జల శక్తి మంత్రిత్వ శాఖ
2024 నాటికి 'హర్ ఘర్ జల్' సాధించడానికి సమాజ భాగస్వామ్యం కీలకం: ఎఎస్ & ఎండి, జల్ జీవన్ మిషన్, శ్రీ భరత్ లాల్
జల్ జీవన్ సంవాద్ లో భాగంగా ఐఈసి పై జాతీయ వర్క్ షాప్
అట్టడుగు స్థాయి లో బాధ్యతాయుతమైన, ప్రతిస్పందిత నాయకత్వాన్ని అభివృద్ధి చేయడం, గ్రామాలను చైతన్య పరచడంపై వర్క్ షాప్ లో చర్చలు
గ్రామాలలో నివసించే ప్రజలకు ముఖ్యంగా మహిళలకు, పిల్లలకు జీవన సౌలభ్యం కల్పించే లక్ష్యం తో చేపట్టిన జల్ జీవన్ మిషన్ లో సమాజ భాగస్వామ్యం ప్రాముఖ్యతను చర్చించడానికి సమాచారం, విద్య, కమ్యునికేషన్  పై ఒక రోజు జాతీయ వర్క్ షాప్ ను డిసెంబర్ 9న నిర్వహించారు. జల్ జీవన్ సంవాద్ లో భాగంగా జరిగిన ఈ వర్క్ షాప్ లో రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల నుంచి డబ్ల్యుఎస్ ఎస్ వో డైరెక్టర్లు, చీఫ్ ఇంజనీర్లు ,ఐఈసి-ఇన్ ఛార్జీలతో సహా 70 మందికి పైగా పాల్గొన్నారు.
జాతీయ జల్ జీవన్ మిషన్ అదనపు కార్యద ర్శి, మిషన్ డైరెక్ట ర్ శ్రీ భరత్ లాల్
ప్రధాన ప్రసంగం చేస్తూ, ప్రణాళిక అవసరం గురించి నొక్కి చెప్పారు.”గ్రామంలో నీటి వనరులు, నీటి సరఫరా ,నిఘా నిర్వహణ వ్యవస్థలో ప్రణాళిక, అమలు, యాజమాన్యం, ఆపరేషన్ , నిర్వహణలో సమాజ భాగస్వామ్యం విమర్శనాత్మకతను మనం అర్థం చేసుకోవలసిన అవసరం ఉంది. పని సమితులను బలోపేతం చేయాలి. వివిధ భాగస్వాముల సామర్థ్యాన్ని పెంపొందించాలి.ప్రతి ఇంటికి దీర్ఘకాలిక, క్రమబద్ధమైన శుభ్రమైన కుళాయి నిటిని అందించడం మన విజయానికి కొలమానం అవుతుంది. గ్రామాల్లో నివసిస్తున్న ప్రజల జీవితాలను మెరుగుపరచడానికి మనం కట్టుబడి ఉండాలి" అని ఆయన అన్నారు.
గుజరాత్ లో వాస్మో సాధించిన విజయాలు, జల్ జీవన్ మిషన్ లో డబ్ల్యుఎస్ ఎస్ వో పాత్ర గురించి వాస్మో మాజీ ప్రాజెక్ట్ డైరెక్టర్ శ్రీ ఆర్.కె. సామా మాట్లాడుతూ,”భాగస్వాములందరితో కలసి పని చేయడం ముఖ్యం. మహిళలు ప్రధాన భాగస్వాములు. ఇంట్లో నీటితో వారిని నిర్ధారించడం వారి ఆరోగ్యాన్ని మెరుగు పరుస్తుంది, మెరుగైన పరిశుభ్రతను అందిస్తుంది, సమయాన్ని ఆదా చేస్తుంది శ్రమ లేకుండా చేస్తుంది” అని అన్నారు.
స్వచ్ఛ భారత్ మిషన్ ప్రత్యేక ప్రాజెక్టుల మాజీ డిజి శ్రీ అక్షయ్ రౌత్ మాట్లాడుతూ, ప్రజలతో నిమగ్నం కావడానికి విభిన్న మాధ్యమాలను సమర్థవంతంగా ఉపయోగించడంపై వివరించారు. “ప్రజలకు సమాచారం అందించడానికి వారి మనసుకు దగ్గర కావాలి. ప్రవర్తనా మార్పును తీసుకురావడానికి మహిళలు ,పిల్లలు నిమగ్నం కావడం ముఖ్యం” అని అన్నారు.
ఎడిటర్ జీ టెక్నాలజీస్ వ్యవస్థాపకుడు విక్రమ్ చంద్ర మీడియా అవుట్ రీచ్ పై తన ఆలోచనలను పంచుకున్నారు. "క్షేత్రస్థాయిలో జరుగుతున్న మంచి కథలు సంబంధిత వ్యక్తులను చేరుకోవాల్సిన అవసరం ఉంది. ప్రవర్తనా మార్పును తీసుకురావడానికి జల్ జీవన్ మిషన్ కింద జరుగుతున్న విశేష కృషి ప్రతి ఒక్కరికీ చేరుకోవడం ముఖ్యం" అని పేర్కొన్నారు.
