aimgo/CorpusTrinum huggingface dataset:
C. Caesar adulescens, paene potius puer, incredibili ac divina quadam mente atque virtute, cum maxime furor arderet Antoni cumque eius a Brundisio crudelis et pestifer reditus timeretur, nec postulantibus nec cogitantibus, ne[c] optantibus quidem nobis, quia non posse fieri videbatur, firmissimum exercitum ex invicto genere veteranorum militum comparavit patrimoniumque suum effudit: quamquam non sum usus eo verbo quo debui;
Adventu itaque plurium copiarum animati iudices, castrisque ad tempus brevissimum fixis, quia nec sarcinale iumentum quisquam nec tabernaculum habuit, praeter principem, cui tapete et sisyra suffecerant pro tentorio, parumper ob tenebras morati nocturnas, exsiliente Lucifero, urgente procinctu pergebant ulterius, itinerum gnaris ducentibus, frequenti equitatu cum Theodosio rectore praeire disposito, ne quid lateret tempore iaceat, extento strepitu suorum est impeditus quibus assidue mandans, ut rapinis et incendiis abstinerent, impetrare non potuit.
quin et bella canunt ignes subitosque tumultus et clandestinis surgentia fraudibus arma, externas modo per gentes ut, foedere rupto cum fera ductorem rapuit Germania Varum infecitque trium legionum sanguine campos, arserunt toto passim minitantia mundo lumina, et ipsa tulit bellum natura per ignes opposuitque suas vires finemque minata est.
Iam, Tartessiaco quos solverat aequore Titan in noctem diffusus, equos iungebat Eois litoribus, primique novo Phaethonte retecti Seres lanigeris repetebant vellera lucis, et foeda ante oculos strages, propiusque patebat insani Mavortis opus: simul arma virique ac mixtus sonipes dextraeque in vulnere caesi haerentes hostis; passim clipeique iubaeque atque artus trunci capitum fractusque iacebat ossibus in duris ensis; nec cernere deerat frustra seminecum quaerentia lumina caelum.
Ab hac medietate restium ligneus stilus exsurgens obliquius, et in modum iugalis temonis erectus, ita nervorum nodulis implicatur, ut altius tolli possit et inclinari, summitatique eius unci ferrei copulantur, e quibus pendet stuppea vel ferrea funda, cui ligno fulmentum prosternitur ingens, cilicium paleis confertum minutis, validis nexibus illigatum, et locatum super congestos caespites vel latericios aggeres.
quid ergo aliud putamus quam divino numine effectum ne destinatum iam immortalitati caput indignam caelesti spiritu Fortunae violentiam sentiret? Augustum vero praeter naturalem animi in omnibus rebus subtiliter perspiciendis vigorem etiam recens et domesticum exemplum ut Artorii somnio obtemperaret admonuit: audiverat enim divi Iulii patris sui uxorem Calpurniam, nocte quam is ultimam in terris egit, in quiete vidisse multis eum confectum vulneribus in suo sinu iacentem, somniique atrocitate vehementer exterritam rogare non destitisse ut proximo die curia se abstineret; at illum, ne muliebri somnio motus id fecisse existimaretur, senatum, in quo ei parricidarum manus allatae sunt, haberi contendisse.
Phocion vero, cum Athenienses rem aliter atque ipse suaserat prospere administrassent, adeo perseverans sententiae suae propugnator exstitit ut in contione laetari quidem se successu eorum, sed consilium tamen suum aliquanto melius fuisse diceret: non enim damnavit quod recte viderat quia quod alius male consuluerat bene cesserat, felicius illud existimans, hoc sapientius.
vix mihi bissenos annorum torserat orbes vita rudis, volucris cum iam praevertere cervos et Lapithas cogebat equos praemissaque cursu tela sequi; saepe ipse gradu me praepete Chiron, dum velox aetas, campis admissus agebat omnibus, exhaustumque vago per gramina passu laudabat gaudens atque in sua terga levabat.
tum vero exterritus, amens, conclamat Nisus nec se celare tenebris amplius aut tantum potuit perferre dolorem: me, me, adsum qui feci, in me convertite ferrum, o Rutuli! mea fraus omnis, nihil iste nec ausus nec potuit; caelum hoc et conscia sidera testor; tantum infelicem nimium dilexit amicum.
luctus funeris die domestico sacrificio ad<hib>itoque necessariorum convivio finitur: etenim quid attinet aut humano dolori indulgeri aut divino numini invidiam fieri quod immortalitatem suam nobiscum partiri noluerit? eVenenum cicuta temperatum in ea civitate publice custoditur, quod datur ei qui causas sescentis'id enim senatus eius nomen est'exhibuit propter quas mors sit illi expetenda, cognitione virili benivolentia temperata, quae neque egredi vita temere patitur et sapienter excedere cupienti celerem fati viam praebet, ut vel adversa vel prospera nimis usis Fortuna'utraque enim finiendi spiritus, illa ne perseveret, haec ne destituat, rationem praebuerit'comprobato exitu terminetur.
iam Talaum iamque Ampyciden astroque comantes Tyndaridas ipse egregio supereminet ore; non secus, autumno quam cum magis asperat ignes Sirius et saevo cum nox accenditur auro luciferas crinita faces, hebet Arcas et ingens Iuppiter; ast illum tantum non gliscere caelo vellet ager, vellent calidis iam roribus amnes.
Per id tempus fere servum quendam, nomine Danum, terrore tenus uxor rerum levium incusarat: hanc incertum unde notam Rufinus subsedit,'quo indicante quaedam cognita per Gaudentium, agentem in rebus, consularem Pannoniae tune Africanum, cum convivis rettulimus interfectum'apparitionis praefecturae praetorianae tum etiam princeps ob devotionem.
Causae variae traduntur: alii taedio novae curae semel placita pro aeternis serva-visse; quidam invidia, ne plures fruerentur; sunt qui existiment, ut callidum eius ingenium, ita anxium iudicium; neque enim eminentis virtutes sectabatur, et rursum vitia oderat: ex optimis periculum sibi, a pessimis dedecus publicum metuebat.
Africanus causarum in urbe defensor assiduus, post administratam provinciam, ad regendam aliam adspiravit, cuius suffragatori magistro equitum Theodosio, id petenti, subagresti verbo pius responderat imperator: Abi, inquit, comes, et muta ei caput, qui sibi mutari provinciam cupit: et hoc elogio perit homo disertus, ad potiora festinans, ut multi.
commendo Promotum gerulum litterarum, vobis quidem ante iam cognitum, sed nostrum nuper effectum vestris orationibus contribulem; qui cum sit gente Iudaeus, fide tamen praeelegit censeri Israelita quam sanguine, et municipatum caelestis illius civitatis affectans occidentemque litteram spiritu vivificante fastidiens, pariter huc iustis praemia proposita contemplans, huc, nisi faceret ad Christum de circumcisione transfugium, praevidens sese per aeterna saecula aequiterna supplicia passurum, patriam sibi maluit Ierusalem potius quam Hierusolymam computari.
