మహిళా, శిశు అభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ
పోషణ్ అభియాన్ సమన్వయ , ఫలిత ఆధారిత విధానాన్ని అవలంబించడం ద్వారా పోషకాహార లోపం అనారోగ్యాలను పరిష్కరిస్తుంది
పౌష్టికాహార లోపం సమస్యకు ప్రభుత్వం అధిక ప్రాధాన్యం ఇచ్చి, ఈ సమస్య పరిష్కారానికి తీవ్ర ప్రయత్నాలు చేస్తోంది.
పౌష్టికాహార లోపం వల్ల వచ్చే అనారోగ్యాలను సమన్వయంతో కూడిన , ఫలితాల ఆధారిత విధానాన్ని అవలంబించడం ద్వారా పరిష్కరించడానికి ప్రభుత్వ ప్రతిష్ఠాత్మక ఫ్లాగ్ షిప్ పథకం ‘పోషణ్ అభియాన్‘ 2018లో ప్రారంభమయింది. ఇంకా, వివిధ విధాన , వ్యవస్థాగత అవసరాలను తీర్చడానికి, అంగన్ వాడీ సేవల కింద అనుబంధ పోషకాహార కార్యక్రమం, కౌమార బాలికల పథకం , పోషణ్ అభియాన్ కింద ప్రయత్నాలను 'సాక్షం అంగన్వాడీ , పోషణ్ 2.0' లేదా మిషన్ పోషణ్ 2.0 గా పునర్వ్యవస్థీకరించారు.
పోషకాహార కంటెంట్ , డెలివరీలో వ్యూహాత్మక మార్పు ద్వారా , ఆరోగ్యం, శ్రేయస్సు ,రోగనిరోధక శక్తిని పెంపొందించే పద్ధతులను అభివృద్ధి చేయడానికి, ప్రోత్సహించడానికి ఏకీకృత పర్యావరణ వ్యవస్థను సృష్టించడం ద్వారా పిల్లలు, కౌమార బాలికలు, గర్భిణీ స్త్రీలు ,పాలిచ్చే తల్లులలో పోషకాహార లోపం సవాళ్లను పరిష్కరించడానికి ఇది ప్రయత్నిస్తుంది.
దేశంలోని మొత్తం 36 రాష్ట్రాలు/ కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల్లో ఈ పథకాన్ని అమలు చేశారు. మిషన్ పోషణ్ 2.0 కింద దేశవ్యాప్తంగా 13.9 లక్షల అంగన్ వాడీ కేంద్రాలతో 7074 మంజూరైన ప్రాజెక్టులు ఉన్నాయి. 9.94 కోట్ల మంది లబ్ధిదారులు, అంటే గర్భిణులు, బాలింతలు ఇంకా 6 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు ఉన్న పిల్లలు ఐసిటి అప్లికేషన్ పోషణ్ ట్రాకర్ లో అంగన్ వాడీ సేవల కోసం నమోదు చేసుకున్నారు, వీరిలో 91% మంది ఆధార్ ను ధృవీకరించారు.
పారదర్శకత, జవాబుదారీతనం, సమతుల్య ఆహారం, ఆహార వైవిధ్యం, నాణ్యత, అధిక క్షేత్రస్థాయి భాగస్వామ్యం, కీలక వ్యూహాల మద్దతుతో సేవల చివరి మైలు డెలివరీ ద్వారా పోషకాహార లోపం సమస్యను పరిష్కరించడానికి మిషన్ పోషణ్ 2.0 కు రూపకల్పన చేశారు. పోషకాహార సంబంధిత లోపాలను పరిష్కరించడానికి దిద్దుబాటు వ్యూహాలు, సుస్థిర ఆరోగ్యం , శ్రేయస్సు కోసం మంచి ఆహారపు అలవాట్లను అభివృద్ధి చేయడానికి పోషకాహార అవగాహన వ్యూహాలు, అంగన్ వాడీ కేంద్రాల వద్ద లేదా వాటి సమీపంలో పోషణ్ వాటికల వంటి హరిత పర్యావరణ వ్యవస్థల కమ్యూనికేషన్ , అభివృద్ధి కోసం వ్యూహాలు, సాధ్యమైనంత వరకు ప్రభుత్వ ఆధ్వర్యంలోని పాఠశాలలు , గ్రామ పంచాయితీ ప్రాంతాలలో మహిళలు, పిల్లలకు సులభంగా ప్రయోజనాలను అందించవచ్చు. పోషణ్ 2.0 కింద ఆహార బలవర్థకత, సంప్రదాయ విజ్ఞాన వ్యవస్థలను అందిపుచ్చుకోవడం, చిరుధాన్యాల వినియోగాన్ని ప్రాచుర్యంలోకి తేవడంపై దృష్టి సారించారు. సూక్ష్మ పోషకాల లోపం వల్ల తలెత్తే పోషకాహార లోపం సవాలును పరిష్కరించడానికి, బలవర్థకమైన బియ్యాన్ని మాత్రమే మాత్రమే రాష్ట్రాలు / కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు కేటాయిస్తున్నారు. 2022-23 ఆర్థిక సంవత్సరంలో రాష్ట్రాలు/ కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు 1226115 మెట్రిక్ టన్నుల ఫోర్టిఫైడ్ బియ్యాన్ని కేటాయించారు. దేశవ్యాప్తంగా  అంగన్ వాడీ కేంద్రాల పరిస్థితిని మెరుగుపరచడానికి, ఈ క్రింది చర్యలు తీసుకున్నారు.
