పర్యావరణం, అడవులు, మరియు వాతావరణ మార్పు మంత్రిత్వ శాఖ
ప్రాజెక్ట్ చిరుత
నేషనల్ టైగర్ కన్జర్వేషన్ అథారిటీ
 ఆదేశాల మేరకు దక్షిణాఫ్రికాలోని ప్రిటోరియా విశ్వవిద్యాలయం వెటర్నరీ సైన్స్ ఫ్యాకల్టీ వెటర్నరీ వైల్డ్ లైఫ్ సైంటిస్ట్ అడ్రియన్ టోర్డిఫ్, విన్సెంట్ వాన్ డాన్ మెర్వే, మేనేజర్, చిరుత మెటాపాపులేషన్ ప్రాజెక్ట్, ది మెటాపాప్యులేషన్ ఇనిషియేటివ్, దక్షిణాఫ్రికా; ఖమర్ ఖురేషీ, లీడ్ సైంటిస్ట్, వైల్డ్ లైఫ్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇండియా, డెహ్రాడూన్, అమిత్ మాలిక్, ఇన్ స్పెక్టర్ జనరల్ ఆఫ్ ఫారెస్ట్, నేషనల్ టైగర్ కన్జర్వేషన్ అథారిటీ, న్యూఢిల్లీ తో కూడిన నిపుణుల బృందం 2023 ఏప్రిల్ 30 న కునో నేషనల్ పార్క్ ను సందర్శించి ప్రాజెక్ట్ చీతా ప్రస్తుత స్థితిని సమీక్షించారు. ఈ బృందం ప్రాజెక్టుకు సంబంధించిన అన్ని కోణాలను పరిశీలించి, ముందుకు సాగే మార్గంపై సమగ్ర నివేదికను సమర్పించింది. భారతదేశంలో ఈ జాతిని దాని చారిత్రక పరిధిలో తిరిగి స్థాపించే ప్రతిష్టాత్మక ప్రాజెక్టు ప్రారంభ దశలో 2022 సెప్టెంబర్, 2023 ఫిబ్రవరిలో దక్షిణ ఆఫ్రికా నుండి ఇరవై చిరుతలను విజయవంతంగా కునో నేషనల్ పార్క్  కు తరలించినట్లు బృందం గుర్తించింది.
చట్టబద్ధంగా సంరక్షించబడిన ప్రాంతాలలో 100 000 చదరపు కిలోమీటర్ల వరకు ఆవాసాలు , జాతులకు అదనంగా 600 000 చదరపు కిలోమీటర్ల నివాసయోగ్యమైన భూభాగాన్ని అందించడం ద్వారా ప్రపంచ చిరుత సంరక్షణ ప్రయత్నాలకు ప్రయోజనం చేకూర్చాలని ఈ ప్రాజెక్టు ఉద్దేశిస్తోంది. చిరుతలు మాంసాహార శ్రేణిలో ఒక ప్రత్యేకమైన పర్యావరణ పాత్రను పోషిస్తాయి . వాటి పునరుద్ధరణ భారతదేశంలో పర్యావరణ ఆరోగ్యాన్ని మెరుగుపరుస్తుందని భావిస్తున్నారు. ఒక ఆకర్షణీయమైన జాతిగా, చిరుత గతంలో నిర్లక్ష్యం చేయబడిన ప్రాంతాలలో సాధారణ రక్షణ , పర్యావరణ పర్యాటకాన్ని మెరుగుపరచడం ద్వారా భారతదేశ విస్తృత సంరక్షణ లక్ష్యాలకు కూడా ప్రయోజనం చేకూరుస్తుంది.
