aimgo/CorpusTrinum huggingface dataset:
orere igitur ab illa quae sanctorum umbris dicata esse creditur sede, hinc D. Laeli, illinc M. Agrippa, alter virorum, deorum alter maximum amicum et certa mente et secundis ominibus sortiti, totumque beatae turbae gregem, qui vestro ductu veneranda sincerae fidei stipendia laudibus et praemiis onustus peregit, in lucem vobiscum protrahite: vestros enim constantes animos, vestra strenua ministeria, vestram inexpugnabilem taciturnitatem proque dignitate et salute amicorum perpetuam excubationem et stationem benivolentiae, et rursus harum rerum uberrimos fructus posterior intuens aetas in excolendo iure amicitiae qua libentius qua etiam religiosius erit operata.
conpositis igitur rerum morumque secundis in commune bonis, postquam intra tuta morari contigit ac statione frui valloque foveri pacificos Sensus, et in otia solvere curas, exstruitur media castrorum sede tribunal editiore loco, tumulus quem vertice acuto excitat in speculam, subiecta unde omnia late liber inoffenso circum inspicit aere visus.
ipsae medius fidius mihi litterae saeculi nostri obstupescere videntur, cum ad tantam severitatem referendam ministerium accommodare coguntur, ac vereri ne non nostrae urbis acta commemorare existimentur: vix enim credibile est intra idem pomerium decem pondo argenti et invidiosum fuisse censum et inopiam haberi contemptissimam.
At Macedones, qui omni discrimine iam defunctos se esse crediderant, postquam integrum bellum cum ferocissimis Indiae gentibus superesse cognoverunt, improviso metu territi, rursus seditiosis vocibus regem increpare coeperunt:  Gangen amnem et quae ultra essent coactos transmittere non tamen finisse, sed mutasse bellum.
Ad alteram partem succedunt Ubii, quorum fuit civitas ampla atque florens, ut est captus Germanorum; ii paulo, quamquam sunt eiusdem generis, sunt ceteris humaniores, propterea quod Rhenum attingunt multum ad eos mercatores ventitant et ipsi propter propinquitatem [quod] Gallicis sunt moribus adsuefacti.
At puer in gremio vernae telluris et alto gramine nunc faciles sternit procursibus herbas in vultum nitens, caram modo lactis egeno nutricem clangore ciens iterumque renidens ()et teneris meditans verba illuctantia labris miratur nemorum strepitus aut obvia carpit aut patulo trahit ore diem nemorique malorum inscius et vitae multum securus inerrat.
Perfacile est animi ratione exsolvere nobis quare fulmineus multo penetralior ignis quam noster fluat e taedis terrestribus ortus; dicere enim possis caelestem fulminis ignem subtilem magis e parvis constare figuris atque ideo transire foramina quae nequit ignis noster hic e lignis ortus taedaque creatus.
At oratio ac vis forensis perfectumque prosae eloquentiae decus, ut idem separetur Cato (pace P. Crassi Scipionisque et Laelii et Gracchorum et Fannii et Servii Galbae dixerim) ita universa sub principe operis sui erupit Tullio, ut delectari ante eum paucissimis, mirari vero neminem possis nisi aut ab illo visum aut qui illum viderit.
et Nox atra polum bigis subvecta tenebat: visa dehinc caelo facies delapsa parentis Anchisae subito talis effundere voces: nate, mihi vita quondam, dum vita manebat, care magis, nate, Iliacis exercite fatis, imperio Iovis huc venio, qui classibus ignem depulit, et caelo tandem miseratus ab alto est.
Per haec tempora M. Cicero, qui omnia incrementa sua sibi debuit, vir novitatis nobilissimae et ut vita clarus, ita ingenio maximus, quique effecit, ne quorum arma viceramus, eorum ingenio vinceremur, consul Sergii Catilinae Lentulique et Cethegi et aliorum utriusque ordinis virorum coniurationem singulari virtute, constantia, vigilia curaque aperuit.
An parum quod Veneti et Insubres curiam inruperint, nisi coetu alienigenarum velut capitivitas inferatur? Quem ultra honorem residuis nobilium, aut si quis pauper e Latio senator foret? Oppleturos omnia divites illos, quorum avi proavique hostilium nationum duces exercitus nostros ferro vique cediderint, divum Iulium apud Alesiam obsederint.
Ita autem sint hae columnae conlocatae, ut intercolumnii latitudinis intervallum sit a parietibus circum ad extremos ordines columnarum, habeatque ambulationem circa cellam aedis, quemadmodum est in porticu Metelli Iovis Statoris Hermodori et ad Mariana Honoris et Virtutis sine postico a Mucio facta.
Quid cesso vires Industriae commemorare, cuius alacri spiritu militiae stipendia roborantur, forensis gloria accenditur, fido sinu cuncta studia recepta nutriuntur, quidquid animo, quidquid manu, quidquid lingua admirabile est, ad cumulum laudis perducitur? qua, cum sit perfectissima virtus, duramento sui confirmatur.
Primus enim excoluit orationem, primus et verbis delectum adhibuit et compositioni artem; locos quoque laetiores attentavit et quasdam sententias invenit, utique in iis orationibus quas senior iam et iuxta finem vitae composuit, id est, postquam magis profecerat usuque et experimentis didicerat quod  optimum dicendi genus esset.
Sed ut armorum et togae superius, nunc etiam siderum clarum decus, divum Iulium, certissimam verae virtutis effigiem, repraesentemus, cum innumerabili multitudine et feroci impetu Nerviorum inclinari aciem suam videret, timidius pugnanti militi scutum detraxit eoque tectus acerrime proeliari coepit.
virium Romanarum et incrementum laetissimum et tutela certissima, Furius Camillus, in urbe incolumitatem suam tueri non valuit, cuius ipse salutem stabilierat, felicitatem auxerat: a L. enim Appuleio tribuno plebis tamquam peculator Veientanae praedae reus factus duris atque, ut ita dicam, ferreis sententiis in exsilium missus est, et quidem eo tempore quo, optimo iuvene filio spoliatus, solaciis magis allevandus quam cladibus onerandus erat.
Tum beatus Lupus omnesque turbati excitant seniorem elementis furentibus opponendum; qui periculi inmanitate constantior Christum invocat, et adsumpto in nomine sanctae Trinitatis levi aquae spargine fluctus saevientes opprimit, collegam commonet, hortatur universos, oratio uno ore et clamore profunditur: adest divinitas, fugantur inimici, tranquillitas serena subsequitur, venti e contrario ad itineris ministeria revertuntur, decursisque brevi spatiis pelagi, optati littoris quiete potiuntur.
quippe videre licet vivos existere vermes stercore de taetro, putorem cum sibi nacta est intempestivis ex imbribus umida tellus; praeterea cunctas itidem res vertere sese: vertunt se fluvii, frondes et pabula laeta in pecudes, vertunt pecudes in corpora nostra naturam, et nostro de corpore saepe ferarum augescunt vires et corpora pennipotentum.
