พระราชบัญญัติ ตามช้าง รัตนโกสินทรศก ๑๒๗ (ยกเลิก)
หมวดที่ ๑ นามพระราชบัญญัติและอำนาจเจ้าพนักงาน

มาตรา ๑ ให้เรียกพระราชบัญญัตินี้ว่า “พระราชบัญญัติตามช้างรัตนโกสินทรศก ๑๒๗”
หมวดที่ ๑ นามพระราชบัญญัติและอำนาจเจ้าพนักงาน

มาตรา ๒ จะทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ใช้พระราชบัญญัตินี้ในมณฑลใด เมืองใด จะได้โปรดเกล้าฯ ให้ประกาศในหนังสือราชกิจจานุเบกษาให้ทราบทั่วกัน และเมื่อได้ประกาศเช่นนั้นแล้ว ให้ถือว่าบรรดาข้อความซึ่งขัดกับพระราชบัญญัตินี้ในกฎหมาย และกฎข้อบังคับต่าง ๆ อันยังใช้อยู่นั้น
เป็นอันยกเลิกมิให้ใช้ในมณฑลหรือเมืองนั้นสืบไป
หมวดที่ ๑ นามพระราชบัญญัติและอำนาจเจ้าพนักงาน

มาตรา ๓ บางคำที่ใช้ในพระราชบัญญัตินี้นั้น นอกจากบรรดาซึ่งมีเนื้อความประกอบหมายไว้ให้เป็นอย่างอื่น ให้ถือว่าคำเหล่านั้นหมายความดังจะว่าต่อไปนี้คือ คำว่า “ผู้ว่าราชการเมือง” นั้น ให้หมายความตลอดถึงเค้าสนามหลวง และข้าหลวงจังหวัด คำว่า “เจ้าพนักงานปกครองท้องที่” นั้น ให้หมายความตลอดถึงนายอำเภอ และกำนัน
คำว่า “กฎเสนาบดี” นั้น ให้หมายความว่า บรรดากฎและข้อบังคับในทางบัญชาให้การดำเนินโดยบริบูรณ์ตามพระราชบัญญัตินี้ อันเป็นกฎและข้อบังคับซึ่งเสนาบดีเจ้ากระทรวงได้ตั้งขึ้นโดยได้รับพระบรมราชานุญาต และได้ประกาศในหนังสือราชกิจจานุเบกษาเป็นสำคัญ
หมวดที่ ๒ ว่าด้วยการจดทะเบียนช้าง

มาตรา ๔ เมื่อได้ประกาศให้ใช้พระราชบัญญัตินี้ในมณฑลใด ให้ผู้ที่มีช้างนำช้างมาจดทะเบียนหลวงให้สิ้นเชิง ภายในเวลาสามเดือน นับแต่วันที่ประกาศนั้น ให้เจ้าของช้างนำช้างไปจดทะเบียน ณ ที่ว่าการเมืองอันตั้งอยู่ใกล้ ถ้าไม่ไปเองจะมอบอำนาจให้คนอื่นไปแทนก็ได้ ในการนี้ ให้ถือว่าผู้ว่าราชการเมือง
มีตำแหน่งเป็นเจ้าพนักงานทะเบียนตามพระราชบัญญัตินี้ อนึ่ง ในที่ว่าการเมืองนั้น ให้ปิดประกาศบอกชื่อตำบลต่าง ๆ ที่ใช้เป็นที่จดทะเบียนช้าง และบอกอาณาเขตซึ่งอยู่ในบังคับของเจ้าพนักงานทะเบียน และอาณาเขตอำเภอต่าง ๆ ที่ขึ้นแก่เจ้าพนักงานทะเบียนนั้นด้วย
หมวดที่ ๒ ว่าด้วยการจดทะเบียนช้าง

