พระราชบัญญัติ รักษาความสะอาดและความเป็นระเบียบเรียบร้อย ของบ้านเมือง พ.ศ. ๒๕๐๓ (ยกเลิก)
มาตรา ๑ พระราชบัญญัตินี้เรียกว่า “พระราชบัญญัติรักษาความสะอาดและความเป็นระเบียบเรียบร้อยของบ้านเมือง พ.ศ. ๒๕๐๓”
มาตรา ๒ พระราชบัญญัตินี้ให้ใช้บังคับตั้งแต่วันถัดจากวันประกาศในราชกิจจานุเบกษาเป็นต้นไป และจะให้ใช้บังคับในท้องที่ใด มีบริเวณเพียงใด และจะให้ใช้บังคับทั้งหมดทุกมาตราหรือยกเว้นมาตราใด ให้ตราเป็นพระราชกฤษฎีกา พระราชกฤษฎีกาที่ตราขึ้นตามความในวรรคก่อน
ให้ใช้บังคับเมื่อพ้นกําหนดสามสิบวันนับแต่วันประกาศในราชกิจจานุเบกษา
มาตรา ๓ ในพระราชบัญญัตินี้ “เจ้าพนักงานท้องถิ่น” ในเขตเทศบาลหมายความว่านายกเทศมนตรี ในเขตสุขาภิบาลหมายความว่าประธานกรรมการสุขาภิบาล และในท้องที่ที่อยู่นอกเขตเทศบาลหรือสุขาภิบาลหมายความว่านายอำเภอ “ที่สาธารณะ” หมายความว่า สาธารณสมบัติของแผ่นดินเฉพาะที่เป็นทรัพย์สินสำหรับประชาชนใช้ร่วมกัน
และให้รวมถึงถนนด้วย “สถานสาธารณะ” หมายความว่าที่สาธารณะ หรือสถานที่ที่จัดไว้เป็นสาธารณะสำหรับประชาชนใช้เพื่อการบันเทิงหรือหย่อนใจ หรือเพื่อการชุมนุม “อาคาร” หมายความว่า ตึก บ้าน เรือน โรง ร้าน แพ คลังสินค้า สำนักงาน หรือสิ่งปลูกสร้างอย่างอื่น ซึ่งบุคคลอาจเข้าอยู่หรือเข้าใช้สอย
และสิ่งปลูกสร้างที่ใช้เป็นที่ชุมนุมของประชาชน “ถนน” หมายความว่า ทางบกหรือสะพานที่ประชาชนใช้ในการจราจร และให้หมายความรวมถึงทางเท้าหรือขอบทางด้วย “รัฐมนตรี” หมายความว่า รัฐมนตรีผู้รักษาการตามพระราชบัญญัตินี้
มาตรา ๔ ผู้ใดเป็นผู้ครอบครองอาคารชั้นเดียวหรือชั้นล่างของตึกแถว ห้องแถว ห้างร้าน สํานักงานธุรกิจ โรงงาน โรงมหรสพ โรงแรม หรือภัตตาคาร มีหน้าที่ช่วยเจ้าพนักงานท้องถิ่นดูแลรักษาความสะอาดทางเท้าถาวรหน้าอาคารนั้น ถ้าละเลยไม่กระทําการตามที่กล่าวนี้
และได้รับคำเตือนเป็นหนังสือจากเจ้าพนักงานท้องถิ่นให้จัดทําเพื่อความสะอาดเรียบร้อยภายในกําหนด และสามารถปฏิบัติตามคําเตือนนั้นได้แต่ไม่ปฏิบัติตาม ต้องระวางโทษปรับไม่เกินหนึ่งร้อยบาท
มาตรา ๕ ผู้ใดอาบน้ำหรือซักผ้าบนถนนหรือในสถานสาธารณะ ซึ่งมิได้จัดไว้เพื่อการนั้น หรือในแม่น้ำหรือคลองหรือที่ใด ๆ ภายในบริเวณที่เจ้าพนักงานท้องถิ่นได้ติดตั้งหรือแขวนประกาศระบุห้ามไว้ ต้องระวางโทษปรับไม่เกินสองร้อยบาท
