గిరిజన వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ
జాతీయ గిరిజన స్వాతంత్య్ర సమరయోధుల మ్యూజియం అభివృద్ధిని వేగవంతం చేసేందుకు భోపాల్లో రెండు రోజుల పాటు జాతీయ కార్యశాల నిర్వహణ
గుజరాత్లోని డెవలప్మెంట్ సపోర్ట్ ఏజెన్సీ , గుజరాత్ గిరిజన అభివృద్ధి శాఖ మరియు భారత ప్రభుత్వ గిరిజన వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ ద్వారా మధ్యప్రదేశ్లోని భోపాల్లో రెండు రోజుల జాతీయ వర్క్షాప్  నిర్వహించబడింది. గిరిజన చరిత్రతో సంబంధం ఉన్న చరిత్రకారులు మరియు పరిశోధకులు, మానవ శాస్త్రవేత్తలు, చిత్రనిర్మాతలు, క్యూరేటర్లు, కళాకారులు మరియు మ్యూజియం అభివృద్ధికి సంబంధించిన నిపుణులతో కూడిన యాభై మందికి పైగా నిపుణులు గిరిజన మ్యూజియంలు ఏర్పాటు చేస్తున్న వివిధ రాష్ట్రాలలోని గిరిజన పరిశోధనా సంస్థల డైరెక్టర్లు మరియు ప్రతినిధులతో వివరంగా చర్చించారు.
15 ఆగస్టు 2016న, ఎర్రకోటలో తన స్వాతంత్ర్య దినోత్సవ ప్రసంగంలో, ప్రధాన మంత్రి, శ్రీ నరేంద్ర మోదీ, జాతీయ స్వాతంత్య్ర ఉద్యమానికి ఆదివాసీలు పాడని ధీరులు అందించిన సేవలను గుర్తించేందుకు గిరిజన స్వాతంత్య్ర సమరయోధుల మ్యూజియంలను ఏర్పాటు చేస్తామని ప్రకటించారు. పర్యవసానంగా, గిరిజన వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ గుజరాత్, జార్ఖండ్, ఆంధ్రప్రదేశ్, ఛత్తీస్గఢ్, కేరళ, మధ్యప్రదేశ్, తెలంగాణ, మణిపూర్, మిజోరాం మరియు గోవాలలో పది ట్రైబల్ ఫ్రీడమ్ ఫైటర్ మ్యూజియంలను మంజూరు చేసింది. 15 వ తేదీననవంబర్ 2021 జనజాతీయ గౌరవ్ దివాస్ నాడు, జార్ఖండ్లోని భగవాన్ బిస్వా ముండా ట్రైబల్ ఫ్రీడమ్ ఫైటర్ మ్యూజియంను ప్రధానమంత్రి శ్రీ నరేంద్ర మోదీ జాతికి అంకితం చేశారు. నర్మదా జిల్లాలోని గురుదేశ్వర్లో ఏర్పాటు చేయబడిన మ్యూజియం నేషనల్ మ్యూజియం అవుతుంది, ఇక్కడ 16 ప్రధాన గ్యాలరీలలో భారతదేశం అంతటా గిరిజన స్వాతంత్ర్య ఉద్యమాలకు అంకితం చేయబడుతుంది. నిర్మాణంలో ఉన్న మ్యూజియం యూనిటీ విగ్రహం నుండి దాదాపు 6 కి.మీ.
2017 నుండి, 13 జాతీయ స్థాయి కమిటీ సమావేశాలు జరిగాయి, ఈ మ్యూజియంల పౌర మరియు క్యూరేషనల్ అంశాలపై వారి సిఫార్సులు అందించబడ్డాయి. జాతీయ స్థాయి కమిటీ  గరుడేశ్వర్లో చివరిసారి సమావేశమైంది, ఇక్కడ గిరిజన వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ కార్యదర్శి మరియు సాంస్కృతిక మంత్రిత్వ శాఖ, న్యూఢిల్లీ కార్యదర్శి మరియు వివిధ ప్రాంతాల నిపుణులు జాతీయ మ్యూజియం కోసం సూచనలు ఇచ్చారు. NLS యొక్క సిఫార్సుల ఫలితంగా, భోపాల్లో కార్యశాల నిర్వహించబడింది.
గిరిజన వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ సంయుక్త కార్యదర్శి డాక్టర్ నావల్జిత్ కపూర్ పది మంది స్వాతంత్ర్య సమరయోధుల మ్యూజియంల అవలోకనాన్ని సమర్పించారు. రాబోయే అన్ని గిరిజన మ్యూజియాలు మరియు కంటెంట్ ను పరిశీలించడానికి మరియు గిరిజన సంస్కృతికి అనుగుణంగా క్యూరేషన్ ను ఎన్ ఎల్ సి సూచించిన విధంగా గిరిజన కమ్యూనిటీల సహకారంతో అభివృద్ధి చేయడానికి ఒక రాతపూర్వక ఎస్ వోపి  ముసాయిదాను రూపొందించాలని ఆయన సూచించారు. ఎన్ ఎల్ సి సమావేశాల సిఫారసు మరియు రెండు రోజుల వర్క్ షాప్ యొక్క ఆశించిన ఫలితాల ఆధారంగా ఎజెండాను కూడా ఆయన పంచుకున్నారు.
ప్రిన్సిపల్ కార్యదర్శి గుజరాత్ శ్రీ మురళీ కృష్ణ మరియు శ్రీమతి పల్లవి జైన్ ప్రిన్సిపల్ కార్యదర్శి, గుజరాత్ మరియు మధ్యప్రదేశ్ లోని చింద్వారాలో మ్యూజియంల అభివృద్ధిలో తమ అనుభవాలను పంచుకున్నారు.
వర్క్షాప్లో ప్రతి గిరిజన ఉద్యమం యొక్క థీమ్ మరియు ప్లాట్ అభివృద్ధికి సంబంధించిన ప్రధాన అంశాలు చర్చించబడ్డాయి. ఆర్కిటెక్చరల్ డిజైన్ మొత్తం థీమ్/కథకు అనుగుణంగా ఉండాలి. ప్రతి రాష్ట్రానికి వాస్తవికత, ప్రామాణికత మరియు పదార్థం యొక్క నిజమైన ప్రాముఖ్యతను పరిచయం చేయడం మరియు సినర్జీపై దృష్టి పెట్టడం, జ్ఞానం, వనరులు మరియు నైపుణ్యం యొక్క సరైన మిశ్రమాన్ని నిర్ధారించడం, అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలతో సమానంగా సాంకేతికతను పెంచడం, సాంకేతిక పరిజ్ఞానం యొక్క అప్-గ్రేడేషన్ మరియు ఆర్కిటెక్చర్తో కథ చెప్పడం బహిరంగ చర్చలు. అవసరమైన ప్రాంతం యొక్క తోటపనిపై ప్రతి రాష్ట్రంతో నిర్వహించబడ్డాయి. 5 వివిధ రంగాలకు చెందిన నిపుణులతో ప్రాంతీయ కమిటీలు ఏర్పాటయ్యాయి, వీరు మెటీరియల్ డెవలప్మెంట్ మరియు డిస్కవరీ మరియు కళాఖండాల ఎంపిక, హస్తకళాకారులు మరియు మెటీరియల్ల గుర్తింపు మరియు ఆమోదం కోసం ప్రాజెక్ట్ యొక్క క్యూరేటోరియల్ ప్లానింగ్ మరియు అమలును వేగవంతం చేయడంలో సహాయపడతారు. మ్యూజియం యొక్క వివిధ అంశాలు మరియు విషయాలు, కాలం మరియు పౌర నిర్మాణానికి సంబంధించి వివిధ విధానాలపై నిపుణులతో కూలంకషంగా చర్చించారు. నిపుణులు పలు సూచనలు చేశారు.
వివిధ నేపథ్యాల నుండి అనేక మంది నిపుణులు రాష్ట్రీయ మానవ్ సంగ్రహాలయ , భోపాల్తో అనుబంధం కలిగి ఉన్నారు. పాల్గొనేవారు భారతదేశం అంతటా క్యూరేషనల్ ఆర్టిస్టులతో లింక్లను కలిగి ఉన్న RMSని కూడా సందర్శించారు. RMS నుండి నిపుణులు ఈ మ్యూజియంల అభివృద్ధిలో వారి నైపుణ్యం మరియు సేవలను అందించారు మరియు RMS తో అందుబాటులో ఉన్న నైపుణ్యాన్ని సరిగ్గా ఉపయోగించుకోవాలని సూచించారు.
NLC, నిపుణుల సలహాదారు డాక్టర్ కళ్యాణ్ కుమార్ చక్రవర్తి, నిరంతరం మారుతున్న కథనం, ఆఫ్సైట్ ప్రదర్శన, గిరిజన సంఘాల ప్రతినిధుల ప్రమేయం మరియు మ్యూజియం యొక్క సుస్థిరత మరియు పునర్విభజన ఆలోచనలతో సహా డిజిటల్ ఆర్కైవ్ను రూపొందించాలని నొక్కి చెప్పారు.
యునెస్కో అధ్యక్షుడు మరియు మ్యూజియంల రంగంలో విస్తృతమైన అంతర్జాతీయ అనుభవం ఉన్న మ్యూజియం నిపుణుడు, ప్రొ. అమరేశ్వర్ గల్లా మ్యూజియం సామర్థ్యాన్ని పెంపొందించడం, జాతీయ ఫ్రేమ్వర్క్ను ఏర్పాటు చేయడం మరియు మ్యూజియంలో బహుళ డిమాండ్లు మరియు దృక్పథాలను చేర్చడంపై దృష్టి పెట్టాలని అమరేశ్వర్ గల్లా సూచించారు. ప్రాజెక్ట్ యొక్క సమర్థవంతమైన అమలు కోసం ప్రాథమిక విధానాలు మరియు నిర్మాణాల తయారీపై కూడా ఆయన ఉద్ఘాటించారు.
మిస్టర్ సంజయ్ ప్రసాద్, మాజీ ACS మరియు ప్రస్తుతం రాష్ట్ర ఎన్నికల కమీషనర్, చాలా గిరిజన పత్రాలు వలసవాద దృక్పథాన్ని ప్రతిధ్వనిస్తాయి కాబట్టి విషయాన్ని ఎంచుకోవడంలో జాగ్రత్త వహించాలని సూచించారు.
శ్రీ. నీతిరాజ్, డైరెక్టర్ టి.ఆర్.ఐ. ఎమ్.పి. శ్రీ. ఎ.బి. ఓటా, డైరెక్టర్ టి.ఆర్.ఐ. ఒడిశా, శ్రీ. రణేంద్ర కుమార్, డైరెక్టర్ టి.ఆర్.ఐ. జార్ఖండ్ మరియు టి.ఆర్.ఐ. చత్తీస్ గఢ్ డైరెక్టర్ శ్రీమతి షమిఅబిది తమ రాష్ట్రాలలోని మ్యూజియంల గురించి చర్చించారు. గిరిజన ఉద్యమాలు చాలావరకు ఈ రాష్ట్రాల్లోనే జరిగాయి కాబట్టి, అందుబాటులో ఉన్న చాలా విషయాలు బ్రిటిష్ వారిచే లేదా మౌఖిక చరిత్ర, జానపదాలు మరియు కథల ఆధారంగా డాక్యుమెంట్ చేయబడ్డాయి, గిరిజన ఉద్యమాలకు సంబంధించిన కంటెంట్ యొక్క వాస్తవికతను కమ్యూనిటీ నాయకుల ద్వారా ఎలా ధృవీకరించాలో మరియు గిరిజన చరిత్రపై పనిచేసే చరిత్రకారులచే పరిశీలించాల్సిన అవసరం ఉందని వారు నొక్కిచెప్పారు.