มาตรา ๕ เมื่อจดทะเบียนช้างใด ให้เจ้าพนักงานออกตั๋วพิมพ์รูปพรรณเป็นฉบับคู่ให้แก่เจ้าของช้าง ตั๋วที่ออกให้ไปนั้นให้เจ้าของช้างรักษาไว้ฉบับหนึ่ง อีกฉบับหนึ่งซึ่งเป็นคู่กันนั้นให้มอบไว้กับคนที่รักษาช้าง ในตั๋วพิมพ์รูปพรรณทุกฉบับต้องจดชื่อช้างและชื่อเจ้าของช้าง
และตำหนิรูปพรรณตามซึ่งเจ้าพนักงานทะเบียนจะเห็นควรให้จดไว้เพื่อการสอบสวน เมื่อได้จดทะเบียนดังนี้แล้ว เจ้าพนักงานทะเบียนต้องรักษาใบคู่เทียบตั๋วพิมพ์รูปพรรณนั้นไว้ให้มั่นคง และต้องรีบแจ้งความการที่ได้จดทะเบียนนั้นไปยังนายอำเภอซึ่งอยู่ใต้บังคับให้ทราบทั่วกัน
และฝ่ายนายอำเภอก็ต้องมีบัญชีสำหรับจดชื่อช้างที่เจ้าพนักงานทะเบียนแจ้งมาให้ทราบนั้นด้วยทุกราย
หมวดที่ ๒ ว่าด้วยการจดทะเบียนช้าง

มาตรา ๖ ให้เรียกค่าธรรมเนียมจดทะเบียนช้างตัวละ ๒๐ บาท ถ้าและช้างตัวใดได้จดทะเบียนมาแล้วตามลักษณะกฎหมายและข้อบังคับอย่างหนึ่งอย่างใดก่อนที่ลงมือใช้พระราชบัญญัตินี้ ก็ให้เรียกค่าธรรมเนียมแต่ ๕ บาท
หมวดที่ ๒ ว่าด้วยการจดทะเบียนช้าง

มาตรา ๗ เมื่อพ้นกำหนดเวลา ๓ เดือน ดังว่ามาในมาตรา ๔ นั้นไปแล้ว ถ้าปรากฏว่าไม่มีตั๋วพิมพ์รูปพรรณ อย่างที่ให้ใช้ตามพระราชบัญญัตินี้สำหรับช้างใด ก็ให้ยึดช้างนั้นไว้จนกว่าเจ้าของช้างนั้นได้มาจดทะเบียนตามพระราชบัญญัตินี้
หมวดที่ ๒ ว่าด้วยการจดทะเบียนช้าง

มาตรา ๘ ถ้าเจ้าของช้างใดมิได้นำช้างมาจดทะเบียนก็ดี หรือว่าผู้ขับช้างนั้นมิได้มีตั๋วพิมพ์รูปพรรณ อย่างที่ให้ใช้ตามพระราชบัญญัตินี้สำหรับช้างก็ดี ให้ถือว่าผู้เป็นเจ้าของช้างหรือผู้ขับช้างนั้นมีความผิด ต้องระวางโทษ ถ้าเป็นเจ้าของช้างปรับไม่เกินกว่า ๑๐๐ บาท ถ้าเป็นผู้ขับช้างปรับไม่เกินกว่า ๕๐ บาท
หมวดที่ ๓ ว่าด้วยการเปลี่ยนเจ้าของช้าง

มาตรา ๙ ถ้าผู้ใดจะขายช้างหรือจำนำช้าง ผู้ขาย ผู้ซื้อ หรือผู้จำนำ ผู้รับจำนำ และพยานต้องไปพร้อมกัน ณ ที่ว่าการอำเภอ และต้องพาช้างที่จะขายหรือจำนำนั้นไปด้วย แล้วให้นายอำเภอจดหมายการซื้อขาย หรือจำนำนั้นลงในตั๋วพิมพ์รูปพรรณเป็นหลักฐาน ถ้ามิทำกันเช่นนี้ ห้ามมิให้ถือว่าการที่ซื้อขาย
หรือจำนำช้างนั้นชอบด้วยกฎหมาย อนึ่ง ถ้าผู้ใดจะยกช้างของตัวให้แก่ผู้อื่นเป็นการให้ปัน หรือผู้ใดจะไถ่ช้างซึ่งได้จำนำไว้ตามพระราชบัญญัตินี้ ก็ต้องกระทำตามวิธีอย่างเดียวกันกับการซื้อขายหรือจำนำช้างเช่นว่ามาในมาตรานี้
หมวดที่ ๓ ว่าด้วยการเปลี่ยนเจ้าของช้าง

