ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲਾ
ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਪਾਰ
ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਪਾਰ ਦੇ ਵਾਧੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਕੋਈ ਅੰਕੜੇ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਾਲ 2020 ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਪਰਾਧ ਰਿਕਾਰਡ ਬਿਊਰੋ  ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਤਾਜ਼ਾ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਲ 2018, 2019 ਅਤੇ 2020 ਲਈ ਨਾਰਕੋਟਿਕ ਡ੍ਰੱਗਸ ਐਂਡ ਸਾਈਕੋਟ੍ਰੋਪਿਕ ਸਬਸਟੈਂਸਿਜ਼ ਐਕਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਰਾਜ/ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਜ਼ਬਤੀਆਂ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ:
|
|
ਲੜੀ ਨੰ:
|
|
ਰਾਜ/ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼
|
|
2018
|
|
2019
|
|
2020
|
|
|
|
|
|
ਜ਼ਬਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥ ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ
|
|
ਜ਼ਬਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ
|
|
ਜ਼ਬਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥ ਲਿਟਰਾਂ ਵਿੱਚ
|
|
ਜ਼ਬਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥ ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ
|
|
ਜ਼ਬਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ
|
|
ਜ਼ਬਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥ ਲਿਟਰਾਂ ਵਿੱਚ
|
|
ਜ਼ਬਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥ ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ
|
|
ਜ਼ਬਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ
|
|
ਜ਼ਬਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥ ਲਿਟਰਾਂ ਵਿੱਚ
|
|
1
|
|
ਆਂਧਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼
|
|
33930.522
|
|
0
|
|
0
|
|
66669.529
|
|
160
|
|
0
|
|
106042.775
|
|
0
|
|
0
|
|
2
|
|
ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼
|
|
1869.208
|
|
874
|
|
0
|
|
1993.75
|
|
0
|
|
0
|
|
4032.54
|
|
0
|
|
0
|
|
3
|
|
ਅਸਾਮ
|
|
15485.596
|
|
163525
|
|
54346.2
|
|
17352.544
|
|
1604127
|
|
7377.658
|
|
9256.162
|
|
1138466
|
|
8554.8
|
|
4
|
|
ਬਿਹਾਰ
|
|
32442.97
|
|
20516
|
|
2053.46
|
|
5124.761
|
|
4910
|
|
675.26
|
|
13162.231
|
|
333
|
|
5933.7
|
|
5
|
|
ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ
|
|
36785.864
|
|
127277
|
|
3457.72
|
|
19953.225
|
|
86079
|
|
1308.5
|
|
29743.484
|
|
96445
|
|
988.31
|
|
6
|
|
ਗੋਆ
|
|
79.469
|
|
0
|
|
0
|
|
85.215
|
|
2
|
|
0
|
|
149.542
|
|
0
|
|
0
|
|
7
|
|
ਗੁਜਰਾਤ
|
|
12780.186
|
|
27126
|
|
0
|
|
14923.489
|
|
4200
|
|
0
|
|
13213.214
|
|
33030
|
|
894.325
|
|
8
|
|
ਹਰਿਆਣਾ
|
|
16233.507
|
|
727425
|
|
1257.723
|
|
16806.228
|
|
892131
|
|
36479.2
|
|
24695.602
|
|
1666911
|
|
2197.8
|
|
9
|
|
ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼
|
|
1072.006
|
|
160609
|
|
496.1
|
|
1763.853
|
|
200386
|
|
970
|
|
3899.779
|
|
3210547
|
|
14
|
|
10
|
|
ਝਾਰਖੰਡ
|
|
3463.958
|
|
1835
|
|
98.105
|
|
4073.335
|
|
3834
|
|
455.816
|
|
8830.645
|
|
4882
|
|
345.23
|
|
11
|
|
ਕਰਨਾਟਕ
|
|
7489.246
|
|
2871
|
|
6
|
|
7800.718
|
|
1705
|
|
5
|
|
21729.793
|
|
12246
|
|
1.61
|
|
12
|
|
ਕੇਰਲ
|
|
1378.325
|
|
21075
|
|
0.012
|
|
2548.475
|
|
5661
|
|
0
|
|
3060.459
|
|
1444
|
|
2.1
|
|
13
|
|
ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼
|
|
3118721.42
|
|
629315
|
|
570.8
|
|
60864.128
|
|
40839
|
|
4260.01
|
|
58084.552
|
|
279760
|
|
13611.3
|
|
14
|
|
ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ
|
|
19764.338
|
|
143022
|
|
908.8
|
|
20622.717
|
|
3220
|
|
4191.712
|
|