ఇంతటి సంక్లిష్టమైన ప్రాజెక్టు అనేక సవాళ్లను ఎదుర్కోవడంలో ఆశ్చర్యం లేదు. ఇది అడవి, పెద్ద మాంసాహార జాతి సంబంధిత మొదటి ఖండాంతర పునఃప్రవేశం, అందువల్ల పోల్చదగిన చారిత్రక పూర్వాపరాలు లేవు. జాగ్రత్తగా రూపొందించిన ప్రణాళిక , పకడ్బందీ అమలు కారణంగా, మొత్తం ఇరవై
చిరుతలూ మధ్యప్రదేశ్ లోని కె ఎన్ పి లో ప్రయోజనదాయకంగా నిర్మించిన క్వారంటైన్ , పెద్ద అనుకూల శిబిరాలకు ప్రారంభ నిర్బంధం, క్వారంటైన్ , సుదీర్ఘ రవాణా నుండి తప్పించుకున్నాయి.
చిరుతలను స్వేచ్చగా తిరుగాడే పరిస్థితులలోకి విడుదల చేయడం గణనీయమైన ప్రమాదాలను కలిగిస్తుంది. కునో మాదిరి భారతదేశంలోని రక్షిత ప్రాంతాలకు కంచెలు లేవు. తద్వారా జంతువులు తమకు నచ్చిన విధంగా పార్కులోకి, బయటకు వెళ్లేందుకు స్వేచ్ఛ ఉంటుంది. ఇతర పెద్ద మాంసాహారుల మాదిరిగానే చిరుతలు కూడా తమకు పరిచయం లేని బహిరంగ వ్యవస్థలలోకి తిరిగి ప్రవేశపెట్టిన తరువాత ప్రారంభ కొన్ని నెలల్లో వాటి కదలికలు విస్తృతంగా ఉంటాయి. ఈ కదలికలు అనూహ్యమైనవి . ఇంకా అనేక అంశాలపై ఆధారపడి ఉంటాయి. చాలా నెలల తరువాత చిరుతలు తమ స్వంత కమ్యూనికేషన్ నెట్వర్క్ ను ఏర్పాటు చేసుకోవాలి . సాపేక్షంగా స్థిరమైన ఆవాస పరిధిలో స్థిరపడాలి. ఈ దశలో
వ్యక్తిగతంగా చిరుతలు తిరిగి ప్రవేశపెట్టబడిన సమూహం నుండి పూర్తిగా వేరుపడకుండా ఉండటం చాలా ముఖ్యం, ఎందుకంటే అవి సంతానోత్పత్తిలో పాల్గొనవు. తద్వారా జన్యుపరంగా వేరు చేయబడతాయి.
కె.ఎన్.పి.లో చిరుతలను మోసుకెళ్లే సామర్థ్యానికి సంబంధించి రెండు అంశాలను కూడా గమనించాలి; మొదటిది, చిరుతలు తమ నివాస పరిధులను సరిగ్గా స్థాపించే వరకు కె ఎన్ పి లో ఖచ్చితమైన మోయగల చిరుత సామర్థ్యాన్ని నిర్ణయించడం అసాధ్యం. రెండవది, చిరుతల నివాస పరిధులు ఎర సాంద్రత ,అనేక ఇతర కారకాలపై ఆధారపడి గణనీయంగా అతివ్యాప్తి చెందుతాయి. నమీబియా , తూర్పు ఆఫ్రికాలోని ఇతర పర్యావరణ వ్యవస్థల ఆధారంగా కె ఎన్ పి లో చిరుతల అంచనా సామర్థ్యం గురించి చాలా మంది అంచనాలు వేసినప్పటికీ, జంతువులను విడిచిపెట్టిన తరువాత, నివాస పరిధులను స్థాపించిన తరువాత మాత్రమే రిజర్వ్ లో ఉండగల జంతువుల వాస్తవ సంఖ్యను అంచనా వేయవచ్చు.
ఆఫ్రికాలోని వివిధ చిరుత జనాభాకు చిరుత నివాస-శ్రేణి పరిమాణాలు ,జనాభా సాంద్రతలు తీవ్రంగా మారుతూ ఉంటాయి. స్పష్టమైన కారణాల వల్ల, భారతదేశంలో చిరుతల కోసం ఉపయోగకరమైన ప్రాదేశిక జీవావరణ శాస్త్ర డేటా ఇంకా మన వద్ద లేదు.
