod fluxum pertusumque esse videbat, ut nulla posset ratione explerier umquam; partim quod taetro quasi conspurcare sapore omnia cernebat, quaecumque receperat, intus.
Hoc sibi illi veteres persuaserant, ad hoc efficiendum intellegebant opus esse, non ut in rhetorum scholis declamarent, nec ut fictis nec ullo modo ad veritatem accedentibus controversiis linguam modo et vocem exercerent, sed ut iis artibus pectus implerent in quibus de bonis ac malis, de honesto et turpi, de iusto et iniusto disputatur; haec enim est oratori subiecta ad dicendum materia.
Interea Augustinus adiutorio usus Aedilbercti regis, convocavit ad suum colloquium episcopos sive doctores proximae Brettonum provinciae in loco qui usque hodie lingua Anglorum Augustinaes ac, id est, robur Augustini, in confinio Huicciorum et Occidentalium Saxonum, appellatur; coepitque eis fraterna admonitione suadere, ut pace catholica secum habita, communem evangelizandi gentibus pro Domino laborem susciperent.
Item plures post nostram memoriam nascentes cum Lucretio videbuntur velut coram de rerum natura disputare, de arte vero rhetorica cum Cicerone, multi posterorum cum Varrone conferent sermonem de lingua latina, non minus etiam plures philologi cum Graecorum sapientibus multa deliberantes secretos cum his videbuntur habere sermones, et ad summam sapientium scriptorum sententiae corporibus absentibus vetustate florentes cum insunt inter consilia et disputationes, maiores habent, quam praesentium sunt, auctoritates omnes.
Nam et Picti terram possessionis suae quam tenuerunt Angli; et Scotti qui erant in Brittania; Brettonum quoque pars nonnulla, libertatem receperunt, quam et hactenus habent per annos circiter quadraginta sex; ubi inter plurimos gentis Anglorum vel interemptos gladio vel servitio addictos, vel de terra Pictorum fuga lapsos, etiam reverentissimus vir Dei Triumuini qui in eos episcopatum acceperat, recessit cum suis qui erant in monasterio Aebbercurnig, posito quidem in regione Anglorum, sed in vicinia freti quod Anglorum terras Pictorumque disterminat;
est etiam flos in pratis, cui nomen amello fecere agricolae, facilis quaerentibus herba; namque uno ingentem tollit de caespite silvam, aureus ipse, sed in foliis, quae plurima circum funduntur, violae sublucet purpura nigrae; saepe deum nexis ornatae torquibus arae; asper in ore sapor; tonsis in vallibus illum pastores et curva legunt prope flumina Mellae.
Idem Massilienses quoque ad hoc tempus usurpant, disciplinae gravitate, prisci moris observantia, caritate populi Romani praecipue conspicui, qui tres in eodem manumissiones rescindere permittunt; si ter ab eodem deceptum dominum cognoverunt, quarto errori subveniendum non putant, quia sua iam culpa iniuriam accepit qui ei se totiens obiecit.
Ideoque cum prima lux advenisset, rex Chionitarum Grumbates, fidenter domino suam operam navaturus, tendebat ad moenia, cum manu promptissima stipatorum, quem ubi venientem iam telo forte contiguum contemplator peritissimus advertisset, contorta ballista, filium eius primae pubis adulescentem, lateri paterno haerentem, thorace cum pectore perforato perfodit, proceritate et decore corporis aequalibus antestantem.
Gallos salaces qui animadvertunt, si sunt lacertosi, rubenti crista, rostro brevi pleno acuto, oculis ravis aut nigris, palea rubra subalbicanti, collo vario aut aureolo, feminibus pilosis, cruribus brevibus, unguibus longis, caudis magnis, frequentibus pinnis; item qui elati sunt ac vociferant saepe, in certamine pertinaces et qui animalia quae nocent gallinis non modo non pertimescant, sed etiam pro gallinis propugnent.
qualis saepe viae deprensus in aggere serpens, aerea quem obliquum rota transiit aut gravis ictu seminecem liquit saxo lacerumque viator; nequiquam longos fugiens dat corpore tortus, parte ferox ardensque oculis et sibila colla arduus attollens; pars vulnere clauda retentat nexantem nodis seque in sua membra plicantem: tali remigio navis se tarda movebat; vela facit tamen et plenis subit ostia velis.
continuoque avidis ubi subdita flamma medullis (vere magis, quia vere calor redit ossibus), illae ore omnes versae in Zephyrum stant rupibus altis exceptantque levis auras, et saepe sine ullis coniugiis vento gravidae (mirabile dictu) saxa per et scopulos et depressas convallis diffugiunt, non, Eure, tuos, neque solis ad ortus, in Borean Caurumque, aut unde nigerrimus Auster nascitur et pluvio contristat frigore caelum.
