พระราชบัญญัติ ป้องกันและระงับอัคคีภัย พ.ศ. ๒๔๙๕ (ยกเลิก)
มาตรา ๑ พระราชบัญญัตินี้เรียกว่า “พระราชบัญญัติป้องกันและระงับอัคคีภัย พ.ศ. ๒๔๙๕”
มาตรา ๒ พระราชบัญญัตินี้ให้ใช้บังคับตั้งแต่วันถัดจากวันประกาศในราชกิจจานุเบกษาเป็นต้นไป
มาตรา ๓ ให้ใช้พระราชบัญญัตินี้ในเขตเทศบาลและเขตสุขาภิบาลทุกแห่ง และเมื่อเห็นสมควรจะให้ใช้ในเขตท้องที่อื่นใด เมื่อใด ให้ประกาศโดยพระราชกฤษฎีกา
มาตรา ๔ ให้ยกเลิกพระราชบัญญัติจัดการดับเพลิงไหม้ ร.ศ. ๑๑๗
มาตรา ๕ ในพระราชบัญญัตินี้ “รัฐมนตรี” หมายความว่า รัฐมนตรีผู้รักษาการตามพระราชบัญญัตินี้ “เจ้าหน้าที่ท้องถิ่น” ในท้องถิ่นที่ได้ยกฐานะเป็นเทศบาลแล้ว หมายความว่า นายกเทศมนตรี หรือเทศมนตรีซึ่งนายกเทศมนตรีได้มอบหมาย ในท้องถิ่นที่ได้ยกฐานะเป็นสุขาภิบาลแล้ว หมายความว่า
ประธานกรรมการสุขาภิบาลหรือกรรมการสุขาภิบาลซึ่งประธานกรรมการสุขาภิบาลได้มอบหมาย ส่วนในท้องถิ่นที่ยังมิได้ยกฐานะเป็นเทศบาลหรือสุขาภิบาล หมายความว่า ผู้ว่าราชการจังหวัด หรือนายอำเภอซึ่งผู้ว่าราชการจังหวัดได้มอบหมาย เว้นแต่ในท้องถิ่นซึ่งมีความจำเป็น รัฐมนตรีจะแต่งตั้งบุคคลที่เห็นสมควรให้เป็น
“เจ้าหน้าที่ท้องถิ่น” ตามความจำเป็นนั้นก็ได้ โดยให้ประกาศในราชกิจจานุเบกษา “เจ้าพนักงานดับเพลิง” หมายความว่า บุคคลซึ่งเจ้าหน้าที่ท้องถิ่นแต่งตั้งให้มีอำนาจหน้าที่ดับเพลิงตามบทแห่งพระราชบัญญัตินี้
มาตรา ๖ ให้รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยรักษาการตามพระราชบัญญัตินี้ และให้มีอำนาจออกกฎกระทรวงเพื่อกิจการ ดังต่อไปนี้ (๑) กำหนดเงื่อนไขในการใช้ การเก็บรักษา หรือการมีไว้ซึ่งสิ่งที่อาจทำให้เกิดอัคคีภัยได้ง่าย (๒) กำหนดให้ผู้ที่ประกอบกิจการอันอาจทำให้เกิดอัคคีภัยได้ง่าย
มีไว้ซึ่งสิ่งที่จำเป็นในการป้องกันหรือระงับอัคคีภัยตามสมควรแก่สภาพแห่งอาคารหรือกิจการนั้น (๓) กำหนดลักษณะของอาณัติสัญญาณหรือเครื่องหมายเกี่ยวกับการป้องกันหรือระงับอัคคีภัย (๔) กำหนดเครื่องแบบหรือเครื่องหมายประจำตัวเจ้าหน้าที่ในการป้องกันหรือระงับอัคคีภัย กฎกระทรวงนั้น
เมื่อได้ประกาศในราชกิจจานุเบกษาแล้วให้ใช้บังคับได้
มาตรา ๗ ให้เจ้าหน้าที่ท้องถิ่นมีอำนาจและหน้าที่ในการป้องกันและระงับอัคคีภัย และจัดให้มีไว้ซึ่ง (๑) เครื่องดับเพลิงและอุปกรณ์ วัตถุเคมีสำหรับดับเพลิงหรือเครื่องมือเครื่องใช้อย่างอื่นสำหรับดับเพลิง ตามความจำเป็นแห่งท้องถิ่น (๒) สถานที่สำหรับเก็บรักษาสิ่งของต่าง ๆ ดังกล่าวใน (๑) โดยแยกเป็นหน่วย ๆ
ตามความจำเป็น เพื่อใช้ดับเพลิงได้ทันท่วงที
หมวด ๑ การป้องกันอัคคีภัย

