ఆరోగ్య, కుటుంబ సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ
జాతీయ కుటుంబ ఆరోగ్య సర్వే -5
మొదటి దశలోని రాష్ట్రాలు/కేంద్రపాలత ప్రాంతాల్లోని 342 జిల్లాలకు సంబంధించిన జిల్లా స్థాయి నివేదికలు విడుదలయ్యాయి
ఎన్ఎఫ్ఎస్-5లో పిల్లల రోగనిరోధకత పెరుగుదల, పిల్లలకు అందుతున్న సూక్ష్మ పోషకాలు, పరిశుభ్రత, మద్యం మరియు పొగాకు తీసుకునే వ్యవధి, అంటువ్యాధులు కాని రోగాలు, 15 సంవత్సరాలు అంతకంటే ఎక్కువ వయస్సుగల వారిలో విస్తరిస్తున్న రక్తపోటు మరియు మధుమేహంపై ప్రధానంగా దృష్టి కేంద్రీకరించారు.
కేంద్ర ఆరోగ్య మరియు కుటుంబ సంక్షేమ శాఖ మంత్రి డాక్టర్ హర్ష్వర్ధన్ మొదటి దశలో 2019-20 సంవత్సరానికి చెందిన 22 రాష్ట్రాలు/కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు చెందిన జనాభా, పునరుత్పత్తి మరియు పిల్లల ఆరోగ్యం, కుటుంబ సంక్షేమం, పోషణ మరియు ఇతర ఆంశాలకు చెందిన కీలక సూచికల యొక్క నివేదికలను యూనివర్సల్ హెల్త్ కవరేజ్ రోజైన డిసెంబర్ 12, 2020న విడుదల చేశారు.
ఈ ఫలితాలు మంత్రిత్వ శాఖ వెబ్సైట్ www.mohfw.gov.in లో అందుబాటులో ఉన్నాయి. మొదటి దశలో ఈ 22 రాష్ట్రాలు/ కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు
ఆంధ్రప్రదేశ్, అస్సాం, బీహార్, గోవా, గుజరాత్, హిమాచల్ప్రదేశ్, కర్ణాటక, కేరళ, మహారాష్ట్ర, మణిపూర్, మేఘాలయ, మిజోరాం, నాగాలాండ్, సిక్కిం, తెలంగాణ, త్రిపుర, పశ్చిమ బెంగాల్, అండమాన్ నికోబార్ ఐలాండ్, దాద్రా నగర్ హవేలీ మరియు డామన్ మరియు డియు, జమ్మూ & కాశ్మీర్, లడఖ్ మరియు లక్షద్వీప్లు ఉన్నాయి. మిగిలిన 14  స్టేట్స్ /కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల్లో ప్రస్తుతం కార్యక్రమం జరుగుతోంది.
ఆరోగ్యం, కుటుంబ సంక్షేమంతో పాటు ఇటీవలఉద్భవిస్తున్న సమస్యలపై నమ్మకమైన మరియు పోల్చదగిన డేటాసెట్లను అందించడం ఎన్ఎఫ్హెచ్ఎస్ యొక్క వరుస దశల యొక్క ప్రధాన లక్ష్యం. భారతదేశంలో నాలుగు రౌండ్ల ఎన్ఎఫ్హెచ్ఎస్  విజయవంతంగా పూర్తయ్యాయి. ఎన్ఎఫ్హెచ్ఎస్ యొక్క అన్ని దశలను ముంబైలోని ఇంటర్నేషనల్ ఇనిస్టిట్యూట్ ఫర్ పాపులేషన్ సైన్సెస్  జాతీయ నోడల్ ఏజెన్సీగా నిర్వహించింది. అంతకుముందు ఆరోగ్య మంత్రిత్వ శాఖ స్వయంగా జిల్లా స్థాయి ఆరోగ్య సర్వే , వార్షిక ఆరోగ్య సర్వే  నిర్వహించేది. జాతీయ, రాష్ట్ర మరియు జిల్లా స్థాయిలో తరచూ, సమయానుసారంగా మరియు తగిన డేటా కోసం అభివృద్ధి చెందుతున్న అవసరాలను తీర్చడానికి 2015-16 నుండి వివిధ సర్వేలకు బదులుగా మూడు సంవత్సరాల కాలపరిమితితో ఇంటిగ్రేటెడ్ ఎన్ఎఫ్హెచ్ఎస్ను నిర్వహించాలని మంత్రిత్వశాఖ నిర్ణయించింది. జిల్లా స్థాయిల వరకు విభజించబడిన డేటాను అందించడానికి ఎన్ఎఫ్హెచ్ఎస్-5 సుమారు 6.1 లక్షల నమూనా గృహాల్లో నిర్వహిస్తున్నారు. అలాగే ఇందులో ఎలాంటి సమాచారం కోల్పోకుండా ఎన్ఎఫ్హెచ్ఎస్-4తో సరిపోలుస్తున్నారు.