28832.304
|
|
66027
|
|
519.1
|
|
15
|
|
ਮਣੀਪੁਰ
|
|
40275.137
|
|
347309
|
|
6.544
|
|
46378.744
|
|
393309
|
|
48.324
|
|
4533.641
|
|
1117388
|
|
5908.02
|
|
16
|
|
ਮੇਘਾਲਿਆ
|
|
1417.747
|
|
69592
|
|
0
|
|
1281.983
|
|
36
|
|
79
|
|
989.816
|
|
4234
|
|
2
|
|
17
|
|
ਮਿਜ਼ੋਰਮ
|
|
250.791
|
|
100
|
|
0
|
|
991.189
|
|
0
|
|
0
|
|
617.735
|
|
470
|
|
13.28
|
|
18
|
|
ਨਾਗਾਲੈਂਡ
|
|
2819.686
|
|
47125
|
|
300
|
|
1732.271
|
|
260849
|
|
1.134
|
|
791.676
|
|
179373
|
|
76.6
|
|
19
|
|
ਓਡੀਸ਼ਾ
|
|
50759.897
|
|
1628
|
|
726
|
|
61993.835
|
|
0
|
|
1112.2
|
|
81847.001
|
|
0
|
|
0
|
|
20
|
|
ਪੰਜਾਬ
|
|
50045.181
|
|
6397919
|
|
368.401
|
|
44239.07
|
|
10214701
|
|
1526.716
|
|
37364.676
|
|
44649858
|
|
4517.19
|
|
21
|
|
ਰਾਜਸਥਾਨ
|
|
111430.2
|
|
1215771
|
|
201.86
|
|
310732.428
|
|
1510447
|
|
206.2
|
|
148602.246
|
|
3285638
|
|
64.82
|
|
22
|
|
ਸਿੱਕਿਮ
|
|
15000
|
|
1040
|
|
5
|
|
16.798
|
|
0
|
|
0
|
|
50000.387
|
|
19
|
|
0
|
|
23
|
|
ਤਮਿਲਨਾਡੂ
|
|
12115.702
|
|
149032
|
|
0
|
|
28757.502
|
|
420
|
|
0
|
|
298785.294
|
|
5554
|
|
0
|
|
24
|
|
ਤੇਲੰਗਾਨਾ
|
|
6054.095
|
|
0
|
|
0
|
|
13278.093
|
|
264
|
|
0
|
|
19708.291
|
|
509
|
|
150
|
|
25
|
|
ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ
|
|
62674.611
|
|
643755
|
|
23017.8
|
|
15858.949
|
|
2156754
|
|
858528.82
|
|
14007.145
|
|
539241
|
|
10436.62
|
|
26
|
|
ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼
|
|
221760.042
|
|
306740
|
|
7172146.16
|
|
272197.319
|
|
1355373
|
|
10791849.82
|
|
327420.562
|
|
1401062
|
|
965896.17
|
|
27
|
|
ਉੱਤਰਾਖੰਡ
|
|
1609.563
|
|
117215
|
|
0
|
|
2073.105
|
|
52149
|
|
94
|
|
1848.326
|
|
450215
|
|
24
|
|
28
|
|
ਪੱਛਮ ਬੰਗਾਲ
|
|
31079.905
|
|
15241
|
|
15692.604
|
|
36834.86
|
|
400747
|
|
21316.335
|
|
25509.802
|
|
363396
|
|
40627.132
|
|
|
|
ਕੁੱਲ ਰਾਜ
|
|
3908789.172
|
|
11337937
|
|
7275659.289
|
|
1076948.113
|
|
19192303
|
|
11730485.71
|
|
1336759.68
|
|
58507048
|
|
1060778.107
|
|
29
|
|
ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਦ੍ਵੀਪ ਸਮੂਹ
|
|
67.963
|
|
0
|
|
0
|
|
121.999
|
|
11761
|
|
78.2
|
|
159.235
|
|
921
|
|
0
|
|
30
|
|
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
|
|
51.709
|
|
5216
|
|
5.4
|
|
398.727
|
|
15098
|
|
2.4
|
|
95.953
|
|
5501
|
|
5.78
|
|
31
|
|
ਦਾਦਰਾ ਤੇ ਨਗਰ ਹਵੇਲੀ ਅਤੇ ਦਮਨ ਤੇ ਦਿਊ+
|
|
24.769
|
|
0
|
|
0
|
|
0
|
|
0
|
|
0
|
|
7.36
|
|
0
|
|
0
|
|
32
|
|
ਦਿੱਲੀ
|
|
6145.663
|
|
738256
|
|
1120
|
|
7895.937
|
|
1465832
|
|
3000
|
|
5483.247
|
|
123220
|
|
2558
|
|
33
|
|
ਜੰਮੂ ਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ|
|
19353.677
|
|
87713
|
|
7997.22
|
|
26517.388
|
|
164428
|
|
2133.3
|
|
27361.353
|
|
618361
|
|
40890.11
|
|
34
|
|
ਲੱਦਾਖ
|
|
-
|
|
-
|
|
-
|
|
-
|
|
-
|
|
-
|
|
0
|
|
0
|
|
0
|
|
35
|
|
ਲਕਸ਼ਦ੍ਵੀਪ
|
|
0.65
|
|
0
|
|
0
|
|
0.466
|
|
0
|
|
0
|
|
0.936
|
|
0
|
|
0
|
|
36
|
|
ਪੁਦੂਚੇਰੀ
|
|
13.541
|
|
0
|
|
0
|
|
0
|
|
0
|
|
0
|
|
77.155
|
|
0
|
|
0
|
|
|
|
ਕੁੱਲ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼
|
|
25657.972
|
|
831185
|
|
9122.62
|
|
34934.517
|
|
1657119
|
|
5213.9
|
|
33185.239
|
|
748003
|
|
43453.89
|
|
|
|
ਕੁੱਲ 
|
|
3934447.144
|
|
12169122
|
|
7284781.909
|
|
1111882.63
|
|
20849422
|
|
11735699.61
|
|
1369944.919
|
|
59255051
|
|
1104231.997
ਸਰੋਤ: ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਪਰਾਧ, ਐੱਨਸੀਆਰਬੀ
ਨੋਟ: '+' 2018 ਅਤੇ 2019 ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪੁਰਾਣੇ ਦਾਦਰਾ ਤੇ ਨਗਰ ਹਵੇਲੀ ਅਤੇ ਦਮਨ ਤੇ ਦਿਊ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼  ਦਾ ਸੰਯੁਕਤ ਡੇਟਾ2018 ਅਤੇ 2019 ਦੌਰਾਨ ਲੱਦਾਖ ਸਮੇਤ ਪੁਰਾਣੇ ਜੰਮੂ ਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਰਾਜ ਦਾ ਡੇਟਾ
ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਤਸਕਰੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕਈ ਕਦਮ ਉਠਾਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਹਨ:-
-
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੰਤਰਾਲਿਆਂ, ਵਿਭਾਗਾਂ, ਕੇਂਦਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਏਜੰਸੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਤਾਲਮੇਲ ਲਈ 2016 ਵਿੱਚ ਨਾਰਕੋ ਕੋਆਰਡੀਨੇਸ਼ਨ ਸੈਂਟਰ  ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਵਿਧੀ ਨੂੰ 2019 ਵਿੱਚ ਇੱਕ 4 ਪੱਧਰੀ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਪੁਨਰਗਠਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ: -
-
ਉੱਚ ਕਮੇਟੀ 
-
ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕਮੇਟੀ , ਐੱਮਐੱਚਏ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ)।
-
ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਕਮੇਟੀ ।
-
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੱਧਰੀ ਕਮੇਟੀ 
-
ਕੇਂਦਰੀ ਅਤੇ ਸਟੇਟ ਅਥਾਰਿਟੀਆਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ  ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਜ਼ਬਤ ਹੋਣ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਜਾਂਚ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਲਈ ਹੈ।
-
ਸੀਮਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲ, ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸੀਮਾ ਬਲ, ਭਾਰਤੀ ਤੱਟ ਰੱਖਿਅਕ, ਰੇਲਵੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲ ਅਤੇ ਅਸਮ ਰਾਈਫਲਜ਼ ਨੂੰ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਨਾਰਕੋਟਿਕਸ ਡ੍ਰੱਗਸ ਐਂਡ ਸਾਈਕੋਟ੍ਰੋਪਿਕ ਸਬਸਟੈਂਸਿਜ਼ ਐਕਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਸ਼ਕਤੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
-
ਮਿਆਂਮਾਰ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼, ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਹੱਲ ਲਈ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਪੱਧਰ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
-
ਭਾਰਤ ਨੇ ਨਾਰਕੋਟਿਕਸ ਡ੍ਰੱਗਸ ਅਤੇ ਸਾਈਕੋਟ੍ਰੋਪਿਕ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਤਸਕਰੀ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ 26 ਦੁਵੱਲੇ ਸਮਝੌਤਿਆਂ, 15 ਸਮਝੌਤਿਆਂ ਦੇ ਮੈਮੋਰੰਡਮ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਹਿਯੋਗ 'ਤੇ 02 ਸਮਝੌਤਿਆਂ 'ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ ਹਨ।
-
ਨਾਰਕੋਟਿਕਸ ਕੰਟਰੋਲ ਬਿਊਰੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਾਰਕ ਡਰੱਗ ਆਫੈਂਸ ਮਾਨੀਟਰਿੰਗ ਡੈਸਕ , ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ, ਰੂਸ, ਭਾਰਤ, ਚੀਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ , ਕੋਲੰਬੋ ਯੋਜਨਾ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ਿਆਈ ਰਾਸ਼ਟਰਾਂ ਦੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ , ਡ੍ਰੱਗਸ ਮਾਮਲਿਆਂ 'ਤੇ ਆਸੀਆਨ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ , ਬਹੁ-ਖੇਤਰੀ ਤਕਨੀਕੀ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀ , ਸ਼ੰਘਾਈ ਸਹਿਯੋਗ ਸੰਗਠਨ , ਡ੍ਰੱਗਸ ਅਤੇ ਅਪਰਾਧ 'ਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦਫ਼ਤਰ , ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਾਰਕੋਟਿਕਸ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ  ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਡਰੱਗ ਤਸਕਰੀ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਖੁਫੀਆ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕਰਨ ਲਈ ਆਦਿ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਗ੍ਰਹਿ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਨਿਤਯਾਨੰਦ ਰਾਏ ਨੇ ਅੱਜ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਦੇ ਲਿਖਤੀ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ।