జల శక్తి మంత్రిత్వ శాఖ
జల్ జీవన్ మిషన్ కింద రాజస్థాన్కు రూ.2,345 కోట్ల కేంద్ర గ్రాంట్ నిధులు విడుదలయ్యాయి
2021-22 కోసం రాజస్థాన్కు రూ. 10,180.50 కోట్ల కేంద్ర నిధిని కేటాయించారు
జేజేఎం కింద కేంద్ర నిధుల కేటాయింపును 4 రెట్లు పెంచడంతో పాటు 2024 నాటికి ప్రతి గ్రామీణ ఇంటిలో కుళాయి నీటిని అందించడానికి రాజస్థాన్కు పూర్తి సహాయాన్ని అందజేస్తామని కేంద్ర జలశక్తి మంత్రి శ్రీ షెకావత్ హామీ ఇచ్చారు.
ప్రధాన మంత్రి శ్రీ నరేంద్ర మోదీ నేతృత్వంలోని కేంద్ర ప్రభుత్వం దేశవ్యాప్తంగా ప్రతి గ్రామీణ కుటుంబానికి కుళాయి నీటి కనెక్షన్ను అందించడానికి అత్యంత ప్రాధాన్యతనిస్తోంది. దీని కోసం ఆగస్టు, 2019 నుండి రాష్ట్రాల భాగస్వామ్యంతో జల్ జీవన్ మిషన్ను అమలు చేస్తోంది. అందులో భాగంగా రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలో జల్ జీవన్ మిషన్ అమలును వేగవంతం చేసేందుకు భారత ప్రభుత్వం రాష్ట్రానికి రూ. 2,345 కోట్లు మంజూరు చేసింది. జల్ జీవన్ మిషన్ అమలు కోసం 2021-22లో రాష్ట్రానికి కేంద్ర నిధులు రూ.10,180.50 కోట్లు కేటాయించారు. ఇది 2020-21లో చేసిన నిధుల కంటే దాదాపు నాలుగు రెట్లు ఎక్కువ.
2024 నాటికి రాష్ట్రంలోని ప్రతి గ్రామీణ కుటుంబానికి కుళాయి నీటి సరఫరాను అందించాలని రాజస్థాన్ యోచిస్తోంది. ప్రస్తుతం రాష్ట్రంలోని 101.32 లక్షల గ్రామీణ కుటుంబాలలో 21.71 లక్షల  కుటుంబాలు కుళాయి నీటి కనెక్షన్లను కలిగి ఉన్నాయి. 2019లో జల్ జీవన్ మిషన్ ప్రకటించినప్పటి నుంచి దాదాపు 9.97 లక్షల కుటుంబాలకు కుళాయి నీటి సరఫరా అందించబడింది. 2024 నాటికి మిగిలిన 80 లక్షల కుటుంబాలకు కుళాయి నీటి సరఫరాను అందించడం రాష్ట్రం ముందున్న బృహత్తర కర్తవ్యం.
సాధించాల్సిన బృహత్తర కార్యక్రమాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని కేంద్ర జల్ శక్తి మంత్రి శ్రీ గజేంద్ర సింగ్ షెకావత్ జల్ జీవన్ మిషన్ కింద రాజస్థాన్ రాష్ట్రానికి బడ్జెట్ కేటాయింపులను 2021-22లో రూ.10,180.50 కోట్లకు పెంచారు. గత ఏడాది కేంద్ర నిధుల కేటాయింపును 4 రెట్లు పెంచుతూ, 2024 నాటికి ప్రతి గ్రామీణ ఇంటికీ కుళాయి నీటి సరఫరాను అందించడానికి రాష్ట్రానికి పూర్తి సహాయాన్ని అందజేస్తామని శ్రీ షెకావత్ హామీ ఇచ్చారు.
ఇక 2021-22లో గ్రామీణ స్థానిక సంస్థలు/పిఆర్ఐలకు నీరు & పారిశుద్ధ్యం కోసం 15వ ఆర్థిక సంఘం గ్రాంట్గా రాజస్థాన్కు రూ.1,712 కోట్లు కేటాయించబడ్డాయి మరియు గ్రామీణ స్థానిక సంస్థలకు వచ్చే ఐదేళ్లకు అంటే 2025-26 వరకు రూ.9,032 కోట్లు కేటాయించబడ్డాయి. గ్రామీణ గృహాలకు నీటి సరఫరా కోసం నిధుల కొరత లేకుండా కేంద్ర ప్రభుత్వం భరోసా ఇస్తోంది. రాజస్థాన్ గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ఈ భారీ పెట్టుబడి ఆర్థిక కార్యకలాపాలను వేగవంతం చేస్తుంది మరియు గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థను పెంచుతుంది. దీని ద్వారా గ్రామాల్లో ఆదాయాభివృద్ధికి అవకాశం ఉంటుంది.