Succurrebat enim illis quam animosa severitate Tarentino bello maiores eorum usi fuissent; in quo quassatis et attritis rei publicae viribus, cum magnum captivorum civium suorum numerum a Pyrrho rege ultro missum recepissent, decreverunt ut ex iis qui equo meruerant peditum numero militarent, qui pedites fuerant in funditorum auxilia transcriberentur, neve quis eorum intra castra tenderet, neve locum extra adsignatum vallo aut fossa cingeret, neve tentorium ex pellibus haberet.
Nam postero die quam Curiatius Maternus Catonem recitaverat, cum offendisse potentium animos diceretur, tamquam in eo tragoediae argumento sui oblitus tantum Catonem cogitasset, eaque de re per urbem frequens sermo haberetur, venerunt ad eum Marcus Aper et Iulius Secundus, celeberrima tum ingenia fori nostri, quos ego utrosque non modo in iudiciis studiose audiebam, sed domi quoque et in publico adsectabar mira studiorum cupiditate et quodam ardore iuvenili, ut fabulas quoque eorum et disputationes et arcana semotae dictionis penitus. exciperem, quamvis maligne plerique opinarentur nec Secundo promptum esse sermonem et Aprum ingenio potius et vi naturae quam institutione et  litteris famam eloquentiae consecutum
At vero Aeduini cum decem et septem annis genti Anglorum simul et Brittonum gloriosissime praeesset, e quibus sex etiam ipse, ut diximus, Christi regno militavit, rebellavit adversus eum Caedualla rex Brettonum, auxilium praebente illi Penda virostrenuissimo de regio genere Merciorum, qui et ipse ex eo tempore gentis eiusdem regno annis viginti et duobus varia sorte praefuit: et conserto gravi praelio in campo qui vocatur Haethfelth, occisus est Aeduini die quarta Iduum Octobris, anno Dominicae incarnationis sexcentesimo tricesimo tertio, cum esset annorum quadraginta et octo: eiusque totus vel interemptus vel dispersus est exercitus.
hic iam quam volupe auribus insonare cicadas meridie concrepantes, ranas crepusculo incumbente blaterantes, cygnos atque anseres concubia nocte clangentes, intempesta gallos gallinacios concinentes, oscines corvos voce triplicata puniceam surgentis Aurorae facem consalutantes, diluculo autem Philomelam inter frutices sibilantem, Prognen inter asseres minurrientem! cui concentui licebit adiungas fistulae septiforis armentalem Camenam, quam saepe nocturnis carminum certaminibus insomnes nostrorum montium Tityri exercent, inter greges tinnibulatos per depasta buceta reboantes.
isque ubi mota novo stupuit loca sola tumultu femineumque gregem, quae iam super agmina Lernae sola videt, non ille viam causasve requirit, quippe patent, maesto sed sic prior occupat ore: quo, miserae, quo fertis iter? funusne peremptis speratis cineremque viris? stat pervigil illic umbrarum custos inhumataque corpora regi annumerat.
Sed illo post modicum temporis ex quo eam accepit, defuncto, data est regi praefato: cuius consortio cum duodecim annis uteretur, perpetua tamen mansit virginitatis integritate gloriosa: sicut mihimet sciscitanti, cum hoc an ita esset quibusdam venisset in dubium, beatae memoriae Vilfrid episcopus referebat, dicens se testem integritatis eius esse certissimum: adeo ut Ecgfridus promiserit se ei terras ac pecunias multas esse donaturum, si reginae posset persuadere eius uti connubio, quia sciebat illam nullum virorum plus illo diligere.
quidve domus prodest Phrygiis innixa columnis, Taenare sive tuis, sive Caryste tuis, et nemora in domibus sacros imitantia lucos aurataeque trabes marmoreumque solum? quidve in Erythraeo legitur quae litore concha tinctaque Sidonio murice lana iuvat, et quae praeterea populus miratur? in illis invidia est; falso plurima vulgus amat.
illa leviora, quod ipse, quem loquimur, in equis canibus accipitribus instituendis spectandis circumferendis nulli secundus; summus nitor in vestibus, cultus in cingulis, splendor in phaleris; pomposus incessus, animus serius (iste publicam fidem, ille privatam asserit dignitatem); remissio non vitians, correptio non cruentans, et severitas eius temperamenti, quae non sit taetra sed tetrica.
Et cum Theodosius ductor exercituum ille magnificus, oppressurus Firmum perniciosa coeptantem, venisset in Africam, et proscripti Romani rem mobilem (ut iussum est) scrutaretur, inter chartas eius inventa est et Meteri cuiusdam epistula, id continens Domino patrono Romano Meterius, et in fine post multa nihil ad rem pertinentia: Salutat te Palladius proiecticius, qui non aliam ob causam dicit se esse proiectum, nisi quod in causa Tripolitanorum apud aures sacras mentitus est.
Doctus denique exploratorum delatione recens captorum, aestate iam torrida fluvium vado posse transiri, hortatus auxiliares velites cum Bainobaude Cornutorum misit tribuno, facinus memorabile si iuvisset fors patraturos, qui nunc incedendo per brevia, aliquotiens scutis in modum alveorum suppositis, nando ad insulam venere propinquam, egressique promiscue virile et muliebre secus sine aetatis ullo discrimine trucidabant ut pecudes, nanctique vacuas lintres, per eas licet vacillantes evecti, huius modi loca plurima perruperunt, et ubi caedendi satias cepit, opimitate praedarum onusti, cuius partem vi fluminis amiserunt, rediere omnes incolumes.
Sic Eumenes annorum V et XL, cum ab anno vicesimo, uti supra ostendimus, septem annos Philippo apparuisset, tredecim apud Alexandrum eundem locum obtinuisset, in his unum equitum alae praefuisset, post autem Alexandri Magni mortem imperator exercitus duxisset summosque duces partim reppulisset, partim interfecisset, captus non Antigoni virtute, sed Macedonum periurio talem habuit exitum vitae.
nam quid ego adiciam, de quo mihi maxima famast, hortorum in manibus dona probata meis? prima mihi variat liventibus uva racemis, et coma lactenti spicea fruge tumet; hic dulcis cerasos, hic autumnalia pruna cernis et aestivo mora rubere die; insitor hic solvit pomosa vota corona, cum pirus invito stipite mala tulit.