มาตรา ๖ ห้ามมิให้ผู้ใดโฆษณาแก่ประชาชนด้วยการปิดแผ่นประกาศ หรือทําให้ปรากฏด้วยประการใด ๆ ซึ่งข้อความหรือภาพลง ณ ที่ใด ๆ ในที่สาธารณะ หรือที่รั้วกําแพง ผนังอาคาร หรือต้นไม้ด้านที่ติดกับที่สาธารณะ หรือด้วยการทิ้งหรือโปรยแผ่นประกาศใด ๆ เว้นแต่ได้รับอนุญาตจากเจ้าพนักงานท้องถิ่น
หรือเป็นการกระทําของทางราชการ การขอรับอนุญาต หลักเกณฑ์การอนุญาต การกําหนดอัตราค่าธรรมเนียมขอรับอนุญาตและการงดเว้นค่าธรรมเนียมดังกล่าว ให้เป็นไปตามที่กําหนดในกฎกระทรวง อัตราค่าธรรมเนียมนั้นต้องไม่เกินอัตราท้ายพระราชบัญญัตินี้ การโฆษณาของผู้ครอบครองอาคารหรือต้นไม้เพื่อการค้า หรือธุรกิจของตนเอง
หรือเพียงให้ทราบชื่อของผู้ครอบครองอาคาร ชื่ออาคาร เลขที่อาคาร หรือข้อความอื่นเกี่ยวแก่การเข้าไปและออกจากอาคารนั้น มิให้ถือว่าเป็นการโฆษณาแก่ประชาชนตามความในมาตรานี้ ผู้ใดฝ่าฝืนความในวรรคหนึ่ง ต้องระวางโทษปรับไม่เกินห้าร้อยบาท
มาตรา ๗ ห้ามมิให้ผู้ใดขีด เขียน หรือทําให้ปรากฏด้วยประการใด ๆ ซึ่งข้อความ ภาพ หรือรูปรอยใด ๆ ลงบนถนน เว้นแต่เป็นการกระทําของทางราชการ ผู้ใดฝ่าฝืนมาตรานี้ ต้องระวางโทษปรับไม่เกินห้าร้อยบาท
มาตรา ๘ ผู้ใดขีด เขียน หรือทําให้ปรากฏด้วยประการใด ๆ ซึ่งข้อความ ภาพ หรือรูปรอยใด ๆ โดยมิบังควรลงที่รั้ว กําแพง ผนังอาคาร ต้นไม้หรือสิ่งใด ๆ ในที่สาธารณะหรือที่เห็นได้จากที่สาธารณะ ต้องระวางโทษปรับไม่เกินสองร้อยบาท
มาตรา ๙ ผู้ใดโดยมิบังควรติดตั้ง ตาก วาง หรือแขวนสิ่งใด ๆ ในที่สาธารณะ หรือติดตั้ง ตาก วาง หรือแขวนสิ่งใด ๆ ณ ที่ที่เห็นได้จากที่สาธารณะด้วยวิธีอันไม่สมควร ทําให้เห็นเป็นที่ไม่เรียบร้อยน่ารังเกียจ ต้องระวางโทษปรับไม่เกินสองร้อยบาท
มาตรา ๑๐ ผู้ใดเป็นผู้ครอบครองอาคารหรือที่ดินที่เห็นได้จากที่สาธารณะปล่อยให้พืช ต้นไม้ หรือหญ้าขึ้นรกรุงรัง และได้รับคําเตือนเป็นหนังสือจากเจ้าพนักงานท้องถิ่นให้จัดทำเพื่อความสะอาดเรียบร้อยภายในเวลาที่กําหนด และสามารถปฏิบัติตามคําเตือนนั้นได้ แต่ไม่ปฏิบัติตาม ต้องระวางโทษปรับไม่เกินสองร้อยบาท