i. సాక్షం అంగన్ వాడీ కింద దేశవ్యాప్తంగా రెండు లక్షల అంగన్ వాడీ కేంద్రాలు   బలోపేతం చేయబడతాయి . ఇంకా మెరుగైన పోషకాహార పంపిణీ , 6 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు ఉన్న పిల్లలకు బాల్య సంరక్షణ, విద్య కోసం అప్ గ్రేడ్ చేయబడతాయి. ఈ ఏడాది ఆకాంక్షిత జిల్లాల్లో 40 వేల అంగన్ వాడీ కేంద్రాలను అప్ గ్రేడేషన్ కోసం గుర్తించారు. సాక్షం అంగన్ వాడీలలో ఇంటర్నెట్/వైఫై కనెక్టివిటీ, ఎల్ ఈడీ స్క్రీన్లు, స్మార్ట్ లెర్నింగ్, ఆడియో విజువల్ ఎయిడ్స్, చైల్డ్ ఫ్రెండ్లీ లెర్నింగ్ ఎక్విప్ మెంట్ వంటి మెరుగైన మౌలిక సదుపాయాలు ఉంటాయి.
రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలో ఆకాంక్షిత జిల్లాల్లో 213 సాక్షం అంగన్ వాడీ కేంద్రాలను ఆమోదించారు. అంగన్ వాడీలను సాక్షంగా మార్చేందుకు రూ.102.93 లక్షల నిధులు విడుదల చేశారు.
ii.ప్రతి అంగన్ వాడీ కేంద్రానికి మరుగుదొడ్డి నిర్మాణ వ్యయాన్ని రూ.12000 నుంచి రూ.36,000కు, మంచినీటి సదుపాయం కల్పించడానికి అయ్యే వ్యయాన్ని రూ.10000 నుంచి రూ.17000కు సవరించారు.
2025-26 ఆర్థిక సంవత్సరంతో ముగిసే ఐదేళ్ల కాలానికి ఎంజిఎన్ఆర్ఇజిఎస్ అనుసంధానం కింద మొత్తం 50,000 అంగన్ వాడీ  కేంద్రాలను ఏర్పాటు చేస్తారు. ఉపాధి హామీ పథకంలో భాగంగా అంగన్ వాడీ కేంద్రాల భవనాల నిర్మాణానికి అయ్యే ఖర్చును రూ.12.00 లక్షలకు సవరించారు. ఇందులో రూ.8.00 లక్షలు ఎంజీఎన్ ఆర్ ఈజీఎస్ కింద, రూ.2.00 లక్షలు 15వ ఆర్థిక సంఘం నిధుల కింద  కింద, ఎండబ్ల్యూసీడీ ద్వారా రూ.2.00 లక్షలు కేంద్రం, రాష్ట్రాలు/ కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల మధ్య నిర్ణీత వ్యయ నిష్పత్తిలో పంచుకోవాలి.
ఫర్నీచర్, పరికరాల కొనుగోలుకు గ్రాంట్లు మంజూరు చేశారు. అంగన్ వాడీ కేంద్రాలకు సమర్థవంతంగా సేవలందించేందుకు స్మార్ట్ ఫోన్లు, గ్రోత్ మానిటరింగ్ పరికరాలు అందించారు.
గర్భిణీ స్త్రీలు , 6 సంవత్సరాల వయస్సు వరకు పాలిచ్చే తల్లులు , పిల్లలలో పోషకాహార లోపాన్ని నిర్మూలించడానికి, సంవత్సరంలో 300 రోజులు క్రింద ఇవ్వబడిన పోషకాహార నిబంధనల ప్రకారం అనుబంధ పోషకాహారం అందించబడుతుంది:
|
|
వరుస నెం.
|
|
కేటగిరీలు
|
|
ఆహార రకాలు
|
|
1.
|
|
పిల్లలు 
|
|
మొదటి 6 నెలల జీవితానికి ప్రత్యేకంగా తల్లి పాలివ్వడం.
|
|
2.
|
|
పిల్లలు
|
|
పిల్లలకు రుచికరమైన రూపంలో ఇంటికి తీసుకువెళ్లేందుకు 500 కేలరీల శక్తి ,12-15 గ్రాముల ప్రోటీన్ కలిగిన రేషన్
|
|
3.
|
|
తీవ్రమైన పోషకాహార లోపం ఉన్న పిల్లలు 
|
|
800 కేలరీల శక్తి , 20-25 గ్రాముల ప్రోటీన్ తో పైన పేర్కొన్న అదే రకం ఆహారం. .
|
|
4.
|
|
పిల్లలు 
|
|
పాలు/ అరటిపండు/ సీజనల్ ఫ్రూట్స్ రూపంలో మార్నింగ్ స్నాక్స్. ,వేడివేడిగా వండిన భోజనం.
|
|
5.
|
|
తీవ్రమైన పోషకాహార లోపం ఉన్న పిల్లలు 
|
|
సూక్ష్మ-పోషక బలవర్థకమైన ఆహారం మరియు/లేదా బలమైన శక్తి కలిగిన ఆహారం రూపంలో అదనంగా 300 కేలరీల శక్తి , 8-10 గ్రాముల
ప్రోటీన్.
|
|
6.
|
|
గర్భిణీ స్త్రీలు , పోషించే తల్లులు
|
|
మైక్రో-న్యూట్రియంట్ బలవర్థకమైన ఆహారం మరియు/లేదా శక్తి ఇచ్చే ఆహారం రూపంలో హోమ్ రేషన్
కేంద్ర మహిళా, శిశు సంక్షేమ శాఖ మంత్రి శ్రీమతి స్మృతి ఇరానీ ఈ రోజు రాజ్యసభకు ఇచ్చిన లిఖితపూర్వక సమాధానం లో ఈ వివరాలు తెలిపారు.