వాష్, యునిసెఫ్ ఇండియా చీఫ్ నికోలస్ ఓస్బెర్ట్, భారతదేశంలోని ప్రతి గ్రామానికి జల్ జీవన్ మిషన్ సంవాద్ ను తీసుకెళ్లడానికి కమ్యూనికేషన్ ప్రాముఖ్యత , యువత పాత్ర గురించి మాట్లాడారు.జల్ జీవన్ మిషన్ లో సాంకేతిక జోక్యం, పారదర్శకత ,జవాబుదారీతనం గురించి ఎన్ జె జెఎం డైరెక్టర్లు శ్రీ ప్రదీప్ సింగ్ ,శ్రీ పి.విశ్వకన్నన్ చర్చించారు. 2024 నాటికి దేశాన్ని 'హర్ ఘర్ జల్'గా మార్చడంలో కీలక వనరుల కేంద్రాల  పాత్ర, అమలు మద్దతు సంస్థల, భాగస్వాముల సామర్థ్యాన్ని పెంచవలసిన అవసరం ఉందని వారు అన్నారు. ఒడిశాలోని గ్రామ్ వికాస్ కు చెందిన శ్రీ లిబీ టి. జాన్సన్ ఇంకా యునిసెఫ్ నిపుణులు జల్ జీవన్ మిషన్ లో ఐఈసి కి సంబంధించిన వివిధ ఇతర అంశాలు , ఇతివృత్తాలు గురించి చర్చించారు. వారి అనుభవాలను పంచుకున్నారు.
2019 ఆగస్టు 15న ప్రధాన మంత్రి శ్రీ నరేంద్ర మోదీ ప్రకటించిన జల్ జీవన్ మిషన్ 'బాటమ్-అప్' విధానాన్ని అనుసరించి వికేంద్రీకృత పద్ధతిలో అమలు జరుగుతోంది. దీనిలో స్థానిక గ్రామ సమాజం ప్రణాళిక నుండి అమలు వరకు , యాజమాన్యం నుండి ఆపరేషన్, నిర్వహణ వరకు కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది.దీనిని సాధించడానికి, పానిసమితిని బలోపేతం చేయడం ,గ్రామ సభలో గ్రామ కార్యాచరణ ప్రణాళికను అభివృద్ధి చేయడం వంటి కార్యకలాపాలను ప్రభుత్వం చేపడుతుంది, గ్రామ సభ ప్రజల రోజువారీ జీవితాలను ప్రభావితం చేసే నీటి సమస్యలపై చర్చిస్తుంది. గ్రామ కార్యాచరణ ప్రణాళికలు  తాగునీటి వనరును బలోపేతం చేయడం/పెంచడం, నీటి సరఫరా మౌలిక సదుపాయాలు, బూడిద రంగు నీటి శుద్ధి , తిరిగి ఉపయోగించడం ,గ్రామంలో నీటి సరఫరా వ్యవస్థ ఆపరేషన్ ,నిర్వహణ భాగాలను కలిగి ఉంటాయి. విడబ్ల్యుఎస్ సి/పానిసమితి సభ్యుల్లో సగం మంది మహిళలు ఉండాలని మిషన్ నిర్దేశించింది. , తద్వారా ఈ చర్చల్లో మహిళలు పాల్గొనేలా ప్రోత్సహిస్తుంది. ఏ ఇంట్లో అయినా నీటి నిర్వహకులు ప్రధానం గా మహిళలే కాబట్టి ఈ ఎర్పాటు చేశారు. మిషన్ కింద రాష్ట్రాలు పెద్ద ఎత్తున శిక్షణ నైపుణ్య కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తున్నాయి, ముఖ్యంగా ప్రతి గ్రామంలో నివసిస్తున్న ఐదుగురికి ముఖ్యంగా మహిళలకు నీటి నాణ్యత నిఘా పైన, స్థానిక వ్యక్తులకు మేస్త్రీలు, ప్లంబర్లు, ఎలక్ట్రీషియన్లు, మోటార్ మెకానిక్స్, ఫిట్టర్ ,పంప్ ఆపరేటర్లుగా శిక్షణ ఇస్తున్నారు.
నీటి సరఫరా ,మెరుగైన పారిశుధ్యంపై ప్రభుత్వం దృష్టి సారించడంతో, 15వ ఆర్థిక సంఘం 2021-22లో ఆర్ ఎల్ బిలు/ పిఆర్ఐలకు తాగునీరు, వర్షపు నీటి సంరక్షణ, నీటి రీసైక్లింగ్, పారిశుధ్యం ,ఒడిఎఫ్ నిర్వహణ కోసం రూ. 26,940 కోట్ల టైడ్ గ్రాంట్ లను కేటాయించింది. 2021-22 నుంచి 2025-26 వరకు ఐదు సంవత్సరాలకు రూ.1.42 లక్షల కోట్ల హామీ నిధి ఉంది. ఇది జెజెఎమ్ కింద కొనసాగుతున్న ప్రయత్నాలకు అనుబంధంగా ఉంటుంది. వర్షపు నీటి ఆదా, తాగునీటి వనరులను బలోపేతం చేయడం, నీటి సరఫరాను మెరుగుపరచడం, బూడిద రంగు నీటి నిర్వహణ ,క్రమం తప్పని ఆపరేషన్ నిర్వహణ వంటి కార్యకలాపాలపై దృష్టి సారించడం ద్వారా గ్రామీణ స్థానిక సంస్థలు ఈ గ్రాంట్ ను విచక్షణాయుతంగా ఉపయోగించడానికి అన్ని ప్రయత్నాలు చేయాలి.