Cuius rei tam atrocis disseminatus rumor ilico per diversa et Quados et gentes circumsitas efferavit, regisque flentes interitum, in unum coactas misere vastatorias manus, quae Danubium transgressae, cum nihil exspectaretur hostile, occupatam circa messem agrestem, adortae sunt plebem, maioreque parte truncata, quicquid superfuit, domum cum multitudine varii pecoris abduxerunt.
Hic neque tum solis rota cerni lumine largo altivolans poterat nec magni sidera mundi nec mare nec caelum nec denique terra neque aer nec similis nostris rebus res ulla videri, sed nova tempestas quaedam molesque coorta omnigenis e principiis, discordia quorum intervalla vias conexus pondera plagas concursus motus turbabat proelia miscens, propter dissimilis formas variasque figuras quod non omnia sic poterant coniuncta manere nec motus inter sese dare convenientis.
Quis enim mediocri prudentia, nedum Tiberius tantis rebus exercitus, inaudito filio exitium offerret, idque sua manu et nullo ad paenitendum regressu? Quin potius ministrum veneni excruciaret, auctorem exquireret, insita denique etiam in extraneos cunctatione et mora adversum unicum et nullius ante flagitii conpertum uteretur?
Burdigala, Petrogorii, Ruteni, Lemovices, Gabalitani, Helusani, Vasates, Convenae, Auscenses, multoque iam maior numerus civitatum summis sacerdotibus ipsorum morte truncatus nec ullis deinceps episcopis in defunctorum officia suffectis, per quos utique minorum ordinum ministeria subrogabantur, latum spiritalis ruinae limitem traxit.
Quod quamquam et saevitia temporis et opportunitate loci neque capi neque obsideri poterat'nam circum murum situm in praerupti montis extremo planities limosa hiemalibus aquis paludem fecerat'tamen aut simulandi gratia, quo regi formidinem adderet, aut cupidine caecus ob thesauros oppidi potiundi, vineas agere, aggerem iacere, aliaque quae incepto usui forent properare.
Cumque nulli ad eligendum quid agi deberet, mens suppetere posset aut lingua, submissis verbis perstringebatur Ursicini mentio, ut consiliis rei bellicae praestantissimi, frustraque gravi iniuria lacessiti, et per admissionum magistrum'qui mos est honoratior'accito eodem, ingresso consistorium offertur purpura multo quam antea placidius.
errabundus enim tarde venit ac perit ante, paulatim facilis distractus in aeris auras, ex alto primum quia vix emittitur ex re (nam penitus fluere atque recedere rebus odores significat quod fracta magis redolere videntur omnia, quod contrita, quod igni conlabefacta); deinde videre licet maioribus esse creatum principiis quam vox, quoniam per saxea saepta non penetrat, qua vox volgo sonitusque feruntur.
quo, diva, feros gravis exseris ungues? non te forma movet, non te lacrimabilis aetas? hunc nec saeva viro potuisset carpere Procne nec fera crudeles Colchis durasset in iras, editus Aeolia nec si foret iste Creusa; torvus ab hoc Athamas insanos flecteret arcus; hunc, quamquam Hectoreos cineres Troiamque perosus, turribus e Phrygiis flesset missurus Ulixes.
Qua ratione auctus noster quoque crevit et error, firmatus facile ad iuvenalia vota sequenda, ut mihi pulcher equus falerisque ornatior esset, strator procerus, velox canis et speciosus accipiter, Romana et nuper ab urbe petita aurata instrueret nostrum sphaera concita ludum, cultior utque mihi vestis foret et nova saepe quaeque Arabi muris leni fragraret odore.
Quin et invectus in defunctum probra corporis, exitiabilem in suos, infensum rei publicae animum obiecit recitarique factorum dictorumque eius descripta per dies iussit, quo non aliud atrocius visum: adstitisse tot per annos, qui vultum, gemitus, occultum etiam murmur exciperent, et potuisse avum audire, legere, in publicum promere vix fides, nisi quod Attii centurionis et Didymi liberti epistulae servorum nomina praeferebant, ut quis egredientem cubiculo Drusum pulsaverat, exterruerat.
Hoc nuntio commotus, sperans se etiam tum pecunia et potentia instans periculum posse depellere, domum rediit. Huc ut venit, ab ephoris in vincla publica est coniectus; licet enim legibus eorum cuivis ephoro hoc facere regi. Hinc tamen se expedivit, neque eo magis carebat suspicione; nam opinio manebat eum cum rege habere societatem.
Alii summum decus in carruchis solito altioribus, et ambitioso vestium cultu ponentes, sudant sub ponderibus lacernarum, quas in collis insertas iugulis ipsis annectunt, nimia subtegminum tenuitate perflabilis, exceptantes eas manu utraque et vexantes crebris agitationibus, maximeque sinistra, ut longiores fimbriae tunicaeque perspicue luceant, varietate liciorum effigiatae in species animalium multiformes.
Ego ut sinam, credisne passuros qui fratrem eius, qui patrem maioresque nostros in summis imperiis videre? Vis tu quidem istum intra locum sistere: sed illi magistratus et primores, qui te invitum perrumpunt omnibusque de rebus consulunt, excessisse iam pridem equestre fastigium longeque antisse patris mei amicitias non occulti ferunt perque invidiam tui me quoque incusant.
Nam quia discumbentis Neronis apud Simbruina stagna in villa, cui Sublaqueum nomen est, ictae dapes mensaque disiecta erat, idque finibus Tiburtum acciderat, unde paterna Plauto origo, hunc illum numine deum destinari credebant, fovebantque multi, quibus nova et ancipitia praecolere avida et plerumque fallax ambitio est.
Quod postquam Caesari nuntiatum est, milite ab opere deducto, castris praesidio Asprenate pro consule cum legionibus duabus relicto ipse cum expedita copia in eum locum citatim contendit, classisque parte ad Thapsum relicta reliquas navis iubet post hostium tergum quam maxime ad litus appelli signumque suum observare, quo signo dato subito clamore facto ex improviso hostibus aversis incuterent terrorem, ut perturbati ac perterriti respicere post terga cogerentur.
cuius socrus cum misceri sibi generum, flagrans eius amore, non impetraret, ut ferebatur, per palatii pseudothyrum introducta, oblato pretioso reginae monili, id assecuta est, ut ad Honoratum, tum comitem Orientis, formula missa letali, homo scelere nullo contactus, idem Clematius, nec hiscere nec loqui permissus, occideretur.