มาตรา ๘ เจ้าหน้าที่ท้องถิ่นมีอำนาจแต่งตั้งเทศมนตรี กรรมการสุขาภิบาล ปลัดเทศบาล ปลัดสุขาภิบาล พนักงานเทศบาลหรือพนักงานสุขาภิบาลตั้งแต่ชั้นตรีขึ้นไป ปลัดอำเภอ หัวหน้าส่วนราชการประจำอำเภอ ข้าราชการพลเรือนตั้งแต่ชั้นตรีขึ้นไป หรือนายตำรวจซึ่งมียศตั้งแต่นายร้อยตำรวจตรีขึ้นไป ให้เป็นนายตรวจ
หมวด ๑ การป้องกันอัคคีภัย

มาตรา ๙ ให้นายตรวจมีหน้าที่ (๑) ตรวจตราดูว่ามีสิ่งใดอยู่ในภาวะอันอาจทำให้เกิดอัคคีภัยได้ง่าย (๒) ตรวจตราดูบุคคลผู้มีหน้าที่ตามบทบัญญัติเกี่ยวกับการป้องกันอัคคีภัยซึ่งบัญญัติไว้ในกฎหมายนี้ หรือกฎหมายอื่นว่าได้ปฏิบัติโดยถูกต้องหรือไม่
หมวด ๑ การป้องกันอัคคีภัย

มาตรา ๑๐ ให้นายตรวจมีอำนาจ (๑) เข้าไปในอาคาร ในระหว่างอาทิตย์ขึ้นถึงอาทิตย์ตก เมื่อมีเหตุผลอันแสดงให้เห็นว่า มีสิ่งใดอยู่ในภาวะอันอาจทำให้เกิดอัคคีภัยได้ง่าย (๒) แนะนำเจ้าของหรือผู้ครอบครองอาคารให้ขนย้าย ทำลาย เปลี่ยนแปลงแก้ไข สิ่งซึ่งอาจทำให้เกิดอัคคีภัยได้ง่าย
หรือจัดให้มีขึ้นซึ่งสิ่งที่จำเป็นในการป้องกันหรือระงับอัคคีภัยตามที่กำหนดไว้ในกฎกระทรวง
หมวด ๑ การป้องกันอัคคีภัย

มาตรา ๑๑ ในการปฏิบัติตามอำนาจหน้าที่ ให้นายตรวจแสดงเครื่องหมายประจำตัว และชี้แจงเหตุผลในการเข้าไปในอาคาร หรือการแนะนำการปฏิบัติตามความในมาตรา ๑๐
หมวด ๑ การป้องกันอัคคีภัย