ఇప్పటి వరకు నమీబియాకు చెందిన నాలుగు చిరుతలను కంచె వేసిన శిబిరాల నుంచి కె ఎన్ పి లో స్వేచ్ఛాయుత పరిస్థితుల్లోకి విడుదల చేశారు. రెండు మగ  చిరుతలు పార్కులోనే ఉంటూ పార్కు సరిహద్దులు దాటి బయటి ప్రకృతి లోకి ప్రవేశించేందుకు ఆసక్తి చూపలేదు. ఆషా అనే ఆడ చిరుత బఫర్ జోన్ దాటి కె ఎన్ పి తూర్పు వైపు రెండు అన్వేషణాత్మక విహారయాత్రలు చేసింది, కాని విస్తృతమైన కునో భూభాగంలోనే ఉండిపోయింది. కానీ మానవ ఆధిపత్య ప్రాంతాలలోకి ప్రవేశించలేదు. మరో మగ  చిరుత రెండు సార్లు పార్కు హద్దుల వెలుపలి ప్రాంతాలలో తిరిగి , రెండవ సారి తిరుగుతున్న సమయంలో ఉత్తర ప్రదేశ్ సరిహద్దు సమీపంలోని వ్యవసాయ భూముల లోకి ప్రవేశించింది. పశువైద్య బృందం ఆ చిరుతను పట్టుకుని తిరిగి కె ఎన్ పి లోని పునరావాస శిబిరానికి తరలించింది. అన్ని చిరుతలకు శాటిలైట్ కాలర్లను అమర్చారు, ఇవి పరిస్థితిని బట్టి రోజుకు రెండుసార్లు లేదా అంతకంటే ఎక్కువసార్లు వాటి స్థానాన్ని నమోదు చేస్తాయి. విడుదల చేసిన చిరుతలను 24 గంటలూ రొటేటింగ్ షిఫ్టుల్లో అనుసరించడానికి మానిటరింగ్ బృందాలను నియమించారు, చిరుత సాధారణ ప్రవర్తన, పరిధిని అనుమతించడానికి కొంత దూరం ఉంచారు. ఈ బృందాలు జంతువులు ఈ బృందాలు జంతువులు వేటాడిన ఆహారం , వాటి ప్రవర్తన, ఏదైనా ముఖ్యమైన ఇతర సమాచారాన్ని నమోదు చేస్తాయి. చిరుతలు వ్యక్తిగతంగా నివాస ఇంటి పరిధులను స్థాపించే వరకు ఈ విస్తృత పర్యవేక్షణ కొనసాగడం చాలా ముఖ్యం.
ఈ బృందం చాలా చిరుతలను దూరం నుండి పరిశీలించింది.జంతువులను సాకడానికి ప్రస్తుత విధానాలు , ప్రోటోకాల్స్ ను అంచనా వేసింది. చిరుతలన్నీ మంచి శారీరక స్థితిలో ఉన్నాయి, క్రమమైన వ్యవధిలో చంపడం , సహజ ప్రవర్తనలను ప్రదర్శిస్తాయి. కె ఎన్ పి లో అటవీశాఖ అధికారులతో చర్చించిన అనంతరం తదుపరి తీసుకోవాల్సిన చర్యలపై వారు ఏకాభిప్రాయానికి వచ్చారు.జూన్ లో రుతుపవనాలు ప్రారంభం కావడానికి ముందు మరో ఐదు చిరుతలను  కె ఎన్ పి లో స్వేచ్ఛగా తిరిగే పరిస్థితులకు శిబిరాల నుంచి విడుదల చేయనున్నారు.
