aimgo/CorpusTrinum huggingface dataset:
Sic conservatis suis rebus, Poenus illusis Cretensibus omnibus, ad Prusiam in Pontum pervenit. Apud quem eodem animo fuit erga Italiam neque aliud quicquam egit quam regem armavit et exercuit adversus Romanos. Quem cum videret domesticis opibus minus esse robustum, conciliabat ceteros reges adiungebat bellicosas nationes. Dissidebat ab eo Pergamenus rex Eumenes, Romanis amicissimus, bellumque inter eos gerebatur et mari et terra.
Quos cum iumenti agilitate praegressus, apud Amudin munimentum infirmum, dispersis per pabulum equis, recubantes nostros securius invenissem, porrecto extentius brachio, et summitatibus sagi contortis elatius, adesse hostes signo solito demonstrabam, eisdemque iunctus impetu communi ferebar, equo iam fatiscente.
nunc me deorum hominumque consensu ad imperium vocatum praeclara indoles tua et amor patriae impulit ut principatum, de quo maiores nostri armis certabant, bello adeptus quiescenti offeram, exemplo divi Augusti qui sororis filium Marcellum, dein generum Agrippam, mox nepotes suos, postremo Tiberium Neronem privignum in proximo sibi fastigio conlocavit.
cui cum sit viridissimo nupta flore puella' et puella tenellulo delicatior haedo, asservanda nigerrimis diligentius uvis,' ludere hanc sinit ut lubet, nec pili facit uni, nec se sublevat ex sua parte, sed velut alnus in fossa Liguri iacet suppernata securi, tantundem omnia sentiens quam si nulla sit usquam, talis iste merus stupor nil videt, nihil audit, ipse qui sit, utrum sit an non sit, id quoque nescit.
nam quod saepe homines morbos magis esse timendos infamemque ferunt vitam quam Tartara leti et se scire animi naturam sanguinis esse aut etiam venti, si fert ita forte voluntas, nec prorsum quicquam nostrae rationis egere, hinc licet advertas animum magis omnia laudis iactari causa quam quod res ipsa probetur: extorres idem patria longeque fugati conspectu ex hominum, foedati crimine turpi, omnibus aerumnis adfecti denique vivunt, et quocumque tamen miseri venere parentant et nigras mactant pecudes et manibu divis inferias mittunt multoque in rebus acerbis acrius advertunt animos ad religionem.
Nec fefellit opinio; namque inter Apolloniden et duces militum orta seditio irrumpendi in urbem occasionem dedit, cumque porta effracta cohors Macedonum in trasset, oppidani, olim consilio proditionis agitato, aggregant se Amphotero et Hegelocho, Persarumque praesidio caeso, Pharnabazus cum Apollonide et Athenagora vincti traduntur, xii triremes cum suo milite ac remige, praeter eas xxx inanes et l piratici lembi Graecorumque iii milia a Persis mercede conducta.
Quis enim audiens haec suavia, non laetetur? Quis non exultet et gaudeat in his piis operibus? Quia et gens vestra Christo omnipotenti Deo credidit, secundum divinorum prophetarum voces, sicut scriptum est in Isaia: In die ilia radix Iesse, qui stat in signum populorum, ipsum gentes deprecabuntur.
Seminibus positis superest diducere terram saepius ad capita et duros iactare bidentis, aut presso exercere solum sub vomere et ipsa flectere luctantis inter vineta iuvencos; tum levis calamos et rasae hastilia virgae fraxineasque aptare sudes furcasque valentis, viribus eniti quarum et contemnere ventos adsuescant summasque sequi tabulata per ulmos.
Utque bestiae custodum neglegentia raptu vivere solitae, ne his quidem remotis, appositisque fortioribus abscesserunt, sed tumescentes inedia, sine respectu salutis, armenta vel greges incursant, ita etiam illi, cunctis quae diripuere consumptis, fame urgente, agebant aliquotiens praedas, interdum antequam contingerent aliquid, oppetebant.
Et incedebat hinc inde ordo geminus armatorum, clipeatus atque cristatus, corusco lumine radians, nitidis loricis indutus, sparsique cataphracti equites (quos clibanarios dictitant) personati thoracum muniti tegminibus, et limbis ferreis cincti, ut Praxitelis manu polita crederes simulacra, non viros;
his additur quod munere dei tibi congruit aevi corporis animi vigor integer; dein quod equis, armis, veste sumptu famulicio instructus solum, nisi fallimur, incipere formidas et, cum sis alacer domi, in aggredienda peregrinatione trepidum te iners desperatio facit; si tamen senatorii seminis homo, qui cotidie trabeatis proavorum imaginibus ingeritur, iuste dicere potest semet peregrinatum, si semel et in iuventa viderit domicilium legum, gymnasium litterarum, curiam dignitatum, verticem mundi, patriam libertatis, in qua unica totius orbis civitate soli barbari et servi peregrinantur.
Ecce quondam tumidus, iam substratus sanctorum pedibus servit oceanus, eiusque barbaros motus quos terreni principes edomare ferro nequiverant, hos pro divina formidine sacerdotum ora simplicibus verbis ligant, et qui catervas pugnantium infidelis nequaquam metueret, iam nunc fidelis humilium linguas timet.
Illa spe ultionis oblata parat accusatores ex clientibus suis, Iturium et Calvisium, non vetera et saepius iam audita deferens, quod Britannici mortem lugeret aut Octaviae iniurias evulgaret, sed destinavisse eam Rubellium Plautum, per maternam originem pari ac Nero gradu a divo Augusto, ad res novas extollere coniugioque eius et iam imperio rem publicam rursus invadere.
traxerat Eva virum dirae ad consortia culpae: haec peccans sibi sola perit; solidata metallo diriguit fragili saxumque liquabile facta stat mulier, sicut steterat prius, omnia servans caute sigillati longum salis effigiata, et decus et cultum frontemque oculosque co-mamque et flexam in tergum faciem paulumque relata menta retro, antiquae monumenta rigentia noxae.
Talia partitae diversum abiere sorores: ut Notus et Boreas gemino de cardine mundi, hic nive Rhipaea, Libycis hic pastus harenis, bella cient: clamant amnes, freta, nubila, silvae, iamque patent strages; plangunt sua damna coloni et tamen oppressos miserantur in aequore nautas.
Circa feminas quidem etiam illa maiorurn instituta ceciderunt quae modestiae, quae sobrietati patrocinabantur, cum aurum nulla norat praeter unico digito quem sponsus obpignorasset pronubo anulo, cum mulieres usque adeo vino abstinerentur, ut matronam ob resignatos cellae vinariae loculos sui inedia necarint, sub Romulo vero quae vinum attigerat, inpune a Metennio marito trucidata sit.