Quam praeclarum tributae humanitatis specimen Cn. Pompeius, quam miserabile desideratae idem evasit exemplum! nam qui Tigranis tempora insigni regio texerat, eius caput, tribus coronis triumphalibus spoliatum, in suo modo terrarum orbe nusquam sepulturae locum habuit, sed abscisum a corpore, inops rogi, nefarium Aegyptiae perfidiae munus portatum est, etiam ipsi victori miserabile: ut enim id Caesar aspexit, oblitus hostis soceri vultum induit ac Pompeio cum proprias tum et filiae suae lacrimas reddidit, caput autem plurimis et pretiosissimis odoribus cremandum curavit.
Quo viso sublimi, tribuliumque adiumentum nequicquam implorante, vulgus omne paulo ante confertum, per varia urbis membra diffusum, ita evanuit ut turbarum acerrimus concitor, tamquam in iudiciali secreto exaratis lateribus, ad Picenum eiceretur, ubi postea ausus eripere virginis non obscurae pudorem, Patruini consularis sententia supplicio est capitali addictus.
subsidens paulum perfossa proruit alvo Albanum Critias (ast illi cuncta repente implerunt clipeum miserando viscera lapsu), Eumachus inde Capyn; sed tota mole tenebat ceu fixum membris tegimen; tamen improbus ensis annexam parmae decidit vulnere laevam, inque suo pressa est non reddens tegmina nisu infelix manus atque haesit labentibus armis.
Quae si omnia palam et dilucide ostendero, tunc denique te, Claudi Maxime, et omnis qui adsunt contestabor puerum illum Sicinium Pudentem privignum meum, cuius obtentu et voluntate a patruo eius accusor, nuperrime curae meae eruptum, postquam frater eius Pontianus et natu maior et moribus melior diem suum obiit, atque ita in me ac matrem suam nefarie efferatum, non mea culpa, desertis liberalibus studiis ac repudiata omni disciplina, scelestis accusationis huius rudimentis patruo Aemiliano potius quam fratri Pontiano similem futurum.
Qui vana quaedam causantes et irrita, pavore adigente mentiri, principem exorabant in veniam, obsecrantes ut simultate abolita, transmisso flumine ad eum venire permitterentur, docturi quae sustinerent incommoda, paratique intra spatia orbis Romani (si id placuerit) terras suscipere longe discretas, ut diuturno otio involuti, et Quietem colentes (tamquam salutarem deam) tributariorum onera subirent et nomen.
Mox vero ut dedicata est, intro inlatum, et in porticu illius aquilonali decenter sepultum est: in qua etiam sequentium archiepiscoporum omnium sunt corpora tumulata, praeter duorum tantummodo, id est, Theodori et Berctualdi, quorum corpora in ipsa ecclesia posita sunt, eo quod praedicta porticus plura capere nequivit.
Nocte coepta egressus augurali per occulta et vigilibus ignara, comite uno, contectus umeros ferina pelle, adit castrorum vias, adsistit tabernaculis fruiturque fama sui, cum hic nobilitatem ducis, decorem alius, plurimi patientiam, comitatem, per seria, per iocos eundem in animum laudibus ferrent reddendamque gratiam in acie faterentur; simul perfidos et ruptores pacis ultioni et gloriae mactandos.
Et post hunc diebus secutis, omnium fere ordinum multitudo, quam nominatim recensere est arduum, in plagas calumniarum coniecta, percussorum dexteras fatigavit, tormentis et plumbo et verberibus ante debilitata, sumptumque est de quibusdam sine spiramento vel mora supplicium, dum quaeritur an sumi deberet, et ut pecudum ubique trucidatio cernebatur.
Eorum dum vilitatem despicit imperator, ut firma fierent paciscenda, optimates poscens idoneos mitti, illi de industria cunctabantur, ut inter fallaces indutias equites sui redirent, quos affore iam sperabant: et miles fervore calefactus aestivo, siccis faucibus commarceret, relucente amplitudine camporum incendiis, quos lignis nutrimentisque aridis subditis, ut hoc fieret idem, hostes urebant.
Quis enim me hoc quidem pacto eloquentior vivat, quippe qui nihil unquam cogitavi quod eloqui non auderem? Eundem me aio facundissimum esse, nam omne peccatum semper nefas habui; eundem disertissimum, quod nullum meum factum vel dictum extet, de quo disserere publice non possim,
Tot tribubus et curiis et decuriis ructantibus acescit aer: Saliis coenaturis creditor erit necessarius: Herculanarum decimarum et polluctorum sumptus tabularii supputabunt: Apaturiis, Dionysiis, mysteriis Atticis cocorum dilectus indicitur: ad fumum coenae Sarapiacae sparteoli excitabuntur.
at postquam discordia sensit pectora et infidas ad Martem vergere mentes, non ultra patiens Fabius rexisse dolorem, consilium propere exposcit, patribusque vocatis, bellum se gestare sinu pacemque profatus, quid sedeat, legere ambiguis neu fallere dictis imperat ac, saevo neutrum renuente senatu, ceu clausas acies gremioque effunderet arma:
Quod ubi Labienus animadvertit, cum equitatu levique armatura agmen eius extremum carpere coepit atque ita lixarum mercatorumque qui plaustris merces portabant interceptis sarcinis addito animo propius audaciusque accedit ad legiones, quod existimabat milites sub onere ac sub sarcinis defatigatos pugnare non posse.
