ప్రధాన మంత్రి కార్యాలయం
ముఖ్యమంత్రులు, హైకోర్టుల ప్రధాన న్యాయమూర్తుల సంయుక్త సమావేశంలో ప్రధానమంత్రి ప్రసంగం పాఠం
గౌరవనీయులైన భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి శ్రీ ఎన్వి రమణ జీ, జస్టిస్ శ్రీ యుయు లలిత్ జీ, దేశ న్యాయ మంత్రి శ్రీ కిరణ్ రిజిజు జీ, సహాయమంత్రి ప్రొ. ఎస్పీ సింగ్ బఘేల్ జీ, గౌరవనీయులైన అన్ని రాష్ట్రాల ముఖ్యమంత్రులు, యుటిల లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్లు, భారత సర్వోన్నత న్యాయస్థానం యొక్క గౌరవనీయులైన న్యాయమూర్తులు, హైకోర్టుల ప్రధాన న్యాయమూర్తులు, విశిష్ట అతిథులు, హాజరైన ఇతర ప్రముఖులందరూ, స్త్రీలు మరియు పెద్దమనుషులు,
రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రులు, హైకోర్టుల ప్రధాన న్యాయమూర్తుల ఈ ఉమ్మడి సదస్సు మన రాజ్యాంగ సౌందర్యానికి సజీవ చిత్రణ. ఈ సందర్భంగా మీ అందరితో కొన్ని క్షణాలు గడిపే అవకాశం కూడా లభించినందుకు సంతోషిస్తున్నాను. మన దేశంలో, న్యాయవ్యవస్థ పాత్ర రాజ్యాంగ సంరక్షకుడిది అయితే, చట్టసభ పౌరుల ఆకాంక్షలకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది. రాజ్యాంగంలోని ఈ రెండు విభాగాల కలయిక, ఈ సమతుల్యత దేశంలో సమర్థవంతమైన మరియు సమయానుకూలమైన న్యాయ వ్యవస్థ కోసం రోడ్మ్యాప్ను సిద్ధం చేస్తుందని నేను నమ్ముతున్నాను. ఈ కార్యక్రమానికి మీ అందరికీ నా హృదయపూర్వక శుభాకాంక్షలు తెలియజేస్తున్నాను.
సహచరులారా,
గతంలోనూ ముఖ్యమంత్రులు, ప్రధాన న్యాయమూర్తుల ఈ ఉమ్మడి సదస్సులు జరిగాయి. మరియు, దేశం కోసం వారి నుండి ఎల్లప్పుడూ కొన్ని కొత్త ఆలోచనలు ఉద్భవించాయి. కానీ, ఈసారి ఈ ఘటన మరింత ప్రత్యేకం. దేశం స్వాతంత్య్ర వేడుకలను జరుపుకుంటున్న తరుణంలో ఈరోజు ఈ సదస్సు జరుగుతోంది. ఈ 75 సంవత్సరాల స్వాతంత్ర్యం న్యాయవ్యవస్థ మరియు కార్యనిర్వాహక వ్యవస్థ రెండింటి పాత్రలు మరియు బాధ్యతలను నిరంతరం స్పష్టం చేసింది. అవసరమైన చోట, ఈ సంబంధం దేశానికి దిశానిర్దేశం చేయడానికి నిరంతరం అభివృద్ధి చెందింది. ఈ రోజు, స్వాతంత్ర్య మకరంద పండుగలో, దేశం కొత్త అమృత తీర్మానాలు తీసుకుంటున్నప్పుడు, కొత్త కలలు కంటున్నప్పుడు, మనం కూడా భవిష్యత్తు వైపు చూడవలసి ఉంటుంది. 2047లో దేశానికి స్వాతంత్య్రం వచ్చి 100 ఏళ్లు పూర్తవుతున్నప్పుడు, దేశంలో ఎలాంటి న్యాయ వ్యవస్థను మనం చూడాలనుకుంటున్నాం? 2047 నాటి భారతదేశ ఆకాంక్షలను నెరవేర్చగలిగేలా, వాటిని నెరవేర్చగలిగేలా మన న్యాయ వ్యవస్థను ఎలా సమర్థంగా మార్చగలం, ఈ ప్రశ్నలే నేడు మన ప్రాధాన్యతగా ఉండాలి. అమృతకల్లో మన దృక్పథం అటువంటి న్యాయ వ్యవస్థగా ఉండాలి, దీనిలో న్యాయం అందుబాటులో ఉంటుంది, న్యాయం వేగంగా ఉంటుంది మరియు అందరికీ న్యాయం జరుగుతుంది.