విడుదల చేసిన నివేదికలో 131 కీలక సూచికలపై సమాచారం ఉంది.ఈ దశలో 14 రాష్ట్రాలు/కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు చెందిన 342 జిల్లాలయొక్క జిల్లా స్థాయి నివేదికలు డిసెంబర్ 14, 2020న మంత్రిత్వ శాఖ వెబ్సైట్లో అప్లోడ్ చేయబడ్డాయి. అవి104 ముఖ్య సూచికలపై సమాచారాన్ని కలిగి ఉన్నాయి. జనాభా, ఆరోగ్యం మరియు కుటుంబ సంక్షేమం, పోషణ మరియు ఇతరులపై ఈ ముఖ్యమైన సూచికలు దేశంలో సుస్థిర అభివృద్ధి లక్ష్యాల  పురోగతిని తెలుసుకోవడానికి సహాయపడతాయి. ఎన్ఎఫ్హెచ్ఎస్ -5 యొక్క అనేక సూచికలు ఎన్ఎఫ్హెచ్ఎస్ -4 మాదిరిగానే ఉంటాయి. కాలక్రమేణా వాటిని సరిపోల్చడానికి 2015-16లో చేపట్టారు. అయినప్పటికీ పిల్లల రోగనిరోధకత పెరుగుదల, సూక్ష్మ పోషకాల లభ్యత, పరిశుభ్రత, మద్యం మరియు పొగాకు వాడకం యొక్క కాలవ్యవధి, నాన్-కమ్యూనికేట్ వ్యాధులు, 15 సంవత్సరాలు అంతకంటే ఎక్కువ వయస్సుగల వారిలో విస్తరిస్తున్న రక్తపోటు మరియు మధుమేహన్ని అంచనావేయడానికి, ఇప్పటికే ఉన్న కార్యక్రమాలను బలోపేతం చేయడానికి మరియు విధాన జోక్యం కోసం కొత్త వ్యూహాలను రూపొందించడానికి అవసరమైన సమాచారాన్ని ఇది అందిస్తుంది.
రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల నుండి వచ్చిన కీలక ఫలితాలు ఈ క్రింది విధంగా ఉన్నాయి:
మొత్తం జనానాల సంఖ్య  దాదాపు అన్ని ఫేజ్ -1 స్టేట్స్ మరియు యుటిలలో ఎన్ఎఫ్హెచ్ఎస్ -4 నుండి మరింత క్షీణించింది. 22 రాష్ట్రాలు / యుటిలలో 19 లో సంతానోత్పత్తి స్థాయి  సాధించబడింది. కేవలం 3 రాష్ట్రాలు మాత్రమే మణిపూర్ , మేఘాలయ  మరియు బీహార్  ఇప్పుడు భర్తీ స్థాయిల కంటే టిఎఫ్ఆర్ కలిగి ఉన్నాయి. మొత్తం గర్భనిరోధక వ్యాప్తి రేటు  చాలా రాష్ట్రాలు / యుటిలలో గణనీయంగా పెరిగింది మరియు ఇది హెచ్పి మరియు డబ్ల్యుబి  లో అత్యధికం. గర్భనిరోధక ఆధునిక పద్ధతుల ఉపయోగం దాదాపు అన్ని రాష్ట్రాలు / యుటిలలో కూడా పెరిగింది.