Etsi plusculum forte discreta, quam communis animus optabat, sede consistimus, non tamen medii itineris obiectu quantum ad solvendum spectat officium nostra sedulitas impediretur, nisi quod per regna divisi a commercio frequentiore sermonis diversarum sortium iure revocamur; quae nunc saltim post pacis initam pactionem quia fidelibus animis foederabuntur, apices nostri incipient commeare crebri, quoniam cessant esse suspecti.
Hic veritatis lumen est, vitae via, vis, mens, manus, virtus patris, sol aequitatis, fons bonorum, flos dei, natus deo, mundi sator, mortalitatis vita nostrae et mors necis, magister hic virtutium, deusque nobis atque pro nobis homo, nos induendus induit, aeterna iungens homines inter et deum in utrumque se commercia.
holocausta quoque offerunt Domino per singulos dies mane et vespere et thymiama iuxta legis praecepta confectum et proponuntur panes in mensa mundissima estque apud nos candelabrum aureum et lucernae eius ut accendantur semper ad vesperam nos quippe custodimus praecepta Domini Dei nostri quem vos reliquistis
Nam quid in hoc mundo sit eorum ponere certum difficile est; sed quid possit fiatque per omne in variis mundis varia ratione creatis, id doceo, plurisque sequor disponere causas, motibus astrorum quae possint esse per omne; e quibus una tamen siet hic quoque causa necessest quae vegeat motum signis; sed quae sit earum praecipere haudquaquamst pedetemptim progredientis.
Erat eo tempore satrapa Corduenae, quae obtemperabat potestati Persarum, Iovinianus nomine appellatus in solo Romano, adulescens nobiscum occulte sentiens ea gratia, quod obsidatus sorte in Syriis detentus, et dulcedine liberalium studiorum illectus, remeare ad nostra ardenti desiderio gestiebat.
Est autem ad orientalem Cantiae plagam Tanatos insula non modica, id est, magnitudinis iuxta consuetudinem aestimationis Anglorum, familiarum sexcentarum, quam a continenti terra secernit fluvius Vantsumu, qui est latitudinis circiter trium stadiorum, et duobus tantum in locis est transmeabilis: utrumque enim caput protendit in mare.
nec desistebat cives onerare pudore gloria magna viri, gratia parva loci; antistes sed qui numeratur sextus ab ipso longam Perpetuus sustulit invidiam, internum removens modici penetrale sacelli amplaque tecta levans exteriore domo; creveruntque simul valido tribuente patrono in spatiis aedes, conditor in meritis, quae Salamoniaco potis est confligere templo, septima quae mundo fabrica mira fuit.
Quo tempore praesulatum sedis apostolicae IIonorius Bonifatii successor habebat, qui ubi gentem Nordanhymbrorum cum suo rege ad fidem confessionemque Christi, Paulino evangelizante conversam esse didicit, misit eidem Paulino pallium, misit et regi Aeduino literas exhortatorias, paterna illum caritate accendens, ut in fide veritatis quam acceperant, persistere semper ac proficere curarent.
Angustus is trames vastas inter paludes et quondam a L. Domitio aggeratus, cetera limosa, tenacia gravi caeno aut rivis incerta erant; circum silvae paulatim adclives, quas tum Arminius inplevit, compendiis viarum et cito agmine onustum sarcinis armisque militem cum antevenisset.
Nox erat et terris animalia somnus habebat; effigies sacrae divum Phrygiique Penates, quos mecum a Troia mediisque ex ignibus urbis extuleram, visi ante oculos astare iacentis in somnis, multo manifesti lumine, qua se plena per insertas fundebat luna fenestras; tum sic adfari et curas his demere dictis: quod tibi delato Ortygiam dicturus Apollo est, hic canit et tua nos en ultro ad limina mittit.
non tanto strepuere metu primordia belli; nunc geminum Hannibalem, nunc iactant bina coire hinc atque hinc castra, et pastos per prospera bella sanguine ductores Italo coniungere Martem et duplicare acies; venturum ad moenia cursu hostem praecipiti et visurum haerentia porta spicula, Elissaeis nuper contorta lacertis.
Cui Caesar facile et pro natura sua et pro instituto concessit, item Caecinae, C. Ateio, P. Atrio, L. Cellae patri et filio, M. Eppio, M. Aquino, Catonis filio Damasippique liberis ex sua consuetudine tribuit circiterque luminibus accensis Uticam pervenit atque extra oppidum ea nocte mansit.
Deinde cotidie, serenum cum est, producunt in prata, item piscinas aut paludes, iisque faciunt haras supra terram aut suptus, in quas non inducunt plus vicenos pullos, easque cellas provident ne habeant in solo umorem et ut molle habeant substramen e palea aliave qua re, neve qua eo accedere possint mustelae aliaeve quae bestiae noceant.
Hac autem mixta pulchritudine temperatur, ideo ut terrenae existimant mentes, quod prima eius pars dilutior cernitur, aeri concolor circumfuso, sequens fulva, id est paulo excitatior quam lutea, punicea tertia, quod solis obnoxia claritudini, pro reciprocatione spiritus fulgores eius purissime e regione deflorat, quarta ideo purpurat, quod intermicante asperginum densitate, per quas oritur, radiorum splendor concipiens ostendit aspectum flammeo propiorem, qui color quanto magis diffunditur, concedit in caerulum et virentem.
nam sicuti novam nuptam nihil minus quam pulchrior pronuba decet, sicuti, si vestiatur albo, fuscus quisque fit nigrior, sic nostra, quantula est cumque, tubis circumfusa potioribus stipula vilescit, quam mediam loco, infimam merito despicabiliorem pronuntiari non imperitia modo sed et arrogantia facit.
Hoc opus immensi constructum corpore mundi membraque naturae diversa condita forma aeris atque ignis, terrae pelagique iacentis, vis animae divina regit, sacroque meatu conspirat deus et tacita ratione gubernat mutuaque in cunctas dispensat foedera partes, altera ut alterius vires faciatque feratque summaque per varias maneat cognata figuras.