మానిటరింగ్ బృందాలు వాటి విడుదల కోసం ప్రవర్తనా లక్షణాలు , దగ్గరగా వెళ్లగలగడం ఆధారంగా వ్యక్తులను ఎంపిక చేశారు. ఇప్పటికే విడుదలైన చిరుతల తరహాలోనే ఈ చిరుతలను పర్యవేక్షించనున్నారు.మిగిలిన 10 చిరుతలు వర్షాకాలం వరకు అవి అలవాటు పడిన శిబిరాల్లోనే ఉంటాయి.ఈ చిరుతలు అనుకూల శిబిరాల్లో ఎక్కువ స్థలాన్ని ఉపయోగించుకోవడానికి నిర్దిష్ట మగ , ఆడ మధ్య పరస్పర చర్యలు జరగడానికి అనుమతించడానికి కొన్ని అంతర్గత ద్వారాలను తెరిచి ఉంచుతారు.సెప్టెంబరులో రుతుపవనాలు ముగిశాక పరిస్థితిని పునఃసమీక్షిస్తారు. మెటా జనాభాను ఏర్పాటు చేయడానికి చీతా పరిరక్షణ కార్యాచరణ ప్రణాళిక ప్రకారం గాంధీసాగర్, ఇతర ప్రాంతాలకు కె ఎన్ పి లేదా పరిసర ప్రాంతాలకు తదుపరి విడుదలలు ప్రణాళికాబద్ధంగా చేయబడతాయి.చిరుతలు కె ఎన్ పి నుండి బయటకు వెళ్ళడానికి అనుమతించబడతాయి. అవి గణనీయమైన ప్రమాదంలో ఉన్న ప్రాంతాలలోకి ప్రవేశించడానికి సాహసించకపోతే తిరిగి స్వాధీనం చేసుకోబడవు. అవి స్థిరపడిన తర్వాత వాటి ఐసోలేషన్ స్థాయిని అంచనా వేస్తారు. సమూహంతో వాటి కనెక్టివిటీని పెంచడానికి తగిన చర్యలు తీసుకుంటారు.మార్చిలో ప్రసవించిన ఆడ చిరుత తన నాలుగు పిల్లలను వేటాడి పెంచడానికి తన శిబిరంలోనే ఉంటుంది.
ప్రాజెక్టులో ఇటీవల రెండు చిరుతలు మృతి పై సమాచారం:నమీబియాకు చెందిన సాషా అనే ఆరేళ్ల బాలిక జనవరి చివరిలో అస్వస్థతకు గురైంది. దాని రక్త పరీక్ష ఫలితాలు దీర్ఘకాలిక మూత్రపిండాల లోపం ఉందని సూచించాయి. కె.ఎన్.పి.లోని పశువైద్య బృందం ఆమెను విజయవంతంగా స్థిరీకరించింది, కాని తరువాత మార్చిలో మరణించింది. పోస్టుమార్టం ప్రాథమిక నిర్ధారణ అయింది. దీర్ఘకాలిక మూత్రపిండ వైఫల్యం బందీ చిరుతలు, అనేక ఇతర బందీ ఫెలిడ్ జాతులలో ఒక సాధారణ సమస్య. సాషా నమీబియాలోని అడవిలో జన్మించింది, కాని ఆమె జీవితంలో ఎక్కువ భాగం సిసిఎఫ్ వద్ద బందీ పరిస్థితులలో గడిపింది. ఫెలిడ్లలో మూత్రపిండ వ్యాధికి అంతర్లీన కారణాలు తెలియదు, కానీ సాధారణంగా పరిస్థితి నెమ్మదిగా అభివృద్ధి చెందుతుంది, క్లినికల్ లక్షణాలు కనిపించడానికి చాలా నెలలు లేదా సంవత్సరాలు పడుతుంది.