జల్ జీవన్ మిషన్ 'బాటమ్-అప్' విధానాన్ని అనుసరించి వికేంద్రీకృత పద్ధతిలో అమలు చేయబడుతుంది. దీనిలో స్థానిక గ్రామ సంఘం.. ప్రణాళిక అమలు నుండి ఆపరేషన్ & నిర్వహణ వరకు కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. దీని కోసం రాష్ట్రం గ్రామ నీరు & పారిశుద్ధ్య కమిటీ / పానీ సమితిని బలోపేతం చేయడం మరియు 5 సంవత్సరాల గ్రామ కార్యాచరణ ప్రణాళికను అభివృద్ధి చేయడం వంటి కార్యక్రమాలను చేపడుతుంది. అలాగే నీటి సరఫరా పథకాలపై సంఘం చర్చించే గ్రామ సభలో దానిని ఆమోదించింది. ఏ ఇంటిలోనైనా నీటిని తీసుకురావడానికి మహిళలు ప్రధానంగా బాధ్యత వహిస్తారు. కాబట్టి ఈ కార్యక్రమంలో పాల్గొనడాన్ని ప్రోత్సహిస్తుంది. స్వచ్ఛంద సంస్థలు, స్వయం సహాయక బృందాలు, స్థానిక ఎన్జిఓలు మొదలైనవి ఈ మిషన్ గురించి ప్రజలకు అవగాహన కల్పించడానికి, సురక్షితమైన నీటి ప్రాముఖ్యత గురించి వారికి అవగాహన కల్పించడానికి, సంఘంతో పరస్పర చర్చ చేయడానికి మరియు వారికి మద్దతునిచ్చేందుకు రాష్ట్రంచే అమలు మద్దతు ఏజెన్సీలుగా  నిమగ్నమై ఉన్నాయి.
సామాజిక అవగాహన పెంచడానికి మరియు వారి భాగస్వామ్యాన్ని మెరుగుపరచడానికి రాష్ట్రవ్యాప్తంగా సోషల్ మ్యాపింగ్ కార్యక్రమాలు నిర్వహించబడుతున్నాయి
ప్రజారోగ్యంపై దృష్టి సారించి దేశంలోని 2,000 కంటే ఎక్కువ నీటి నాణ్యత పరీక్షా ప్రయోగశాలలు సాధారణ ప్రజలకు తెరవబడ్డాయి. తద్వారా వారు నామమాత్రపు ఖర్చుతో వారు కోరుకున్నప్పుడు వారి నీటి నమూనాలను పరీక్షించవచ్చు. రాజస్థాన్లో 54 నీటి పరీక్ష ప్రయోగశాలలు ఉన్నాయి.
అన్ని పాఠశాలలు, అంగన్వాడీ కేంద్రాల్లో తాగడానికి, మధ్యాహ్న భోజనం వండడానికి, చేతులు కడుక్కోవడానికి, మరుగుదొడ్లలో వాడుకోవడానికి కుళాయి నీటి లభ్యత ఉండేలా కృషి చేస్తున్నారు. ఇప్పటి వరకు రాజస్థాన్లోని 57,285 పాఠశాలలు  మరియు 28,186  ఎడబ్లులకు పంపు నీటి సరఫరా అందించబడింది. ఈ సంస్థల్లో వీలైనంత త్వరగా పైపుల ద్వారా నీటి సరఫరాను రాష్ట్రం ఏర్పాటు చేయాలి.
ఆగస్టు, 2019లో మిషన్ ప్రారంభంలో, దేశంలోని మొత్తం 18.93 కోట్ల గ్రామీణ కుటుంబాలలో..కేవలం 3.23 కోట్ల  కుటుంబాలకు మాత్రమే కుళాయి నీటి సరఫరా ఉంది. కోవిడ్-19 మహమ్మారి మరియు లాక్డౌన్ల కారణంగా సవాళ్లు ఎదుర్కొన్నప్పటికీ మిషన్ ప్రారంభించినప్పటి నుండి 5.39 కోట్ల  కుటుంబాలకు కుళాయి నీటి సరఫరా అందించబడింది. ప్రస్తుతం 8.63 కోట్ల  గ్రామీణ కుటుంబాలు గృహ కుళాయిల ద్వారా త్రాగునీటిని పొందుతున్నాయి. గోవా, తెలంగాణ, హర్యానా, అండమాన్ & నికోబార్ దీవులు, దాద్రా & నగర్ హవేలీ మరియు డామన్ & డయ్యూ, పుదుచ్చేరిలోని ప్రతి గ్రామీణ కుటుంబానికి వారి ఇళ్లలో కుళాయి నీటి సరఫరా జరుగుతోంది.
‘సబ్కా సాథ్, సబ్కా వికాస్, సబ్కా విశ్వాస్, సబ్కా ప్రయాస్’ అనే ప్రధాన మంత్రి దార్శనికతను అనుసరించి, మిషన్ యొక్క నినాదం ‘ఎవ్వరూ మిగిలిపోకుండా’ మరియు ప్రతి గ్రామీణ ఇంటికీ కుళాయి నీటి కనెక్షన్ అందించబడుతుంది. ప్రస్తుతం 83 జిల్లాల్లోని ప్రతి ఇంటికి 1.27 లక్షలకు పైగా గ్రామాలకు కుళాయి నీటి సరఫరా జరుగుతోంది.