มาตรา ๑๐ ถ้าผู้ใดได้ช้างมาไว้เป็นทรัพย์มรดก ผู้นั้นต้องนำพยานและช้างนั้นไปต่อหน้านายอำเภอ และนายอำเภอต้องจดหมายการเปลี่ยนเจ้าของช้างโดยฐานมรดกนั้น ลงไว้ในตั๋วพิมพ์รูปพรรณของช้างนั้นเป็นสำคัญ
หมวดที่ ๓ ว่าด้วยการเปลี่ยนเจ้าของช้าง

มาตรา ๑๑ ในการเปลี่ยนเจ้าของช้างโดยเหตุต่าง ๆ หรือในการจำนำหรือไถ่ช้างดังว่ามาในมาตรา ๙ และมาตรา ๑๐ นั้น ให้เรียกค่าธรรมเนียมรายตัวช้าง ถ้าเป็นการเปลี่ยนเจ้าของให้เรียกเก็บตัวละ ๒๐ บาท ถ้าเป็นการจำนำหรือไถ่ช้าง ให้เรียกตัวละ ๑๐ บาท ถ้าเป็นช้างพังมีลูกต่ำกว่า ๓ ขวบติดมาด้วย
ก็ให้จดรูปพรรณและทำจำนำลูกช้างนั้นไว้ด้วยโดยไม่ต้องเรียกค่าธรรมเนียมเพิ่มเติม
หมวดที่ ๓ ว่าด้วยการเปลี่ยนเจ้าของช้าง

มาตรา ๑๒ เมื่อจะจัดการเปลี่ยนเจ้าของช้างหรือจำนำช้างนั้น ให้นายอำเภอซักถามผู้ซื้อ ผู้ขาย หรือผู้จำนำ ผู้รับจำนำทั้งสองฝ่าย และตรวจดูช้างนั้น ให้เป็นที่แน่แก่ใจเสียก่อนว่า การที่เปลี่ยนเจ้าของ หรือทำจำนำนั้นไม่เป็นการผิดต่อกฎหมาย จึงทำจดหมายการซื้อขายหรือจำนำนั้นให้ได้
และเมื่อได้ทำแล้วให้นายอำเภอจดหมายรายงานการนั้นไว้เป็นหลักฐาน และให้คัดสำเนาส่งไปยังเจ้าพนักงานทะเบียน ซึ่งตนอยู่ใต้บังคับนั้นให้ทราบไว้ด้วย
หมวดที่ ๓ ว่าด้วยการเปลี่ยนเจ้าของช้าง

มาตรา ๑๓ ถ้ามีการขายช้างหรือเปลี่ยนเจ้าของช้าง หรือจำนำช้างด้วยประการใด ๆ ซึ่งเป็นการฝ่าฝืนต่อพระราชบัญญัตินี้ ให้ถือว่าทั้งผู้ขายและผู้ซื้อ หรือผู้จำนำ ผู้รับจำนำ ต่างกันมีความผิด ต้องระวางโทษานุโทษเป็นสามสถานคือ สถานหนึ่งให้ปรับไม่เกินกว่า ๒๕๐ บาท สถานหนึ่งให้จำคุกไม่เกินกว่าปีหนึ่ง
สถานหนึ่งให้ลงโทษทั้งจำทั้งปรับเช่นว่ามาแล้วด้วยกัน
หมวดที่ ๔ ว่าด้วยการพาช้างข้ามเขตแดน

มาตรา ๑๔ ถ้าผู้ใดจะพาช้างออกไปนอกพระราชอาณาเขต ต้องได้รับใบอนุญาตซึ่งมีจดหมายบอกตำหนิรูปพรรณช้างนั้น โดยชัดเจนจากเจ้าพนักงานทะเบียนเสียก่อน จึงจะพาออกไปได้
หมวดที่ ๔ ว่าด้วยการพาช้างข้ามเขตแดน

มาตรา ๑๕ ถ้าผู้ใดจะพาช้างเข้ามาในพระราชอาณาเขต ก็ต้องได้รับใบอนุญาตจากเจ้าพนักงานในหน้าที่ของประเทศที่ตนจะพาช้างมานั้นเสียก่อน จึงจะพาช้างนั้นข้ามเขตแดนเข้ามาได้
หมวดที่ ๔ ว่าด้วยการพาช้างข้ามเขตแดน