ในกรณีที่มีคําพิพากษาถึงที่สุดให้ลงโทษผู้ครอบครองอาคารหรือที่ดินตามความในวรรคก่อน หรือเมื่อคดีเลิกกันโดยผู้ครอบครองอาคารหรือที่ดินนั้นยอมเสียค่าปรับในอัตราอย่างสูง หรือโดยยอมชําระค่าปรับตามคําเปรียบเทียบ และเมื่อพ้นกําหนดสามสิบวันนับแต่วันคดีถึงที่สุด
หรือยอมชําระค่าปรับหรือเสียค่าปรับตามคําเปรียบเทียบ แล้วแต่กรณี ผู้นั้นยังไม่ปฏิบัติตามคําเตือนของเจ้าพนักงานท้องถิ่น ให้เจ้าพนักงานท้องถิ่นมีอํานาจมอบหมายให้บุคคลใด ๆ เข้าจัดทําเพื่อความสะอาดเรียบร้อยตามคําเตือนนั้นได้
และให้ผู้ครอบครองอาคารหรือที่ดินนั้นชดใช้ค่าใช้จ่ายในการเข้าจัดทําความสะอาดเรียบร้อยนั้นให้แก่เจ้าพนักงานท้องถิ่น ในกรณีที่ผู้ครอบครองอาคารหรือที่ดินไม่ปฏิบัติตามคําเตือนของเจ้าพนักงานท้องถิ่นซึ่งได้ให้คําเตือนตามความในวรรคแรก เพราะไม่สามารถปฏิบัติตามคําเตือนนั้นได้
เจ้าพนักงานท้องถิ่นจะเข้าไปดําเนินการเพื่อจัดทําความสะอาดเรียบร้อยตามคําเตือนนั้นแทนผู้ครอบครองก็ได้
มาตรา ๑๑ ผู้ใดเป็นเจ้าของอาคารซึ่งตั้งอยู่ในระยะไม่เกินยี่สิบเมตรจากถนนที่มีขนาดกว้างไม่ต่ำกว่าแปดเมตร และที่เห็นได้จากถนนนั้น ปล่อยให้อาคารนั้นชํารุดทรุดโทรมจนมีลักษณะเป็นที่น่ารังเกียจ เมื่อได้รับคําเตือนเป็นหนังสือจากเจ้าพนักงานท้องถิ่นให้ซ่อมแซมจัดทําให้เรียบร้อยภายในเวลาที่กําหนด
และถ้าสามารถปฏิบัติตามคําเตือนนั้นได้ แต่ไม่ปฏิบัติตาม ต้องระวางโทษปรับไม่เกินห้าร้อยบาท ในกรณีที่คําพิพากษาถึงที่สุดให้ลงโทษเจ้าของอาคารตามความในวรรคก่อน หรือเมื่อคดีเลิกกันโดยเจ้าของอาคารยอมเสียค่าปรับในอัตราอย่างสูง หรือโดยยอมชําระค่าปรับตามคําเปรียบเทียบ ให้นําความในวรรคสองของมาตรา ๑๐
มาใช้บังคับโดยอนุโลม ในกรณีที่เจ้าของอาคารไม่ปฏิบัติตามคําเตือนของเจ้าพนักงานท้องถิ่น ซึ่งได้ให้คําเตือนตามความในวรรคแรก เพราะไม่สามารถปฏิบัติตามคําเตือนนั้นได้ เจ้าพนักงานท้องถิ่นจะเข้าไปดําเนินการเพื่อซ่อมแซมจัดทําให้เรียบร้อยตามคําเตือนนั้นแทนเจ้าของอาคารก็ได้
มาตรา ๑๒ เมื่อเจ้าพนักงานท้องถิ่นเห็นว่าอาคารใดซึ่งตั้งอยู่ริมถนนที่มีขนาดกว้างไม่ต่ำกว่าแปดเมตร ชํารุดทรุดโทรมหรืออยู่ในสภาพอันเป็นที่น่ารังเกียจและไม่อาจแก้ไขได้ ให้เจ้าพนักงานท้องถิ่นตั้งกรรมการไม่น้อยกว่าเจ็ดนาย
โดยให้มีนายช่างผู้มีคุณวุฒิในการก่อสร้างไม่ต่ำกว่าชั้นปริญญาตรีรวมอยู่ด้วยเป็นผู้พิจารณา ถ้ากรรมการไม่น้อยกว่าห้านายเห็นว่าอาคารนั้นไม่อาจแก้ไขได้ และบุคคลซึ่งอยู่อาศัยในสถานที่นั้นมีที่อยู่อาศัยในสถานที่แห่งอื่น หรือถ้าไม่มี
เจ้าพนักงานท้องถิ่นหรือผู้ที่ได้รับมอบหมายสามารถจะจัดหาที่อยู่อาศัยให้แก่ผู้ที่อยู่อาศัยในสถานที่นั้นในสภาพและความเป็นอยู่ที่ใกล้เคียงกับสภาพและความเป็นอยู่เดิม เป็นการชั่วคราวภายในระยะเวลาอันสมควร แต่ต้องไม่เกินหนึ่งปีและเห็นสมควรให้รื้อถอน
ให้เจ้าพนักงานท้องถิ่นมีคําสั่งเป็นหนังสือให้เจ้าของหรือผู้ครอบครองอาคารจัดการรื้อถอนให้เสร็จสิ้นภายในสามสิบวันนับแต่วันทราบคําสั่ง ถ้าไม่สามารถแจ้งคําสั่งให้ผู้เป็นเจ้าของดําเนินการดังกล่าวได้ ก็ให้แจ้งคําสั่งให้ผู้ครอบครองดําเนินการแทน ในกรณีที่ไม่ปรากฏตัวผู้เป็นเจ้าของหรือผู้ครอบครอง
ก็ให้ปิดคําสั่งไว้ ณ อาคารนั้น และให้ถือว่าเจ้าของหรือผู้ครอบครองอาคารได้ทราบคําสั่งนั้นแล้วตั้งแต่วันที่ปิดคําสั่งนั้น เจ้าของหรือผู้ครอบครองซึ่งจะต้องปฏิบัติตามความในวรรคก่อน มีสิทธิอุทธรณ์ต่อรัฐมนตรีตามระเบียบของกระทรวงมหาดไทยภายในสิบห้าวันนับแต่วันทราบคําสั่งจากเจ้าพนักงานท้องถิ่น
ในกรณีที่รัฐมนตรีวินิจฉัยให้ยกอุทธรณ์ ให้เจ้าของหรือผู้ครอบครองอาคาร จัดการรื้อถอนอาคารให้เสร็จสิ้นภายในสามสิบวันนับแต่วันทราบคำวินิจฉัยของรัฐมนตรี คําวินิจฉัยของรัฐมนตรีให้เป็นที่สุด
มาตรา ๑๓ ในกรณีที่เจ้าของหรือผู้ครอบครองอาคารไม่ปฏิบัติตามคําสั่งของเจ้าพนักงานท้องถิ่นตามมาตรา ๑๒ วรรคแรก หรือตามคําวินิจฉัยของรัฐมนตรีตามมาตรา ๑๒ วรรคสาม ภายในระยะเวลาที่กําหนด ให้เจ้าพนักงานท้องถิ่นมีอํานาจดําเนินการรื้อถอนอาคาร
โดยคิดค่าใช้จ่ายจากเจ้าของหรือผู้ครอบครองอาคารตามที่ได้ใช้จ่ายไปจริง ในการนี้ให้มีอํานาจขนสิ่งของที่อยู่ในอาคารออกไปจากอาคารนั้นได้โดยไม่ต้องรับผิดในความเสียหายใด ๆ หากเกิดขึ้นเมื่อได้ใช้ระมัดระวังในการจัดทําไปตามสมควรแล้ว การดําเนินการกับวัตถุก่อสร้างซึ่งถูกรื้อถอน