มาตรา ๑๒ ให้นายตรวจรายงานผลต่อเจ้าหน้าที่ท้องถิ่นทุกครั้ง เมื่อได้ไปปฏิบัติการตามมาตรา ๙ และมาตรา ๑๐ เมื่อนายตรวจได้แนะนำตามความในมาตรา ๑๐ (๒) แล้ว เจ้าของหรือผู้ครอบครองอาคารไม่ปฏิบัติตามคำแนะนำนั้น ให้นายตรวจรายงานต่อเจ้าหน้าที่ท้องถิ่นเพื่อพิจารณา
เมื่อเจ้าหน้าที่ท้องถิ่นได้ตรวจพบเหตุการณ์ด้วยตนเองก็ดีหรือเมื่อได้รับรายงานจากนายตรวจตามความในวรรคก่อนก็ดี ให้เจ้าหน้าที่ท้องถิ่นมีอำนาจสั่งเป็นหนังสือ กำหนดวันและเวลาอันสมควรให้เจ้าของหรือผู้ครอบครองอาคารปฏิบัติการอย่างใดอย่างหนึ่งตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา ๑๐ (๒) ผู้ได้รับคำสั่งตามความในวรรคก่อน
อาจอุทธรณ์คำสั่งของเจ้าหน้าที่ท้องถิ่นต่อรัฐมนตรี โดยทำเป็นหนังสือยื่นต่อเจ้าหน้าที่ท้องถิ่นผู้ออกคำสั่งนั้น ภายในกำหนดเจ็ดวัน นับแต่วันที่ได้รับคำสั่ง ในระหว่างอุทธรณ์คำสั่งนี้ ให้รอการปฏิบัติการตามคำสั่งไว้ก่อน ให้เจ้าหน้าที่ท้องถิ่นรีบรวบรวมหลักฐานและคำชี้แจงต่าง ๆ เสนอตามลำดับจนถึงรัฐมนตรี
คำสั่งของรัฐมนตรีให้เป็นที่สุด
หมวด ๑ การป้องกันอัคคีภัย

มาตรา ๑๓ ให้เจ้าหน้าที่ท้องถิ่นมีอำนาจและหน้าที่เช่นเดียวกับนายตรวจตามความในมาตรา ๙ และมาตรา ๑๐
หมวด ๑ การป้องกันอัคคีภัย

มาตรา ๑๔ เมื่อเห็นเป็นการสมควร รัฐมนตรีมีอำนาจแต่งตั้งข้าราชการพลเรือนไม่ต่ำกว่าชั้นตรี หรือเทียบเท่าขึ้นไป ให้เป็นนายตรวจพิเศษ นายตรวจพิเศษ มีอำนาจและหน้าที่แนะนำการปฏิบัติแก่เจ้าหน้าที่ท้องถิ่น และมีอำนาจและหน้าที่เช่นเดียวกับนายตรวจตามความในมาตรา ๙ และมาตรา ๑๐
หมวด ๒ การระงับอัคคีภัย

มาตรา ๑๕ ให้รัฐมนตรีแต่งตั้งผู้อำนวยการดับเพลิงประจำท้องถิ่น โดยประกาศในราชกิจจานุเบกษา ผู้อำนวยการดับเพลิงมีอำนาจหน้าที่อำนวยการดับเพลิงและซ้อมดับเพลิง และมีอำนาจบังคับบัญชาเจ้าพนักงานดับเพลิงในขณะทำการดับเพลิง
หมวด ๒ การระงับอัคคีภัย

มาตรา ๑๖ ในการดับเพลิงให้เป็นหน้าที่ของเจ้าพนักงานดับเพลิง เจ้าพนักงานตำรวจ และเจ้าหน้าที่ท้องถิ่น
หมวด ๒ การระงับอัคคีภัย

มาตรา ๑๗ เจ้าของหรือผู้ครอบครอง หรือบุคคลที่ได้รับมอบหมายให้ดูแลรักษาซึ่งอาศัยอยู่ในสถานที่ต้นเหตุเกิดอัคคีภัยมีหน้าที่ต้องทำการดับเพลิง และต้องแจ้งให้เจ้าหน้าที่ตามมาตรา ๑๖ ซึ่งอยู่ใกล้เคียงทราบโดยด่วน การแจ้งนั้น จะแจ้งด้วยตนเองหรือมอบหมายให้บุคคลอื่นไปแจ้งแทนก็ได้ แต่ถ้าไม่มีการแจ้ง เจ้าของ
ผู้ครอบครอง หรือบุคคลที่ได้รับมอบหมายให้ดูแลนั้น จะต้องเป็นผู้รับผิดตามมาตรานี้
หมวด ๒ การระงับอัคคีภัย