కుటుంబ నియంత్రణ యొక్క అపరిష్కృత అవసరాలు దశ-1 రాష్ట్రాలు /యుటిలలో క్షీణిస్తున్న ధోరణిని చూశాయి. గతంలో భారతదేశంలో ప్రధాన సమస్యగా మిగిలిపోయిన అంతరం యొక్క అవసరం మేఘాలయ మరియు మిజోరాం మినహా అన్ని రాష్ట్రాలలో 10 శాతం కంటే తక్కువగా ఉంది.
12-23 నెలల వయస్సు గల పిల్లలలో పూర్తి రోగనిరోధకత డ్రైవ్ రాష్ట్రాలు / యుటిలు / జిల్లాలలో గణనీయమైన అభివృద్ధిని నమోదు చేసింది. నాగాలాండ్, మేఘాలయ మరియు అస్సాం మినహా అన్ని రాష్ట్రాలు మరియు యుటిలలో మూడింట రెండు వంతుల పిల్లలు పూర్తిగా రోగనిరోధక శక్తిని కలిగి ఉన్నారు. దాదాపు మూడు వంతుల జిల్లాల్లో, 12-23 నెలల వయస్సు గల 70% లేదా అంతకంటే ఎక్కువ మంది పిల్లలు బాల్య వ్యాధుల నుండి పూర్తిగా రోగనిరోధక శక్తిని పొందుతున్నారు.
ఎన్ఎఫ్హెచ్ఎస్-4 మరియు ఎన్ఎఫ్హెచ్ఎస్-5 డేటాను పోల్చినప్పుడు, పూర్తి రోగనిరోధకత కవరేజ్ పెరుగుదల అనేక రాష్ట్రాలు మరియు యూటీల్లో వేగవంతం అవుతుందని గమనించవచ్చు; 22 రాష్ట్రాలలో / యుటిలలో 11 లో పెరుగుదల 10 శాతానికి పైగా మరియు మరో 4 రాష్ట్రాలలో / యుటిలలో 4 సంవత్సరాల స్వల్ప వ్యవధిలో 5 నుండి 9 శాతం పాయింట్ల మధ్య పెరిగింది. 2015 నుండి ప్రభుత్వం ప్రారంభించిన మిషన్ ఇంద్రధనుష్ యొక్క ప్రధాన చొరవ దీనికి కారణమని చెప్పవచ్చు.
అనేక రాష్ట్రాలు / యుటిలలో ఆరోగ్య ప్రొవైడర్లు సిఫార్సు చేసిన నాలుగు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ ఎఎన్సీసందర్శనలను స్వీకరించే మహిళల శాతంలో పెరుగుదల ఉంది. ఈ శాతం 2015-16 నుండి 2019-20 మధ్య 13 రాష్ట్రాలు / యుటిలలో పెరిగింది.
19 రాష్ట్రాలు మరియు యుటిలలోని సంస్థలలో ప్రసవించే మహిళలలో నాలుగవ వంతు మందితో సంస్థాగత జననాలు గణనీయంగా పెరిగాయి. మొత్తం 22 రాష్ట్రాలు మరియు యుటిలలో 14 లో సంస్థాగత డెలివరీ 90 శాతానికి పైగా ఉంది. సర్వేకు ముందు 5 సంవత్సరాలలో దాదాపు 91% జిల్లాలు 70% సంస్థాగత ప్రసవాలను నమోదు చేశాయి.
సంస్థాగత జననాల పెరుగుదలతో పాటు, అనేక రాష్ట్రాలు / యుటిలలో ముఖ్యంగా ప్రైవేట్ ఆరోగ్య సదుపాయాలలో సి-సెక్షన్ డెలివరీలలో గణనీయమైన పెరుగుదల ఉంది.