Effusa, ut praediximus, immanis vis Germanarum gentium, quibus nomen Cimbris ac Teutonis erat, cum Caepionem Manliumque consules et ante Carbonem Silanumque fudissent fugassentque in Galliis et exuissent exercitu, Scaurumque Aurelium consularem et alios celeberrimi nominis viros trucidassent, populus Romanus non alium repellendis tantis hostibus magis idoneum imperatorem quam Marium est ratus Tum multiplicati consulatus eius.
Misit sagittas suas, et dissipavit eos, fulgura multiplicavit, et conturbavit eos? Movet enim aera Dominus, ventos excitat, iaculatur fulgura, de caelo intonat, ut terrigenas ad timendum se suscitet, ut corda eorum in memoriam futuri iudicii revocet, ut superbiam eorum dissipet, et conturbet audaciam, reducto ad mentem tremendo illo tempore, quando ipse caelis ac terris ardentibus, venturus est in nubibus in potestate magna et maiestate ad iudicandos vivos et mortuos.
si eligimus humilem, vocatur abiectus: si proferimus erectum, superbire censetur; si minus institutum, propter imperitiam creditur inridendus: si aliquatenus doctum, propter scientiam clamatur inflatus; si severum, tamquam crudelis horretur: si indulgentem, facilitate culpatur; si simplicem, despicitur ut brutus: si acrem, vitatur ut calidus; si diligentem, superstitiosus decernitur: si remissum, neglegens iudicatur; si sollertem, cupidus: si quietum, pronuntiatur ignavus; si abstemium producimus, avarus accipitur: si eum qui prandendo pascat, edacitatis impetitur: si eum qui pascendo ieiunet, vanitatis arguitur.
si Phryx Aesopus potuit, si Anacharsis Scythes aeternam famam condere ingenio suo, ego litteratae qui sum proprior Graeciae, cur somno inerti deseram patriae decus, Threissa cum gens numeret auctores deos, Linoque Apollo sit parens, Musa Orpheo, qui saxa cantu movit et domuit feras Hebrique tenuit impetus dulci mora?
hic geminae infernum portae, quarum altera dura semper lege patens populos regesque receptat; ast aliam temptare nefas et tendere contra: rara et sponte patet, siquando pectore ductor vulnera nota gerens, galeis praefixa rotisque cui domus aut studium mortales pellere curas, culta fides, longe metus atque ignota cupido; seu venit in vittis castaque in veste sacerdos.
Apud Corinthum tanta severitate exercitui praefuit, ut nullae umquam in Graecia neque exercitatiores copiae neque magis dicto audientes fuerint duci, in eamque consuetudinem adduxit ut, cum proelii signum ab imperatore esset datum, sine ducis opera sic ordinatae consisterent, ut singuli peritissimo ab imperatore dispositi viderentur.
Maiore itaque noctis parte consumpta, cum a vespertino ortu luna praelucens in diem metum augeret, undique facultate evadendi exempta, consiliorum inops Procopius, ut in arduis necessitatibus solet, cum Fortuna expostulabat luctuosa et gravi, mersusque multiformibus curis, subito a comitibus suis artius vinctus, relato iam die, ductus ad castra, imperatori offertur, reticens atque defixus, statimque abscisa cervice, discordiarum civilium gliscentes turbines sepelivit et bella, ad veteris Perpennae exemplum, qui post Sertorium inter epulas obtruncatum, dominatione paulisper potitus, a frutectis ubi latebat, extractus, oblatusque Pompeio, eius iussu est interfectus.
Nam Crispus iste et Marcellus, ad quorum exempla me vocas, quid habent in hac sua fortuna concupiscendum? quod timent, an quod timentur? quod, cum cotidie aliquid rogentur, ii quibus <non> praestant indignantur? quod adligati omni adulatione nec imperantibus umquam satis servi videntur nec nobis satis liberi? Quae haec summa eorum potentia est? tantum posse liberti  solent.
P. Decius <Mus> qui consulatum in familiam suam primus intulit, cum Latino bello Romanam aciem inclinatam et paene iam prostratam videret, caput suum pro salute rei publicae devovit, ac protinus concitato equo in medium hostium agmen, patriae salutem, sibi mortem petens, irrupit, factaque ingenti strage plurimis telis obrutus super corruit.
hic cecidere Lycus Thamyrisque et nobile nomen Eurydamas, clari deductum stirpe parentis; qui thalamos ausus quondam sperare superbos, heu demens! Ithacique torum; sed enim arte pudica fallacis totiens revoluto stamine telae deceptus, mersum pelago iactarat Ulixen; ast Ithacus vero ficta pro morte loquacem affecit leto, taedaeque ad funera versae.
Et ne rumor adventus sui eos ad remotiora traduceret, superato Rheno noctis alto silentio, cum auxiliorum expeditissimis globis, nihil metuentes huius modi circumvenit, excitatosque hostilium fragore armorum, dum gladios circumspectant et tela, celeriter involavit et quosdam occidit, orantes alios praedamque offerentes, dediticios cepit, reliquis, qui remansere, pacem precantibus dedit, quietem pollicitis firmam.
Superiore tempore M. Cato, quod in Uticensibus propter beneficium legis Iuliae parum suis partibus praesidi esse existimaverat, plebem inermem oppido eiecerat et ante portam bellicam castris fossaque parvula dumtaxat muniverat ibique custodiis circumdatis habitare coegerat; senatum autem oppidi custodia tenebat.
Caesari omnia uno tempore erant agenda: vexillum proponendum, quod erat insigne, cum ad arma concurri oporteret; signum tuba dandum; ab opere revocandi milites; qui paulo longius aggeris petendi causa processerant arcessendi; acies instruenda; milites cohortandi; signum dandum. Quarum rerum magnam partem temporis brevitas et incursus hostium impediebat.
Principio, rerum quam dicit homoeomerian, ossa videlicet e pauxillis atque minutis ossibus hic et de pauxillis atque minutis visceribus viscus gigni sanguenque creari sanguinis inter se multis coeuntibu guttis ex aurique putat micis consistere posse aurum et de terris terram concrescere parvis, ignibus ex ignis, umorem umoribus esse, cetera consimili fingit ratione putatque.