సహచరులారా,
దేశంలో న్యాయం జాప్యాన్ని తగ్గించేందుకు ప్రభుత్వం తన స్థాయి నుంచి అన్ని ప్రయత్నాలు చేస్తోంది. మేము న్యాయవ్యవస్థ బలాన్ని పెంచడానికి ప్రయత్నిస్తున్నాము, న్యాయపరమైన మౌలిక సదుపాయాలను మెరుగుపరచడానికి ప్రయత్నాలు జరుగుతున్నాయి. కేసు నిర్వహణకు ICT వినియోగం కూడా ప్రారంభించబడింది. సబార్డినేట్ కోర్టులు, జిల్లా కోర్టుల నుంచి హైకోర్టుల వరకు కూడా ఖాళీల భర్తీకి ప్రయత్నాలు జరుగుతున్నాయి. దీనితో పాటు, న్యాయపరమైన మౌలిక సదుపాయాలను బలోపేతం చేయడానికి దేశంలో విస్తృతమైన పని కూడా జరుగుతోంది. ఇందులో రాష్ట్రాలు కూడా పెద్ద పాత్ర పోషించాలి.
సహచరులారా,
నేడు ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న పౌరుల హక్కుల కోసం, వారి సాధికారత కోసం సాంకేతికత ఒక ముఖ్యమైన సాధనంగా మారింది. మన న్యాయవ్యవస్థలో కూడా, సాంకేతికత యొక్క అవకాశాల గురించి మీ అందరికీ తెలుసు. మన గౌరవనీయులైన న్యాయమూర్తులు ఈ చర్చను ఎప్పటికప్పుడు ముందుకు తీసుకువెళుతున్నారు. భారత ప్రభుత్వం కూడా డిజిటల్ ఇండియా మిషన్లో న్యాయ వ్యవస్థలో సాంకేతికత యొక్క అవకాశాలను ముఖ్యమైన భాగంగా పరిగణిస్తుంది. ఉదాహరణకు, ఈ-కోర్టుల ప్రాజెక్ట్ నేడు మిషన్ మోడ్లో అమలు చేయబడుతోంది. సుప్రీంకోర్టు ఇ-కమిటీ మార్గదర్శకత్వంలో న్యాయవ్యవస్థలో సాంకేతికత అనుసంధానం మరియు డిజిటలైజేషన్ పనులు వేగంగా సాగుతున్నాయి. ఈ ప్రచారానికి ప్రత్యేక ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలని, దీనిని ముందుకు తీసుకెళ్లాలని ఇక్కడ ఉన్న ముఖ్యమంత్రులందరినీ మరియు హైకోర్టుల ప్రధాన న్యాయమూర్తులందరినీ కూడా నేను కోరుతున్నాను. డిజిటల్ ఇండియాతో న్యాయవ్యవస్థ ఏకీకరణ నేడు దేశంలోని సామాన్యుల నిరీక్షణగా మారింది. నువ్వు చూడు, నేడు, కొన్ని సంవత్సరాల క్రితం మన దేశానికి డిజిటల్ లావాదేవీలు అసాధ్యంగా పరిగణించబడ్డాయి. అరే మన దేశంలో ఇలా ఎలా జరుగుతుందా అని జనాలు అనుకునేవారు. మరియు దాని పరిధిని నగరాలకే పరిమితం చేయవచ్చని, అంతకు మించి విస్తరించలేమని కూడా భావిస్తున్నారు. కానీ నేడు చిన్న పట్టణాలు మరియు గ్రామాల్లో కూడా డిజిటల్ లావాదేవీలు సాధారణం అవుతున్నాయి. గత ఏడాది ప్రపంచవ్యాప్తంగా జరిగిన ఈ డిజిటల్ లావాదేవీల్లో 40 శాతం డిజిటల్ లావాదేవీలు భారతదేశంలోనే జరిగాయి. గతంలో పౌరులు నెలల తరబడి కార్యాలయాల చుట్టూ తిరగాల్సిన ప్రభుత్వానికి సంబంధించిన ఆ సేవలు ఇప్పుడు మొబైల్లో అందుబాటులో ఉన్నాయి. ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో ఆన్లైన్లో సేవలు, సౌకర్యాలు పొందుతున్న పౌరుడికి న్యాయం పొందే హక్కుపై ఇలాంటి అంచనాలు ఉండటం సహజం. మన దేశంలో ఇలా ఎలా జరుగుతుందనే సందేహం ప్రజలలో ఉండేది. మరియు దాని పరిధిని నగరాలకే పరిమితం చేయవచ్చని, అంతకు మించి విస్తరించలేమని కూడా భావిస్తున్నారు. కానీ నేడు చిన్న పట్టణాలు మరియు గ్రామాల్లో కూడా డిజిటల్ లావాదేవీలు సాధారణం అవుతున్నాయి. గత ఏడాది ప్రపంచవ్యాప్తంగా జరిగిన ఈ డిజిటల్ లావాదేవీల్లో 40 శాతం డిజిటల్ లావాదేవీలు భారతదేశంలోనే జరిగాయి. గతంలో పౌరులు నెలల తరబడి కార్యాలయాల చుట్టూ తిరగాల్సిన ప్రభుత్వానికి సంబంధించిన ఆ సేవలు ఇప్పుడు మొబైల్లో అందుబాటులో ఉన్నాయి. ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో ఆన్లైన్లో సేవలు, సౌకర్యాలు పొందుతున్న పౌరుడికి న్యాయం పొందే హక్కుపై ఇలాంటి అంచనాలు ఉండటం సహజం. మన దేశంలో ఇలా ఎలా జరుగుతుందనే సందేహం ప్రజలలో ఉండేది. మరియు దాని పరిధిని నగరాలకే పరిమితం చేయవచ్చని, అంతకు మించి విస్తరించలేమని కూడా భావిస్తున్నారు. కానీ నేడు చిన్న పట్టణాలు మరియు గ్రామాల్లో కూడా డిజిటల్ లావాదేవీలు సాధారణం అవుతున్నాయి. గత ఏడాది ప్రపంచవ్యాప్తంగా జరిగిన ఈ డిజిటల్ లావాదేవీల్లో 40 శాతం డిజిటల్ లావాదేవీలు భారతదేశంలోనే జరిగాయి. గతంలో పౌరులు నెలల తరబడి కార్యాలయాల చుట్టూ తిరగాల్సిన ప్రభుత్వానికి సంబంధించిన ఆ సేవలు ఇప్పుడు మొబైల్లో అందుబాటులో ఉన్నాయి. ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో ఆన్లైన్లో సేవలు, సౌకర్యాలు పొందుతున్న పౌరుడికి న్యాయం పొందే హక్కుపై ఇలాంటి అంచనాలు ఉండటం సహజం. ఇందులో 40 శాతం డిజిటల్ లావాదేవీలు భారతదేశంలోనే జరుగుతున్నాయి. గతంలో పౌరులు నెలల తరబడి కార్యాలయాల చుట్టూ తిరగాల్సిన ప్రభుత్వానికి సంబంధించిన ఆ సేవలు ఇప్పుడు మొబైల్లో అందుబాటులో ఉన్నాయి. ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో ఆన్లైన్లో సేవలు, సౌకర్యాలు పొందుతున్న పౌరుడికి న్యాయం పొందే హక్కుపై ఇలాంటి అంచనాలు ఉండటం సహజం. ఇందులో 40 శాతం డిజిటల్ లావాదేవీలు భారతదేశంలోనే జరుగుతున్నాయి. గతంలో పౌరులు నెలల తరబడి కార్యాలయాల చుట్టూ తిరగాల్సిన ప్రభుత్వానికి సంబంధించిన ఆ సేవలు ఇప్పుడు మొబైల్లో అందుబాటులో ఉన్నాయి. ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో ఆన్లైన్లో సేవలు, సౌకర్యాలు పొందుతున్న పౌరుడికి న్యాయం పొందే హక్కుపై ఇలాంటి అంచనాలు ఉండటం సహజం.
సహచరులారా,
ఈ రోజు మనం సాంకేతికత మరియు భవిష్యత్ విధానం గురించి మాట్లాడుతున్నప్పుడు, దానిలో ముఖ్యమైన అంశం సాంకేతికతకు అనుకూలమైన మానవ వనరు. నేటి యువత జీవితంలో సాంకేతికత సహజంగా మారింది. యువత యొక్క ఈ నైపుణ్యం వారి వృత్తిపరమైన శక్తిగా ఎలా మారుతుందో మనం నిర్ధారించుకోవాలి. ఈ రోజుల్లో బ్లాక్-చెయిన్స్, ఎలక్ట్రానిక్ డిస్కవరీ, సైబర్-సెక్యూరిటీ, రోబోటిక్స్, ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ మరియు బయో-ఎథిక్స్ వంటి సబ్జెక్టులు అనేక దేశాలలోని న్యాయ విశ్వవిద్యాలయాలలో బోధించబడుతున్నాయి. మన దేశంలో కూడా న్యాయ విద్య ఈ అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా ఉండాలి, అది మనందరి బాధ్యత. ఇందుకోసం కలిసికట్టుగా పనిచేయాలి.