มาตรา ๑๘ ผู้ใดพบเพลิงเริ่มไหม้ ให้ผู้นั้นแจ้งต่อเจ้าของ หรือผู้ครอบครองอาคารเพื่อทำการดับเพลิง ถ้าไม่ปรากฏตัวเจ้าของหรือผู้ครอบครองอาคาร และเพลิงนั้นอยู่ในสภาพที่ตนสามารถทำการดับได้ ก็ให้ทำการดับเพลิงนั้นทันที ถ้าเพลิงนั้นอยู่ในสภาพที่ไม่สามารถทำการดับได้ ก็ให้รีบแจ้งเหตุต่อเจ้าหน้าที่ตามมาตรา ๑๖
ซึ่งอยู่ใกล้เคียงกับบริเวณที่เกิดเพลิงไหม้นั้นให้ทราบ
หมวด ๒ การระงับอัคคีภัย

มาตรา ๑๙ ให้เจ้าพนักงานดับเพลิง เจ้าพนักงานตำรวจ และเจ้าหน้าที่ท้องถิ่นมีอำนาจใช้เครื่องดับเพลิงและอุปกรณ์วัตถุเคมีสำหรับดับเพลิง หรือเครื่องมือเครื่องใช้อย่างอื่นสำหรับดับเพลิงของเจ้าของ หรือผู้ครอบครองอาคารที่เกิดเพลิงนั้น
หรือของเจ้าของหรือผู้ครอบครองอาคารใกล้เคียงได้เท่าที่จำเป็นเพื่อการดับเพลิงนั้น
หมวด ๒ การระงับอัคคีภัย

มาตรา ๒๐ เพื่อประโยชน์ในการดับเพลิง ผู้อำนวยการดับเพลิงมีอำนาจที่จะสั่งให้เจ้าหน้าที่ตามมาตรา ๑๖ กระทำการ ดังต่อไปนี้ (๑) กำหนดสถานที่ชั่วคราวสำหรับรักษาทรัพย์สินของผู้ประสบอัคคีภัย (๒) จัดระเบียบการจราจรชั่วคราวในบริเวณที่เห็นว่าเป็นประโยชน์ในการดับเพลิง (๓) ปิดกั้นมิให้ผู้ซึ่งไม่มีส่วนเกี่ยวข้อง
เข้าไปในบริเวณที่เกิดเพลิงไหม้ (๔) จัดการรักษาความสงบเรียบร้อยและป้องกันเหตุโจรผู้ร้าย (๕) เข้าไปในอาคารที่เป็นต้นเพลิงและในที่ดินที่อยู่ใกล้เคียงกับบริเวณที่เกิดเพลิงไหม้เพื่อทำการดับเพลิง ถ้าต้องเข้าไปในอาคารอื่นที่อยู่ใกล้เคียงกับบริเวณเพลิงไหม้เพื่อทำการดับเพลิง
ต้องได้รับอนุญาตจากเจ้าของหรือผู้ครอบครองอาคารก่อน เว้นแต่มีเจ้าหน้าที่ดับเพลิงซึ่งเป็นข้าราชการพลเรือนตั้งแต่ชั้นตรีหรือมียศตั้งแต่นายร้อยตำรวจตรีหรือเทียบเท่าขึ้นไป พนักงานเทศบาลหรือพนักงานสุขาภิบาลตั้งแต่ชั้นตรีขึ้นไป ปลัดอำเภอหรือหัวหน้าส่วนราชการประจำอำเภอ
เป็นหัวหน้าควบคุมรับผิดชอบในการเข้าไปในอาคารนั้นอยู่ด้วย (๖) เข้าไปในอาคาร หรือที่ดินที่อยู่ใกล้เคียงกับบริเวณที่เกิดเพลิงไหม้ เพื่อช่วยเหลือผู้ประสบอัคคีภัยหรือช่วยขนย้ายทรัพย์สินของผู้ที่จะประสบอัคคีภัย เมื่อเจ้าของ หรือผู้ครอบครองหรือผู้ประสบอัคคีภัยร้องขอ (๗) ใช้บ่อน้ำ สระน้ำ ท่อ ทางระบายน้ำ
และที่เก็บน้ำอื่นใด ไม่ว่าจะเป็นของเอกชนหรือไม่ เพื่อให้ได้น้ำใช้ในการดับเพลิง
หมวด ๒ การระงับอัคคีภัย