ఈ వ్యాధి అంటువ్యాధి కాదు . ఒక జంతువు నుండి మరొక జంతువుకు వ్యాప్తి చెందదు. అందువల్ల ఈ ప్రాజెక్టులో ఉన్న ఇతర చిరుతలకు ఎలాంటి ప్రమాదం ఉండదు. ఈ పరిస్థితికి రోగ నిరూపణ చాలా పేలవంగా ఉంది ప్రస్తుతం సమర్థవంతమైన లేదా నైతిక చికిత్స ఎంపికలు కూడా లేవు. ఈ పరిస్థితికి రోగలక్షణ చికిత్స సాషా విషయంలో చూసినట్లుగా తాత్కాలిక మెరుగుదలను మాత్రమే అందిస్తుంది.దక్షిణాఫ్రికాకు చెందిన ఉదయ్ అనే వృద్ధ చిరుత లో ఏప్రిల్ 23న క్వారంటైన్ క్యాంపు నుంచి పెద్ద శిబిరంలోకి విడుదలైన వారం రోజులకే తీవ్రమైన న్యూరోమస్కులర్ లక్షణాలు కనిపించాయి.
మార్నింగ్ మానిటరింగ్ సమయంలో ఆ చిరుత సమన్వయం లేని రీతిలో తిరుగుతున్నట్టు, తల ఎత్తలేక పోతున్నట్టు గుర్తించారు. కె ఎన్ పి వెటర్నరీ టీం ఆ చిరుతకు మత్తుమందు ఇచ్చి చికిత్స అందించింది. దాని పరిస్థితిని బాగా అర్థం చేసుకోవడానికి వీలుగా ల్యాబ్ కు పంపడానికి రక్తం ,ఇతర నమూనాలను సేకరించారు. అయితే, దురదృష్టవశాత్తూ అదే రోజు మధ్యాహ్నం అది మరణించింది. అదనపు వన్యప్రాణి పశువైద్యులు, వెటర్నరీ పాథాలజిస్టులను రప్పించి పోస్టుమార్టం నిర్వహించారు.
ప్రాథమిక పరీక్షలో అది టెర్మినల్ కార్డియో-పల్మనరీ ఫెయిల్యూర్ కారణంగా మరణించి ఉండవచ్చని తేలింది. అనేక పరిస్థితుల చివరి దశలలో గుండె, ఊపిరితిత్తుల వైఫల్యం సాధారణం. ఇంకా సమస్య అంతర్లీన కారణం గురించి ఎక్కువ సమాచారాన్ని అందించదు.
ఇది ప్రారంభ న్యూరోమస్కులర్ లక్షణాలను కూడా వివరించదు. దాని మెదడులో సంభావ్య రక్తస్రావం స్థానికీకరించిన ప్రాంతం మినహా మిగిలిన అవయవ కణజాలాలు సాపేక్షంగా సాధారణమైనవిగా కనిపించాయి. గాయం లేదా సంక్రమణ సంబంధిత ఇతర సంకేతాలు లేవు. విశ్లేషణ కోసం అనేక కణజాల నమూనాలను సేకరించారు. ముఖ్యంగా, దాని సాపేక్షంగా సాధారణ రక్త ఫలితాలు , సాధారణ తెల్ల రక్త కణాల సంఖ్య ప్రకారం ఇతర జంతువులకు ప్రమాదం కలిగించే ఎటువంటి అంటువ్యాధితో అది బాధపడలేదని సూచిస్తుంది. ఏదైనా నిర్ధారణకు రావడానికి ముందు హిస్టోపాథాలజీ, టాక్సికాలజీ నివేదికలను ఇంకా ఖరారు చేయాల్సి ఉంది. మిగతా చిరుతలను నిశితంగా పరిశీలించామని, వాటిలో ఏ ఒక్కటి కూడా ఇలాంటి లక్షణాలను చూపించలేదని తెలిపారు. అవన్నీ వారంతా సంపూర్ణ ఆరోగ్యంగా కనిపిస్తున్నాయి. తమ కోసం వేటాడు తున్నాయి. ఇతర సహజ ప్రవర్తనలను ప్రదర్శిస్తున్నాయి.