సహచరులారా,
మన గ్రంథాలలో- 'న్యాయమూలం సురజయం స్యాత్' అని చెప్పబడింది. అంటే ఏ దేశంలోనైనా పాలనకు న్యాయమే ఆధారం. కాబట్టి న్యాయం ప్రజలకు సంబంధించినదిగా ఉండాలి, ప్రజల భాషలో ఉండాలి. న్యాయం యొక్క ప్రాతిపదిక సామాన్యుడికి అర్థం కానంత కాలం, అతనికి న్యాయానికి మరియు రాష్ట్ర క్రమానికి చాలా తేడా లేదు. ఈ రోజుల్లో నేను ప్రభుత్వంలో ఒక సబ్జెక్ట్పై నా మనస్సును కొంచెం ఖర్చు చేస్తున్నాను. ప్రపంచంలో ఇలాంటి దేశాలు చాలా ఉన్నాయి. చట్టాలు ఎక్కడ తయారు చేయబడతాయో, అప్పుడు చట్టపరమైన పరిభాషలో ఒక చట్టం ఉంటుంది. కానీ దానితో పాటు మరొక రకమైన చట్టం కూడా ఉంచబడుతుంది. సామాన్యుడి భాషలో జరిగేది, సామాన్యుడి భాషలో జరిగేది, రెండూ చెల్లుబాటయ్యేవే కాబట్టి, న్యాయపరమైన విషయాలను అర్థం చేసుకోవడానికి సామాన్యుడు న్యాయం తలుపులు తట్టాల్సిన అవసరం లేదు. రాబోయే రోజుల్లో మన దేశంలో కూడా చట్టానికి సంబంధించిన పూర్తి చట్టపరమైన పదజాలం ఉండాలని మేము ప్రయత్నిస్తున్నాము, అయితే అదే సమయంలో సామాన్యుడికి కూడా అదే విషయం అర్థమైంది. ఆ భాషలో మరియు అది కూడా అసెంబ్లీలో లేదా పార్లమెంటులో రెండింటినీ కలిపి ఆమోదించాలి, తద్వారా తరువాత సామాన్యులు దాని ఆధారంగా మాట్లాడవచ్చు. ప్రపంచంలోని అనేక దేశాల్లో ఇది ఆచారం. ఇప్పుడు నేను ఒక బృందాన్ని ఏర్పాటు చేసాను, వారు దానిని అధ్యయనం చేస్తున్నారు.
సహచరులారా,
నేటికీ మన దేశంలో హైకోర్టులు, సుప్రీం కోర్టుల వ్యవహారాలన్నీ ఇంగ్లీషులోనే జరుగుతుంటాయి . CJI గారు స్వయంగా ఈ విషయాన్ని స్పృశించడం నాకెంతో నచ్చింది కాబట్టి రేపు వార్తాపత్రికలు కూడా దీన్ని ఎంచుకుంటే సానుకూల వార్తల అవకాశం వస్తుంది. అయితే అందుకు చాలా కాలం వేచి చూడాల్సిందే.
