జల శక్తి మంత్రిత్వ శాఖ
మహారాష్ట్రలోని గ్రామీణ గృహాల్లో నీటి సరఫరాను కోసం జల్ జీవన్ మిషన్ కింద 2021–-22 సంవత్సరానికి కేంద్రం రూ .7,064 కోట్ల గ్రాంట్ను కేటాయించింది.
ప్రధానినరేంద్ర మోడీ లక్ష్యం.. ప్రతి ఇంటికి స్వచ్ఛమైన కుళాయి నీటిని అందించడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం మహారాష్ట్రకు 2021–-22 సంవత్సరానికి జల్ జీవన్ మిషన్ కింద రూ. 7,064.41 కోట్ల గ్రాంట్-ఇన్-ఎయిడిన్ను అందించింది. ఇది రూ. 2020–-21లో రూ.1,828.92 కోట్లు. జలశక్తి మంత్రి గజేంద్ర సింగ్ షెకావత్ ఈ కేటాయింపుల రెట్టింపు పెరుగుదలను ఆమోదించారు. 2024 నాటికి ప్రతి గ్రామీణ గృహంలో కుళాయి నీటి సరఫరా చేయడానికి రాష్ట్రానికి పూర్తి సహాయం చేస్తామని హామీ ఇచ్చారు.
2019 లో మిషన్ ప్రారంభంలో, దేశంలోని మొత్తం 19.20 కోట్ల గ్రామీణ గృహాలలో, కేవలం 3.23 కోట్ల  ఇండ్లకు మాత్రమే కుళాయి నీటి సరఫరా కలిగి ఉంది. గత 21 నెలల్లో, కోవిడ్ -19 మహమ్మారి లాక్డౌన్ అంతరాయాలు ఉన్నప్పటికీ, జల్ జీవన్ మిషన్ వేగంగా అమలయింది. 4.27 కోట్ల గృహాలకు పైపుల నీటి కనెక్షన్లు అందించడం జరిగింది. ఈ కవరేజ్ 22శాతం పెరగడంతో, ప్రస్తుతం దేశవ్యాప్తంగా 7.51 కోట్ల  గ్రామీణ కుటుంబాలు కుళాయి నీటి సరఫరాను కలిగి ఉన్నాయి. గోవా, తెలంగాణ, అండమాన్ & నికోబార్ దీవులు పుదుచ్చేరి గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో 100శాతం గృహ ట్యాప్ కనెక్షన్ను సాధించి, ‘హర్ ఘర్ జల్’ గా మారాయి. ‘సబ్ కా సాత్, సబ్ కా వికాస్, సబ్ కా విశ్వాస్’ అనే ప్రధానమంత్రి దృష్టి సూత్రాన్ని అనుసరించి.. మిషన్ నినాదం ‘ఎవ్వరినీ వదిలేయలేదు’ ప్రకారం ఒక గ్రామంలోని ప్రతి ఇంటికి కుళాయి నీటి కనెక్షన్ అందించాలి. ప్రస్తుతం, 62 జిల్లాల్లో 92 వేలకు పైగా గ్రామాలలో ప్రతి ఇంటికి కుళాయి నీటి సరఫరా ఉంది.
మహారాష్ట్రలో, మొత్తం 142 లక్షల గ్రామీణ కుటుంబాలలో, 91.30 లక్షల గృహాలకు  కుళాయి నీటి కనెక్షన్లు ఉన్నాయి. 2019 ఆగస్టు 15 న, జల్ జీవన్ మిషన్ ప్రారంభించిన సమయంలో, కేవలం 48.43 లక్షలు  గృహాలకు మాత్రమే కుళాయి నీటి సరఫరా ఉంది. 21 నెలల్లో, రాష్ట్రంలో 42.86 లక్షల గృహాలకు కుళాయి నీటి కనెక్షన్లు అందించడం జరిగింది. 2021–-22లో, ప్రతి గ్రామీణ గృహాలకు కుళాయి నీటి సరఫరా సాధించడానికి 2022–-23 సంవత్సరంలో 27.45 లక్షల గృహాలకు, 18.72 లక్షల కుళాయి నీటి కనెక్షన్లను 2023-–24లో 5.14 లక్షల కుళాయి కనెక్షన్లను అందించాలని రాష్ట్రం ప్రణాళిక తయారు చేసింది. ఈ రాష్ట్రలోని 29,417 గ్రామాల్లో కుళాయి నీటి కనెక్షన్ అందించే నీటి సరఫరా ప్రాజెక్టు పనులు ఇంకా ప్రారంభం కాలేదు. ఈ విషయమై కేంద్ర జల్ శక్తి మంత్రి గజేంద్ర సింగ్ షెకావత్ మహారాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రికి ఒక లేఖ రాశారు. 2024 నాటికి రాష్ట్రం ప్రతి ఇంటికి కుళాయి నీటి సరఫరాను అందించే విధంగా అన్ని గ్రామాల్లో ట్యాప్ కనెక్షన్లు అందించే పనులు ప్రారంభించాలని చెప్పారు. 2020-–21 చివరి త్రైమాసికంలో నెలకు 1.59 లక్షల కుళాయి నీటి కనెక్షన్లు సాధించిన వేగాన్ని తిరిగి పొందాలని రాష్ట్రాన్ని కోరారు, ఇది ఏప్రిల్, మే నెలల్లో సుమారు 9,800 కుళాయి నీటి కనెక్షన్లకు పడిపోయింది.