Dicebat autem eis, quia in multis quidem nostrae consuetudini, immo universalis ecclesiae contraria geritis: et tamen si in tribus his mihi obtemperare vultis; ut pascha suo tempore celebretis; ut ministerium baptizandi, quo Deo renascimur, iuxta morem sanctae Romanae et apostolicae ecclesiae compleatis; ut genti Anglorum una nobiscum verbum Domini praedicetis; cetera quae agitis, quamvis moribus nostris contraria, aequanimiter cuncta tolerabimus.
et multis ultro citroque deliberatis, placuit Antonino suadente, ut Ursicino procul amoto, despectoque duce novello, posthabitis civitatum perniciosis obsidiis, perrumperetur Euphrates, ireturque prorsus, ut occupari possint provinciae, fama celeritate praeventa, omnibus ante bellis (nisi temporibus Gallieni,) intactae, paceque longissima locupletes, cuius rei prosperante deo ductorem commodissimum fore spondebat.
in foro Scythae, in cubiculo viperae, in convivio scurrae, in exactionibus Harpyiae, in conlocutionibus statuae, in quaestionibus bestiae, in tractatibus cocleae, in contractibus trapezitae; ad intellegendum saxei, ad iudicandum lignei, ad suscensendum flammei, ad ignoscendum ferrei, ad amicitias pardi, ad facetias ursi, ad fallendum vulpes, ad superbiendum tauri, ad consumendum minotauri.
Fugientes tamen aliqui tela, incendiorumque magnitudinem, amnis vicini se commisere gurgitibus, peritia nandi ripas ulteriores occupare posse sperantes, quorum plerique summersi necati sunt, alii iaculis periere confixi, adeo ut abunde cruore diffuso, meatus fluminis spumaret immensi; ita per elementum utrumque, Sarmatas vincentium ira virtusque delevit.
at pater omnipotens ira tum percitus acri magnanimum Phaethonta repenti fulminis ictu deturbavit equis in terram, Solque cadenti obvius aeternam succepit lampada mundi, disiectosque redegit equos iunxitque trementis, inde suum per iter recreavit cuncta gubernans, scilicet ut veteres Graium cecinere poetae.
tum Danai gemitu atque ereptae virginis ira undique collecti invadunt, acerrimus Aiax et gemini Atridae Dolopumque exercitus omnis: adversi rupto ceu quondam turbine venti confligunt, Zephyrusque Notusque et laetus Eois Eurus equis; stridunt silvae saevitque tridenti spumeus atque imo Nereus ciet aequora fundo.
Inlustrium virorum feminarumque coetum frequentem egerat, maxime intentus Demetrio Cynicae institutionis doctori, cum quo, ut coniectare erat intentione vultus et auditis, si qua clarius proloquebantur, de natura animae et dissociatione spiritus corporisque inquirebat, donec advenit Domitius Caecilianus ex intimis amicis et ei quid senatus censuisset exposuit.
At vaga per dumos vacuique in pulvere campi magna parens iuvenum, gemini nunc funeris, Ide squalentem sublata comam liventiaque ora ungue premens (nec iam infelix miserandaque, verum terror inest lacrimis), per et arma et corpora passim canitiem impexam dira tellure volutans quaerit inops natos omnique in corpore plangit.
Et ad usque Remos progressus, sollicitusque super Africa, ne repente perrumperetur, Neoterium, postea consulem, tunc notarium, ad eandem tuendam ire disposuit, et Masaucionem domesticum protectorem, ea consideratione, quod ibi sub patre Cretione quondam comite educatus, suspecta noverat loca, hisque scutarium adiunxit Gaudentium, olim sibi cognitum et fidelem.
Caesarem sequi arbitrabatur cum legione Martia, cum quarta, cum veteranis, quorum ille nomen prae metu ferre non poterat, eique in Galliam penetranti D. se Brutus obiecit, qui se totius belli fluctibus circumiri quam illum aut regredi aut progredi maluit Mutinamque illi exsultanti tamquam frenos furoris iniecit.
Multis igitur navibus velut arida humo conexis, et Hcenter per exiguas undarum reliquias palantibus plurimis, ut pisces manibus colligerent et similia: marini fremitus velut gravati repulsam, versa vice consurgunt, perque vada ferventia insulis et continentis terrae porrectis spatiis violenter illisi, innumera quaedam in civitatibus, et ubi reperta sunt aedi, ficia, complanarunt: .
quas quaereret artes si fratrem, Fortuna, dares? o caeca nocentum consilia! o semper timidum scelus! exit in unum plebs ferro iurata caput: ceu castra subire apparet aut celsum crebri arietis ictibus urbis inclinare latus, densi sic agmine facto quinquaginta altis funduntur in ordine portis.
Lacrimantem eum ac metu et sollicitudine propemodum exsanguem rex conspexerat: Quid, inquit, quodve tempus exspectas et non quam primum hoc dolore me saltem moriturum liberas? An times ne  reus sis, cum insanabile vulnus acceperim? At Critobulus, tandem vel finito vel dissimulato metu, hortari eum coepit ut se continendum praeberet, dum spiculum evelleret; etiam levem corporis motum  noxium fore.
Qui cum pauco sub tempore non paucam Domino plebem adquisisset, defunctus est apud Mediterraneos Anglos, in regione quae vocatur Infeppingum: suscepitque pro illo episcopatum Ceollach, et ipse de natione Scottorum, qui non multo post, relicto episcopatu, reversus est ad insulam Hii, ubi plurimorum caput et arcem Scotti habuere coenobiorum:.
Cum autem animadverto ab indoctis et inperitis tantae disciplinae magnitudinem iactari et ab is, qui non modo architecturae sed omnino ne fabricae quidem notitiam habent, non possum non laudare patres familiarum eos, qui litteraturae fiducia confirmati per se aedificantes ita iudicant: si inperitis sit committendum, ipsos potius digniores esse ad suam voluntatem quam ad alienam pecuniae consumere summam.
Sub ipsas superioris anni kalendas Decembris Aulus Vitellius inferiorem Germaniam ingressus hiberna legionum cum cura adierat: redditi plerisque ordines, remissa ignominia, adlevatae notae; plura ambitione, quaedam iudicio, in quibus sordes et avaritiam Fontei Capitonis adimendis adsignandisve militiae ordinibus integre mutaverat.