Sed quoniam docui cunctarum exordia rerum qualia sint et quam variis distantia formis sponte sua volitent aeterno percita motu quoque modo possit res ex his quaeque creari, nunc agere incipiam tibi, quod vementer ad has res attinet, esse ea quae rerum simulacra vocamus, quae quasi membranae vel cortex nominitandast, quod speciem ac formam similem gerit eius imago cuiuscumque cluet de corpore fusa vagari.
namque ut conspectu in medio turbatus, inermis, constitit atque oculis Phrygia agmina circumspexit, heu! quae nunc tellus, inquit, quae me aequora possunt accipere? aut quid iam misero mihi denique restat, cui neque apud Danaos usquam locus, et super ipsi Dardanidae infensi poenas cum sanguine poscunt?    quo gemitu conversi animi, compressus et omnis impetus.
Hoc crimine absens proditionis damnatus est. Id ut audivit, quod non satis tutum se Argis videbat, Corcyram demigravit. Ibi cum cives principes animadvertisset timere ne propter se bellum iis Lacedaemonii et Athenienses indicerent, ad Admetum, Molossum regem, cum quo ei hospitium erat, confugit. Huc cum venisset et in praesentia rex abesset, quo maiore religione se receptum tueretur, filiam eius parvulam adripuit et cum ea se in sacrarium quod summa colebatur caerimonia coniecit.
Partis enim nostrae candidatos aliquos qui die praeterito ad eos defecerant, pellexere, ut simulata fuga velut ad propria remeantes, intra muros suscipi se curarent, ingressique latenter quandam incenderent partem: ut tamquam signo erecto occultius, dum circa exstinguendum incendium distringitur multitudo clausorum, civitas perrumperetur impropugnata.
Hic gravis Entellum dictis castigat Acestes, proximus ut viridante toro consederat herbae: Entelle, heroum quondam fortissime frustra, tantane tam patiens nullo certamine tolli dona sines? ubi nunc nobis deus ille, magister nequiquam memoratus, Eryx? ubi fama per omnem Trinacriam et spolia illa tuis pendentia tectis? ille sub haec: non laudis amor nec gloria cessit pulsa metu; sed enim gelidus tardante senecta sanguis hebet, frigentque effetae in corpore vires.
Sentit Laertius heros maerentem et placidis aggressus flectere dictis: Tene, inquit, magnae vastator debite Troiae, quem Danaae classes, quem divum oracula poscunt, erectumque manet reserato in limine Bellum, callida femineo genetrix violavit amictu commisitque illis tam grandia furta latebris speravitque fidem? nimis o suspensa nimisque mater! an haec tacita virtus torperet in umbra, quae vix audito litui clangore refugit et Thetin et comites et quos suppresserat ignes? nec nostrum est quod in arma venis sequerisque precantis; venisses.
Eodem tempore a P. Crasso, quem cum legione una miserat ad Venetos, Venellos, Osismos, Coriosolitas, Esuvios, Aulercos, Redones, quae sunt maritimae civitates Oceanumque attingunt, certior factus est omnes eas civitates in dicionem potestatemque populi Romani esse redactas.
Erant eo tempore Athenis duae factiones, quarum una populi causam agebat, altera optimatium. In hac erat Phocion et Demetrius Phalereus. Harum utraque Macedonum patrociniis utebatur; nam populares Polyperchonti favebant, optimates cum Cassandro sentiebant. Interim a Polyperchonte Cassandrus Macedonia pulsus est.
Namque in his locis naturalis potestas ita architectata est conlocavitque cardines tamquam centra, unum a terra inmane in summo mundo ac post ipsas stellas septentrionum, alterum trans contra sub terra in meridianis partibus, ibique circum eos cardines orbiculos circum centra uti in torno perfecit, qui graece apsides nominantur, per quos pervolitat sempiterno caelum.
Quo interfecto, idem Marcellus, occupata celeri cursu Chalcedone, concrepantibus paucis, quos vilitas et desperatio trudebat in scelus, umbram principatus funesti capessit, gemina ratione fallente, quod et Gothorum tria milia regibus iam lenitis, ad auxilium transmissa Procopio, Constantianam praetendenti necessitudinem, ad societatem suam parva mercede traduci posse existimabat, quodque gesta in Illyrico etiam tum latebant.
Proinde timore eius adventus per finitimos longeque distantes latius explicato, legationes undique solito ocius concurrebant: hinc Transtigritanis pacem obsecrantibus et Armeniis, inde nationibus Indicis certatim cum donis optimates mittentibus ante tempus ab usque Divis et Serendivis, ab australi plaga ad famulandum rei Romanae semet offerentibus Mauris, ab aquilone et regionibus solis, per quas in mare Phasis accipitur, Bosporanis aliisque antehac ignotis legationes vehentibus supplices, ut annua complentes sollemnia, intra terrarum genitalium terminos otiose vivere sinerentur.
Nam et ipse episcopus Acca cantator erat peritissimus, quomodo etiam in literis sanctis doctissimus, et in catholicae fidei confessione castissimus, in ecclesiasticae quoque institutionis regulis sollertissimus exstiterat; et usquedum praemia piae devotionis accipiat, existere non desistit: utpote qui a pueritia in clero sanctissimi ac Deo dilecti Bosa, Eboracensis episcopi, nutritus atque eruditus est; deinde ad Vilfridum episcopum spe melioris propositi adveniens, omnem in eius obsequio usque ad obitum illius explevit aetatem: cum quo etiam Romam veniens, multa illic quae in patria nequiverat ecclesiae sanctae institutis utilia didicit.
Cum diuturna incuria Galliae caedes acerbas rapinasque et incendia, barbaris licenter grassantibus, nullo iuvante perferrent, Silvanus pedestris militiae rector, ut efficax ad haec corrigenda, principis iussu perrexit, Arbetione id maturari modis quibus poterat adigente, ut absenti aemulo quem superesse adhuc gravabatur periculosae molis onus impingeret.
ut fera Nyctelii paulum per sacra resistunt, mox rapuere deum iam iam in quodcumque paratae Thyiades, haut alio remeat Medea tumultu, atque inter Graiumque acies patriasque phalangas semper inexpletis adgnoscit Iasona curis armaque quique cava superest de casside vultus.
P. Cornelius Scipio, cui deleta Carthago avitum cognomen dedit, consul in Hispaniam missus, ut insolentissimos Numantinae urbis spiritus superiorum ducum culpa nutritos contunderet, eodem momento temporis quo castra intravit, edixit ut omnia ex iis quae voluptatis causa comparata erant auferrentur ac summoverentur: nam constat tum maximum inde institorum et lixarum numerum cum duobus milibus scortorum abisse.
Treveri autem, pagos centum Sueborum ad ripas Rheni consedisse, qui Rhemum transire conarentur; his praeesse Nasuam et Cimberium fratres. Quibus rebus Caesar vehementer commotus maturandum sibi existimavit, ne, si nova manus Sueborum cum veteribus copiis Ariovisti sese coniunxisset, minus facile resisti posset.