శ్రీమతి మీరా దాస్, ఒక స్వతంత్ర వాస్తుశిల్పి మరియు ప్రణాళికా నిపుణురాలు, ఆయా తెగలకు చెందిన సభ్యులను నిమగ్నం చేయడం ద్వారా మ్యూజియంలో గిరిజన స్వరాన్ని నిమగ్నం చేయాలని సూచించారు. డాక్టర్ వినయ్ కుమార్, ప్రాచీన చరిత్ర విభాగం, బిహెచ్ యు వారణాసి, శ్రీ చండీ ప్రసాద్, స్కూల్ ఆఫ్ హ్యుమానిటీస్, నేషనల్ రైల్ అండ్ ట్రాన్స్ పోర్టేషన్ ఇన్ స్టిట్యూట్, వడోద్ర, డాక్టర్ సరిత్ చౌదరి, డాక్టర్ ఎస్ బి ఓటా, ఐజిఆర్ ఎంఎస్ మాజీ డైరెక్టర్లు తమ అనుభవాలను పంచుకున్నారు మరియు కంటెంట్ అభివృద్ధి, శోధన మరియు కళాకారులు మరియు కళాఖండాల ఎంపికలో సంబంధిత టిఆర్ ఐలకు నిపుణుల సలహాలను అందించడానికి ముందుకొచ్చారు.
ప్రో. సుభద్ర చన్నా, ఢిల్లీ విశ్వవిద్యాలయం కూడా మ్యూజియం స్థలాన్ని సేంద్రీయంగా ఉంచడం మరియు అభివృద్ధి చెందడం యొక్క ప్రాముఖ్యతను నొక్కిచెప్పారు, అదే సమయంలో గిరిజనుల డిమాండ్లను ముందుభాగంలో ఉంచారు, అనేక మంది రచయితల దృక్కోణాలను ఒకే కథనంలో ప్రదర్శించారు. అదనంగా, వారు 'పవిత్ర ప్రదేశం' భావన మరియు సందర్శకులకు అడవుల వాసన మరియు గ్యాలరీలలో గిరిజనుల ఆహారం మరియు గిరిజన పాటలను ఉపయోగించడం వంటి విభిన్న అనుభవాలను చేర్చడం గురించి చర్చించారు.
భువనేశ్వర్లోని ఉత్కల్ యూనివర్సిటీ ఆఫ్ కల్చర్ మాజీ వైస్ చాన్స్లర్, ఐజీఆర్ఎంఎస్ మాజీ డైరెక్టర్ డాక్టర్ కేకే మిశ్రా, మానవ శాస్త్రవేత్త, విద్యావేత్త, ఐజీఆర్ఎంఎస్ మాజీ డైరెక్టర్, కథనం, కమ్యూనిటీ నిమగ్నతపై ప్రత్యేక దృష్టి పెట్టాలని సూచించారు. గిరిజన స్వాతంత్ర్యోద్యమం యొక్క ప్రాతినిధ్యం సమయం మరియు స్థలానికి సంబంధించినదిగా ఉండాలని కూడా ఆయన పేర్కొన్నారు. మ్యూజియంలో ప్రదర్శించడానికి ముందు కథాంశం సమగ్రంగా అధ్యయనం చేయాల్సిన అవసరం ఉంది.
వర్క్ షాప్ సందర్భంగా, వర్క్ షాప్ల నుండి నేర్చుకున్న విషయాలను చర్చించడానికి మరియు వివిధ మ్యూజియంల పురోగతిని పర్యవేక్షించడానికి ప్రాంతీయ వర్క్ షాప్లను నిర్వహించాలని నిర్ణయించారు.