Et quamquam terrori cunctis erat dum sperabatur, ut acer et vehemens, mox iudices damnari iussurus, quorum perfidia vel secessione Pannoniarum nudatum est latus: cum illuc venisset, ita intepuit, ut neque in Gabinii regis inquireret necem, necque inusta rei publicae vulnera, quo sinente vel agente segnius evenissent, curatius vestigaret: eo videlicet more, quo erat severus in gregariis corrigendis, remissior erga maiores fortunas vel verbis asperioribus incessendas.
vir alioqui vita innocentissimus, ingenio florentissimus, proposito sanctissimus, tantis denique adornatus virtutibus, quantas perfecta et natura et industria mortalis condicio recipit, P. Mucio Scaevola L. Calpurnio consulibus abhinc annos centum sexaginta duos descivit a bonis, pollicitusque toti Italiae civitatem, simul etiam promulgatis agrariis legibus, omnibus statim concupiscentibus, summa imis miscuit et in praeruptum atque anceps periculum adduxit rem publicam.
Postquam introgressi et coram data copia fandi, maximus Ilioneus placido sic pectore coepit: o regina, novam cui condere Iuppiter urbem iustitiaque dedit gentes frenare superbas, Troes te miseri, ventis maria omnia vecti, oramus: prohibe infandos a navibus ignis, parce pio generi et propius res aspice nostras.
Est monasterium nobile in provincia Lindissi, nomine Beardaneu, quod eadem regina cum viro suo Aedilredo multum diligebat, venerabatur, excolebat, in quo desiderabat honoranda patrui sui ossa recondere: cumque venisset carrum in quo eadem ossa ducebantur, incumbente vespera, in monasterium praefatum, noluerunt ea qui erant in monasterio libenter excipere: quia etsi sanctum eum noverant, tamen quia de alia provincia ortus fuerat, et super eos regnum acceperat, veteranis eum odiis etiam mortuum insequebantur.
quem postquam Libyae ductor virtute feroci exultare videt (namque illi vulnere praeceps terga dabat levibus diffisus Arauricus armis) acrius hoc, pulchro Mavorte accensus in iram et dignum sese ratus in certamina saevo comminus ire viro, referenti e corpore telum advolat et fodiens pectus: laudande laborum, quisquis es, haud alia decuit te occumbere dextra.
Quo anno sanctus vir Domini Ecgberct, ut supra commemoravimus, ipso die paschae migravit ad Dominum: et mox peracto pascha, hoc est, septima iduum Maiarum die, Osric rex Nordanhymbrorum vita decessit, cum ipse regni quod undecim annis gubernabat successorem fore Ceoluulfum decrevisset, fratrem illius qui ante se regnaverat Coenredi regis, cuius regni et principia et processus tot ac tantis redundavere rerum adversantium motibus, ut quid de his scribi debeat, quemve habitura sint finem singula, necdum sciri valeat.
Nuntiabant autem quaedam auditu, alia aditu comperta; insulam ostio amnis obiectam auro abundare, inopem equorum esse'singulos eos compererant ab eis, qui ex continenti traicere auderent, singulis  talentis emi'plenum esse beluarum mare; aestu secundo eas ferri magnarum navium corpora aequantes, tubae cantu deterritas sequi classem, cum magno aequoris strepitu velut demersa navigia subisse aquas.
Postquam id Romae compertum, M. Aponius Moesiam obtinens triumphali statua, Fulvus Aurelius et Iulianus Tettius ac Numisius Lupus, legati legionum, consularibus ornamentis donantur, laeto Othone et gloriam in se trahente, tamquam et ipse felix bello et suis ducibus suisque exercitibus rem publicam auxisset
cum venisset in oppidum suprascriptum provincialium sacerdotum praevio partim, partim comitante collegio, scilicet ut municipio summus aliquis antistes ordinaretur, cuius ecclesiae disciplina nutabat, postquam iunior episcopus Paulus discesserat decesseratque, exceperunt pontificale concilium variae voluntates oppidanorum, nec non et illa quae bonum publicum semper evertunt studia privata;
Cum ergo, ut ad superiora redeamus, multis annis in Scottia verbum Dei omnibus adnuntians, tumultus inruentium turbarum non facile ferret, relictis omnibus quae habere videbatur, ab ipsa quoque insula patria discessit: et paucis cum fratribus per Brettones in provinciam Anglorum devenit, ibique praedicans verbum, ut diximus, monasterium nobile construxit.
Quem ibi morantem securius, praefectus praetorio Maximinus reversum ad otium spernens, ut solebat dirae luis ritu grassari per omnia, laedere modis quibus poterat affectabat: utque rimaretur plura quae latebant, Caesarium antehac eius domesticum, postea notarium principis, raptum, quae Remigius egerit, vel quantum acceperit, ut Romani iuvaret actus infandos, per quaestionem cruentam interrogabat.
Plauto parari necem non perinde occultum fuit, quia pluribus salus eius curabatur, et spatium itineris ac maris tempusque interiectum moverat famam; vulgoque fingebant petitum ab eo Corbulonem, magnis tum exercitibus praesidentem et, clari atque insontes si interficerentur, praecipuum ad pericula.
Hoc cum moliretur peteretque a Pharnabazo ut ad regem mitteretur, eodem tempore Critias ceterique tyranni Atheniensium certos homines ad Lysandrum in Asiam miserant, qui eum certiorem facerent, nisi Alcibiadem sustulisset, nihil earum rerum fore ratum, quas ipse Athenis constituisset; qua re, si suas res gestas manere vellet, illum persequeretur.
Praeterea genus horriferum natura ferarum humanae genti infestum terraque marique cur alit atque auget? cur anni tempora morbos adportant? quare mors inmatura vagatur? Tum porro puer, ut saevis proiectus ab undis navita, nudus humi iacet, infans, indigus omni vitali auxilio, cum primum in luminis oras nixibus ex alvo matris natura profudit, vagituque locum lugubri complet, ut aequumst cui tantum in vita restet transire malorum.
In hoc tanto tamque confusae rei tumultu, exhausti labore et periculis pedites, cum deinceps neque vires illis neque mentes suppeterent ad consilium, diffractis hastarum plerisque collisione assidua, gladiis contenti destrictis, in confertas hostium turmas se immergebant, salutis immemores, circumspectantes ademptum esse omne evadendi suffugium.
An eandem Romanis in bello virtutem quam in pace lasciviam adesse creditis? nostris illi dissensionibus ac discordiis clari vitia hostium in gloriam exercitus sui vertunt; quem contractum ex diversissimis gentibus ut secundae res tenent, ita adversae dissolvent: nisi si Gallos et Germanos et (pudet dictu) Britannorum plerosque, licet dominationi alienae sanguinem commodent, diutius tamen hostes  quam servos, fide et adfectu teneri putatis.
O te dignum qui de magistratibus nostris semper haec nunties, nec poenis malorum sed bonorum praemiis bonos facias! Accensa est iuventus erexitque animos ad aemulandum quod laudari videbat, nec fuit quisquam quem non haec cogitatio subiret, cum sciret quidquid a quoque in provinciis bene fieret, omnia te scire.