At Xerxes, Thermopylis expugnatis, protinus accessit astu idque nullis defendentibus, interfectis sacerdotibus quos in arce invenerat, incendio delevit. Cuius flamma perterriti classiarii cum manere non auderent et plurimi hortarentur ut domos suas discederent moenibusque se defenderent, Themistocles unus restitit et universos pares esse posse aiebat, dispersos testabatur perituros, idque Eurybiadi, regi Lacedaemoniorum, qui tum summae imperii praeerat, fore adfirmabat.
Quod Herculem olim poetae memorant monstra illa immania hominum ac ferarum virtute subegisse orbemque terrae purgasse, similiter adversum iracundiam et invidiam atque avaritiam atque libidinem ceteraque animi humani monstra et flagitia philosophus iste Hercules fuit: eas omnes pestes mentibus exegit, familias purgavit, malitiam perdomuit, seminudus et ipse et clava insignis, etiam Thebis oriundus, unde Herculem fuisse memoria exstat.
At imperator, optimus eorum quae agebat iudex et utilia speciosis praeferens quodque semper eum facientem vidi in omnibus bellis, quae probanda essent, non quae utique probarentur sequens, paucis diebus exercitum, qui venerat, ad refovendas ex itinere eius vires moratus, cum eum maiorem, quam ut temperari posset, neque habilem gubernaculo cerneret, dimittere statuit;  prosecutusque longo et perquam laborioso itinere, cuius difficultas narrari vix potest, ut neque universos quisquam auderet adgredi et partem digredientium, suorum quisque metu finium, universi temptare non possent, remisit eo, unde venerant, et ipse asperrimae hiemis initio regressus Sisciam legatos, inter quos ipsi fuimus, partitis praefecit hibernis.
Et cum omnis contio adclamasset, hostium, inquit, armatorum totiens clamore non territus, qui possum vestro moveri, quorum noverca est Italia? Reversus in urbem intra breve tempus, M. Aquilio C. Sempronio consulibus abhinc annos centum et sexaginta, post duos consulatus duosque triumphos et bis excisos terrores rei publicae mane in lectulo repertus est mortuus, ita ut quaedam elisarum faucium in cervice reperirentur notae.
Caesar, cum animadverteret hostem complures dies castris palude et loci natura munitis se tenere neque oppugnari castra eorum sine dimicatione perniciosa nec locum munitionibus claudi nisi a maiore exercitu posse, litteras ad Trebonium mittit, ut quam celerrime posset legionem XIII, quae cum T. Sextio legato in Biturigibus hiemabat, arcesseret atque ita cum tribus legionibus magnis itineribus ad se veniret;
Evenisset profecto tunc inexpiabile scelus, numerandum inter probresas rei Romanae iacturas; paulo enim afuit, quin filia caperetur Constanti, cibum sumens in publica villa, quam appellant Pristensem, cum duceretur Gratiano nuptura, ni favore propitii numinis, praesens Messalla, provinciae rector, eam iudiciali carpento impositam, ad Sirmium vicensimo sexto lapide disparatam, cursu reduxisset effuso.
Noctis itaque adventu proelio iam dirempto, refectisque viribus fessis, prope confinia lucis ductor egregius, in agminis quadrati figuram producto exercitu, cum comperisset occultantibus tenebris barbaros lapsos, securus insidiarum per aperta camporum sequebatur et mollia, calcando semineces et constrictos, quos, vulneribus frigorum asperitate contractis, dolorum absumpserat magnitudo.
Itaque cum ille Sardis iturum se dixisset, Tissaphernes eandem Cariam defendendam putavit. In quo cum eum opinio fefellisset victumque se vidisset consilio, sero suis praesidio profectus est; nam cum illo venisset, iam Agesilaus, multis locis expugnatis, magna erat praeda potitus.
tenebimus igitur quippiam medium et sicut epigrammata recentia modo nulla dictabo, ita litteras, si quae iacebunt versu refertae, scilicet ante praesentis officii necessitatem, mittam tibi, petens, ne tu sis eatenus iustitiae praevaricator, ut me opineris numquam ab huiusmodi conscriptione temperaturum.
ductores facilem impelli laetamque tumultus vaniloquo plebem furiabant insuper ore: numquam hoste intratos muros et quattuor arces; et Salaminiacis quantam Eoisque tropaeis ingenio portus urbs invia fecerit umbram, spectatum proavis: ter centum ante ora triremes unum naufragium, mersasque impune profundo clade pharetrigeri subnixas regis Athenas.