2020–-21లో రూ. 1,828.92 కోట్ల సెంట్రల్ గ్రాంట్ రాష్ట్రానికి అందింది. కాని రాష్ట్రం రూ. 1,371.69 కోట్లు రాష్ట్ర గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో కుళాయి నీటి సరఫరా కోసం ఉద్దేశించిన ఈ గ్రాంటును అప్పగించింది. ఈ ఏడాది కేంద్ర కేటాయింపులో నాలుగు రెట్లు  పెరగ్గా, ఖర్చు చేయని బ్యాలెన్స్ రూ. 268.99 కోట్లు ఉంది.
2021–-22లో రూ. గ్రామీణ స్థానిక సంస్థలు / పిఆర్ఐలకు నీరు & పారిశుధ్యం కోసం 15 వ ఎఫ్సి టైడ్ గ్రాంట్గా 2,584 కోట్లు మహారాష్ట్రకు కేటాయించారు. మరో రూ.13,628 కోట్లను 2025-–26 వరకు కేటాయిస్తారు. మహారాష్ట్రలోని గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ఈ భారీ పెట్టుబడి ఆర్థిక కార్యకలాపాలను వేగవంతం చేస్తుంది గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థను కూడా పెంచుతుంది. ఇది గ్రామాల్లో కొత్త ఉపాధి అవకాశాలను సృష్టిస్తుంది.
దేశంలోని పాఠశాలలు, ఆశ్రమాలు అంగన్వాడీ కేంద్రాల్లోని పిల్లలకు సురక్షితమైన కుళాయి నీటిని అందించడానికి, ప్రధాన మంత్రినరేంద్ర మోడీ 100 రోజుల ప్రచారాన్ని ప్రకటించారు, దీనిని కేంద్ర మంత్రి గజేంద్ర షెకావత్ 2020 అక్టోబర్ 2 న ప్రారంభించారు. రాష్ట్రాలు / కేంద్ర పాలిత ప్రాంతాలు హర్యానా, హిమాచల్ ప్రదేశ్, పంజాబ్, గుజరాత్, ఆంధ్రప్రదేశ్, గోవా, తమిళనాడు, తెలంగాణ, అండమాన్ & నికోబార్ దీవులు అన్ని పాఠశాలలు, ఆశ్రమాలు అంగన్వాడీ కేంద్రాలలో కుళాయి నీటిని అందించాయి. మహారాష్ట్రలో 65,301 పాఠశాలలు , 60,082 అంగన్వాడీ కేంద్రాలు  కు కుళాయి నీటి కనెక్షన్లు ఉన్నాయి. మెరుగైన ఆరోగ్యం, మెరుగైన పారిశుధ్యం పిల్లల పరిశుభ్రత కోసం మిగిలిన అన్ని పాఠశాలలు, ఆశ్రమాలు అంగన్వాడీ కేంద్రాలలో వచ్చే కొద్ది నెలల్లో సురక్షితమైన కుళాయి నీటిని అందించేలా చూడాలని కేంద్ర ప్రభుత్వం రాష్ట్రాన్ని కోరింది.
జల్ జీవన్ మిషన్ కింద, నీటి కొరత ఉన్న ప్రాంతాలు, నాణ్యమైన ప్రభావిత గ్రామాలు, ఆశావహ జిల్లాలు, ఎస్సీ / ఎస్టీ మెజారిటీ గ్రామాలు సన్సద్ ఆదర్శ్ గ్రామ యోజన  గ్రామాలకు కూడా రాష్ట్రం ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి.