Id eo consilio fecerat quod suum dextrum latus munitionibus adiuvabatur, sinistrum autem equitatus hostium multitudini uti resistere posset laborabat, eodemque suum omnem equitatum contulerat et, quod ei parum confidebat, praesidio his equitibus legionem V. praemiserat levemque armaturam inter equites interposuerat.
Qui si ante biennium, quam ad arma itum est, perfectis muneribus theatri et aliorum operum, quae ei circumdedit, gravissima temptatus valetudine decessisset in Campania (quo quidem tempore universa Italia vota pro salute eius primi omnium civium suscepit) defuisset fortunae destruendi eius locus, et quam apud superos habuerat magnitudinem, inlibatam detulisset ad inferos.
Cessent autem quaeso formidines, quae nobis intentantur ex more, cum ambigi nequeat, non inertia nos sed modestia, pugnas interdum excepisse potius quam intulisse, et nostra quotiens lacessimur, fortissimo bonae conscientiae spiritu defensare, id experiendo legendoque scientes, in proeliis quibusdam raro rem titubasse Romanam, in summa vero bellorum numquam ad deteriora prolapsam.
Vtrum igitur putas maiorem curam decoris in adseveranda oratione suscipiendam rhetori iurganti an philosopho obiurganti, apud iudices sorte ductos paulisper disceptanti an apud omnis homines semper disserenti, de finibus agrorum litiganti an de finibus bonorum et malorum docenti? Quid quod nec ob haec debet tantummodo philosophus speculum invisere?
Quarum quoniam societas inter se magna, propterea quod pabulum in fundo compascere quam vendere plerumque magis expedit domino fundi et stercoratio ad fructus terrestres aptissima et maxume ad id pecus appositum, qui habet praedium, habere utramque debet disciplinam, et agri culturae et pecoris pascendi, et etiam villaticae pastionis.
Nam ex quo divus Augustus res Caesarum composuit, procul et in unius sollicitudinem aut decus populus Romanus bellaverat; sub Tiberio et Gaio tantum pacis adversa ad rem publicam pertinuere; Scriboniani contra Claudium incepta simul audita et coercita; Nero nuntiis magis et rumoribus quam armis depulsus:
Quibus imperatum erat diligenter praeceptum curant. Antigonus tenebris obortis ignes conspicatur; credit de suo adventu esse auditum et adversarios illuc suas contraxisse copias. Mutat consilium et, quoniam imprudentes adoriri non posset, flectit iter suum et illum anfractum longiorem copiosae viae capit ibique diem unum opperitur ad lassitudinem sedandam militum ac reficienda iumenta, quo integriore exercitu decerneret.
Non tantum indutiis factis sed prope iam pace constituta opera cum complanarent custodiaeque munitionum essent deductae, auxilia regis in id castellum Marcelli quod proximum erat regis castris, neque opinantibus omnibus'si tamen in omnibus fuit Cassius: nam de huius conscientia dubitabatur',  impetum fecerunt complurisque ibi milites oppresserunt.
At mihi damna domus populantem inlata per hostem, per se magna licet, multo leviora fuere defuncti patris immodico conlata dolori, per quem cara mihi et patria et domus ipsa fiebat: tamque etenim fido tradentes mutua nobis officia affectu conserto viximus aevo, vinceret aequaevos nostra ut concordia amicos.
Quod ita fieri oportere illa nimirum ratio cogit, quia in Genesi scriptum est, quod fecit Deus duo luminaria magna; luminare maius, ut praeesset diei; et luminare minus, ut praeesset nocti: vel, sicut alia dicit editio, luminare maius in inchoationem diei; et luminare minus in inchoationem noctis.
Dum haec in senatu aguntur et dum legatis Allobrogum et T. Volturcio, conprobato eorum indicio, praemia decernuntur, liberti et pauci ex clientibus Lentuli divorsis itineribus opifices atque servitia in vicis ad eum eripiundum sollicitabant, partim exquirebant duces multitudinum, qui pretio rem publicam vexare soliti erant.
Praeterea si nulla fuit genitalis origo terrarum et caeli semperque aeterna fuere, cur supera bellum Thebanum et funera Troiae non alias alii quoque res cecinere poetae? quo tot facta virum totiens cecidere neque usquam aeternis famae monimentis insita florent? verum, ut opinor, habet novitatem summa recensque naturast mundi neque pridem exordia cepit.
sed tamen esse modum volui parcisque fruenda moribus indulsi, quantum moribundus et aeger corporis ac vitae volucris sibi posceret usus; non ut captus homo studiis et inaniter ardens duceret omne bonum positum in dulcedine rerum et specie tenui quas currere tempore iussi; atque aevum statui, sub quo generosa probarem pectora, ne torpens et non exercita virtus robur enervatum gereret sine laude palaestrae.
De reliquis, quorum quae fuerit patria non accepi, sunt Androtion, Aeschrion, Aristomenes, Athenagoras, Crates, Dadis, Dionysios, Euphiton, Euphorion, Eubulus, Lysimachus, Mnaseas, Menestratus, Plentiphanes, Persis, Theophilus.
et postquam non ita longe ab ultimo colle turrique fuit, quae proxima fuit castris adversariorum, in qua docui esse praesidium stationemque Numidarum, Caesar paulisper commoratus perspectaque natura loci equitatu in statione disposito legionibus opus attribuit bracchiumque medio iugo ab eo loco ad quem pervenerat usque ad eum unde egressus erat iubet derigi ac muniri.
Hisce auditis exacerbatus aquariolus iste uxoris suae ita ira extumuit, ita exarsit furore, ut in feminam sanctissimam et pudicissimam praesente filio eius digna cubiculo suo diceret, amatricem eam, me magum et veneficum clamitaret multis audientibus (quos, si voles, nominabo); se mihi sua manu mortem allaturum.
Ergo si haec ita videntur, quemadmodum proposuimus, et e principiis animalium corpora composita sensu percipimus et exsuperationibus aut defectionibus ea laborare dissolvique iudicamus, non dubitamus, quin diligentius quaeri oporteat, uti temperatissimas caeli regiones eligamus, cum quaerenda fuerit in moenium conlocationibus salubritas.
Quo facto eum Lacedaemonii ab exercitu removerunt pecuniaque multarunt, neque eo magis arcem Thebanis reddiderunt, quod susceptis inimicitiis satius ducebant eos obsideri quam liberari; nam post Peloponnesium bellum Athenasque devictas cum Thebanis sibi rem esse existimabant et eos esse solos qui adversus resistere auderent.