Et si illic ubi Dominus per creaturam subditam hominibus loquebatur, tanta provisione est munditia corporis requisita, ut qui verba Dei perciperent mulieribus mixti non essent; quanto magis mulieres, quae corpus Domini omnipotentis accipiunt, custodire in se munditiam carnis debent, ne ipsa inaestimabilis mysterii magnitudine graventur? Hinc etiam ad David de pueris suis per sacerdotem dicitur, ut si a mulieribus mundi essent, panes propositionis acciperent, quos omnino non acciperent, nisi prius mundos eos David a mulieribus fateretur? Tunc autem vir qui post admixtionem coniugis lotus aqua fuerit, etiam sacrae communionis mysterium valet accipere, cum ei iuxta praefinitam sententiam etiam ecclesiam licuerit intrare.
Non digna exempla <quae> tam breviter, nisi maioribus urguerer, referrentur: quid enim tam difficile factu quam copulatae societati generis et imaginum deformem in patriam reditum indicere, aut communioni nominis ac familiae veteris propinquitatis serie cohaerenti virgarum contumeliosa verbera adhibere, aut censorium supercilium adversus fraternam caritatem destringere? Dentur haec singula quamvis claris civitatibus, abunde tamen gloria disciplinae militaris instructae videbuntur: at nostra urbs, quae omni genere mirificorum exemplorum totum terrarum orbem replevit, imperatorum proprio sanguine manantes secures, ne turbato militiae ordine vindicta deesset, ex castris publice speciosas, privatim lugubres duplici vultu recepit, incerta gratulandi prius an alloquendi officio fungeretur.
Perdicca, perducto in urbem exercitu, consilium principum virorum habuit, in quo imperium ita dividi placuit, ut rex quidem summam eius obtineret, satrapeam Ptolomaeus Aegypti et Africae gentium quae  in dicione erant; Leomedonti Syria cum Phoenice data est, Philotae Cilicia destinata, Lyciam cum Pamphylia et Maiore Phrygia obtinere iussus Antigonus, in Cariam Cassander, Menander in Lydiam missi; Phrygiam Minorem Hellesponto adiunctam  Leonnati provinciam esse iusserunt.
qualis Erectheos pestis populata colonos extulit antiquas per funera pacis Athenas, alter in alterius labens cum fata ruebant, nec locus artis erat medicae nec vota valebant; cesserat officium morbis, et funera derant mortibus et lacrimae; lassus defecerat ignis et coacervatis ardebant corpora membris, ac tanto quondam populo vix contigit heres.
Nam post conditam urbem octingentos et viginti prioris aevi annos multi auctores rettulerunt, dum res populi Romani memorabantur pari eloquentia ac libertate: postquam bellatum apud Actium atque omnem potentiam ad unum conferri pacis interfuit, magna illa ingenia cessere; simul veritas pluribus modis infracta, primum inscitia rei publicae ut alienae, mox libidine adsentandi aut rursus odio adversus dominantis.
num migrantur Rhoeteia regna in Libyam superis? aut hos Sarranus habebit navita iam portus? patria num sede fugatae Atlantem et Calpen extrema habitabimus antra? Tunc sic, evolvens repetita exordia, retro incipit ambiguus vates reseratque futura: Laomedonteus Phrygia cum sedit in Ida pastor et, errantes dumosa per avia tauros arguta revocans ad roscida pascua canna, audivit sacrae lectus certamina formae, tum matris currus niveos agitabat olores, tempora sollicitus litis servasse, Cupido.
de parentibus qui obitum liberorum forti animo tulerunt Horatius Pulvillus, cum in Capitolio Iovi Optimo Maximo aedem pontifex dedicaret, interque nuncupationem sollemnium verborum postem tenens mortuum esse filium suum audisset, neque manum a poste removit, ne tanti templi dedicationem interrumperet, neque vultum a publica religione ad privatum dolorem deflexit, ne patris magis quam pontificis partes egisse videretur.
Sic prior Aeneas, sequitur sic deinde Latinus suspiciens caelum, tenditque ad sidera dextram: haec eadem, Aenea, terram, mare, sidera, iuro Latonaeque genus duplex Ianumque bifrontem, vimque deum infernam et duri sacraria Ditis; audiat haec genitor qui foedera fulmine sancit.
Quae dum turbatos avertunt aequore campi ductores valloque tenent, ex agmine Poenum cedentem consul tumulo speculatus ab alto atque atram belli castris se condere nubem, turbidus extemplo trepidantes milite lecto invadit cuneos subitoque pavore relaxat iam rarescentes acies; tum voce feroci poscit equum ac mediae ruit in certamina vallis.
Occupat arrepto iam conscia tempore mater: Hasne inter simulare choros et bracchia ludo nectere, nate, grave est? gelida quid tale sub Ossa Peliacisque iugis? o si mihi iungere curas atque alium portare sinu contingat Achillem! mulcetur laetumque rubet visusque protervos obliquat vestesque manu leviore repellit.
ipse etenim tecum nigrae sollemnia pompae spectatumque Urbi (scelus heu!) puerile feretrum produxi; saevos damnati turis acervos plorantemque animam supra sua funera vidi, teque patrum gemitus superantem et bracchia matrum complexumque rogos ignemque haurire parantem vix tenui similis comes offendique tenendo.
In quibus et Ceadda episcopum cum argueret non fuisse rite consecratum; respondens ipse voce humillima:  Si me, inquit, nosti episcopatum non rite suscepisse, libenter ab officio discedo: quippe qui neque me umquam hoc esse dignum arbitrabar; sed obedientiae causa iussus subire hoc, quamvis indignus consensi.
dixit, et emissa praeceps iter incohat hasta: qualis Hyperboreos ubi nubilus institit axes Iuppiter et prima tremefecit sidera bruma, rumpitur Aeolia et longam indignata quietem tollit Hiems animos ventosaque sibilat Arctos; tunc montes undaeque fremunt, tunc proelia caecis nubibus et tonitrus insanaque fulmina gaudent.
Quamquam nos ab ineunte illius aetate usus, consuetudo, studiorum etiam honestissimorum societas similitudoque devinxit, eiusdemque cura incredibilis in asperrimis belli civilis periculis perspecta docuit non modo salutis sed etiam dignitatis meae fuisse fautorem, tamen eundem, ut dixi, nisi talis consul esset, negare esse consulem auderem:
Dicebatur contra: pietatem erga parentem et tempora rei publicae obtentui sumpta; ceterum cupidine dominandi concitos per largitionem veteranos, paratum ab adulescente privato exercitum, corruptas consulis legiones, sinmlatam Pompeianarum gratiam partium; mox ubi decreto patrum fascis et ius praetoris invaserit, caesis Hirtio et Pansa, sive hostis illos, seu Pansam venenum vulneri adfusum, sui milites Hirtium et machinator doli Caesar abstulerat, utriusque copias occupavisse; extortum invito senatu consulatum, armaque quae in Antonium acceperit contra rem publicam versa; proscriptionem civium, divisiones agrorum ne ipsis quidem qui fecere laudatas.
veluti dux taurus amata valle carens, pulsum solito quem gramine victor iussit ab erepta longe mugire iuvenca, cum profugo placuere tori cervixque recepto sanguine magna redit fractaeque in pectora quercus, bella cupit pastusque et capta armenta reposcit iam pede, iam cornu melior; pavet ipse reversum victor, et attoniti vix agnovere magistri: non alias tacita iuvenis Teumesius iras mente acuit.
Igitur ut olim plebe valida, vel cum patres pollerent, noscenda vulgi natura et quibus modis temperanter haberetur, senatusque et optimatium ingenia qui maxime perdidicerant, callidi temporum et sapientes credebantur, sic converso statu neque alia re Romana, quam si unus imperitet, haec conquiri tradique in rem fuerit, quia pauci prudentia honesta ab deterioribus, utilia ab noxiis discernunt, plures aliorum eventis docentur.
respice terrifici scelerata sacraria Ditis, cui cadit infausta fusus gladiator harena, heu, male lustratae Phlegethontia victima Romae! nam quid vesani sibi vult ars inpia ludi? quid mortes iuvenum? quid sanguine pastavoluptas? quid pulvis caveae semper funebris, et illa amphitheatralis spectacula tristia pompae? nempe Charon iugulis miserorum se duce dignas accipit inferias placatus crimine sacro.
Itaque stipulantur paucis exceptis verbis, ac Manilius scriptum reliquit sic: illasce capras hodie recte esse et bibere posse habereque recte licere, haec spondesne? de quibus admirandum illut, quod etiam Archelaus scribit: non ut reliqua animalia naribus, sed auribus spiritum ducere solere pastores curiosiores aliquot dicunt.
Et quoniam adest liber locus dicendi quae sentimus, aperte loquemur: hunc imperatorem omnium primum in maius militares fastus ad damna rerum auxisse communium, dignitates opesque eorum sublimius erigentem, et quod erat publice privatimque dolendum, indeflexa saevitia punientem gregariorum errata, parcentem potioribus, qui tamquam peccatis indulta licentia, ad labes delictorum immanium consurgebant; qui ex eo altius anhelantes, ex nutu suo indistanter putant omnium pendere fortunas.
Et menses, qui Aprilem eundemque Neroneum sequebantur, Maius Claudii, Iunius Germanici vocabulis mutantur, testificante Cornelio Orfito, qui id censuerat, ideo Iunium mensem transmissum, quia duo iam Torquati ob scelera interfecti infaustum nomen Iunium fecissent.
Vos tergetis, mundatis, eraditis et illos, quos facitis, protegitis et timetis, dum unusquisque vestrum non cogitat prius se debere deum nosse quam colere, dum inconsulte gestiunt parentibus oboedire, dum fieri malunt alieni erroris accessio quam sibi credere, dum nihil ex his quae timent norunt.
Coagmenta autem eorum calce viva ex oleo subacta sunt inlinienda, et in declinationibus libramenti ventris lapis est ex saxo rubro in ipso geniculo conlocandus isque perterebratus, uti ex decursu tubulus novissimus in lapide coagmentetur et primus ex librati ventris; ad eundem modum adversum clivum et novissimus librati ventris in cavo saxi rubri haereat et primus expressionis ad eundem modum coagmentetur.
Otho, quamquam turbidis rebus et diversis militum animis, cum optimus quisque remedium praesentis licentiae posceret, vulgus et plures seditionibus et ambitioso imperio laeti per turbas et raptus facilius ad civile bellum impellerentur, simul reputans non posse principatum scelere quaesitum subita modestia et prisca gravitate retineri, sed discrimine urbis et periculo senatus anxius, postremo ita disseruit: Neque ut adfectus vestros in amorem mei accenderem, commilitones, neque ut animum ad virtutem cohortarer (utraque enim egregie supersunt), sed veni postulaturus a vobis temperamentum vestrae fortitudinis et erga me modum caritatis.
Solverat Oebalio classem de litore pastor Dardanus incautas blande populatus Amyclas plenaque materni referens praesagia somni culpatum relegebat iter, qua condita ponto fluctibus invisis iam Nereis imperat Helle, cum Thetis Idaeos'heu numquam vana parentum auguria!'expavit vitreo sub gurgite remos.
At postremus Atlas, Durius postremus in orbem exercent artes; laevos nunc appetit ille conatus, nunc ille premit certatque subire dexter, et alterni nequiquam fallere tentant: donec, confisus primaevae flore iuventae, obliquum Durius conversis pronus habenis opposuit currum atque eversum propulit axem Atlantis senio invalidi, sed iusta querentis: quo ruis? aut quinam hic rabidi certaminis est mos? et nobis et equis letum commune laboras.
Troiugena, interpres divum, qui numina Phoebi, qui tripoda ac Clarii laurus, qui sidera sentis et volucrum linguas et praepetis omina pinnae, fare age (namque omnis cursum mihi prospera dixit religio, et cuncti suaserunt numine divi Italiam petere et terras temptare repostas; sola novum dictuque nefas Harpyia Celaeno prodigium canit et tristis denuntiat iras obscenamque famem), quae prima pericula vito?
nec te admonet altrix unda tuasque manus, iam pridem oblite parentum Liber? an Eous melius pacatur Hydaspes? at tu, qui tumidus spoliis et sanguine gaudes insontis pueri, non hoc ex amne potentem Inachon aut saevas victor revehere Mycenas, ni mortalis ego et tibi ductus ab aethere sanguis.
Quibus mox legio destinatur armata, quae ubi in insulam advecta et congressa est cum hostibus, magnam eorum multitudinem sternens, ceteros sociorum finibus expulit: eosque interim a dirissima depressione liberatos hortata est instruere inter duo maria trans insulam murum qui arcendis hostibus posset esse praesidio: sicque domum cum triumpho magno reversa est.
non ego nunc vulgi quamquam crudelia pandam funera, sed propria luctus de stirpe recordor: quod te, flave Cydon, quod te per colla refusis intactum, Crenaee, comis quibus ubera mecum obliquumque a patre genus, fortemque, timebam quem desponsa, Gyan vidi lapsare cruentae vulnere Myrmidones, quodque inter serta torosque barbara ludentem fodiebat Epopea mater.
Praeterea quamvis solidae res esse putentur, hinc tamen esse licet raro cum corpore cernas: in saxis ac speluncis permanat aquarum liquidus umor et uberibus flent omnia guttis; dissipat in corpus sese cibus omne animantum; crescunt arbusta et fetus in tempore fundunt, quod cibus in totas usque ab radicibus imis per truncos ac per ramos diffunditur omnis; inter saepta meant voces et clausa domorum transvolitant; rigidum permanat frigus ad ossa.
Multum cum in omnibus rebus tum in re militari potest fortuna. Nam sicut magno accidit casu ut in ipsum incautum etiam atque imparatum incideret, priusque eius adventus ab omnibus videretur, quam fama ac nuntius adferretur: sic magnae fuit fortunae omni militari instrumento, quod circum se habebat, erepto, raedis equisque comprehensis ipsum effugere mortem. Sed hoc quoque factum est,
Videreque licebat celsum ferocia barbarum, genis stridore constrictis, succiso poplite aut abscisa ferro dextera vel confosso latere inter ipsa quoque mortis confinia minaciter circumferentem oculos truces: ruinaque confligentium mutua, humi corporibus stratis, campi peremptis impleti sunt, et morientium gemitus, profundisque vulneribus transfixorum, cum timore audiebantur ingenti.
At Augustinus, ubi in regia civitate sedem episcopalem, ut praediximus, accepit, recuperavit in ea, regio fultus adminiculo, ecclesiam quam inibi antiquo Romanorum fidelium opere factam fuisse didicerat, et eam in nomine sancti Salvatoris Dei et Domini nostri Iesu Christi sacravit, atque ibidem sibi habitationem statuit, et eunctis successoribus suis.
An tantas vires habet frugalitas principis, ut tot impendiis tot erogationibus sola sufficiat? Nam quid est causae cur aliis quidem, cum omnia raperent et rapta retinerent, ut si nihil rapuissent nihil retinuissent, defuerint omnia; tibi cum tam multa largiaris et nihil auferas, ut si nihil largiaris et auferas omnia, omnia supersint? Numquam principibus defuerunt, qui fronte tristi et gravi supercilio utilitatibus fisci contumaciter adessent.
Ibi moratus aliquot dies, dum necessaria parat, et Lunae (quae religiose per eos colitur tractus), ritu locorum fert sacra, dicitur ante aras, nullo arbitrorum admisso occulte paludamentum purpureum propinquo suo tradidisse Procopio, mandasseque arripere fidentius principatum, si se interisse didicerit apud Parthos.
stabam defixus et ore patenti cunctaque mirabar necdum bona singula noram, cum mihi iam senior, lateri qui forte sinistro iunctus erat, quid te stupefactum, rustice, dixit ad tantas miraris opes, qui nescius auri sordida tecta, casas et sola mapalia nosti? en ego iam tremulus iam vertice canus et ista factus in urbe senex stupeo tamen omnia: certe vilia sunt nobis, quaecumque prioribus annis vidimus, et sordet quicquid spectavimus olim.
Qui non habent eum asinum, quem supposuerunt equae, et asinum admissarium habere volunt, de asinis quem amplissimum formosissimumque possunt eligunt, quique seminio natus sit bono, Arcadico, ut antiqui dicebant, ut nos experti sumus, Reatino, ubi tricenis ac quadragenis milibus admissarii aliquot venierunt.
Cum esset in negotiis aliis principibus mediis comparandus, si affectatae dominationis amplam quandam falsam repperisset aut levem, hanc sine fine scrutando, fasque eodem loco ducens et nefas, Caligulae et Domitiani et Commodi immanitatem facile superabat, quorum aemulatus saevitiam inter imperandi exordia, cunctos sanguine et genere se contingentes, stirpitus interemit.
Iam illud cuius est, non dico audaciae'cupit enim se audacem'sed, quod minime vult, stultitiae, qua vincit omnis, clivi Capitolini mentionem facere, cum inter subsellia nostra versentur armati, cum in hac cella Concordiae, di immortales, in qua me consule salutares sententiae dictae sunt, quibus ad hanc diem viximus, cum gladiis homines collocati stent!
Cur autem testimonium ex libello legistis? Crassus ipse ubi gentium est? An Alexandriam taedio domus remeavit? An parietes suos detergit? An, quod verius est, ex crapula helluo attemptatur? Nam equidem hic Sabratae eum hesterna die animadverti satis notabiliter in medio foro tibi, Aemiliane, obructantem.
postquam deinde Dionysium inimica Syracusarum libertati capitibusque insontium infesta Fortuna caelesti custodia liberatum velut fulmen aliquod otio ac tranquillitati iniecit, Himeraeorum moenia inter effusam ad officium et spectaculum eius turbam intrantem ut aspexit, hunc esse quem in quiete viderat vociferata est.
et quia venerabilem Benedictum sapientem, industrium, religiosum ac nobilem virum fore conspexit, huic ordinatum cum suis omnibus commendavit episcopum, praecepitque ut relicta peregrinatione quam pro Christo susceperat, commodi altioris intuitu patriam reversus, doctorem ei veritatis quem sedulo quaesierat adduceret, cui vel illo pergenti vel ibidem docenti, pariter interpres existere posset et ductor.
tunc limine divae astitit et tali nequiquam voce precatur: virgo potens nemorum, cuius non mollia signa militiamque trucem sexum indignata frequento more nihil Graio (nec te gens aspera ritu Colchis Amazoniaeve magis coluere catervae): si mihi non umquam thiasi ludusve protervae noctis et, inviso quamvis temerata cubili, non tamen aut teretes thyrsos aut mollia gessi pensa, sed in tetricis et post conubia lustris, sic quoque venatrix animumque innupta remansi, nec mihi secretis culpam occultare sub antris cura, sed ostendi prolem posuique trementem ante tuos confessa pedes
quo sequar? aut quae nunc artus avulsaque membra et funus lacerum tellus habet? hoc mihi de te, nate, refers? hoc sum terraque marique secuta? figite me, si qua est pietas, in me omnia tela conicite, o Rutuli, me primam absumite ferro; aut tu, magne pater divum, miserere, tuoque invisum hoc detrude caput sub Tartara telo, quando aliter nequeo crudelem abrumpere vitam.
At Perse rege devicto Paullus, cum Macedonicis opibus veterem atque hereditariam urbis nostrae paupertatem eo usque satiasset ut illo tempore primum populus Romanus tributi praestandi onere se liberaret, penates suos nulla ex parte locupletiores fecit, praeclare secum actum existimans quod ex illa victoria alii pecuniam, ipse gloriam occupasset.
