ਸੰਚਾਰ ਤੇ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਮੰਤਰਾਲਾ
ਸੰਚਾਰ, ਰੇਲਵੇ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਿਕਸ ਅਤੇ ਆਈਟੀ ਲਈ ਮਾਨਯੋਗ ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ, ਸ਼੍ਰੀ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਵੈਸ਼ਨਵ ਨੇ ਵਰਚੁਅਲੀ ਸੰਚਾਰ ਸਾਥੀ ਪੋਰਟਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ
ਮਾਨਯੋਗ ਕੇਂਦਰੀ ਸੰਚਾਰ, ਰੇਲਵੇ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਿਕਸ ਅਤੇ ਆਈਟੀ ਮੰਤਰੀ, ਸ਼੍ਰੀ ਅਸ਼ਵਨੀ ਵੈਸ਼ਨਵ ਨੇ ਅੱਜ ਪੰਜਾਬ ਐੱਲਐੱਸਏ, ਦੂਰਸੰਚਾਰ ਵਿਭਾਗ, ਮੋਹਾਲੀ ਵਿਖੇ 'ਸੰਚਾਰ ਸਾਥੀ' ਪੋਰਟਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।
117 ਕਰੋੜ ਸਬਸਕ੍ਰਾਈਬਰਸ ਦੇ ਨਾਲ, ਭਾਰਤ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਟੈਲੀਕੌਮ ਈਕੋਸਿਸਟਮ ਬਣ ਕੇ ਉੱਭਰਿਆ ਹੈ। ਸੰਚਾਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬੈਂਕਿੰਗ, ਮਨੋਰੰਜਨ, ਸਰਕਾਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਆਦਿ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿ ਉਪਭੋਗਤਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧੋਖਾਧੜੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਹਿਚਾਣ ਦੀ ਚੋਰੀ, ਜਾਅਲੀ ਕੇਵਾਈਸੀ, ਮੋਬਾਈਲ ਉਪਕਰਣਾਂ ਦੀ ਚੋਰੀ, ਬੈਂਕਿੰਗ ਧੋਖਾਧੜੀ ਆਦਿ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿਣ। ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਟੈਲੀਕੌਮ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਸੰਚਾਰ ਸਾਥੀ  ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਨਾਗਰਿਕ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਪੋਰਟਲ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਸੰਚਾਰ ਸਾਥੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮਾਂ 'ਤੇ ਰਜਿਸਟਰਡ ਕਨੈਕਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ, ਧੋਖਾਧੜੀ ਜਾਂ ਗ਼ੈਰ-ਲੋੜੀਂਦੇ ਕਨੈਕਸ਼ਨ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਨ, ਚੋਰੀ/ਗੁੰਮ ਹੋਏ ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨਾਂ ਨੂੰ ਬਲਾਕ ਕਰਨ, ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਖਰੀਦਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਈਐੱਮਈਆਈ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੰਚਾਰ ਸਾਥੀ ਪੋਰਟਲ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਲੜਨ ਲਈ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੂਰੇ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਟੈਲੀਕੌਮ ਵਿਭਾਗ ਦੁਆਰਾ ਇਨ-ਹਾਉਸ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਮੋਡਿਊਲ ਹਨ।
ਕੇਂਦਰੀਕ੍ਰਿਤ ਉਪਕਰਨ ਪਰਿਚਾਣ ਰਜਿਸਟਰ : ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮੋਬਾਈਲ ਡਿਵਾਈਸ ਚੋਰੀ ਜਾਂ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਪਭੋਗਤਾ ਪੋਰਟਲ 'ਤੇ ਆਈਐੱਮਈਆਈ ਨੰਬਰ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪੁਲਿਸ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦੀ ਕਾਪੀ ਦੇ ਨਾਲ ਉਪਭੋਗਤਾ ਦੁਆਰਾ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਤਸਦੀਕ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਿਸਟਮ ਟੈਲੀਕੌਮ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਏਜੰਸੀਆਂ ਨਾਲ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਿਸਟਮ ਚੋਰੀ ਹੋਏ ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਨੈੱਟਵਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਚੋਰੀ ਕੀਤੇ ਡਿਵਾਈਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਿਸਟਮ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਏਜੰਸੀਆਂ ਨੂੰ ਡਿਵਾਈਸ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਚੋਰੀ ਕੀਤਾ ਡਿਵਾਈਸ ਬਰਾਮਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਆਈਐੱਮਈਆਈ ਨੂੰ ਪੋਰਟਲ 'ਤੇ ਅਨਬਲੌਕ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਿਸਟਮ ਚੋਰੀ/ਗੁੰਮ ਹੋਏ ਮੋਬਾਈਲਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਨੈੱਟਵਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗਲਤ ਜਾਂ ਜਾਅਲੀ ਆਈਐੱਮਈਆਈ ਵਾਲੇ ਮੋਬਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਰੋਕਦਾ ਹੈ।
.