సహచరులారా,
పెద్ద జనాభా న్యాయ ప్రక్రియ నుండి నిర్ణయాల వరకు అర్థం చేసుకోవడం కష్టం. మేము ఈ వ్యవస్థను సాధారణ మరియు సాధారణ ప్రజలకు అందుబాటులోకి తీసుకురావాలి. కోర్టుల్లో స్థానిక భాషలను ప్రోత్సహించాలి. ఇది దేశంలోని సాధారణ పౌరులకు న్యాయ వ్యవస్థపై విశ్వాసాన్ని పెంచుతుంది, వారు దానితో అనుసంధానించబడినట్లు భావిస్తారు. ఇప్పుడు ఈ సమయంలో సాంకేతిక విద్య మరియు వైద్య విద్య భాషలో మాత్రమే ఎందుకు చేయకూడదని మేము ప్రయత్నిస్తున్నాము. బయటికి వెళ్లే మన పిల్లలు ప్రపంచంలోని ఆ భాషను ప్రయత్నించి, చదివిన తర్వాత మెడికల్ కాలేజీకి, మన దేశంలోనే చేయగలం మరియు అనేక రాష్ట్రాలు మాతృభాషలో సాంకేతిక విద్యను అందించడం నాకు సంతోషంగా ఉంది, వైద్య విద్య కోసం కొన్ని కార్యక్రమాలు చేపట్టాం. ఆ తర్వాత ఆ ఊరి పేద పిల్లవాడు కూడా భాష వల్ల ఆటంకాలు అనుభవిస్తాడు. అతనికి అన్ని మార్గాలు తెరవబడతాయి మరియు ఇది కూడా గొప్ప న్యాయం. ఇది కూడా సామాజిక న్యాయమే. సామాజిక న్యాయం కోసం న్యాయవ్యవస్థ కొలువులకు వెళ్లాల్సిన పనిలేదు. కొన్నిసార్లు సామాజిక న్యాయానికి భాష కూడా పెద్ద కారణం కావచ్చు.
సహచరులారా,
సామాన్యులకు చట్టంలోని చిక్కుముడులు సీరియస్ సబ్జెక్ట్. 2015లో, అసంబద్ధంగా మారిన 18 వందల చట్టాలను మేము గుర్తించాము. వీటిలో కేంద్రం చట్టాలైన 1450 చట్టాలను రద్దు చేశాం. కానీ, రాష్ట్రాలు 75 చట్టాలను మాత్రమే రద్దు చేశాయి. ఈరోజు ముఖ్యమంత్రులందరూ ఇక్కడ కూర్చున్నారు. మీ రాష్ట్రంలోని పౌరుల హక్కుల కోసం, వారి జీవన సౌలభ్యం కోసం, మీ స్థానంలో ఇంత పెద్ద చట్టాల వెబ్సైట్ ఉందని నేను మిమ్మల్ని చాలా కోరుతున్నాను. కాలం చెల్లిన చట్టాల్లో ప్రజలు చిక్కుకుపోతున్నారు. మీరు ఆ చట్టాలను రద్దు చేయడానికి చర్యలు తీసుకుంటారు, ప్రజలు మిమ్మల్ని చాలా ఆశీర్వదిస్తారు.
సహచరులారా,
న్యాయపరమైన సంస్కరణ కేవలం విధానపరమైన అంశం లేదా విధానపరమైన అంశం కాదు. దేశంలో పెండింగ్లో ఉన్న కోట్లాది కేసుల కోసం, విధానం నుండి సాంకేతికత వరకు, దేశంలో ప్రతి ప్రయత్నం జరుగుతోంది మరియు మేము దాని గురించి పదేపదే చర్చించాము. ఈ కాన్ఫరెన్స్లో కూడా నిపుణులైన మీరందరూ ఈ అంశంపై వివరంగా మాట్లాడుతారని నేను ఖచ్చితంగా అనుకుంటున్నాను మరియు నేను బహుశా చాలా కాలం నుండి ఈ సమావేశంలో కూర్చున్నాను. బహుశా న్యాయమూర్తులు అలాంటి సమావేశానికి హాజరయ్యే దానికంటే ఎక్కువ అవకాశం నాకు లభించి ఉండవచ్చు. ఎందుకంటే నేను చాలా ఏళ్లుగా ముఖ్యమంత్రిగా ఈ సదస్సుకు వచ్చేవాడిని. ఇప్పుడు ఇక్కడ కూర్చునే అవకాశం వచ్చింది కాబట్టి ఇక్కడి నుంచి వస్తూనే ఉన్నాను. ఒక రకంగా చెప్పాలంటే ఈ సభల్లో నేనే సీనియర్ని.