Septimo ergo suae infirmitatis anno, converso ad interanea dolore, ad diem pervenit ultimum, et circa galli cantum, percepto viatico sacrosanctae communionis, cum accersitis ancillis Christi quae erant in eodem monasterio, de servanda eas invicem, immo cum omnibus pace evangelica admoneret; inter verba exhortationis laeta mortem vidit, immo, ut verbis Domini loquar, de morte transivit ad vitam.
Hic genitus proavo M. Catone, principe illo familiae Porciae, homo Virtuti simillimus et per omnia ingenio diis quam hominibus propior, qui numquam recte fecit, ut facere videretur, sed quia aliter facere non potuerat, cuique id solum visum est rationem habere, quod haberet iustitiam, omnibus humanis vitiis immunis semper fortunam in sua potestate habuit.
Eiusdem generis monstra alio tumultu credita sunt: puerum infantem semenstrem in foro Boario triumphum <clamasse>, alium cum elephantino capite natum, in Piceno lapidibus pluisse, in Gallia lupum vigili e vagina gladium abstulisse, in Sicilia scuta duo sanguinem sudasse, Antii metentibus cruentas spicas in corbem decidisse, Caerites aquas sanguine mixtas fluxisse.
Unde oportet vos, suscepto signo sanctae crucis, per quod humanum genus redemptum est, execrandam diabolicae versutiae subplantationem, qui divinae bonitatis operibus invidus aemulusque consistit, a cordibus vestris abicere, iniectisque manibus hos, quos eatenus materiae compage vobis deos fabricastis, confringendos diminuendosque summopere procurate.
Aedificia erigere exordiens nova, vel vetusta quaedam instaurans, non ex titulis solitis parari iubebat impensas, sed si ferrum quaerebatur, aut plumbum, aut aes aut quicquam simile, apparitores immittebantur, qui velut ementes diversas raperent species, nulla pretia persolvendo, unde accensorum iracundiam pauperum, damna deflentium crebra, aegre potuit celeri vitare digressu.
consedere chori paulumque exercita pulsu aera tacent, tenero cum solus ab agmine Achilles haec secum: Quonam timidae commenta parentis usque feres, primumque imbelli carcere perdes florem animi? non tela licet Mavortia dextra, non trepidas agitare feras? ubi campus et amnes Haemonii? quaerisne meos, Sperchie, natatus promissasque comas? an desertoris alumni nullus honos, Stygiasque procul iam raptus ad umbras dicor, et orbatus plangit mea funera Chiron? tu nunc tela manu, nostros tu dirigis arcus nutritosque mihi scandis, Patrocle, iugales? ast ego pampineis diffundere bracchia thyrsis et tenuare colus (pudet haec taedetque fateri) iam scio.
Tum porro quoniam est extremum quodque ca- cumen corporis illius quod nostri cernere sensus iam nequeunt, id nimirum sine partibus extat et minima constat natura, nec fuit umquam per se secretum neque posthac esse valebit, alterius quoniamst ipsum pars primaque et una, inde aliae atque aliae similes ex ordine partes agmine condenso naturam corporis explent, quae, quoniam per se nequeunt constare, necessest haerere unde queant nulla ratione revelli.
campus autem ipse dudum refertus tam bustualibus favillis quam cadaveribus nullam iam diu scrobem recipiebat; sed tamen tellus, humatis quae superducitur, redierat in pristinam distenta planitiem pondere nivali seu diuturno imbrium fluxu sidentibus acervis: quae fuit causa ut locum auderent tamquam vacantem corporum baiuli rastris funebribus impiare.
hanc tibi Tydeus, Tydeus ipse rapit; post et confecta virorum fata time magnosque miser fuge tangere manes! ter Cadmea phalanx torvum abduxere cadaver, ter retrahunt Danai: Siculi velut anxia puppis seditione maris nequiquam obstante magistro errat et averso redit in vestigia velo.
Dum ea, quae diximus, in Pannonia Germaniaque geruntur, atrox in Thracia bellum ortum, omnibus eius gentis nationibus in arma accensis, L. Pisonis, quem hodieque diligentissimum atque eundem lenissimum securitatis urbanae custodem habemus, virtus compressit (quippe legatus Caesaris triennio cum iis bellavit gentesque ferocissimas plurimo cum earum excidio nunc acie, nunc expugnationibus in pristinum pacis redegit modum) eiusque patratione Asiae securitatem, Macedoniae pacem reddidit.
Denique cur acris violentia triste leonum seminium sequitur, volpes dolus, et fuga cervis a patribus datur et patrius pavor incitat artus? et iam cetera de genere hoc cur omnia membris ex ineunte aevo generascunt ingenioque, si non certa suo quia semine seminioque vis animi pariter crescit cum corpore quoque? quod si inmortalis foret et mutare soleret corpora, permixtis animantes moribus essent: effugeret canis Hyrcano de semine saepe cornigeri incursum cervi, tremeretque per auras aeris accipiter fugiens veniente columba; desiperent homines, saperent fera saecla ferarum.
tum frontem Chremes intonsam umbrante capillo saeptus et horrentes effingens crine galeros; tum Masulis crudaque virens ad bella senecta Kartalo, non pavidus fetas mulcere leaenas, flumineaque urna caelatus Bagrada parmam et vastae Nasamon Syrtis populator Hiempsal, audax in fluctu laceras captare carinas' una omnes dextraque cadunt iraque perempti; nec non serpentem diro exarmare veneno doctus Athyr tactuque graves sopire chelydros ac dubiam admoto subolem explorare ceraste.
Armorum tractandorum meditatio a P. Rutilio consule, Cn. Mallii collega, militibus est tradita: is enim nullius ante se imperatoris exemplum secutus, ex ludo C. Aurelii Scauri doctoribus gladiatorum arcessitis, vitandi atque inferendi ictus subtiliorem rationem legi<oni>bus ingeneravit, virtutemque arti et rursus artem virtuti miscuit, ut illa impetu huius fortior, haec illius scientia cautior fieret.