Post ubi pleraque telorum turribus pinnisque moenium inrita haerebant et desuper saxis vulnerabantur, clamore atque impetu invasere vallum, adpositis plerique scalis, alii per testudinem suorum; scandebantque iam quidam, cum gladiis et armorum incussu praecipitati sudibus et pilis obruuntur, praeferoces initio et rebus secundis nimii.
Nec enim usquam reperitur miti cohercitione contentus, sed aliquotiens quaestiones multiplicari iussisse cruentas, per interrogationes funestas, non nullis ad usque discrimina vitae vexatis: et ita erat effusior ad nocendum ut nullum aliquando damnatorum capitis eriperet morte, subscriptionis elogio leni, cum id etiam principes interdum fecere saevissimi.
tantane me tenuit vivendi, nate, voluptas, ut pro me hostili paterer succedere dextrae, quem genui? tuane haec genitor per vulnera servor morte tua vivens? heu, nunc misero mihi demum exilium infelix, nunc alte vulnus adactum! idem ego, nate, tuum maculavi crimine nomen, pulsus ob invidiam solio sceptrisque paternis.
Auditisne magiam, qui eam temere accusatis, artem esse dis immortalibus acceptam, colendi eos ac venerandi pergnaram, piam scilicet et divini scientem, iam inde a Zoroastre et Oromaze auctoribus suis nobilem, caelitum antistitam, quippe qui inter prima regalia docetur nec ulli temere inter Persas concessum est magum esse, haud magis quam regnare? Idem Plato in alia sermocinatione de Zalmoxi quodam Thraci generis, sed eiusdem artis viro ita scriptum reliquit:
Proximus, a primo distans, quantum aequore currus occupat ipse, loci tantum, sed proximus ibat Astur Panchates; patrium frons alba nitebat insigne et patrio pes omnis concolor albo; ingentes animi, membra haud procera decusque corporis exiguum, sed tum sibi fecerat alas concitus atque ibat campo indignatus habenas.
dum tractat galeas atque ora latentia quaerit, tandem muta diu genitor suspiria solvit: tarda, meam, Pietas, longo post tempore mentem percutis? estne sub hoc hominis clementia corde? vincis io miserum, vincis, Natura, parentem! en habeo gemitus lacrimaeque per arida serpunt vulnera et in molles sequitur manus impia planctus.
asinarium forte <ante> omnes obviam factum ad mortem abripi imperasset, eoque quaerente quidnam se immerentem capitali supplicio innocentemque addiceret, cum ad excusandum factum suum oraculi praeceptum rettulisset, asinarius, si ita est inquit, rex, alium sors huic morti destinavit: nam asellus, quem ego ante me agebam, prior tibi occurrit.
Cum autem in maioris tympani labro fuerint signorum caelestium deformationes, id autem sit inmotum et in summo habeat deformatum cancri signum, ad perpendiculum eius in imo capricorni, ad dextram spectantis librae, ad sinistram arietis signum, ceteraque inter eorum spatia designata sint, uti in caelo videntur.
Turnus at ante volans tardum praecesserat agmen viginti lectis equitum comitatus, et urbi improvisus adest; maculis quem Thracius albis portat equus cristaque tegit galea aurea rubra, ecquis erit mecum, iuvenes, qui primus in hostem'? en, ait et iaculum attorquens emittit in auras, principium pugnae, et campo sese arduus infert.
Pro qua etiam re singula vestrae dilectioni pallia pro eadem ordinatione celebranda direximus, ut per nostrae praeceptionis auctoritatem possitis Deo placitam ordinationem efficere; quia ut haec vobis concederemus, longa terrarum marisque intervalla, quae inter nos ac vos obsistunt, ad haec nos condescendere coegerunt, ut nulla possit ecclesiarum vestrarum iactura per cuiuslibet occasionis obtentum quoquo modo provenire; sed potius commissi vobis populi devotionem plenius propagare.
Cn. et Q. Serviliis Caepionibus, iisdem parentibus natis et per omnes honorum gradus ad summam amplitudinem provectis, item fratribus Metellis Quinto et Lucio, consularibus et censoriis, altero etiam triumphali, in Q. Pompeium A. f. repetundarum reum acerrime dicentibus testimonium non abrogata fides absoluto Pompeio, sed ne potentia inimicum oppressisse viderentur occursum est.
ne, precor, ascensis tanti sit gloria Bactris, raptave odorato carbasa lina duci, plumbea cum tortae sparguntur pondera fundae, subdolus et versis increpat arcus equis! sed (tua sic domitis Parthae telluris alumnis pura triumphantis hasta sequatur equos) incorrupta mei conserva foedera lecti! hac ego te sola lege redisse velim: armaque cum tulero portae votiva Capenae, subscribam salvo grata puella viro.
Et ut beatissimus recitationem eius eventus prosequatur, omnis illa laus intra unum aut alterum diem, velut in herba vel flore praecerpta, ad nullam certam et solidam pervenit frugem, nec aut amicitiam inde refert aut clientelam aut mansurum in animo cuiusquam beneficium, sed clamorem vagum et voces  inanes et gaudium volucre.
Circumpositi sunt huic oppido magni multique intercisi vallibus colles; quorum editissimus unus, qui propter victoriam Mithridatis et infelicitatem Triari detrimentumque exercitus nostri magnam in illis partibus habet nobilitatem, superioribus locis atque itineribus paene coniunctus est oppido nec multo longius milibus passuum III abest ab Zela.
Artaxerxes Persarum ille rex potentissimus, quem Macrochira membri unius longitudo commemoravit, suppliciorum varietates, quas natio semper exercuit cruda, lenitate genuina castigans, tiaras ad vicem capitum quibusdam noxiis amputabat: et ne secaret aures more regio pro delictis, ex galeris fila pendentia praecidebat: quae temperantia morum ita tolerabilem eum fecit et verecundum, ut annitentibus cunctis, multos et mirabiles actus impleret, Graecis scriptoribus celebratos.
Cum Octavius perorasset, aliquamdiu nos ad silentium stupefacti intentos vultus tenebamus, et quod ad me est, magnitudine admirationis evanui, quod ea, quae facilius est sentire quam dicere, et argumentis et exemplis et lectionum auctoritatibus adornasset et quod malevolos isdem illis quibus armantur, philosophorum telis retudisset, ostendisset etiam veritatem non tantummodo facilem sed et favorabilem.
Quibus tali casu patratis, ad castra pervenimus nomine Thilutha, in medio fluminis sita, locum immenso quodam vertice tumescentem, et potestate naturae, velut manu circumsaeptum humana, cuius ad deditionem incolae temptati mollius (ut decebat), quoniam asperitas edita vim superabat armorum, intempestivam tunc defectionem esse firmabant.
Nam et antea fama ad eum Christianae religionis pervenerat, utpote qui et uxorem habebat Christianam de gente Francorum regia, vocabulo Bercta; quam ea conditione a parentibus acceperat, ut ritum fidei ac religionis suae cum episcopo quem ei adiutorem fidei dederant, nomine Liudhardo, inviolatum servare licentiam haberet.
Age, si quando pietas nostra silentium rupit et verecundiam tuam vicit, quae qualiaque aut decernimus nos, aut tu non recusas!' ut adpareat non superbia et fastidio te amplissimos honores repudiare, qui minores non dedigneris Pulchrius hoc, Caesar, quam si recusares omnes; nam recusare omnes ambitionis, moderatio est eligere parcissimos
summe deum, tibi namque meae primordia Thebae (liveat infandum licet Argos et aspera Iuno) debent, Sidonios ex quo per litora raptor turbasti thiasos, dignatus virgine nostra terga premi et placidas falsum mugire per undas, nec te vana fides iterum Cadmeia adeptum conubia et Tyrios nimium irrupisse penates: tandem, inquam, soceros dilectaque moenia gratus respicis assertorque tonas; ceu regia caeli attemptata tui, sic te pro turribus altis vidimus urguentem nubes, laetique benignum fulmen et auditos proavis agnovimus ignes.
The same tree has second-year cones from which the seed will fall, and first-year cones; when the latter are just beginning to open, they are ready for gathering. Ibidem sunt nuces bimae, inde semen excidet, et anniculae, eae ubi primum incipiunt hiascere, tum legi oportet; per sementim primum incipiunt maturae esse, postea usque adeo sunt plus menses VIII.
iam laceri pronis volvuntur cursibus artus oraque et abscisae redeunt in pectora dextrae, spicula iam clipeosque leves arcusque remissos unda vehit, galeasque vetant descendere cristae: summa vagis late sternuntur flumina telis, ima viris; illic luctantur corpora leto, efflantesque animas retro premit obvius amnis.
Id hac ratione opus instruebat ut, cum propius oppidum copias admovisset oppugnareque coepisset, tecta latera suis munitionibus haberet, ne ab equitatus multitudine circumventus ab oppugnatione deterreretur, praeterea quo facilius colloquia fieri possent et, si qui perfugere vellent, id quod antea saepe accidebat magno cum eorum periculo, tum facile et sine periculo fieret.
Quidquid pecuniae habuerat, sedulus hoc dispergere ac dare pauperibus curabat, ut iustitia eius maneret in saeculum saeculi, et cornu eius exaltaretur in gloria; ita ut illud beati Iob veraciter dicere posset: Auris audiens beatificabat me, et oculus videns testimonium reddebat mihi, quod liberassem pauperem vociferantem et pupillum cui non esset adiutor.
Capiuntur autem saepissime et vituli marini, et delphines, necnon et ballenae: exceptis variorum generibus conchyliorum; in quibus sunt et musculae, quibus inclusam saepe margaritam, omnis quidem coloris optimam inveniunt, id est, et rubicundi, et purpurei, et iacintini et prasini, sed maxime candidi.
Alexandri regis virtus ac felicitas tribus insolentiae evidentissimis gradibus exsultavit: fastidio enim Philippi Iovem Hammonem patrem ascivit, taedio morum et cultus Macedonici vestem et instituta Persica adsumpsit, spreto mortali habitu divinum aemulatus est, nec fuit ei pudori filium civem hominem dissimulare.
Hunc Marius anxium adgreditur atque hortatur ut contumeliarum in imperatorem cum suo auxilio poenas petat; hominem ob morbos animo parum valido secunda oratione extollit: illum regem, ingentem virum, Masinissae nepotem esse; si Iugurtha captus aut occisus foret, imperium Numidiae sine mora habiturum; id adeo mature posse evenire, si ipse consul ad id bellum missus foret.
Nam et coniugi vestrae, nostrae spiritali filiae, direximus per praefatos gerulos crucem clavem auream habentem de sacratissimis vinculis beatorum apostolorum Petri et Pauli: de cuius pio studio cognoscentes, tantum cuncta sedes apostolica una nobiscum laetatur, quantum eius pia opera coram Deo fragrant et vernant.
Gaetulo sic pulcher equo Troianaque quassans tela novercales ibat venator in agros Ascanius miseramque patri flagrabat Elissam; Troilus haut aliter gyro leviore minantes eludebat equos, aut quem de turribus altis Arcadas Ogygio versantem in pulvere turmas spectabant Tyriae non torvo lumine matres.
Namque et naufragium narrabat: quod fortuitum fuisse, quis adeo hebes inveniretur, ut crederet? Aut a muliere naufraga missum cum telo unum, qui cohortes et classes imperatoris perfringeret? Ergo non iam Nero, cuius inmanitas omnium questus anteibat, sed Seneca adverso rumore erat, quod oratione tali confessionem scripsisset.
quid sanctius ara quae bibit egestum per mystica tela cruorem? anne fides dubia est tibi sub caligine caeca esse deum, quem tu tacitis rimeris in umbris? ecce, deos manes cur infitiaris haberi? ipsa patrum monumenta probant: Dis Manibus illic marmora secta lego, quacumque Latina vetustos custodit cineres densisque Salaria bustis.
quod si forte aliqua nobis mutabere culpa, vestibulum iaceam mortuus ante tuum! O me felicem! nox o mihi candida! et o tu lectule deliciis facte beate meis! quam multa apposita narramus verba lucerna, quantaque sublato lumine rixa fuit! nam modo nudatis mecumst luctata papillis, interdum tunica duxit operta moram.
Quo tempore fratres qui erant in Fresia verbi ministerio mancipati, elegerunt ex suo numero virum modestum moribus et mansuetum corde Suidberctum qui eis ordinaretur antistes, quem Brittaniam destinatum ad petitionem eorum ordinavit reverentissimus Vilfrid episcopus, qui tunc forte patria pulsus in Merciorum regionibus exulabat.
Haec augente vulgatius fama, tantum aberat, ut proderet quisquam visa nocturna, ut contra aegre homines dormisse sese praesentibus faterentur externis, maerebantque docti quidam, quod apud Atlanteos nati non essent, ubi memorantur somnia non videri; quod unde eveniat, rerum scientissimis relinquamus.
Dis invitis in ultimas terras trahi se querebantur; iam nec flumina posse adiri nec sidera pristinum servare fulgorem, vastas terras, deserta omnia occurrere; in unius hominis iactationem tot milium sanguinem impendi, fastidio esse patriam, abdicari Philippum patrem, caelum vanis cogitationibus petere regem.
Atque interim Libonem ornat praetura, convictibus adhibet, non vultu alienatus, non verbis commotior (adeo iram condiderat); cunctaque eius dicta factaque, cum prohibere posset, scire malebat, donec Iunius quidam, temptatus ut infernas umbras carminibus eliceret, ad Fulcinium Trionem indicium detulit.
Multos secreta Poppaeae mathematicos, pessimum principalis matrimonii instrumentum, habuerant: e quibus Ptolemaeus Othoni in Hispania comes, cum superfuturum eum Neroni promisisset, postquam ex eventu fides, coniectura iam et rumore senium Galbae et iuventam Othonis computantium persuaserat fore ut in imperium adscisceretur
Et tamquam ex arida silva volantes scintillae, flatu leni ventorum, ad usque discrimina vicorum agrestium incohibili cursu perveniunt, ita ille quoque ex minimis causis, malorum congeries excitabat, Marci illius dissimilis principis verecundi, qui cum ad imperiale culmen in Syria Cassius surrexisset, epistularum fascem ab eo ad conscios missum, perlatore capto sibi oblatum, ilico signatum exuri praecepit, agens adhuc in Illyrico, ne insidiatoribus cognitis, invitus quosdam habere posset offensos.
[enim] tempestate, certe adversus eundem hostem et in eodem Tiberi inclitum ausa facinus: inter ceteras enim virgines obses Porsennae data, [hosti] nocturno tempore custodiam egressa, equum conscendit celerique traiectu fluminis non solum obsidio se sed etiam metu patriam solvit, viris puella lumen virtutis praeferendo.
omnia somni condiderant aegrisque dabant oblivia curis, cum Iuno, in stagni numen conversa propinqui et madidae frontis crines circumdata fronde populea, stimulat subitis praecordia curis ac rumpit ducis haud spernenda voce quietem: o felix famae et Latio lacrimabile nomen Hannibal, Ausoniae si te Fortuna creasset, ad magnos venture deos! cur fata tenemus? pelle moras: brevis est magni Fortuna favoris.
Pulsus est autem ab episcopatu suo Vilfrid, et multa diu loca pervagatus, Romam adiit, Brittaniam rediit; et si propter inimicitias memorati regis in patria sive parochia sua recipi non potuit, non tamen ab evangelizandi potuit ministerio cohiberi: siquidem divertens ad provinciam Australium Saxonum, quae post Cantuarios ad austrum et ad occidentem usque ad Occidentales Saxones pertingit, habens terram familiarum septem millium, et eo adhuc tempore paganis cultibus serviebat; huic verbum fidei et lavacrum salutis ministrabat.
ergone cum sis procul ambiguo primus omnium toto, qua patet, orbe pontificum, cum praerogativae subiciatur, cum censurae tuae adtremat etiam turba collegii, cum in gravitatis vestrae comparationem ipsa etiam grandaevorum corda puerascant, cum post desudatas militiae Lirinensis excubias et in apostolica sede novem iam decursa quinquennia utriusque sanctorum ordinis quendam te conclamatissimum primipilarem spiritalia castra venerentur, tu nihilominus hastatorum antesignanorumque paulisper contubernio sequestratus ultimos calones tuos lixasque non despicis et ad extimos trahariorum, qui per insipientiam suam adhuc ad carnis sarcinas sedent, crucis diu portatae vexilla circumfers ac manum linguae porrigis in conscientia vulneratis? .
Qui cum venissent Vagabanta, legionibus habilem locum, rapidos turmarum procursus hostilium in se ruentium acriter exceperunt inviti, operaque consulta retrocedentes, ne ferro violarent adversorum quemquam primi, et iudicarentur discissi foederis rei, ultima trudente necessitate, congressi sunt, confossisque multis, discessere victores.
Nemo post haec finita reticuit, sed militares omnes horrendo fragore scuta genibus illidentes (quod est prosperitatis indicium plenum; nam contra cum hastis clipei feriuntur, irae documentum est et doloris) immane quo quantoque gaudio praeter paucos Augusti probavere iudicium, Caesaremque admiratione digna suscipiebant, imperatorii muricis fulgore flagrantem.
quippe ubi cui febris bili superante coorta est aut alia ratione aliquast vis excita morbi, perturbatur ibi iam totum corpus, et omnes commutantur ibi positurae principiorum; fit prius ad sensum ut quae corpora conveniebant nunc non conveniant, et cetera sint magis apta, quae penetrata queunt sensum progignere acerbum; utraque enim sunt in mellis commixta sapore' id quod iam supera tibi saepe ostendimus ante.
mox turba ruunt, duo gentis Achaeae, tres Ephyreiadae, Pisa satus unus, Acarnan septimus; et plures agitabat gloria, ni se arduus Hippomedon cavea stimulante tulisset in medios, lateque ferens sub pectore dextro orbem alium: hunc potius, iuvenes, qui moenia saxis frangere, qui Tyrias deiectum vaditis arces, hunc rapite: ast illud cui non iaculabile dextrae pondus?
Quae dum Romuleis exercet proelia turmis Aeolius furor et Martem succendit in iras, affatur Virgo, socia Iunone, parentem: quantos Gradivus fluctus in Punica castra, respice, agit quantisque furens se caedibus implet! nunc, quaeso, terris descendere non placet Irim? quamquam ego non Teucros (nostro cum pignore regnet Roma, et Palladio sedes hac urbe locarim) non Teucros delere aderam; sed lumen alumnae Hannibalem Libyae pelli florentibus annis vita atque extingui primordia tanta negabam.
Ac linteis quidam indumentis amictus, calceatusque itidem linteis soccis, torulo capiti circumflexo, verbenas felicis arboris gestans, litato conceptis carminibus numine, praescitorum auctore, caerimoniali scientia supersistit cortinulae sacerdos pensilem anulum librans, aptum ex carpathio filo perquam levi, mysticis disciplinis initiatum: qui per intervalla distincta, retinentibus singulis litteris, incidens saltuatim, heroos efficit versus, interrogationibus consonos, ad numeros et modos plene conclusos, quales leguntur Pythici vel ex oraculis editi Branchidarum.
si Perusina tibi patriae sunt nota sepulcra, Italiae duris funera temporibus, cum Romana suos egit discordia cives ' sic mihi praecipue, pulvis Etrusca, dolor, tu proiecta mei perpessas membra propinqui, tu nullo miseri contegis ossa solo ' proxima suppositos contingens Umbria campos me genuit terris fertilis uberibus.
