హోం మంత్రిత్వ శాఖ
నక్సలైట్ కార్యకలాపాలు
భారత రాజ్యాంగంలోని ఏడవ షెడ్యూల్ ప్రకారం పోలీస్ మరియు పబ్లిక్ ఆర్డర్ సబ్జెక్ట్లు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల వద్ద ఉన్నాయి. అయితే వామపక్ష తీవ్రవాదం ద్వారా ప్రభావితమైన రాష్ట్రాల ప్రయత్నాలకు భారత ప్రభుత్వం  అనుబంధంగా ఉంది. లెఫ్ట్ వింగ్ ఎక్స్ట్రీమిజం  సమస్యను సమగ్రంగా పరిష్కరించడానికి, లెఫ్ట్ వింగ్ ఎక్స్ట్రీమిజం ని పరిష్కరించడానికి జాతీయ విధానం మరియు కార్యాచరణ ప్రణాళిక 2015లో ఆమోదించబడింది. ఇది భద్రతా సంబంధిత చర్యలు, అభివృద్ధి జోక్యాలు, హక్కులు మరియు హామీలతో కూడిన బహుముఖ వ్యూహాన్ని అందించింది. భద్రత విషయంలో కేంద్ర సాయుధ పోలీసు బలగాల బెటాలియన్లు, శిక్షణ, భద్రతా సంబంధిత వ్యయం  మరియు ప్రత్యేక మౌలిక సదుపాయాల పథకం  వంటి పథకాల ద్వారా నిధులను అందించడం ద్వారా ఎల్డబ్ల్యూఈ ప్రభావిత రాష్ట్ర ప్రభుత్వానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం సహాయం చేస్తుంది. రాష్ట్ర పోలీసు బలగాల ఆధునీకరణ, పరికరాలు & ఆయుధాలు, ఇంటెలిజెన్స్ను పంచుకోవడం, పటిష్టమైన పోలీస్ స్టేషన్ల నిర్మాణం మొదలైన వాటికి నిధులు; అభివృద్ధి దిశగా ఎల్డబ్ల్యూఈ ప్రాంతాలలో రోడ్ల నిర్మాణం, మొబైల్ టవర్ల ఏర్పాటు,
బ్యాంకుల నెట్వర్క్, పోస్టాఫీసులు, ఆరోగ్యం మరియు విద్యా సౌకర్యాలను మెరుగుపరచడం వంటి పలు చర్యలను కేంద్ర ప్రభుత్వం చేపట్టింది.
భద్రతా సంబంధిత వ్యయం  కింద ఎల్డబ్ల్యుఈ బాధిత రాష్ట్రాలకు ఎల్డబ్ల్యుఈ హింసాకాండలో మరణించిన పౌర/భద్రతా బలగాల కుటుంబానికి ఎక్స్గ్రేషియా, భద్రతా దళాలకు శిక్షణ మరియు కార్యాచరణ అవసరాలు, పునరావాసం వంటి వాటి ద్వారా రాష్ట్రాల సామర్థ్యం పెంపుదల కోసం నిధులు అందించబడతాయి. లొంగిపోయిన ఎల్డబ్ల్యుఇ కేడర్, కమ్యూనిటీ పోలీసింగ్, వామపక్ష తీవ్రవాదుల ఆస్తి నష్టం కోసం భద్రతా దళ సిబ్బంది/పౌరులకు పరిహారం మొదలైనవి. పథకం కింద జిల్లాల వారీగా కాకుండా రాష్ట్రాల వారీగా నిధులు విడుదల చేయబడతాయి. మధ్యప్రదేశ్లోని బాలాఘాట్, మాండ్లా మరియు దిండోరి జిల్లాలు మరియు మహారాష్ట్రలోని గడ్చిరోలి జిల్లాలు ఈ పథకం పరిధిలోకి వస్తాయి. ఎల్డబ్ల్యుఈ ప్రభావిత రాష్ట్రాలకు గత 05 సంవత్సరాలలో రూ.1485 కోట్లు విడుదలయ్యాయి. ఇందులో మధ్యప్రదేశ్కు రూ.14.05 కోట్లు, మహారాష్ట్రకు రూ.91.63 కోట్లు ఉన్నాయి.
ప్రత్యేక మౌలిక సదుపాయాల పథకం  కింద, ఈ క్రింది ప్రయోజనాల కోసం రాష్ట్రాలకు నిధులు అందించబడతాయి:
- ఎల్డబ్ల్యూఈ కార్యకలాపాల కోసం మాత్రమే వారి స్పెషల్ ఫోర్సెస్  స్పెషల్ ఇంటెలిజెన్స్ బ్రాంచ్లను  బలోపేతం చేయడం.
- పటిష్ట పోలీస్ స్టేషన్ల బలోపేతం/నిర్మాణం.
- జిల్లా పోలీసుల పటిష్టత.
పథకం కింద జిల్లాల వారీగా కాకుండా రాష్ట్రాల వారీగా నిధులు విడుదలయ్యాయి. మధ్యప్రదేశ్లోని బాలాఘాట్, మాండ్లా మరియు దిండోరి జిల్లాలు మరియు మహారాష్ట్రలోని గడ్చిరోలి జిల్లాలు ఈ పథకం పరిధిలోకి వస్తాయి.ఎల్డబ్ల్యూఈ ప్రభావిత రాష్ట్రాలకు 2018-19 నుండి మొత్తం రూ.324.90 కోట్లు విడుదలయ్యాయి. ఇందులో మధ్యప్రదేశ్కు రూ.0.71 కోట్లు, మహారాష్ట్రకు రూ.12.85 కోట్లు ఉన్నాయి.