Qui imponens capiti meo manum, cum verbis benedictionis, rediit ad orandum: et post pusillum me revisens invenit sedentem et iam loqui valentem: coepitque me interrogare, divino, ut mox patuit, admonitus instinctu, an me esse baptizatum absque scrupulo nossem: cui ego, absque ulla me hoc dubietate scire respondi, quia salutari fonte in remissionem peccatorum essem ablutus; et nomen presbyteri a quo me baptizatum noveram, dixi.
Non est exstinctus pro re publica superior Scipio Africanus, sed admirabili virtute ne res publica exstingueretur providit: si quidem cum adflicta Cannensi clade urbs nostra nihil aliud quam praeda victoris esse Hannibalis videretur, ideoque reliquiae prostrati exercitus deserendae Italiae auctore Q Metello consilium agitarent, tribunus militum admodum iuvenis stricto gladio mortem unicuique minitando iurare omnes numquam se relicturos patriam coegit, pietatemque non solum ipse plenissimam exhibuit sed etiam ex pectoribus aliorum abeuntem revocavit.
Igitur bello Iugurthino pleraque ex Punicis oppida et finis Carthaginiensium, quos novissume habuerant, populus Romanus per magistratus administrabat; Gaetulorum magna pars et Numidae usque ad flumen Muluccham sub Iugurtha erant; Mauris omnibus rex Bocchus imperitabat, praeter nomen cetera ignarus populi Romani itemque nobis neque bello neque pace antea cognitus.
sanguineas edat illa dapes atque ore cruento tristia cum multo pocula felle bibat; hanc volitent animae circum sua fata querentes semper, et e tectis strix violenta canat; ipsa fame stimulante furens herbasque sepulcris quaerat et a saevis ossa relicta lupis; currat et inguinibus nudis ululetque per urbem, post agat e triviis aspera turba canum.
nec mora; continuo vastis cum viribus effert ora Dares magnoque virum se murmure tollit, solus qui Paridem solitus contendere contra, idemque ad tumulum, quo maximus occubat Hector, victorem Buten, immani corpore qui se Bebrycia veniens Amyci de gente ferebat, perculit et fulva moribundum extendit harena.
Ne filii quidem tui Scipionis Aemiliani, quem in adoptionem dando duarum familiarum ornamentum esse voluisti, maiestati parum honoris tributum est, cum eum adulescentem admodum a Lucullo consule petendi auxilii gratia ex Hispania in Africam missum Carthaginienses et Masinissa rex de pace disceptatorem velut consulem et imperatorem habuerunt.
Ut autem rerum integer ordo servetur, praemiaque virorum fortium maneant incorrupta, nec honores ambitio praeripiat clandestina, id sub reverenda consilii vestri facie statuo, ut neque civilis quisquam iudex, nec militiae rector, alio quodam praeter merita suffragante, ad potiorem veniat gradum, non sine detrimento pudoris, eo qui pro quolibet petere temptaverit discessuro.
Huc ut perventum est, cum propter aetatem pedibus iam non valeret vehiculoque portaretur, magni concursus sunt facti, cum alii, reminiscentes veteris famae, aetatis misererentur, plurimi vero ira exacuerentur propter proditionis suspicionem Piraei maximeque quod adversus populi commoda in senectute steterat.
sed si Vestales ulciscitur ista puellas pestis, ab infido quae gignitur inproba mundo, cur non Christicolum tantum populatur agellos, per quos virginibus vestris stata dona negantur? utimur et ruris reditu et ratione colendi, exercere manum non paenitet: et lapis illic si stetit, antiquus quem cingere sueverat error fasceolis vel gallinae pulmone rogare, frangitur et nullis violatur Terminus extis, et quae fumificas arbor vittata lucernas servabat, cadit ultrici succisa bipenni.
Post quae reo L. Arruntium, P. Vinicium, Asinium Gallum, Aeserninum Marcellum, Sex. Pompeium patronos petenti iisque diversa excusantibus M. Lepidus et L. Piso et Livineius Regulus adfuere, arrecta omni civitate, quanta fides amicis Germanici, quae fiducia reo; satin cohiberet ac premeret sensus suos Tiberius.
Dein regressi ad populum renuntiavere Philemonem poetam, qui exspectaretur qui in theatro fictum argumentum finiret, iam domi veram fabulam consummasse; enimvero iam dixisse rebus humanis valere et plaudere, suis vero familiaribus dolere et plangere; hesternum illis imbrem lacrimas auspicasse; comoediam eius prius ad funebrem facem quam ad nuptialem venisse;
septem illum totos perhibent ex ordine mensis rupe sub aeria deserti ad Strymonis undam flevisse, et gelidis haec evolvisse sub antris mulcentem tigris et agentem carmine quercus: qualis populea maerens philomela sub umbra amissos queritur fetus, quos durus arator observans nido implumis detraxit; at illa flet noctem, ramoque sedens miserabile carmen integrat, et maestis late loca questibus implet.