มาตรา ๒๑ เพื่อประโยชน์ในการที่จะมิให้เพลิงลุกลามต่อไป ผู้อำนวยการดับเพลิงมีอำนาจสั่งให้รื้อ ถอน ย้าย ทำลายทั้งหมดหรือแต่เพียงบางส่วนซึ่งอาคารหรือสิ่งที่จะเป็นสื่อให้เพลิงลุกลามต่อไปได้ ตามที่จำเป็นอันไม่สามารถหลีกเลี่ยงได้
หมวด ๒ การระงับอัคคีภัย

มาตรา ๒๒ เพื่อประโยชน์ในการซ้อมดับเพลิง ให้ผู้อำนวยการดับเพลิงมีอำนาจกระทำการ หรือสั่งให้เจ้าพนักงานดับเพลิงหรือเจ้าหน้าที่อื่นที่เกี่ยวข้อง กระทำการตามที่สมควรและจำเป็น ดังต่อไปนี้ (๑) กำหนดบริเวณและสถานที่สำหรับทำการซ้อมดับเพลิง (๒)
จัดระเบียบการจราจรชั่วคราวในบริเวณที่จะเป็นประโยชน์แก่การซ้อมดับเพลิง (๓) ปิดกั้นมิให้ผู้ที่ไม่มีส่วนเกี่ยวข้องเข้าไปในบริเวณที่ซ้อมดับเพลิง
หมวด ๓ บทเบ็ดเตล็ด

มาตรา ๒๓ เมื่อเพลิงดับลงแล้ว ให้เจ้าหน้าที่ท้องถิ่นจัดการบรรเทาทุกข์หรือจัดสถานที่พักอาศัยชั่วคราว หรือจัดการรักษาความสงบเรียบร้อยตามที่รัฐมนตรีจะได้วางระเบียบไว้
หมวด ๓ บทเบ็ดเตล็ด

มาตรา ๒๔ เจ้าของหรือผู้ครอบครองอาคารที่จงใจทำให้เกิดเพลิงไหม้โดยตนเองหรือให้ผู้อื่นกระทำ ซึ่งอาคารหรือทรัพย์สินที่ตนได้เอาประกันภัยไว้ ต้องรับผิดชอบชดใช้ค่าใช้จ่ายในการดับเพลิงเท่าที่จำเป็นให้แก่เทศบาล สุขาภิบาลหรือจังหวัด แล้วแต่กรณี
หมวด ๓ บทเบ็ดเตล็ด

มาตรา ๒๕ เจ้าหน้าที่ผู้ปฏิบัติการตามพระราชบัญญัตินี้ให้ถือว่าเป็นเจ้าพนักงานตามกฎหมายลักษณะอาญา เจ้าหน้าที่ผู้ปฏิบัติการตามพระราชบัญญัตินี้ หรือบุคคลที่ได้ปฏิบัติการตามความในมาตรา ๑๘ ให้ได้รับความคุ้มครองตามมาตรา ๔๕๐ แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์
หมวด ๓ บทเบ็ดเตล็ด