Spiris perfectis et conlocatis columnae sunt medianae in pronao et postico ad perpendiculum medii centri conlocandae, angulares autem quaeque e regione earum futura sunt in lateribus aedis dextra ac sinistra, uti partes interiores, quae ad parietes cellae spectant, ad perpendiculum latus habeant conlocatum, exteriores autem partes uti dicant se earum contracturam.
numquid equus, ferrum, taurus, leo, funis, olivum in se vim sceleris, cum formarentur, habebant? quod iugulatur homo, non ferrum causa furoris sed manus est; nec equum vesania fervida circi auctorem levitatis habet rabidive fragoris: mens vulgi rationis inops, non cursus equorum perfurit: infami studio perit utile donum.
sic ubi forte viris longum super aequor ituris, cum iam ad vela Noti et scisso redit ancora fundo, haeret amica manus: certant innectere collo bracchia, manantesque oculos hinc oscula turbant, hinc magni caligo maris, tandemque relicti stant in rupe tamen; fugientia carbasa visu dulce sequi, patriosque dolent crebrescere ventos stant tamen et nota puppim de rupe salutant.
hic nunc Emathiae portus patriamque revisit Pallenen; hunc et Nymphae veneramur et ipse grandaevus Nereus; novit namque omnia vates, quae sint, quae fuerint, quae mox ventura trahantur; quippe ita Neptuno visum est, immania cuius armenta et turpis pascit sub gurgite phocas.
Anno ab incarnatione Domini quadringentesimo septimo tenente imperium Honorio Augusto filio Theodosii minore loco ab Augusto quadragesimo quarto, ante biennium Romanae inruptionis quae per Halaricum Regem Gothorum facta est, cum gentes Halanorum, Suevorum, Vandalorum, multaeque cum his aliae protritis Francis, transito Hreno, totas per Gallias saevirent, apud Brittanias Gratianus municeps tyrannus creatur et occiditur.
Prima Vitellio tertiae legionis defectio nuntiatur, missis ab Aponio Saturnino epistulis, antequam is quoque Vespasiani partibus adgregaretur; sed neque Aponius cuncta, ut trepidans re subita, perscripserat, et amici adulantes mollius interpretabantur: unius legionis eam seditionem, ceteris exercitibus constare fidem.
At quis nil horum tribuit natura, nec ipsa sponte sua possent ut vivere nec dare nobis utilitatem aliquam quare pateremur eorum praesidio nostro pasci genus esseque tutum, scilicet haec aliis praedae lucroque iacebant, indupedita suis fatalibus omnia vinclis, donec ad interitum genus id natura redegit.
At ubi datam sibi mansionem intraverant, coeperunt apostolicam primitivae ecclesiae vitam imitari; orationibus videlicet assiduis, vigiliis, ac ieiuniis serviendo, verbum vitae quibus poterant praedicando, cuncta huius mundi velut aliena spernendo, ea tantum quae victui necessaria videbantur, ab eis quos docebant, accipiendo, secundum ea quae docebant ipsi per omnia vivendo, et paratum ad patiendum adversa quaeque, vel etiam ad moriendum pro ea quam praedicabant veritate, animum habendo.
quod ius pontificum, veterum quae scita Quiritum quae consulta patrum, quid Draco quidve Solon sanxerit et Locris dederit quae iura Zaleucus, sub Iove quae Minos, quae Themis ante Iovem, nota tibi potius, quam Tullius et Maro nostri et quidquid Latia conditur historia.
Haec autem dissonantia paschalis observantiae vivente Aidano patienter ab omnibus tolerabatur, qui patenter intellexerant, quia etsi pascha contra morem eorum qui ipsum miserant facere non potuit, opera tamen fidei, pietatis, et dilectionis, iuxta morem omnibus sanctis consuetum, diligenter exsequi curavit: unde ab omnibus etiam his qui de pascha aliter sentiebant, merito diligebatur: nec solum a mediocribus, verum ab ipsis quoque episcopis, Honorio Cantuariorum, et Felice Orientalium Anglorum, venerationi habitus est.
necdum finis erat: restabant Actia bella dotali commissa acie, repetitaque rerum alea et in ponto quaesitus rector Olympi, femineum sortita iugum cum Roma pependit atque ipsa Isiaco certarunt fulmina sistro; restabant profugo servilia milite bella, cum patrios armis imitatus filius hostes aequora Pompeius cepit defensa parenti.
Effice ut interea fera moenera militiai per maria ac terras omnis sopita quiescant; nam tu sola potes tranquilla pace iuvare mortalis, quoniam belli fera moenera Mavors armipotens regit, in gremium qui saepe tuum se reiicit aeterno devictus vulnere amoris, atque ita suspiciens tereti cervice reposta pascit amore avidos inhians in te, dea, visus, eque tuo pendet resupini spiritus ore.
Interim accidit illa calamitas apud Leuctra Lacedaemoniis. Quo ne proficisceretur, cum a plerisque ad exeundum premeretur, ut si de exitu divinaret, exire noluit. Idem, cum Epaminondas Spartam oppugnaret essetque sine muris oppidum, talem se imperatorem praebuit, ut eo tempore omnibus apparuerit, nisi ille fuisset, Spartam futuram non fuisse.
Iam pater Hesperio flagrantem gurgite currum abdiderat Titan, aliis rediturus ab undis, cum tamen illa gravem luctu fallente laborem nescit abisse diem: nec caligantibus arvis terretur, nec frangit iter per et invia saxa lapsurasque trabes nemorumque arcana, sereno nigra die, caecisque incisa novalia fossis, per fluvios secura vadi, somnosque ferarum praeter et horrendis infesta cubilia monstris.
At nunc si ad aliquem bene nummatum tumentemque ideo, honestus advena salutatum introieris primitus, tamquam exoptatus suscipieris, et interrogatus multa coactusque mentiri, miraberis numquam antea visus, summatem virum tenuem te sic enixius observantem, ut paeniteat ob haec bona tamquam praecipua non vidisse ante decennium Romam.
Itaque, cum secundo Punico bello Cn. Scipio ex Hispania senatui scripsisset, petens ut sibi successor mitteretur, quia filiam virginem adultae iam aetatis haberet neque ei sine se dos expediri posset, senatus, ne res publica bono duce careret, patris sibi partes desumpsit, consilioque uxoris ac propinquorum Scipionis constituta dote summam eius ex aerario erogavit ac puellam nuptum dedit
Et cum nihil humani proficerent sensus, diu fluctuantes et dubii, exstructis aris caesisque hostiis, consulta numinum scitabamur, utrum nos per Assyriam reverti censerent, an praeter radices montium lenius gradientes, Chiliocomum prope Corduenam sitam ex improviso vastare: quorum neutrum extis inspectis, confore dicebatur.