มาตรา ๑๖ จะออกใบอนุญาตให้ผู้ใดพาช้างออกไปนอกพระราชอาณาเขตนั้น เจ้าพนักงานทะเบียนต้องตรวจดูช้าง และซักถามพยานให้เป็นที่แน่แก่ใจเสียก่อนว่า การที่จะพาช้างออกไปนั้น เป็นการทำโดยสุจริต จึงออกใบอนุญาตให้ไปได้ ค่าธรรมเนียมออกใบอนุญาตเช่นนี้ ให้เรียกฉบับละ ๑๐ บาท
หมวดที่ ๔ ว่าด้วยการพาช้างข้ามเขตแดน

มาตรา ๑๗ ถ้าผู้ใดที่จะพาช้างข้ามเขตแดน ไม่มีใบอนุญาตเช่นว่าไว้ในมาตรา ๑๔ และ ๑๕ เจ้าพนักงานจะยึดช้างนั้นไว้ กว่าจะได้ความปรากฏว่าผู้ใดเป็นเจ้าของช้าง หรือมิฉะนั้นจะห้ามมิให้พาช้างนั้นข้ามเขตแดนก็ได้
หมวดที่ ๕ ว่าด้วยการติดตามช้างที่พลัดหรือที่ถูกลักไป

มาตรา ๑๘ เมื่อเกิดการลักช้างหรือช้างหายไปในแขวงใด นายอำเภอหรือกำนันจะเรียกให้ชาวบ้านออกช่วยติดตามเอาช้างนั้นคืน ชาวบ้านแขวงนั้นต้องช่วยทุกครั้ง
หมวดที่ ๕ ว่าด้วยการติดตามช้างที่พลัดหรือที่ถูกลักไป

มาตรา ๑๙ เมื่อนายอำเภอหรือกำนันอำเภอใดแขวงใดทราบว่า เกิดการลักช้างหรือมีช้างหายไป ให้นายอำเภอหรือกำนันนั้นรีบไปตรวจวัดรอยช้างนั้นทั้งสี่รอยเท้า และสืบสวนให้ได้ความโดยละเอียดที่จะสืบได้ว่า ช้างนั้นมีตำหนิรูปพรรณอย่างไร แล้วให้เร่งออกติดตามโดยสะกดตามรอยเท้าช้างนั้น และจะเห็นสมควรเรียกให้ชาวบ้านคนใด ๆ
ในแขวงนั้นไปช่วยกันติดตามช้างนั้นด้วยก็ได้
หมวดที่ ๕ ว่าด้วยการติดตามช้างที่พลัดหรือที่ถูกลักไป

มาตรา ๒๐ ให้บังคับควานช้างหรือคนที่เป็นผู้รักษาช้างอยู่ ในเวลาที่ว่าช้างถูกลักไปหรือหายไปนั้น ให้ไปด้วยกับกรมการอำเภอ หรือกำนันผู้เป็นเจ้าพนักงานที่จะออกติดตามช้างจนกว่าจะได้ช้างนั้นคืน หรือจนกว่ารอยช้างนั้นจะไปหมดหายลงในที่ใด ๆ
หมวดที่ ๕ ว่าด้วยการติดตามช้างที่พลัดหรือที่ถูกลักไป

มาตรา ๒๑ เมื่อนายอำเภอหรือกำนันผู้เป็นเจ้าพนักงานติดตามช้างนั้น ได้ตามรอยช้างล่วงเลยเข้าไปในแขวงอื่น ก็ให้มอบตำหนิรูปพรรณ พร้อมทั้งขนาดรอยเท้าช้างนั้นให้แก่เจ้าพนักงานผู้ปกครองแขวงนั้นไว้ และให้เจ้าพนักงานแขวงนั้นกระทำการติดตามช้างนั้นต่อไปเช่นเดียวกัน
และโดยมีอำนาจอย่างเดียวกันกับที่เจ้าพนักงานแขวงเดิมได้กระทำการติดตามช้างมาแล้ว
หมวดที่ ๕ ว่าด้วยการติดตามช้างที่พลัดหรือที่ถูกลักไป