ਆਪਣੇ ਮੋਬਾਈਲ ਨੂੰ ਜਾਣੋ: ਇਹ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੋਬਾਈਲ ਡਿਵਾਈਸ ਦੇ ਆਈਐੱਮਈਆਈ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਫਰਾਡ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਐਂਡ ਕੰਜ਼ਿਊਮਰ ਪ੍ਰੋਟੈਕਸ਼ਨ ਲਈ ਟੈਲੀਕੌਮ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ : ਇਹ ਕਿਸੇ ਉਪਭੋਗਤਾ ਨੂੰ ਕਾਗਜ਼-ਅਧਾਰਿਤ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਲਏ ਗਏ ਮੋਬਾਈਲ ਕਨੈਕਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਪਭੋਗਤਾ ਪੋਰਟਲ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਮੋਬਾਈਲ ਨੰਬਰ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਓਟੀਪੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਾਗਜ਼-ਅਧਾਰਿਤ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ  ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਲਏ ਗਏ ਕੁੱਲ ਕਨੈਕਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਸਟਮ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਧੋਖਾਧੜੀ ਵਾਲੇ ਕਨੈਕਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਨੈਕਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਬਲੌਕ ਕਰਨ ਦੀ ਵੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਿਸਟਮ ਮੁੜ-ਤਸਦੀਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਚਾਲੂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਨੈਕਸ਼ਨ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਏਐੱਸਟੀਆਰ : ਫਰਜ਼ੀ/ਜਾਅਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਮੋਬਾਈਲ ਕਨੈਕਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਫਿਰ ਸਾਈਬਰ-ਧੋਖਾਧੜੀ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਖਤਰੇ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ, ਟੈਲੀਕੌਮ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਧੋਖਾਧੜੀ/ਜਾਅਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਿਮ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਕਰਨ ਲਈ ਏਆਈ ਸੰਚਾਲਿਤ ਟੂਲ - ਏਐੱਸਟੀਆਰ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਏਐੱਸਟੀਆਰ ਨੇ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਅਤੇ ਡਾਟਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ, ਕਾਗਜ਼ ਅਧਾਰਿਤ ਕੇਵਾਈਸੀ ਨਾਲ ਕਨੈਕਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਏਐੱਸਟੀਆਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਲਤਾ: ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ, 87 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੋਬਾਈਲ ਕਨੈਕਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇੰਨੇ ਵੱਡੇ ਡੇਟਾ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਲਈ, ਪਰਮ-ਸਿੱਧੀ ਸੁਪਰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਕਈ ਕੇਸਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਸੈਂਕੜੇ ਕਨੈਕਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਫੋਟੋ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਕੁੱਲ 40.87 ਲੱਖ ਸ਼ੱਕੀ ਮੋਬਾਈਲ ਕਨੈਕਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਵੈਰੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 36.61 ਲੱਖ ਕਨੈਕਸ਼ਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕੱਟੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਬਾਕੀ ਕਾਰਵਾਈ ਅਧੀਨ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਮੋਬਾਈਲ ਕਨੈਕਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ 40,123 ਪੁਆਇੰਟ ਆਵ੍ ਸੇਲਜ਼  ਨੂੰ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਤਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਲੈਕਲਿਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 150 ਤੋਂ ਵੱਧ ਐੱਫਆਈਆਰ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਡਿਸਕਨੈਕਟ ਕੀਤੇ ਨੰਬਰਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਬੈਂਕਾਂ, ਪੇਮੈਂਟ ਵਾਲੇਟਸ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪਲੈਟਫਾਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੰਬਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖਾਤਿਆਂ ਤੋਂ ਹਟਾ ਰਹੇ ਹਨ।