รวมทั้งสิ่งของที่ขนออกไปจากอาคารตามความในวรรคก่อน ให้เจ้าพนักงานท้องถิ่นมอบกับเจ้าของหรือผู้ครอบครองอาคาร ถ้าไม่ปรากฏตัวเจ้าของหรือผู้ครอบครอง หรือเจ้าของหรือผู้ครอบครองไม่ยอมรับมอบวัตถุหรือสิ่งของนั้น ให้เจ้าพนักงานท้องถิ่นมีอํานาจจัดการขายโดยวิธีที่เห็นสมควร และให้นําความในมาตรา ๑๓๒๗
แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาใช้บังคับแก่เงินที่ขายทรัพย์นั้นได้โดยอนุโลม
มาตรา ๑๔ ผู้ใดเล่นว่าว ฟุตบอลล์ ตะกร้อ หรือเล่นกีฬาอย่างใด ๆ ในถนนหรือสถานสาธารณะ ซึ่งมิได้จัดไว้เพื่อการนั้น ๆ ต้องระวางโทษปรับไม่เกินหนึ่งร้อยบาท
มาตรา ๑๕ ผู้ใดเด็ดใบ ดอก หรือผลของต้นไม้ซึ่งปลูกไว้เพื่อประโยชน์สาธารณะ หรือกระทําด้วยประการใด ๆ ให้เกิดความเสียหายแก่ต้นไม้นั้น หรือกระทําด้วยประการใด ให้เกิดความเสียหายแก่โคมไฟ ป้าย หรือวัตถุหรือสิ่งใด ๆ ที่ติดตั้งไว้เพื่อประโยชน์สาธารณะ
การกระทําดังกล่าวนี้จะเป็นความผิดฐานทําให้เสียทรัพย์ตามประมวลกฎหมายอาญาหรือไม่ก็ตาม ถ้าเป็นการกระทําแก่ทรัพย์ที่มีราคาเล็กน้อย หรือทําให้เกิดความเสียหายแต่เพียงเล็กน้อย ต้องระวางโทษปรับไม่เกินสองร้อยบาท
มาตรา ๑๖ ผู้ใด บ้วน สั่ง หรือถ่ม น้ำลาย น้ำมูก น้ำหมาก เสมหะ เท หรือทิ้งสิ่งใด ๆ ลงบนถนนหรือลงบนพื้นรถหรือเรือสาธารณะ โรงมหรสพ ร้านค้า หรือสถานที่ใด ๆ ที่ประชาชนมีสิทธิเข้าไป หรือลง ณ ที่ใด ๆ ในสถานสาธารณะ ซึ่งเจ้าพนักงานท้องถิ่นมิได้จัดไว้เพื่อการนั้น หรือลงในแม่น้ำ
หรือคลองภายในบริเวณที่เจ้าพนักงานท้องถิ่นได้ติดตั้งหรือแขวนประกาศระบุห้ามไว้ หรือกระทําด้วยประการใด ๆ ให้ถนนหรือสถานสาธารณะเปรอะเปื้อนหรือสกปรก ต้องระวางโทษปรับไม่เกินหนึ่งร้อยบาท
มาตรา ๑๗ ผู้ใดถ่ายอุจจาระหรือปัสสาวะลงบนถนนหรือ ณ ที่ใด ๆ ในสถานสาธารณะ หรือที่ซึ่งเห็นได้จากถนนหรือสถานสาธารณะซึ่งเจ้าพนักงานท้องถิ่นมิได้จัดไว้เพื่อการนั้นหรือลงในแม่นํ้าหรือคลองภายในบริเวณที่เจ้าพนักงานท้องถิ่นได้ติดตั้งหรือแขวนประกาศระบุห้ามไว้ ต้องระวางโทษปรับไม่เกินห้าร้อยบาท
มาตรา ๑๘ เจ้าของร้านขายอาหารและหรือเครื่องดื่ม ซึ่งได้จัดสถานที่ไว้ให้ผู้ซื้อบริโภคอาหารหรือเครื่องดื่มนั้นได้ มีขนาดอาจใช้ได้ในขณะเดียวกันไม่ต่ำกว่ายี่สิบคน และเจ้าของร้านจําหน่ายน้ำมันเชื้อเพลิงสําหรับยานพาหนะซึ่งตั้งทําการค้าอยู่ริมถนน