Hoc fit ubi interdum non quit vis incita venti rumpere quam coepit nubem, sed deprimit, ut sit in mare de caelo tamquam demissa columna, paulatim, quasi quid pugno bracchique superne coniectu trudatur et extendatur in undas; quam cum discidit, hinc prorumpitur in mare venti vis et fervorem mirum concinnat in undis; versabundus enim turbo descendit et illam deducit pariter lento cum corpore nubem; quam simul ac gravidam detrusit ad aequora ponti, ille in aquam subito totum se inmittit et omne excitat ingenti sonitu mare fervere cogens.
ergo opibus magicis et virginitate tremendam Iuno duci sociam coniungere quaerit Achivo; non aliam tauris videt et nascentibus armis quippe parem nec quae medio stet in agmine flammae, nullum mente nefas, nullos horrescere visus; quid si caecus amor saevusque accesserit ignis? hinc Veneris thalamos semperque recentia sertis tecta petit.
senatui placere C. Cassium pro consule provinciam Syriam obtinere, ut qui optimo iure eam provinciam obtinuerit, eum a Q. Marcio Crispo pro consule, L. Staio Murco pro consule, A. Al<l>ieno legato exercitus accipere, eosque ei tradere, cumque eis copiis et si quas praeterea paraverit bello P. Dolabellam terra marique persequi.
O iucunda quies, primo cum testis amori affueram vestris conscius in lacrimis! o noctem meminisse mihi iucunda voluptas, o quotiens votis illa vocanda meis, cum te complexa morientem, Galle, puella vidimus et longa ducere verba mora! quamvis labentis premeret mihi somnus ocellos et mediis caelo Luna ruberet equis, non tamen a vestro potui secedere lusu: tantus in alternis vocibus ardor erat.
Quod eo magis mirum est, tot eum ac tanta condere volumina potuisse, quod omni pene iuventutis suae tempore, ut verbis ipsius loquar, crebris viscerum doloribus cruciabatur, horis momentisque omnibus fracta stomachi virtute lassescebat, lentis quidem, sed tamen continuis febribus anhelabat.
Porro fratribus, qui in Lindisfarnensi ecclesia, Scottis abeuntibus, remanere maluerunt, praepositus est abbatis iure vir reverentissimus ac mansuetissimus Eata, qui erat abbas in monasterio quod dicitur Mailros: quod aiunt Colmanum abiturum petiisse et impetrasse a rege Osuiu, eo quod esset idem Eata unus de duodecim pueris Aidani, quos primo episcopatus sui tempore de natione Anglorum erudiendos in Christo accepit.
Non ego, centena si quis mea pectora laxet voce deus, tot busta simul vulgique ducumque, tot pariter gemitus dignis conatibus aequem: turbine quo sese caris instraverit audax ignibus Evadne fulmenque in pectore magno quaesierit; quo more iacens super oscula saevi corporis infelix excuset Tydea coniunx; ut saevos narret vigiles Argia sorori; Arcada quo planctu genetrix Erymanthia clamet, Arcada, consumpto servantem sanguine vultus, Arcada, quem geminae pariter flevere cohortes.
Passer, deliciae meae puellae, quicum ludere, quem in sinu tenere, cui primum digitum dare appetenti et acris solet incitare morsus cum desiderio meo nitenti carum nescio quid lubet iocari, credo ut, cum gravis acquiescet ardor, sit solaciolum sui doloris, tecum ludere sicut ipsa possem et tristis animi levare curas!
Aut si quis ex magistratibus tantam industriam ac severitatem pollicetur ut ire obviam queat, hunc ego et laudo et exonerari laborum meorum partem fateor: sin accusare vitia volunt, dein, cum gloriam eius rei adepti sunt, simultates faciunt ac mihi relinquunt, credite, patres conscripti, me quoque non esse offensionum avidum; quas cum gravis et plerumque iniquas pro re publica suscipiam, inanis et inritas neque mihi aut vobis usui futuras iure deprecor.
Discedens inter haec Iulianus a Rauracis, peractis quae docuimus dudum, Sallustium praefectum promotum remisit in Gallias, Germaniano iusso vicem tueri Nebridii, itidemque Nevittae magisterium commisit armorum, Gomoarium proditorem antiquum timens, quem cum Scutarios ageret, latenter prodidisse Veteranionem suum principem audiebat; et Iovio quaesturam, cuius in actibus Magnenti meminimus, et Mamertino largitiones curandas, et Dagalaifum praefecit domesticis, aliosque plures ex arbitrio suo militibus regendis apposuit, quorum merita norat et fidem.
accipiter, medio tendens a limite solis, dilectas Veneri notasque ab honore Diones turbabat violentus aves atque unguibus idem, idem nunc rostro, duris nunc ictibus alae, ter quinas dederat saeva inter vulnera leto; nec finis satiesve, novi sed sanguinis ardor gliscere, et urgebat trepidam iam caede priorum incertamque fugae, pluma labente, columbam, donec Phoebeo veniens Iovis ales ab ortu in tenues tandem nubes dare terga coegit.
Plura annectentem (neque enim satiaverat iras dicendo) clamor turbat diversa volentum: si Libyae decus, haud ulli superabilis armis, Hannibal est irae tibi, destituemus ad ipsas victorem metas? nec opum adiumenta feremus? invidia unius sceptra ut iam parta retardet? inde alacres tribuunt, quae belli posceret usus, absentique suum iactant sub teste favorem.
Protinus Orsilochum et Buten, duo maxima Teucrum corpora, sed Buten aversum cuspide fixit loricam galeamque inter, qua colla sedentis lucent et laevo dependet parma lacerto; Orsilochum fugiens magnumque agitata per orbem eludit gyro interior sequiturque sequentem; tum validam perque arma viro perque ossa securim altior exsurgens oranti et multa precanti congeminat; vulnus calido rigat ora cerebro.
Excitavit hic ardor milites per municipia plurima, quae eisdem conterminant, dispositos et castella, et quisque serpentes latius pro viribus repellere moliens, nunc globis confertos, aliquotiens et dispersos, multitudine superabatur vigenti, quae nata et educata inter editos recurvosque ambitus montium, eos ut loca plana persultat et mollia, missilibus obvios eminus lacessens et ululatu truci perterrens.
Is metu Germanici fidus Romanis, aequabilis in suos, mox superbiam in nos, saevitiam in populares sumpsit, fretus bellis, quae secunda adversum circumiectas nationes exercuerat, et senectutem Tiberii ut inermem despiciens avidusque Armeniae, cui defuncto rege Artaxia Arsacen liberorum suorum veterrimum inposuit, addita contumelia et missis, qui gazam a Vonone relictam in Suria Ciliciaque reposcerent; simul veteres Persarum ac Macedonum terminos, seque invasurum possessa primum Cyro et post Alexandro per vaniloquentiam ac minas iaciebat.
Supplicationum dies Pomponii Flacci sententia constituti, dona Iovi, Marti, Concordiae, utque iduum Septembrium dies, quo se Libo interfecerat, dies festus haberetur, L. Piso et Gallus Asinius et Papius Mutilus et L. Apronius decrevere; quorum auctoritates adulationesque rettuli ut sciretur vetus id in re publica malum.
sed ecce dum iam epistulam, quae diu garrit, claudere optarem, subitus a Santonis nuntius; cum quo dum tui obtentu aliquid horarum sermocinanter extrahimus, constanter asseveravit nuper vos classicum in classe cecinisse atque inter officia nunc nautae, modo militis litoribus Oceani curvis inerrare contra Saxonum pandos myoparones, quorum quot remiges videris, totidem te cernere putes archipiratas: ita simul omnes imperant parent, docent discunt latrocinari.
fraternum laena nitebat demissa ex humeris donum, quam foederis arti Trinacrius Libyco rex inter munera pignus miserat, Aeoliis gestatum insigne tyrannis aurata puerum rapiebat ad aethera penna per nubes aquila, intexto librata volatu antrum ingens iuxta, quod acus simulavit in ostro, Cyclopum domus.
vertice sic Pholoes volucrum nutritor equorum, cum fetura gregem pecoroso vere novavit, laetatur cernens hos montis in ardua niti, hos innare vadis, certare parentibus illos; tunc vacuo sub corde movet, qui molle domandi ferre iugum, qui terga boni, quis in arma tubasque natus, ad Eleas melior quis surgere palmas: talis erat turmae ductor longaevus Achivae.
Insula Sarmaticae Peuce stat nomine nymphae, torvus ubi et ripa semper metuendus utraque in freta per saevos Hister descendit alumnos; solvere in hoc tandem resides dux litore curas, ac primum socios ausus sua pacta docere promissamque fidem thalami foedusque iugale; ultro omnes laeti instigant meritamque fatentur.
P. Servilius, consularis censorius triumphalis, qui maiorum suorum titulis Isaurici cognomen adiecit, cum forum praeteriens testes in reum dari vidisset, loco testis constitit ac summam inter patronorum pariter et accusatorum admirationem sic orsus est: hunc ego, iudices, qui causam dicit, cuias sit aut quam vitam egerit quamque merito vel iniuria accusetur ignoro: illud tantum scio, cum occurrisset mihi Laurentina via iter facienti admodum angusto loco, equo descendere noluisse.
Expectaveram, ut rescriberes ad ea, quae dudum ioculariter luseram de cessatione tua valde impia et mea efflagitatione, cuius rei munus reciprocum quoniam in me colendo fastidisti, inventa inter tineas epistula vetere, quam de ostreis et musculis adfectata obscuritate condideram, quae adulescens temere fuderam, iam senior retractavi.
Dumque Romani nunc instant cedentibus, nunc ultro incessentes excipiunt, qui vehebant foculos repentes incurvi, prunas unius aggesti inseruere iuncturis ramis arborum diversarum, et iunco et manipulis constructi cannarum: qui conceptis incendiorum aridis nutrimentis, iam cremabantur, militibus cum intactis tormentis exinde periculose digressis.
sicubi magna Iovis antiquo robore quercus ingentis tendat ramos, aut sicubi nigrum ilicibus crebris sacra nemus accubet umbra; tum tenuis dare rursus aquas et pascere rursus solis ad occasum, cum frigidus aera vesper temperat, et saltus reficit iam roscida luna, litoraque alcyonem resonant, acalanthida dumi.
sed omnes qui alicubi de vestris hac aegritudine laborant, resurrecturi a languore, pristina sunt sospitate recuperandi, praeter te solum qui hodierna es die liberandus a morte, et ad visionem Domini Christi cui fideliter servisti, perducendus in caelum: quod divina vobis misericordia per intercessionem religiosi ac Deo dilecti regis Osualdi, qui quondam genti Nordanhymbrorum et regni temporalis auctoritate et Christianae pietatis quae ad regnum perenne ducit devotione sublimiter praefuit, conferre dignata est.
Sed sceleris cogitatio incertum an repens: studia militum iam pridem spe successionis aut paratu facinoris adfectaverat, in itinere, in agmine, in stationibus vetustissimum quemque militum nomine vocans ac memoria Neroniani comitatus contubernalis appellando; alios agnoscere, quosdam requirere et pecunia aut gratia iuvare, inserendo saepius querelas et ambiguos de Galba sermones quaeque alia turbamenta vulgi.
Cum examen exiturum est, quod fieri solet, cum adnatae prospere sunt multae ac progeniem ut coloniam emittere volunt, ut olim crebro Sabini factitaverunt propter multitudinem liberorum, huius quod duo solent praeire signa, scitur: unum, quod superioribus diebus, maxime vespertinis, multae ante foramen ut uvae aliae ex aliis pendent conglobatae; alterum, quod, cum iam evolaturae sunt aut etiam inceperunt, consonant vehementer, proinde ut milites faciunt, cum castra movent.
Pergame, pinifera multum felicior Ida, illa licet sacrae placeat sibi nube rapinae (nempe dedit superis illum quem turbida semper Iuno videt refugitque manum nectarque recusat), at tu grata deis pulchroque insignis alumno misisti Latio placida quem fronte ministrum Iuppiter Ausonius pariter Romanaque Iuno aspiciunt et uterque probant, nec tanta potenti terrarum domino divum sine mente voluptas.
Consentanea repudiatis donis Fabricii vota exstiterunt: legatus enim ad Pyrrhum profectus, cum apud eum Cineam Thessalum narrantem audisset quendam Athenis esse clarum sapientia, suadentem ne quid aliud homines quam voluptatis causa facere vellent, pro monstro eam vocem accepit, continuoque Pyrrho et Samnitibus istam sapientiam deprecatus est.