జనన లింగ నిష్పత్తి చాలా రాష్ట్రాలు / యుటిలలో మారలేదు లేదా పెరిగింది. మెజారిటీ రాష్ట్రాలు సాధారణ లింగ నిష్పత్తి 952 లేదా అంతకంటే ఎక్కువగా ఉంది. తెలంగాణ, హిమాచల్ ప్రదేశ్, గోవా, డిఎన్హెచ్ & డిడిలలో ఎస్ఆర్బి 900 కన్నా తక్కువ.
పిల్లల పోషకాహార సూచికలు రాష్ట్రాలలో మిశ్రమ నమూనాను చూపుతున్నాయి. అనేక రాష్ట్రాలు / యుటిలలో పరిస్థితి మెరుగుపడినా, ఇతరులలో స్వల్ప క్షీణత ఉంది. తక్కువ వ్యవధిలో స్టంటింగ్ మరియు వృధా విషయంలో తీవ్రమైన మార్పులు అసంభవం.
మహిళలు మరియు పిల్లలలో రక్తహీనత ఆందోళన కలిగిస్తుంది. 22 రాష్ట్రాలు / యుటిలలో 13 లో సగం కంటే ఎక్కువ మంది పిల్లలు మరియు మహిళలు రక్తహీనతతో ఉన్నారు. 180 రోజులు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ కాలం గర్భిణీ స్త్రీలు ఐఎఫ్ఎ టాబ్లెట్ల వినియోగం గణనీయంగా పెరిగినప్పటికీ, ఎన్ఎఫ్హెచ్ఎస్ -4 తో పోలిస్తే గర్భిణీ స్త్రీలలో అనామియా సగం రాష్ట్రాలు / యుటిలలో పెరిగిందని కూడా గమనించబడింది.
మహిళలు మరియు పురుషులు ఇద్దరికీ, రాష్ట్రాలు / యుటిలలో అధిక లేదా చాలా యాదృచ్ఛికంగా రక్తంలోని గ్లూకోజ్ స్థాయిలలో చాలా వ్యత్యాసం ఉంది. మహిళలతో పోలిస్తే పురుషులు అధికంగా లేదా చాలా ఎక్కువగా ఉండే రక్తంలో గ్లూకోజ్ స్థాయిలు ఎక్కువగా ఉంటాయి. అధిక లేదా అధిక రక్తంలో గ్లూకోజ్ ఉన్న పురుషుల శాతం కేరళలో అత్యధికంగా ఉంది , తరువాత గోవా . పురుషులలో రక్తపోటు యొక్క ప్రాబల్యం మహిళల కంటే కొంత ఎక్కువ.
గత నాలుగు సంవత్సరాల్లో  దాదాపు 22 రాష్ట్రాలు / యుటిలలో మెరుగైన పారిశుద్ధ్య సౌకర్యం మరియు వంట కోసం స్వచ్ఛమైన ఇంధనం ఉన్న గృహాల శాతం పెరిగింది. స్వచ్ఛ భారత్ మిషన్ ద్వారా గరిష్ట గృహాలకు మరుగుదొడ్డి సౌకర్యాలు కల్పించడానికి భారత ప్రభుత్వం సమిష్టి ప్రయత్నాలు చేసింది. అలాగే దేశంలోని ప్రధాన మంత్రి ఉజ్జ్వాల యోజన ద్వారా గృహ వాతావరణాన్ని మెరుగుపరిచింది. ఉదాహరణకు కర్నాటక మరియు తెలంగాణ రాష్ట్రాల్లో 25 శాతం పాయింట్ల పెరుగుదలతో గత 4 సంవత్సరాలలో అన్ని రాష్ట్రాలు మరియు యుటిలలో వంట ఇంధన వినియోగం 10 శాతానికి పైగా పెరిగింది.