มาตรา ๒๖ บรรดาค่าปรับตามพระราชบัญญัตินี้ ในท้องถิ่นที่ได้ยกฐานะเป็นเทศบาลหรือสุขาภิบาลแล้ว ให้เป็นรายได้ของเทศบาลหรือสุขาภิบาล แล้วแต่กรณี ในท้องถิ่นที่ยังมิได้ยกฐานะเป็นเทศบาลหรือสุขาภิบาล ให้มอบแก่ผู้ว่าราชการจังหวัดหรือนายอำเภอ ซึ่งได้รับมอบหมายจากผู้ว่าราชการจังหวัด
เพื่อบำรุงกิจการดับเพลิงของท้องถิ่นนั้น
หมวด ๔ บทกำหนดโทษ

มาตรา ๒๗ ผู้ใดขัดขืนไม่ยอมให้นายตรวจเข้าไปในอาคารตามความในมาตรา ๑๐ (๑) มีความผิดต้องระวางโทษปรับไม่เกินสองร้อยบาท
หมวด ๔ บทกำหนดโทษ

มาตรา ๒๘ ผู้ใดฝ่าฝืนหรือไม่ปฏิบัติตามกฎกระทรวงซึ่งออกโดยอาศัยอำนาจตามพระราชบัญญัตินี้ หรือไม่ปฏิบัติตามคำสั่งของเจ้าหน้าที่ท้องถิ่นตามมาตรา ๑๒ มีความผิดต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินหนึ่งเดือน หรือปรับไม่เกินหนึ่งหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ เมื่อเจ้าหน้าที่ท้องถิ่นร้องขอ ศาลอาจสั่งให้ผู้กระทำผิดขนย้าย
เปลี่ยนแปลงแก้ไข หรือทำลายสิ่งที่อาจทำให้เกิดอัคคีภัยได้ง่าย ภายในระยะเวลาอันกำหนดให้ก็ได้ ถ้าผู้กระทำผิดไม่ปฏิบัติตามคำสั่งของศาล เจ้าหน้าที่ท้องถิ่นจะร้องขอให้ศาลอนุญาตให้กระทำการเหล่านั้นโดยให้ผู้กระทำผิดเป็นผู้ออกค่าใช้จ่ายให้ก็ได้
หมวด ๔ บทกำหนดโทษ

มาตรา ๒๙ ผู้ใดละเลยไม่ปฏิบัติตามมาตรา ๑๗ มีความผิดต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินหนึ่งเดือน หรือปรับไม่เกินหนึ่งพันบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
หมวด ๔ บทกำหนดโทษ

มาตรา ๓๐ ผู้ใดละเลยไม่ปฏิบัติตามมาตรา ๑๘ มีความผิดต้องระวางโทษปรับไม่เกินห้าสิบบาท
หมวด ๔ บทกำหนดโทษ

มาตรา ๓๑ ผู้ใดฝ่าฝืนหรือไม่ปฏิบัติตามคำสั่งของเจ้าหน้าที่ตามมาตรา ๒๐ (๓) หรือมาตรา ๒๒ (๓) มีความผิดต้องระวางโทษปรับไม่เกินหนึ่งพันบาท
หมวด ๔ บทกำหนดโทษ

มาตรา ๓๒ ผู้ใดไม่มีอำนาจที่จะทำได้ตามกฎหมาย แต่งเครื่องแบบหรือประดับเครื่องหมายสำหรับเจ้าหน้าที่ตามที่กำหนดไว้ในกฎกระทรวงก็ดี อวดอ้างว่าเป็นเจ้าหน้าที่ตามพระราชบัญญัตินี้ก็ดี แกล้งแจ้งเหตุหรือแกล้งให้อาณัติสัญญาณหรือเครื่องหมายที่ใช้ในการป้องกันหรือระงับอัคคีภัยก็ดี
มีความผิดต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินหนึ่งปี หรือปรับไม่เกินห้าร้อยบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