Hoc autem ita esse ex eo licet animadvertere, quod, sub tectis cum sint aquarum fontes aut etiam sub terra palustris abundantia, ex his nullus surgit umor nebulosus, sed in apertis hypaethrisque locis, cum sol oriens vapore tangat mundum, ex umidis et abundantius excitat umores et exconglobatos in altitudinem tollit.
iamque adeo rutilum thoraca indutus aenis horrebat squamis surasque incluserat auro, tempora nudus adhuc, laterique accinxerat ensem, fulgebatque alta decurrens aureus arce exsultatque animis et spe iam praecipit hostem: qualis ubi abruptis fugit praesepia vinclis tandem liber equus, campoque potitus aperto aut ille in pastus armentaque tendit equarum aut adsuetus aquae perfundi flumine noto emicat, arrectisque fremit cervicibus alte luxurians luduntque iubae per colla, per armos.
sentit ut Pythagoras dividit ut Socrates, explicat ut Platon implicat ut Aristoteles, ut Aeschines blanditur ut Demosthenes irascitur, vernat ut Hortensius aestuat ut Cathegus, incitat ut Curio moratur ut Fabius, simulat ut Crassus dissimulat ut Caesar, suadet ut Cato dissuadet ut Appius persuadet ut Tullius.
Tum mihi, tu dic illut alterum genus ornithonis, qui animi causa constitutus a te sub Casino fertur, in quo diceris longe vicisse non modo archetypon inventoris nostri ornithotrophion M. Laeni Strabonis, qui Brundisii hospes noster primus in peristylo habuit exhedra conclusas aves, quas pasceret obiecto rete, sed etiam in Tusculano magna aedificia Luculli.
di nostris vocibus adsunt, sidera et haec te meque vident: tecum aequora, tecum experiar quascumque vias, modo nequis abactam huc referat me forte dies oculisque parentis ingerar; hoc superos, hoc te quoque deprecor, hospes   Haec ait atque furens rapido per devia passu tollitur; ille haeret comes et miseratur euntem, cum subito ingentem media inter nubila flammam conspicit et saeva vibrantes luce tenebras.
Primus autem eiusdem monasterii abbas Petrus presbyter fuit, qui legatus Galliam missus, demersus est in sinu maris qui vocatur Amfleat, et ab incolis loci ignobili traditus sepulturae: sed omnipotens Deus ut qualis meriti vir fuerit demonstraret, omni nocte supra sepulcrum eius lux caelestis apparuit, donec animadvertentes vicini, qui videbant, sanctum fuisse virum qui ibi esset sepultus, et investigantes unde vel quis esset, abstulerunt corpus, et in Bononia civitate iuxta honorem tanto viro congruum in ecclesia posuerunt.
Quae autem testudines ad fodiendum comparantur (orynges graece dicuntur), cetera omnia habent, uti supra scriptum est, frontes vero earum fiunt quemadmodum anguli trigoniorum, uti a muro tela cum in eas mittantur, non planis frontibus excipiant plagas sed ab lateribus labentes, sine periculoque fodientes, qui intus sunt, intuentur.
Quod cum Pompeius et rei publicae et amicitiae tribuisset, celeriter confecto per suos dilectu tribus ante exactam hiemem et constitutis et adductis legionibus duplicatoque earum cohortium numero, quas cum Quinto Titurio amiserat, et celeritate et copiis docuit, quid populi Romani disciplina atque opes possent.
Remisit ergo exercitum quem congregaverat, ae singulos domum redire praccepit, a loco qui vocatur Vilfaraesdun, id est, Mons Vilfari, et est a vico Cataractone decem ferme millibus passuum contra solstitialem occasum secretus: divertitque ipse cum uno tantum milite sibi fidelissimo, nomine Tondheri, celandus in domo comitis Hunualdi, quem etiam ipsum sibi amicissimum autumabat.
Dum haec ad Ruspinam ab utrisque ducibus administrantur, C. Vergilius praetorius, qui Thapsi oppido maritimo praeerat, cum animum advertisset navis singulas cum exercitu Caesaris incertas locorum atque castrorum suorum vagari, occasionem nactus navem quam ibi habuit actuariam complet militibus et sagittariis et eidem scaphas de navibus adiungit ac singulas navis Caesarianas consectari coepit.
Nondum biennium compleveramus in officio laboriosissimo et maximo, cum tu nobis, optime principum fortissime imperatorum, consulatum obtulisti, ut ad summum honorem gloria celeritatis accederet: tantum inter te et illos principes interest, qui beneficiis suis commendationem ex difficultate captabant, gratioresque accipientibus honores arbitrabantur, si prius illos desperatio et taedium et similis repulsae mora in notam quandam pudoremque vertissent.
Atque ita res [ingens] temere a me coepta benigno auxilio domini eventu est expleta secundo, erroremque meum deus in nova gaudia vertit multorum pariter mecum obsidione levata, adcrescunt quae cuncta mihi simul ad referendas, Christe, tibi grates, quas inpos solvere verbis parte rependo aliqua semper debere professus.
ventum erat ad limen, cum virgo, poscere fata tempus ait: deus, ecce, deus! cui talia fanti ante fores subito non vultus, non color unus, non comptae mansere comae, sed pectus anhelum, et rabie fera corda tument, maiorque videri nec mortale sonans, adflata est numine quando    iam propiore dei.
Iuppiter Capitoline, et auctor ac stator Romani nominis Gradive Mars, perpetuorumque custos Vesta ignium et quidquid numinum hanc Romani imperii molem in amplissimum terrarum orbis fastigium extulit, vos publica voce obtestor atque precor: custodite, servate, protegite hunc statum, hanc pacem, hunc principem, eique functo longissima statione mortali destinate successores quam serissimos, sed eos, quorum cervices tam fortiter sustinendo terrarum orbis imperio sufficiant, quam huius suffecisse sensimus, consiliaque omnium civium aut pia fovete aut impia opprimite.
Nam cum L. Lentulo C. Marcello consulibus Kalendis Ianuariis labentem et prope cadentem rem publicam fulcire cuperetis ipsique C. Caesari, si sana mente esset, consulere velletis, tum iste venditum atque emancipatum tribunatum consiliis vestris opposuit cervicesque suas ei subiecit securi qua multi minoribus in peccatis occiderunt.
Unde iste per orbem primus venturi miseris animantibus aeger crevit amor? divumne feras hoc munus, an ipsi, gens avida et parto non umquam stare quieti, eruimus quae prima dies, ubi terminus aevi, quid bonus ille deum genitor, quid ferrea Clotho cogitet? hinc fibrae et volucrum per nubila sermo astrorumque vices numerataque semita lunae Thessalicumque nefas.
Ubi ne tum quidem eos prodire intellexit, circiter meridiem exercitum in castra reduxit. Tum demum Ariovistus partem suarum copiarum, quae castra minora oppugnaret, misit. Acriter utrimque usque ad vesperum pugnatum est. Solis occasu suas copias Ariovistus multis et inlatis et acceptis vulneribus in castra reduxit.