Abeunte autem Romam Caedualla, successit in regnum Ini de stirpe regia; qui cum triginta et septem annis imperium tenuisset gentis illius, et ipse relicto regno ac iuvenioribus commendato, ad limina beatorum apostolorum Gregorio pontificatum tenente profectus est, cupiens in vicinia sanctorum locorum ad tempus peregrinari in terris, quo familiarius a sanctis recipi mereretur in caelis: quod his temporibus plures de gente Anglorum, nobiles, ignobiles, laici, clerici, viri ac feminae certatim facere consuerunt.
illum ego perpetuis mihi desudare caminis si iubeam vigilesque operi transmittere noctes, gaudeat ornatusque novos ipsique laboret arma tibi; tu'sed scopulos et aena precando flectere corda paro; solum hoc tamen anxia, solum obtestor, quid me Tyrio sociare marito progeniem caram infaustisque dabas hymenaeis, dum fore praeclaros armis et vivida rebus pectora vipereo Tyrios de sanguine iactas demissumque Iovis serie genus? a! mea quanto Sithonia mallem nupsisset virgo sub Arcto trans Borean Thracasque tuos! indigna parumne pertulimus, divae Veneris quod filia longum reptat et Illyricas deiectat virus in herbas? nunc gentem immeritam' lacrimas non pertulit ultra Bellipotens; hastam laeva transumit et alto (haud mora) desiluit curru clipeoque receptam laedit in amplexu dictisque ita mulcet amicis: O mihi bellorum requies et sacra voluptas unaque pax animo; soli cui tanta potestas divorumque hominumque, meis occurrere telis impune et media quamvis in caede frementes hos assistere equos, hunc ensem avellere dextrae: nec mihi Sidonii genialia foedera Cadmi nec tua cara fides (ne falsa incessere gaude!) exciderunt: prius in patrui deus infera mergar stagna et pallentes agar exarmatus ad umbras.
Et Thraeciam Rhoemetalces ac liberi Cotyis, ripamque Danuvii legionum duae in Pannonia, duae in Moesia attinebant, totidem apud Delmatiam locatis, quae positu regionis a tergo illis, ac si repentinum auxilium Italia posceret, haud procul accirentur, quamquam insideret urbem proprius miles, tres urbanae, novem praetoriae cohortes, Etruria ferme Umbriaque delectae aut vetere Latio et coloniis antiquitus Romanis.
Duobus autem annis in episcopatu peractis repetiit insulam ac monasterium suum, divino admonitus oraculo, quia dies sibi mortis vel vitae magis illius quae sola vita dicenda est iam adpropiaret introitus: sicut ipse quoque tempore eodem nonnullis, sed verbis obscurioribus, quae tamen postmodum manifeste intelligerentur, solita sibi simplicitate pandebat; quibusdam autem hoc idem etiam manifeste revelabat.
Cui pertinaci conspiratione multorum, hac maxima consideratione resistebatur, quod hostis eius (ut ante relatum est), Constanti filiam parvulam, cum matre Faustina, et in agminibus et cum prope in acie starent, lectica circumferens secum, ut pro imperiali germine cui se quoque iunctum addebat, pugnarent audentius, iras militum accenderat.
Si [id] ita fecisset, sibi populoque Romano perpetuam gratiam atque amicitiam cum eo futuram; si non impetraret, sese, quoniam M. Messala, M. Pisone consulibus senatus censuisset uti quicumque Galliam provinciam obtineret, quod commodo rei publicae lacere posset, Haeduos ceterosque amicos populi Romani defenderet, se Haeduorum iniurias non neglecturum.
insequitur nimbus peditum clipeataque totis agmina densentur campis, Argivaque pubes Auruncaeque manus, Rutuli veteresque Sicani, et Sacranae acies et picti scuta Labici; qui saltus, Tiberine, tuos sacrumque Numici litus arant Rutulosque exercent vomere collis Circaeumque iugum, quis Iuppiter Anxurus arvis praesidet et viridi gaudens Feronia luco; qua Saturae iacet atra palus gelidusque per imas quaerit iter vallis atque in mare conditur Ufens.
Drusum etiam Germanicum, eximiam Claudiae familiae gloriam patriaeque rarum ornamentum et, quod super omnia est, operum suorum pro habitu aetatis magnitudine vitrico pariter ac fratri Augustis, duobus rei publicae divinis oculis, mirifice respondentem, constitit usum veneris intra coniugis caritatem clausum tenuisse.
C. autem Tettium a patre infantem exheredatum, Petronia matre, quam Tettius, quoad vixit, in matrimonio habuerat, natum, divus Augustus in bona paterna ire decreto suo iussit, patris patriae animo usus, quoniam Tettius in proprio iure procreato filio summa cum iniquitate paternum nomen abrogaverat.
Quod initium Sex. Pompeius agitandi adversus Marcum Lepidum odii nanctus, ut socordem, inopem et maioribus suis dedecorum eoque etiam Asiae sorte depellendum incusavit, adverso senatu qui Lepidum mitem magis quam ignavum, paternas ei angustias et nobilitatem sine probro actam honori quam ignominiae habendam ducebat.
idque oppidum firmo praesidio occupatum Achillae propter opportunitatem loci'namque tota Aegyptus maritimo accessu Pharo, pedestri Pelusio velut claustris munita existimatur', repente magnis circumdatum copiis multiplici praesidio pertinaciter propugnantibus et copiarum magnitudine, quas integras vulneratis defessisque subiciebat, et perseverantia constantiaque oppugnandi quo die est aggressus in suam redegit potestatem praesidiumque ibi suum collocavit.
Bias autem, cum patriam eius Prienen hostes invasissent, omnibus quos modo saevitia belli incolumes abire passa fuerat pretiosarum rerum pondere onustis fugientibus, interrogatus quid ita nihil ex bonis suis secum ferret ego vero inquit bona mea mecum porto: pectore enim illa gestabat non umeris, nec oculis visenda sed aestimanda animo.
Postremo ubi multa agitanti nihil procedit, rursus intempesta nocte coniurationis principes convocat per M. Porcium Laecam, ibique multa de ignavia eorum questus, docet se Manlium praemisisse ad eam multitudinem quam ad capiunda arma paraverat, item alios in alia loca opportuna, qui initium belli facerent, seque ad exercitum proficisci cupere, si prius Ciceronem oppressisset; eum suis consiliis multum officere.
interea febris sitisque penitissimum cordis medullarumque secretum depopulabantur; quarum aviditati non solum amoena fontium aut abstrusa puteorum, quamquam haec quoque, sed tota illa vel vicina vel obvia fluenta, id est vitrea Velini gelida Clitumni, Anienis caerula Naris sulpurea, pura Fabaris turbida Tiberis, metu tamen desiderium fallente, pollicebamur.