మహిళల సాధికారత సూచికలు దశ-1 లో చేర్చబడిన అన్ని రాష్ట్రాలు / యుటిలలో గణనీయమైన అభివృద్ధిని చూపిస్తున్నాయి. బ్యాంక్ ఖాతాలను నిర్వహించే మహిళలకు సంబంధించి ఎన్ఎఫ్హెచ్ఎస్ -4 మరియు ఎన్ఎఫ్హెచ్ఎస్ -5 మధ్య గణనీయమైన పురోగతి నమోదైంది. ఉదాహరణకు బీహార్ విషయంలో 51 శాతం పాయింట్ల పెరుగుదలతో 26 శాతం నుండి 77 శాతానికి పెరిగింది. ప్రతి రాష్ట్రంలో 60 శాతానికి పైగా మహిళలు, మొదటి దశలో కార్యాచరణ బ్యాంకు ఖాతాలను కలిగి ఉన్నారు.
సర్వే సమయంలో మరియు మునుపటి సంవత్సరంలో కేరళలో పునరావృతమయ్యే వరదలు ప్రసూతి సంరక్షణ సేవల వినియోగాన్ని ప్రభావితం చేశాయని మరియు అందువల్ల, కొన్ని ప్రసూతి సంరక్షణ సూచికలలో ఇది కొన్ని అసాధారణమైన / ఊహించని ధోరణిని కలిగి ఉండవచ్చని తెలిపాయి.ఎన్ఎఫ్హెచ్ఎస్-4 సమయంలో గతంలో ఉన్న 4 జిల్లాల నుండి త్రిపురలో, 8 కొత్త జిల్లాలు ఏర్పడ్డాయి. ఇవి ఎన్ఎఫ్హెచ్ఎస్-5 లో ఉన్నాయి. ఇది జనాభా యొక్క కూర్పు మార్పులకు దారితీస్తుంది. ఇది రాష్ట్రంలోని కొన్ని సూచికల స్థాయిలను ప్రతికూలంగా ప్రభావితం చేసే కారకాల్లో ఒకటి. నమూనా పరిమాణాలు చిన్నవిగా ఉన్న చిన్న రాష్ట్రాలు / యుటిల పోకడలను వివరించేటప్పుడు మరియు పోల్చేటప్పుడు సరైన జాగ్రత్తలు తీసుకోవలసిన అవసరం ఉందని కూడా గమనించాలి.
రెండో దశలోని 14 రాష్ట్రాలు / యుటిలలో క్షేత్రస్థాయి పనులు జనవరి 2020 లో ప్రారంభించబడ్డాయి. జాతీయ లాక్డౌన్ సమయంలో , ఈ రాష్ట్రాలు / యుటిలలో 38% ఫీల్డ్ వర్క్ పూర్తయింది. లాక్డౌన్ సడలింపుతో, ఈ రాష్ట్రాలు / యుటిలలో 2020 నవంబర్ మధ్య నుండి క్షేత్ర కార్యకలాపాలు తిరిగి ప్రారంభమయ్యాయి. ప్రస్తుత కొవిడ్-19 పరిస్థితిని దృష్టిలో ఉంచుకుని సర్వే ప్రోటోకాల్స్లో అవసరమైన చర్యలు తీసుకుంటున్నారు. రెండవ దశ రాష్ట్రాలు / యుటిలలో క్షేత్రస్థాయి పనిని తిరిగి ప్రారంభించడానికి రక్షణ చర్యల పరంగా చాలా ప్రణాళికలు మరియు సన్నాహాలు జరిగాయి. 2021 ఫిబ్రవరి / మార్చి నాటికి క్షేత్రస్థాయి పనులు పూర్తవుతాయని, రెండవ దశ రాష్ట్రాలు / యుటిలకు కీలక సూచికలు 2021 మేలో లభిస్తాయని అంచనా వేస్తున్నారు. ఎస్డిజి ఆరోగ్య సూచికలతో సహా జాతీయ స్థాయి సూచికలు జూన్ / జూలై 2021 నాటికి అందుబాటులో ఉంటాయని భావిస్తున్నారు.