గ్రామంలో నీటి సరఫరా పరిమాణం, నాణ్యత, పీడనం ,క్రమబద్ధతను లెక్కించడం కోసం సెన్సార్ ఆధారిత ఐవోటి సిస్టమ్ ఎర్పాటు అవుతోంది. పబ్లిక్ డొమైన్ లో ఉన్న జల్ జీవన్ మిషన్ డ్యాష్ బోర్డ్ https://ejalshakti.gov.in/jjmreport/JJMIndia.aspx . గ్రామ స్థాయి వరకు సమాచారాన్ని అందిస్తుంది.అన్ని గ్రామీణ కుటుంబాలతో పాటు ప్రతి స్కూలు, ఎడబ్ల్యుసిలు, పిహెచ్ సిలు, సిహెచ్ సిలు, కమ్యూనిటీ సెంటర్ లు మొదలైన వాటికి కుళాయి నీటి సరఫరాను ధృవీకరించడం పై మిషన్ కింద దృష్టి సారించారు.
2019 లో మిషన్ ప్రారంభంలో, దేశంలోని 19.20 కోట్ల గ్రామీణ గృహాలలో, కేవలం 3.23 కోట్లు మాత్రమే కుళాయి నీటి సరఫరాను కలిగి ఉన్నాయి. కోవిడ్-19 మహమ్మారి , తదుపరి లాక్ డౌన్ ల కారణంగా సవాళ్లు ఎదుర్కొన్నప్పటికీ, మిషన్ ప్రారంభించినప్పటి నుండి 5.40 కోట్లకు పైగా  కుటుంబాలకు కుళాయి నీటి సరఫరా అందించబడింది.
ప్రస్తుతం 8.63 కోట్ల  గ్రామీణ కుటుంబాలు కుళాయి నీటి సరఫరాను పొందుతున్నాయి. గోవా, తెలంగాణ, అండమాన్ - నికోబార్ దీవులు, దాద్రా నాగర్ హవేలీ ,డామన్ & డయు, పుదుచ్చేరి హర్యానాలు 'హర్ ఘర్ జల్'గా మారాయి, అంటే ఈ రాష్ట్రాలు/యుటిలలోని అన్ని గ్రామీణ కుటుంబాలకు కుళాయి నీటి సరఫరా జరుగుతోంది.
జెఈ-ఎఇఎస్ ప్రభావిత జిల్లాలకు కుళాయి నీటి సరఫరా 8 లక్షల  నుండి 1.19 కోట్లకు  పెరిగింది. ఆకాంక్షాత్మక జిల్లాల్లో ఇది 24 లక్షల  నుండి 1.28 కోట్లకు  పెరిగింది. జెజెఎం శతాబ్దాల నుండి మహిళలు , పిల్లలు దూరం నుంచి నీటిని తీసుకురావడంలో ఎదుర్కొంటున్న శ్రమను తొలగిస్తోంది. ఇంకా గ్రామీణ భారతదేశంలో కోట్లాది మంది జీవితాలను మారుస్తోంది.
అన్ని పాఠశాలలు ,అంగన్ వాడీ కేంద్రాల్లో త్రాగడం, మధ్యాహ్న భోజనం వండటం, చేతులు కడుక్కోవడం ,మరుగుదొడ్లలో వినియోగం కోసం కుళాయి నీటి సరఫరాను నిర్ధారించడానికి ప్రయత్నాలు జరిగాయి. ఇప్పటి వరకు దేశంలో 8.30 లక్షల  పాఠశాలలు, 8.73 లక్షల  ఎడబ్ల్యుసిలకు కుళాయి నీటి సరఫరాను అందించారు. సబ్ కా సాత్, సబ్ కా వికాస్, సబ్ కావిశ్వాస్, సబ్ కా ప్రయాస్' అనే ప్రధాన మంత్రి దార్శనికతను అనుసరించి, 'ఎవరినీ విడిచిపెట్టరు-ప్రతి గ్రామీణ కుటుంబానికి కుళాయి నీటి కనెక్షన్ అందించడమే’ ఈ మిషన్ నినాదం. ప్రస్తుతం 83 జిల్లాలు, 1.27 లక్షలకు పైగా గ్రామాల్లోని ప్రతి ఇంటికి కుళాయి నీటి సరఫరా లభిస్తోంది.