Fabius Rullianus, quinque consulatibus summa cum gloria peractis omnibusque et virtutis et vitae <e>meritis stipendiis, legatus ire Fabio Gurgiti filio ad bellum difficile et periculosum conficiendum gravatus non est, paene ipso per se dumtaxat animo sine corpore militaturus, utpote propter ultimam senectutem lectuli otio quam labori proeliorum habilior.
ipse bis Oebalio saturatam murice pallam lucentesque auro tunicas (hoc neverat unum mater opus) tenui collectus in ilia vinclo, cornipedis laevo clipeum demiserat armo ense gravis nimio: tereti iuvat aurea morsu fibula pendentis circum latera aspera cinctus, vaginaeque sonum tremulumque audire pharetrae murmur et a cono missas in terga catenas; interdum cristas hilaris iactare comantes et pictum gemmis galeae iubar.
Quid enim sibi voluit princeps suorum temporum Metellus Pius, tunc cum in Hispania adventus suos ab hospitibus aris et ture excipi patiebatur? cum Attalicis aulaeis contectos parietes laeto animo intuebatur? cum immanibus epulis apparatissimos interponi ludos sinebat? cum palmata veste convivia celebrabat, demissasque lacunaribus aureas coronas velut caelesti capite recipiebat? et ubi ista? non in Graecia neque in Asia, quarum luxuria Severitas ipsa corrumpi poterat, sed in horrida et bellicosa provincia, cum praesertim acerrimus hostis Sertorius Romanorum exercituum oculos Lusitanis telis praestringeret: adeo illi patris sui Numidica castra exciderant.
Sed Nero nihil ambitu nec potestate senatus opus esse dictitans, se aequum adversum aemulos et religione iudicum meritam laudem adsecuturum, primo carmen in scaena recitat; mox flagitante vulgo ut omnia studia sua publicaret (haec enim verba dixere) ingreditur theatrum, cunctis citharae legibus obtemperans, ne fessus resideret, ne sudorem nisi ea, quam indutui gerebat, veste detergeret, ut nulla oris aut narium excrementa viserentur.
Nemora vero et luci et secretum ipsum, quod Aper increpabat, tantam mihi adferunt voluptatem ut inter praecipuos carminum fructus numerem quod non in strepitu nec sedente ante ostium litigatore nec inter sordes ac lacrimas reorum componuntur, sed secedit animus in loca pura atque innocentia  fruiturque sedibus sacris.
Satisque constat, hanc gentem regna populis vi superatis compluribus dilatasse ad usque Propontidem et Thracias, sed alte spirantium ducum superbia, licenter grassantium per longinqua, aerumnis maximis imminutam, primo per Cyrum, quem Bospori fretum cum multitudine fabulosa transgressum, ad internecionem delevit Tomyris, regina Scytharum, ultrix acerrima filiorum.
felix, si Delia numquam furta nec occultum Phoebo sociasset amorem! namque ut passa deum Nemeaei ad fluminis undam, bis quinos plena cum fronte resumeret orbes Cynthia, sidereum Latonae feta nepotem edidit; ac poenae metuens (neque enim ille coactis donasset thalamis veniam pater) avia rura eligit ac natum saepta inter ovilia furtim montivago pecoris custodi mandat alendum.
ostendit dextram insurgens Entellus et alte extulit; ille ictum venientem a vertice velox praevidit celerique elapsus corpore cessit; Entellus vires in ventum effudit et ultro ipse gravis graviterque ad terram pondere vasto concidit, ut quondam cava concidit aut Erymantho aut Ida in magna radicibus eruta pinus.
Magna tamen subiti tecum solacia leti, victe, feres, quod te maesti populusque patresque, ceu notus caderes tristi gladiator harena, ingemuere mori, magni quod Caesaris ora inter tot Scythicas Libycasque et litore Rheni et Pharia de gente feras, quas perdere vile est, unius amissi tetigit iactura leonis.
tum Scipio Nasica, quoniam inquit consul, dum iuris ordinem sequitur, id agit ut cum omnibus legibus Romanum imperium corruat, egomet me privatus voluntati vestrae ducem offero, ac deinde laevam manum <im>a parte togae circumdedit, sublataque dextra proclamavit qui rem publicam salvam esse volunt me sequantur, eaque voce cunctatione bonorum civium discussa, Gracchum cum scelerata factione quas merebatur poenas persolvere coegit.
Progressus deinde matutinus, contractiore vultu subtristis, cum eum oblatus non susciperet equus, anteriores pedes praeter morem erigens in sublime, innata feritate concitus, ut erat immanis, dexteram stratoris militis iussit abscidi, quae eum insilientem iumento fulserat consuete: perissetque cruciabiliter innocens iuvenis, ni tribunus stabuli Cerealis dirum nefas cum sui periculo distulisset.
ecquis in idolio recubans inter sacra mille ridiculosque deos venerans sale, caespite, ture, non putat esse deum summum et super omniasolum? quamvis Saturnis Iunonibus et Cythereis, portentisque aliis fumantes consecret aras, attamen in caelum quotiens suspexit, in uno constituit ius omne deo, cui serviat ingens virtutum ratio variis instructa ministris.
Alavivo et Fritigerno ad convivium corrogatis, Lupicinus ab oppidi moenibus barbaram plebem, opposito milite, procul arcebat, introire ad comparanda victui necessaria, ut dicioni nostrae obnoxiam et concordem, per preces assidue postulantem, ortisque maioribus iurgiis inter habitatores et vetitos, ad usque necessitatem pugnandi est ventum.
His pavoribus nutantem et alii legati amicique firmabant et Mucianus, post multos secretosque sermones iam et coram ita locutus: Omnes, qui magnarum rerum consilia suscipiunt, aestimare debent an quod inchoatur rei publicae utile, ipsis gloriosum, promptum effectu aut certe non arduum sit; simul ipse qui suadet considerandus est, adiciatne consilio periculum suum, et, si fortuna coeptis adfuerit, cui summum decus adquiratur.
non usquam clarior illo gloria picturae saeclo; non aera iuvabat ascire ex Ephyre; fulvo certaverit auro vestis, spirantes referens subtemine vultus, quae radio caelat Babylon, vel murice picto laeta Tyros, quaeque Attalicis variata per artem aulaeis scribuntur acu aut Memphitide tela.