ఎల్డబ్ల్యూఈ ప్రభావిత జిల్లాల్లో అభివృద్ధికి మరింత ఊతమివ్వడానికి పబ్లిక్ ఇన్ఫ్రాస్ట్రక్చర్ మరియు సేవలలో క్లిష్టమైన ఖాళీలను పూరించడానికి ‘ప్రత్యేక కేంద్ర సహాయం ’ కింద రాష్ట్రాలకు నిధులు అందించబడతాయి. 2018-19 నుంచి రాష్ట్రాలకు రూ.3120.74 కోట్లు విడుదలయ్యాయి. మధ్యప్రదేశ్ మరియు మహారాష్ట్ర జిల్లాలకు విడుదల చేసిన నిధుల వివరాలు  క్రింది విధంగా ఉన్నాయి:
|
|
రాష్ట్రం
|
|
విడుదలైన నిధులు
|
|
బాలాఘాట్ 
|
|
20
|
|
మండల 
|
|
2.5
|
|
గడ్చిరోలి 
|
|
69.88గా ఉంది
అభివృద్ధి విషయంలో భారత ప్రభుత్వ ప్రధాన పథకాలతో పాటు  రోడ్డు నెట్వర్క్ని విస్తరించడం, టెలికాం కనెక్టివిటీని మెరుగుపరచడం, నైపుణ్యం అభివృద్ధి మరియు ఆర్థిక చేరికపై ప్రత్యేక దృష్టి సారించి ఎల్డబ్ల్యూఈ ప్రభావిత రాష్ట్రాల్లో అనేక నిర్దిష్ట కార్యక్రమాలను చేపట్టింది:
- రోడ్ నెట్వర్క్ విస్తరణ కోసం 13234 కి.మీ రోడ్లు నిర్మించారు. ఇందులో మధ్యప్రదేశ్లో 250 కి.మీ, మహారాష్ట్రలో 869 కి.మీ రోడ్లు నిర్మించబడ్డాయి.
- టెలికాం కనెక్టివిటీని మెరుగుపరచడానికి, మొబైల్ టవర్ ప్రాజెక్ట్ యొక్క దశ-Iలో 2343 మొబైల్ టవర్లు వ్యవస్థాపించబడ్డాయి. ఇందులో మధ్యప్రదేశ్లో 22, మహారాష్ట్రలో 65 వ్యవస్థాపించబడ్డాయి.
- మొబైల్ టవర్ ప్రాజెక్ట్ యొక్క దశ-II కింద, 2542 మొబైల్ టవర్లు ఇన్స్టాలేషన్లో ఉన్నాయి. ఇందులో 23 మధ్యప్రదేశ్కు, 125 మహారాష్ట్రకు చెందినవి. దీనికి అదనంగా, మే, 2023లో మధ్యప్రదేశ్ కోసం మరో 05 టవర్లు ఆమోదించబడ్డాయి.
- ఏప్రిల్-2015 నుండి అత్యధికంగా ఎల్డబ్ల్యూఈ ప్రభావితమైన 30 జిల్లాల్లో 927 బ్యాంక్ బ్రాంచ్లు , 944 ఏటీఎంలు  మరియు 27513 బ్యాంకింగ్ కరస్పాండెంట్లు  ఈ ప్రాంతాల్లోని స్థానిక ప్రజలను ఆర్థికంగా చేర్చడం కోసం.
- గత 08 సంవత్సరాలలో 90 జిల్లాల్లో 4903 కొత్త పోస్టాఫీసులు ప్రారంభించబడ్డాయి. వీటిలో 511 మధ్యప్రదేశ్లో మరియు 829 మహారాష్ట్రలో తెరవబడ్డాయి.
- నైపుణ్యాభివృద్ధి కోసం ఎల్డబ్ల్యూఈ ప్రభావిత జిల్లాల్లో 43 ఐటీఐలు  మరియు 38 నైపుణ్య అభివృద్ధి కేంద్రాలు  పని చేస్తున్నాయి.
- ఎల్డబ్ల్యూఈ ప్రభావిత జిల్లాల్లోని గిరిజన బ్లాకుల్లో నాణ్యమైన విద్య కోసం 90 ఎల్డబ్ల్యూఈ ప్రభావిత జిల్లాల్లో 125 ఏకలవ్య మోడల్ రెసిడెన్షియల్ పాఠశాలలు  పని చేస్తున్నాయి, వీటిలో 11 మధ్యప్రదేశ్లో మరియు 09 మహారాష్ట్రలో ఉన్నాయి.
ఈ విధానాన్ని స్థిరంగా అమలు చేయడం వల్ల దేశవ్యాప్తంగా ఎల్డబ్ల్యూఈ హింస స్థిరంగా తగ్గుముఖం పట్టింది. ఎల్డబ్ల్యూఈ సంబంధిత హింసాత్మక సంఘటనల సంఖ్య 2010తో పోల్చితే 2022లో 76% తగ్గింది. ఫలితంగా మరణాల సంఖ్య  2010లో ఆల్ టైమ్ గరిష్ఠంగా 1005 నుండి 2022 98కి అంటే 90% తగ్గింది. గత ఐదేళ్లలో  ఎల్డబ్ల్యూఈ ప్రభావిత రాష్ట్రాల్లో ఎల్డబ్ల్యూఈ హింస వివరాలు క్రింది విధంగా ఉన్నాయి: -
(|
|
పారామీటర్/సంవత్సరం
|
|
2018
|
|
2019
|
|
2020
|
|
2021
|
|
2022
|
|
2023

|
|
సంఘటనలు
|
|
833
|
|
670
|
|
665
|
|
361148|
|
413118|
|
273