సహచరులారా,
నేను ఈ విషయం గురించి మాట్లాడుతున్నప్పుడు, ఈ పనులన్నింటిలో మానవ సున్నితత్వం ఇమిడి ఉందని నేను చాలా తేలికగా తీసుకుంటాను. మనం కూడా మానవ సున్నితత్వాన్ని కేంద్రంగా ఉంచుకోవాలి. ప్రస్తుతం దేశంలో దాదాపు 3.5 లక్షల మంది ఖైదీలు విచారణలో ఉండి జైలులో ఉన్నారు. వీరిలో ఎక్కువ మంది పేద లేదా సామాన్య కుటుంబాలకు చెందిన వారే. ప్రతి జిల్లాలో ఈ కేసులను సమీక్షించడానికి జిల్లా జడ్జి నేతృత్వంలో ఒక కమిటీ ఉంటుంది, సాధ్యమైన చోట వారిని బెయిల్పై విడుదల చేయవచ్చు. వీలైతే, మానవీయ రాజ్యాంగాలు, సున్నితత్వాలు మరియు చట్టాల ఆధారంగా ఈ విషయాలకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలని నేను అందరు ముఖ్యమంత్రులు మరియు హైకోర్టుల న్యాయమూర్తులకు విజ్ఞప్తి చేస్తాను. అదేవిధంగా, కోర్టులలో మరియు ముఖ్యంగా స్థానిక స్థాయిలో పెండింగ్లో ఉన్న కేసుల పరిష్కారానికి మధ్యవర్తిత్వం కూడా ఒక ముఖ్యమైన మార్గం. మన సమాజంలో మధ్యవర్తిత్వం ద్వారా వివాదాలను పరిష్కరించుకోవడం వేల సంవత్సరాల నాటి సంప్రదాయం. పరస్పర అంగీకారం మరియు పరస్పర భాగస్వామ్యం, ఇది న్యాయం యొక్క భిన్నమైన మానవ భావన. చూస్తుంటే మన సమాజంలోని ఆ స్వభావం ఎక్కడో ఇప్పటికీ ఉంది. ఆ సంప్రదాయాలను మనం పోగొట్టుకోలేదు. మనం ఈ ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థను బలోపేతం చేయాలి మరియు శివ సాహిబ్ లలిత్ జీని ప్రశంసించినట్లే నేను కూడా చేయాలనుకుంటున్నాను. అతను ఈ పని కోసం దేశవ్యాప్తంగా పర్యటించాడు, ప్రతి రాష్ట్రానికి వెళ్ళాడు మరియు అతిపెద్ద విషయం కరోనా కాలంలో.
సహచరులారా,
కేసులు కూడా తక్కువ సమయంలో పరిష్కరించబడతాయి, కోర్టుల భారం కూడా తక్కువగా ఉంటుంది మరియు సామాజిక నిర్మాణం కూడా సురక్షితం. ఈ ఆలోచనతో పార్లమెంటులో మధ్యవర్తిత్వ బిల్లును కూడా గొడుగు చట్టంగా ప్రవేశపెట్టాం. మా గొప్ప న్యాయ నైపుణ్యంతో, మేము 'పరిష్కారానికి మధ్యవర్తిత్వం' క్రమశిక్షణలో గ్లోబల్ లీడర్గా మారవచ్చు. మనం ప్రపంచం మొత్తానికి ఒక నమూనాను అందించగలము. ప్రాచీన మానవీయ విలువలతోనూ, ఆధునిక దృక్పథంతోనూ, ఈ సదస్సులో ఇలాంటి అంశాలన్నిటినీ విపులంగా చర్చించి, మీరందరూ పండితులైన ఆ అమృతాన్ని తీసుకువస్తారని, ఇది బహుశా రాబోయే తరాలకు ఉపయోగపడుతుందని నేను ఖచ్చితంగా అనుకుంటున్నాను. ఈ సదస్సులో వెలువడే కొత్త ఆలోచనలు, వెలువడే కొత్త తీర్మానాలు నవ భారత ఆకాంక్షలను నెరవేర్చే మాధ్యమంగా మారుతాయి. ఈ నమ్మకంతో, మీ మార్గనిర్దేశం కోసం నేను మీ అందరికీ మరోసారి కృతజ్ఞతలు తెలుపుతున్నాను మరియు దేశంలోని న్యాయ వ్యవస్థ కోసం ప్రభుత్వాలు ఏమైనా చేయవలసి ఉంటుంది, అది రాష్ట్ర ప్రభుత్వం అయినా, కేంద్ర ప్రభుత్వం అయినా దాని కోసం ప్రయత్నిస్తుందని ప్రభుత్వం తరపున నేను హామీ ఇస్తున్నాను. ఉత్తమమైనది. మనమందరం కలిసి దేశ పౌరుల అంచనాలను నెరవేర్చగలము మరియు 2047 లో దేశం 100 సంవత్సరాల స్వాతంత్ర్యం జరుపుకుంటున్నప్పుడు, మేము కూడా న్యాయ రంగంలో మరింత గర్వంగా మరియు మరింత గౌరవంగా మరియు మరింత సంతృప్తితో ముందుకు సాగాలి , ఇవే నా శుభాకాంక్షలు, చాలా ధన్యవాదాలు!