Dumque ea confuso percenset murmure vulgus, ecce, per obliquum caeli squalentibus auro effulgens maculis, ferri inter nubila visus anguis et ardenti radiare per aera sulco, quaque ad caeliferi tendit plaga litus Atlantis, perlabi resonante polo, bis terque coruscum addidit augurio fulmen pater, et vaga late per subitum moto strepuere tonitrua mundo.
Ac forte Civilis lapsu equi prostratus, credita per utrumque exercitum fama vulneratum aut interfectum, immane quantum suis pavoris et hostibus alacritatis indidit: sed Vocula omissis fugientium tergis vallum turrisque castrorum augebat, tamquam rursus obsidium immineret, corrupta totiens victoria non falso suspectus bellum malle.
Dixerat, et paulum virgo interfata loquenti: illi autem, quanam iunguntur origine fratres? sic certe paria arma viris, sic exit in auras cassidis aequus apex; utinam haec concordia nostris! cui senior ridens: non prima errore videndi falleris, Antigone: multi hos (nam decipit aetas) dixerunt fratres.
Nam etiam eo tempore, quo provinciam circumibas, manente nobis Honorino, minus sensimus absentiam tuam, quamquam te magis desideraremus: paterna in filio aequitas, senilis in iuvene [auctoritas] prudentia, consularis in legato auctoritas, prorsus omnis virtutes tuas ita effingit ac repraesentat, ut medius fidius admirabilior esset in iuvene quam in te patre laus, nisi eam tu talem dedisses.
credere si dignum famae, flagrantia taurus investigato fonte lavacra dedit, ut solet excussis pugnam praeludere glaebis, stipite cum rigido cornua prona terit: sive deus, faciem mentitus et ora iuvenci, noluit ardentis dona latere soli; qualis Agenorei rapturus gaudia furti per freta virgineum sollicitavit onus.
tum valida Clymenus percusso pectore tonsa frater et Iphiclus puppem trahit, et face saeva in tua mox Danaos acturus saxa, Caphareu, Nauplius, et tortum non a Iove fulmen Oileus qui gemet, Euboicas nato stridente per undas, quique Erymanthei sudantem pondere monstri Amphitryoniaden Tegeaeo limine Cepheus iuvit, et Amphidamas (at frater plenior annis maluit Ancaeo vellus contingere Phrixi).
Moxque ubi lenito paulisper dolore, timere desiit, magno spiritu contra exitium certans, arma poscebat et equum, ut reviso proelio suorum fiduciam repararet, ac videretur sui securus, alienae salutis sollicitudine vehementer adstringi: eo vigore, licet in negotio dispari, quo Epaminondas ille dux inclitus letaliter apud Mantiniam saucius et revectus ex acie cura quaerebat sollicita scutum.
Nunc ea quae nobis membrorum dextera pars est in speculis fit ut in laeva videatur eo quod, planitiem ad speculi veniens cum offendit imago, non convertitur incolumis, sed recta retrorsum sic eliditur, ut siquis, prius arida quam sit cretea persona, adlidat pilaeve trabive, atque ea continuo rectam si fronte figuram servet et elisam retro sese exprimat ipsa: fiet ut, ante oculus fuerit qui dexter, ut idem nunc sit laevus, et e laevo sit mutua dexter.
Comperta enim fatorum sorte per Thracias, Gothos antea susceptos, dispersosque per varias civitates et castra, datis tectioribus litteris ad eorum rectores, Romanos omnes (quod his temporibus raro contingit), universos tamquam vexillo erecto, uno eodemque die mandavit occidi, exspectatione promissi stipendii securos, ad suburbana productos.
quod superest, deum posco, ut te filii consequantur aut, quod [te] plus decet velle, transcendant et quicumque non sustinet diligere provectum, medullitus aestuantes a semet ipso livoris proprii semper exigat poenas, cumque nullas in te habuerit umquam misericordiae causas, habeat invidiae; siquidem iuste sub iusto principe iacet qui, per se minimus et tantum per sua maxumus, animo exiguus vivit et patrimonio plurimus.
Postero die mane in oppidum introiit contioneque advocata Uticensis incolas cohortatus gratias pro eorum erga se studio egit, civis autem Romanos negotiatores et eos qui inter CCC pecunias contulerant Varo et Scipioni multis verbis accusat et de eorum sceleribus longiore habita oratione ad extremum ut sine metu prodirent edicit:
Quia tamen non, ut hominum vultus, ita locorum facies mutantur, obversabaturque maris illius et litorum gravis aspectus (et erant qui crederent sonitum tubae collibus circum editis planctusque tumulo matris audiri), Neapolim concessit litterasque ad senatum misit, quarum summa erat repertum cum ferro percussorem Agermum, ex intimis Agrippinae libertis, et luisse eam poenas conscientia, quasi scelus paravisset.
Has vero et in vulgus exire et posteris prodi cum ex utilitate tum ex dignitate publica fuit, primum ut orbis terrarum pietatis nostrae adhiberetur testis et conscius; deinde ut manifestum esset audere nos de bonis malisque principibus non tantum post ipsos iudicare; postremo ut experimento cognosceretur et ante nos gratos, sed miseros fuisse, quibus esse nos gratos probare antea non licuit.
Bene etiam illi disciplinae militari adfuerunt qui necessitudinum perruptis vinculis ultionem vindictamque laesae cum ignominia domuum suarum exigere non dubitaverunt: nam P. Rupilius consul eo bello, quod in Sicilia cum fugitivis gessit, Q. Fabium generum suum, quia neglegentia Tauromenitanam arcem amiserat, provincia iussit decedere.
interea legati provinciae Galliae, Tonantius Ferreolus praefectorius, Afranii Syagrii consulis e filia nepos, Thaumastus quoque et Petronius, maxima rerum verborumque scientia praediti et inter principalia patriae nostrae decora ponendi, praevium Arvandum publico nomine accusaturi cum gestis decretalibus insequuntur.
Tum contra consul: caesis ductoribus olim magnanimis gemino leto, cum tota subisset Sidonium possessa iugum Tartessia tellus, non Fabio, non, quis eadem est sententia cordi, quoquam ad opem verso, fateor, primoribus annis excepi nubem belli solusque ruenti obieci caelo caput atque in me omnia verti.
non magis quam Cato sine libertate: nam cum in senatorem nocentem et infamem reum iudex sedisset, tabellaeque Cn. Pompeii laudationem eius continentes prolatae essent, procul dubio efficaces futurae pro noxio, summovit eas e quaestione legem recitando, qua cautum erat ne senatoribus tali auxilio uti liceret.