มาตรา ๒๒ ถ้าเจ้าพนักงานคนใด หรือผู้หนึ่งผู้ใดขัดขืนไม่กระทำการตามมาตรา ๑๘,๑๙,๒๐ และ ๒๑ ผู้นั้นมีความผิดต้องระวางโทษานุโทษเป็นสามสถานคือ สถานหนึ่งให้ปรับไม่เกินกว่า ๒๕๐ บาท สถานหนึ่งให้จำคุกไม่เกินกว่า ๓ เดือน สถานหนึ่งให้ลงโทษทั้งจำทั้งปรับเช่นว่ามาแล้วด้วย
เงินค่าปรับนั้นศาลจะเห็นสมควรส่งเป็นพินัยหลวง หรือจะให้เป็นสินไหมทั้งหมด หรือแต่ส่วนหนึ่งส่วนใดแก่เจ้าของช้างก็ได้ แต่มิให้ถือว่าความในมาตรานี้เป็นอันลบล้างความชอบธรรมของเจ้าของช้างที่จะร้องขอค่าสินไหมตามความในมาตรา ๒๓ ด้วยอีกโสดหนึ่ง เป็นแต่ถ้าเจ้าของช้างจะได้รับสินไหมตามมาตรา ๒๓ นั้นเท่าใด
ต้องคิดหักสินไหมที่ได้รับตามมาตรานี้แล้วนั้นออกเสียก่อน
หมวดที่ ๕ ว่าด้วยการติดตามช้างที่พลัดหรือที่ถูกลักไป

มาตรา ๒๓ ถ้ารอยช้างใดที่ถูกลักนั้นไปหมดลงในแขวงใด และจะติดตามต่อไปมิได้ ให้ถือว่าบรรดาเจ้าพนักงานและชาวบ้านในแขวงนั้นอยู่ในความรับผิดชอบจะต้องส่งตัวผู้ร้ายมาให้พิจารณาลงโทษตามกฎหมาย และจับช้างที่ถูกลักไปนั้นส่งคืนมาด้วย ถ้าจับผู้ร้ายและช้างนั้นส่งมาไม่ได้
ก็ให้บังคับให้คนเหล่านั้นเสียค่าสินไหมให้แก่เจ้าของช้างที่ถูกลักไปนั้นจงเต็มตามราคาช้าง แต่การปรับให้เสียค่าสินไหมที่ว่านี้ ให้ใช้ได้แต่เฉพาะในส่วนช้างซึ่งมีตั๋วพิมพ์รูปพรรณ ตามลักษณะพระราชบัญญัตินี้ และเฉพาะตามจำนวนที่ว่าไว้ในตั๋วนั้น ความมาตรา ๒๓
นี้โดยปกติมิให้ใช้ต่อเมื่อใดข้าหลวงซึ่งสำเร็จราชการมณฑลเห็นว่ามีเหตุสมควรใช้ความในมาตรานี้ในเมืองใดหรืออำเภอใด ๆ จึงให้ประกาศใช้ชั่วคราวไม่เกินคราวละ ๖ เดือน
หมวดที่ ๕ ว่าด้วยการติดตามช้างที่พลัดหรือที่ถูกลักไป

มาตรา ๒๔ เมื่อได้ช้างซึ่งถูกลักไป หรือที่หายไปนั้นคืนมาโดยที่ได้สะกดรอยติดตามก็ดี หรือโดยอย่างใด ๆ ก็ดี ถ้าปรากฏว่าการที่พบช้างนั้นมิได้เป็นการสมรู้กันกับผู้ที่ลักหรือซ่อนช้างนั้น ก็ให้ถือว่าผู้ที่พบช้างนั้นควรได้รับรางวัล ๒๐๐ บาท จากเจ้าของช้าง
หมวดที่ ๖ ว่าด้วยการบังคับบัญชาตามพระราชบัญญัตินี้

มาตรา ๒๕ ให้เสนาบดีกระทรวงมหาดไทยมีอำนาจตั้งกฎข้อบังคับตามครั้งคราวที่เห็นสมควรแก่การ เพื่อบังคับบัญชาให้การเป็นไปตามพระราชบัญญัตินี้จงทุกประการ และบรรดากฎข้อบังคับอันจะตั้งขึ้นนั้น เมื่อได้ประกาศในราชกิจจานุเบกษาแล้ว ให้ถือว่าเป็นส่วนแห่งพระราชบัญญัตินี้ ตั้งแต่วันที่ประกาศนั้นไป
หมวดที่ ๖ ว่าด้วยการบังคับบัญชาตามพระราชบัญญัตินี้

มาตรา ๒๖ ให้เสนาบดีกระทรวงมหาดไทยเป็นผู้ถืออำนาจบังคับบัญชาตามพระราชบัญญัตินี้ ในอาณาเขตอันอยู่ในความปกครองของกระทรวงมหาดไทย