ferte simul gemitus cognataque ducite flammis funera, et hoc cunctae miserandum addiscite carmen: Occidit aeriae celeberrima gloria gentis psittacus, ille plagae viridis regnator Eoae, quem non gemmata volucris Iunonia cauda vinceret aspectu, gelidi non Phasidis ales, nec quas umenti Numidae rapuere sub Austro, ille salutator regum nomenque locutus Caesareum et queruli quondam vice functus amici, nunc conviva levis monstrataque reddere verba tam facilis, quo tu, Melior dilecte, recluso numquam solus eras.
sed, postquam miti reiecit munera vultu, Ausonio non digna viro, patriosque vicissim edocuit ritus et Romam nomina regum monstravit nescire pati, tum versus in unam, quae restat, curam, nullo super hoste relicto, et Latios simul et vulgum Baetisque Tagique convocat ac medio in coetu sic deinde profatur: quando ita caelicolum nobis propensa voluntas annuit, extremo Libys ut deiectus ab orbe aut his occideret campis, aut, axe relicto Hesperio, patrias exul lustraret harenas: iam vestra tumulos terra celebrare meorum est animus pacemque dare exposcentibus umbris.
cum parricidii causam fratres C<l>oelii dicerent, splendido Tarracinae loco nati, quorum pater T. C<l>oelius in cubiculo quiescens, filiis altero cubantibus lecto, erat interemptus, neque aut servus quisquam aut liber inveniretur ad quem suspicio caedis pertineret, hoc uno nomine absoluti sunt, quia iudicibus planum factum est illos aperto ostio inventos esse dormientes.
tandem invalidos Aetolus ad ictus forte refert oculos et formidabile ridens, iamdudum video, magnum cupis, improbe, leti nomen, ait; simul audacem non ense nec hasta dignatus leviter digitis imbelle solutis abiecit iaculum: latebras tamen inguinis alte missile, ceu totis intortum viribus, hausit.
Audesne te ergo, Aemiliane, cum Avito conferre? Quemne ille bonum virum ait, cuius animi dispositionem tam plene suis litteris collaudat, eum tu magiae <et> maleficii criminis insectabere? An invasisse me domum Pudentillae et concipilare bona eius tu magis dolere debes quam doluisset Pontianus, qui mihi ob paucorum dierum vestro scilicet instinctu ortas simultates etiam absenti apud Avitum satisfecit, qui mihi apud tantum virum gratias egit? Puta me acta apud Avitum, non litteras ipsius legisse.
sicuti vos cum pariter ambulare in terra hominem et oriri in caelo solem videtis, quamquam simul utrumque conspectum tamen discernitis et hoc voluntarium illud esse necessarium iudicatis, ita igitur cuncta despiciens divinus intuitus qualitatem  rerum minime perturbat apud se quidem praesentium, ad condicionem vero temporis futurarum.
Origo dei nondum nostris auctoribus celebrata: Aegyptiorum antistites sic memorant, Ptolemaeo regi, qui Macedonum primus Aegypti opes firmavit, cum Alexandriae recens conditae moenia templaque et religiones adderet, oblatum per quietem decore eximio et maiore quam humana specie iuvenem, qui moneret ut fidissimis amicorum in Pontum missis effigiem suam acciret; laetum id regno magnamque et inclutam sedem fore quae excepisset: simul visum eundem iuvenem in caelum igne plurimo attolli.
Nam et ipsi deum nostrum, idem enim omnium deus est, [dereliquerunt]'quamdiu enim eum caste, innoxie religioseque coluerunt, quamdiu praeceptis salubribus obtemperaverunt, de paucis innumeri facti, de egentibus divites, de servientibus reges: modici multos, inermi armatos, dum fugiunt insequentes, dei iussu et elementis adnitentibus obruerunt.
tum senior talis referebat pectore voces: quid, si quis caestus ipsius et Herculis arma vidisset tristemque hoc ipso in litore pugnam? haec germanus Eryx quondam tuus arma gerebat; (sanguine cernis adhuc sparsoque infecta cerebro) his magnum Alciden contra stetit; his ego suetus, dum melior vires sanguis dabat, aemula necdum temporibus geminis canebat sparsa senectus.
Namque inter plura continentiae, humilitatis, doctrinae, orationum, voluntariae paupertatis, et ceterarum virtutum merita, in tantum erat timori Domini subditus, in tantum novissimorum suorum in omnibus operibus suis memor, ut sicut mihi frater quidam de eis qui me in Scripturis erudiebant et erat in monasterio ac magisterio illius educatus, vocabulo Trumberct, referre solebat, si forte legente eo vel aliud quid agente, repente flatus venti maior adsurgeret, continuo misericordiam Domini invocaret, et eam generi humano propitiari rogaret.
numquid vana viros aut mens aut lingua fefellit? numquid fortuitis frustrantia dona dederunt casibus aut caeco votum sub honore dicarunt? quae porro causa aut ratio submittere colla ante pedes Mariae puerique crepundia parvi, si tantum mortalis erat, nec summa potestas inplebat teneros divinis flatibus artus? sed iam tolle magos, tus, aurum, myrrhea dona, quae verum docuere Deum, praesepia, pannos, matris adoratum gremium face sideris ardens: ipsa Deum virtus factorum et mira loquantur.
Sed quis deorum hoc Macedoniae columen ac sidus diuturnum fore polliceri potest, cum tam avide manifestis periculis offeras corpus, oblitus tot civium animas trahere  te in casum? Quis enim tibi superstes aut optat esse aut potest? Eo pervenimus auspicium atque imperium secuti tuum, unde nisi te reduce nulli ad penates suos iter est.
Verum Eorpuald non multo postquam fidem accepit tempore, occisus est a viro gentili, nomine Ricbercto; et exinde tribus annis provincia in errore versata est, donec accepit regnum frater eiusdem Eorpualdi Sigberct, vir per omnia Christianissimus atque doctissimus, qui vivente adhuc fratre cum exularet in Gallia, fidei sacramentis imbutus est, quorum participem, mox ubi regnare coepit, totam suam provinciam facere curavit.
Acceperunt autem, praecipiente beato papa Gregorio, de gente Francorum interpretes, et mittens ad Aedilberctum, mandavit se venisse de Roma, ac nuntium ferre optimum, qui sibi obtemperantibus, aeterna in caelis gaudia, et regnum sine fine cum Deo vivo et vero futurum, sine ulla dubietate promitteret.
hoc si animo in vos liberosque vestros fuissem, ut aliquando vos patresque conscriptos Italiamque universam memoria mei, misericordia desideriumque teneret, eius devotionis me esse convictum iudicio deorum immortalium, testimonio senatus, consensu Italiae, confessione inimicorum, beneficio divino  immortalique vestro, maxime laetor.