ต้องจัดให้มีส้วมเพื่อให้บุคคลซึ่งยอมเสียค่าบริการใช้ได้ในระหว่างเวลาที่เปิดทําการค้า ค่าบริการมิให้เรียกเก็บเกินอัตราที่กําหนดไว้ท้ายพระราชบัญญัตินี้ ร้านขายอาหารและหรือเครื่องดื่มซึ่งจัดให้มีขึ้นในงานหรือกิจการใดเป็นการชั่วครั้งคราว มิให้ถือว่าเป็นร้านที่ขายอาหารและหรือเครื่องดื่มตามมาตรานี้
ผู้ใดฝ่าฝืนมาตรานี้ ต้องระวางโทษปรับไม่เกินสองร้อยบาท ในกรณีที่มีคําพิพากษาถึงที่สุดให้ลงโทษเจ้าของร้านขายอาหารและหรือเครื่องดื่ม หรือเจ้าของร้านจําหน่ายน้ำมันเชื้อเพลิงตามความในวรรคก่อน หรือเมื่อคดีเลิกกันโดยบุคคลเช่นว่านั้นยอมเสียค่าปรับในอัตราอย่างสูง หรือโดยยอมชําระค่าปรับตามคําเปรียบเทียบ
และเมื่อพ้นกําหนดสามสิบวันนับแต่วันคดีถึงที่สุด หรือยอมชําระค่าปรับหรือเสียค่าปรับตามคําเปรียบเทียบ แล้วแต่กรณี เจ้าของร้านขายอาหารและหรือเครื่องดื่ม หรือเจ้าของร้านจําหน่ายน้ำมันเชื้อเพลิงยังไม่ปฏิบัติให้ถูกต้องตามความในวรรคก่อน ต้องระวางโทษปรับวันละห้าสิบบาท
นับแต่วันคดีถึงที่สุดหรือยอมชําระค่าปรับหรือเสียค่าปรับตามคําเปรียบเทียบ แล้วแต่กรณี ตลอดไปทุกวัน จนกว่าจะปฏิบัติให้ถูกต้องตามความในวรรคก่อนนั้น
มาตรา ๑๙ ผู้ใด ยืน นั่ง หรือนอนบนราวสะพานสาธารณะ หรือโดยไม่มีเหตุอันสมควรนอนในที่สาธารณะ ต้องระวางโทษปรับไม่เกินหนึ่งร้อยบาท
มาตรา ๒๐ ให้เจ้าพนักงานท้องถิ่นมีอํานาจประกาศกําหนดเวลาห้ามเข้า หรือคงอยู่ในสถานสาธารณะ ประกาศนั้นให้ติดตั้งหรือแขวนไว้ในที่เห็นได้ง่ายที่บริเวณสถานสาธารณะที่ห้ามนั้น ผู้ใดฝ่าฝืนประกาศของเจ้าพนักงานท้องถิ่นที่ได้ประกาศตามความในวรรคก่อน ต้องระวางโทษปรับไม่เกินสองร้อยบาท
มาตรา ๒๑ ค่าธรรมเนียมและค่าปรับที่เก็บได้ตามพระราชบัญญัติฉบับนี้ ให้นําส่งเป็นรายได้ของเทศบาล สุขาภิบาล หรือองค์การบริหารส่วนจังหวัด แล้วแต่กรณี
มาตรา ๒๒ ให้รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยรักษาการตามพระราชบัญญัตินี้ และให้มีอํานาจออกกฎกระทรวงเพื่อปฏิบัติการตามพระราชบัญญัตินี้ กฎกระทรวงนั้น เมื่อได้ประกาศในราชกิจจานุเบกษาแล้วให้ใช้บังคับได้