నీటి నాణ్యత పర్యవేక్షణ నిఘా కార్యకలాపాలకు అధిక ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి, ఇందుకోసం అంగన్వాడీ కార్మికులు, ఆశాకార్మికులు, స్వయం సహాయక బృందాల సభ్యులు, పిఆర్ఐ సభ్యులు, పాఠశాల ఉపాధ్యాయులు మొదలైన వారికి శిక్షణ ఇస్తున్నారు, తద్వారా వారు ఫీల్డ్ టెస్ట్ కిట్లను  ఉపయోగించడం ద్వారా కలుషితానికి నీటి నమూనాలను పరీక్షించవచ్చు. 177 జిల్లా ఉప-డివిజనల్ ప్రయోగశాలలలో, కేవలం 10 మాత్రమే ఎన్ఏబీఎల్ గుర్తింపు పొందినవి. నీటి పరీక్ష ప్రయోగశాలలను అప్గ్రేడ్ చేయడం వాటికి ఎన్ఎబిఎల్ అక్రెడిటేషన్ను పొందడం రాష్ట్రానికి అవసరం. జల్ జీవన్ మిషన్ అనేది ఒక ‘బాటమ్ అప్’ విధానం, ఇక్కడ ప్రణాళిక నుండి అమలు, నిర్వహణ, ఆపరేషన్ నిర్వహణ వరకు సమాజం కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. దీనిని సాధించడానికి, గ్రామ జలాలు & పారిశుద్ధ్య కమిటీ  / పానీ సమితిని బలోపేతం చేయడం, రాబోయే ఐదేళ్ళకు గ్రామ కార్యాచరణ ప్రణాళికను అభివృద్ధి చేయడం, గ్రామ సంఘాలకు మద్దతు ఇవ్వడానికి రాష్ట్ర ఏజెన్సీలను  అమలు చేయడం వంటి సహాయక చర్యలను చేపడతారు. ప్రజలలో అవగాహన కల్పిస్తారు. ఇప్పటివరకు మహారాష్ట్రలో 40,596 గ్రామాల్లో 25,926 విడబ్ల్యుఎస్సిలు లేదా పానీ సమితులు ఉన్నాయి. 2020–-21 సంవత్సరంలో, 139 ఎన్జీఓలను ఇంప్లిమెంటింగ్ స్టేట్ ఏజెన్సీలుగా  నియమించాలని రాష్ట్రం ప్రణాళిక వేసినప్పటికీ ఈ ప్రక్రియను పూర్తి చేయలేకపోయింది. 2021-–22 సంవత్సరంలో, 300 గ్రామాలకు మద్దతుగా 104 ఐఎస్ఏలను నియమించాలని రాష్ట్రం యోచిస్తోంది. ప్రతి ఇంటికి హామీ నీటి సరఫరా కోసం నీటి సరఫరా మౌలిక సదుపాయాలను కల్పించడంలో ఇది కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది.
2024 నాటికి దేశంలోని ప్రతి గ్రామీణ గృహానికి కుళాయి నీటి కనెక్షన్ను అందించడానికి ఎర్రకోట నుండి 2019 ఆగస్టు 15 న ప్రధాని ప్రకటించిన జల్ జీవన్ మిషన్ను ప్రకటించారు. రాష్ట్రాలు / కేంద్ర పాలిత ప్రాంతాల భాగస్వామ్యంతో దీనిని అమలు చేస్తున్నారు. 2021–-22లో జల్ జీవన్ మిషన్ కోసం మొత్తం బడ్జెట్ రూ. 50,011 కోట్లు. రాష్ట్రాలు సొంతగా కొంత కేటాయిస్తారు.15 వ ఫైనాన్స్ కమిషన్ రూ. 26,940 కోట్లు ఆర్ఎల్బి / పిఆర్ఐలకు నీరు, పారిశుద్ధ్యం కోసం మంజూరు చేసింది. ఈ ఏడాది గ్రామీణ తాగునీటి సరఫరా రంగంలో 1 లక్ష కోట్లు పెట్టుబడి పెడుతున్నారు. ఇది గ్రామాల్లో కొత్త ఉపాధి అవకాశాలను సృష్టిస్తుంది గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థను బలోపేతం చేస్తుంది.