Habui equos viros, arma opes: quid mirum, si haec invitus amisi? Nam si vos omnibus imperitare vultis, sequitur ut omnes servitutem accipiant? Si statim deditus traherer, neque mea fortuna neque tua gloria inclaruisset; et supplicium mei oblivio sequeretur: at si incolumem servaveris, aeternum exemplar clementiae ero.
hic vir, hic est, tibi quem promitti saepius audis, Augustus Caesar, divi genus, aurea condet saecula qui rursus Latio regnata per arva Saturno quondam, super et Garamantas et Indos proferet imperium; iacet extra sidera tellus, extra anni solisque vias, ubi caelifer Atlas axem umero torquet stellis ardentibus aptum.
Piso indicio Sagittae vel insita modestia non in publicum egressus est neque se studiis vulgi permisit: centurionemque percontatus, postquam quaesitum sibi crimen caedemque comperit, animadverti in eum iussit, haud perinde spe vitae quam ira in percussorem, quod idem ex interfectoribus Clodii Macri cruentas legati sanguine manus ad caedem proconsulis rettulisset.
Sicut e contra Brettones, qui nolebant Anglis eam quam habebant fidei Christianae notitiam pandere, credentibus iam populis Anglorum et in regula fidei catholicae per omnia instructis, ipsi adhuc inveterati et claudicantes a semitis suis et capita sine corona praetendunt, et solemnia Christi sine ecclesiae Christi societate venerantur.
Apud civitatem cuncta interpretantem funesti ominis loco acceptum est quod maximum pontificatum adeptus Vitellius de caerimoniis publicis xv kalendas Augustas edixisset, antiquitus infausto die Cremerensi Alliensique cladibus: adeo omnis humani divinique iuris expers, pari libertorum amicorum socordia, velut inter temulentos agebat.
at claros homines voluerunt se atque potentes, ut fundamento stabili fortuna maneret et placidam possent opulenti degere vitam' nequiquam, quoniam ad summum succedere honorem certantes iter infestum fecere viai, et tamen e summo, quasi fulmen, deicit ictos invidia interdum contemptim in Tartara taetra, invidia quoniam, ceu fulmine, summa vaporant plerumque et quae sunt aliis magis edita cumque; ut satius multo iam sit parere quietum quam regere imperio res velle et regna tenere.
unde tubas Martemque pati, qui fervidus ecce quanta parat? quid si ille tuos Curetas in arma ducat et innocuis iubeat decernere peltis? quin etiam invisos (sic hostis defuit?) Argos eligis! o ipsis, genitor, graviora periclis iussa: novercales ruimus ditare Mycenas! cedo equidem.
Et ut a Graecis aliquid, Alcibiades ille, cuius nescio utrum bona an vitia patriae perniciosiora fuerint'illis enim cives suos decepit, his adflixit', cum adhuc puer ad Periclen avunculum suum venisset, eumque secreto tristem sedentem vidisset, interrogavit quid ita tantam in vultu confusionem gereret.
Adulescebat autem obstinatum propositum erga haec et similia multa scrutandi, stimulos admovente regina, quae abrupte mariti fortunas trudebat in exitium praeceps, cum eum potius lenitate feminea ad veritatis humanitatisque viam reducere utilia suadendo deberet, ut in Gordianorum actibus factitasse Maximini truculenti illius imperatoris retulimus coniugem.
Qui crebro adiurans, animam prius posse amittere quam sententiam, muneratus cum comitibus quos duxerat redit ad regnum, nihil ausus temerare postea promissorum, obligatus gratiarum multiplici nexu Constantio, inter quas illud potius excellebat, quod Olympiada (Ablabi filiam), praefecti quondam praetorio, ei copulaverat coniugem sponsam fratris sui Constantis.
Ubi curarum abiectis ponderibus aliis, tamquam nodum et obicem difficillimum, Caesarem convellere nisu valido cogitabat; eique deliberanti cum proximis, clandestinis colloquiis et nocturnis, qua vi quibusve commentis id fieret, antequam effundendis rebus pertinacius incumberet confidentia, acciri mollioribus scriptis, per simulationem tractatus publici nimis urgentis, eundem placuerat Gallum, ut auxilio destitutus, sine ullo interiret obstaculo.
Dubitas illo enim momento, quo diabolus in ecclesia furit, omnes angelos prospicere de caelo et singulos denotare, quis blasphemiam dixerit, quis audierit, quis linguam, quis aures diabolo adversus deum ministraverit? Non ergo fugies sedilia hostium Christi, illam cathedram pestilentiarum ipsumque aerem qui []desuper incubat scelestis vocibus conspurcatum? Sint dulcia licebit et grata et simplicia, etiam honesta quaedam.
etsi Apollinaris tuus cui studium in ceteris rebus est in hac certe neglegentissimus, quippe qui perexiguum lectione teneatur vel coactus vel voluntarius, quantum tamen mihi videtur, qui patribus his iungi non recusaverim, quorum studio voto timori laudabile aliquid in filiis, licet difficile persuadeatur, difficilius sufficit.
Praevia igitur spe meliorum, Romani duces (si fors copiam attulisset), ausuri aliquid gloriosum, Gothos quicquid molirentur, sagaciter observabant: id scilicet praestruentes, ut si aliorsum castra movissent, quod fecere creberrime, terga ultimorum adorti, plures perfoderent contis, magnamque spoliorum averterent partem.
exemplum grave erit Calchas: namque Aulide solvit ille bene haerentis ad pia saxa rates; idem Agamemnoniae ferrum cervice puellae tinxit et Atridis vela cruenta dedit; nec rediere tamen Danai: tu, diruta, fletum supprime et Euboicos respice, Troia, sinus! Nauplius ultores sub noctem porrigit ignes, et natat exuviis Graecia pressa suis.
Ac tunc Arminius equo conlustrans cuncta, ut quosque advectus erat, reciperatam libertatem, trucidatas legiones, spolia adhuc et tela Romanis derepta in manibus multorum ostentabat; contra fugacem Maroboduum appellans, proeliorum expertem, Hercyniae latebris defensum; ac mox per dona et legationes petivisse foedus, proditorem patriae, satellitem Caesaris, haud minus infensis animis exturbandum quam Varum Quintilium interfecerint.
is captarum Syracusarum et Hannibalis ante Nolana moenia a se primum fugere coacti gloria inflammatus, cum summo studio niteretur ut Poenorum exercitum aut in Italia prosterneret aut Italia pelleret, sollemnique sacrificio voluntates deorum exploraret, quae prima hostia ante foculum cecidit, eius iocur sine capite inventum est, proxima caput iocineris duplex habuit.