ਵਿਗਿਆਨ ਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਮੰਤਰਾਲਾ
ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਨਵਾਚਾਰ ਤੇ ਨਵੀਂਆਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ’ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ: ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਆਸ਼ੂਤੋਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ, ਡੀਐੱਸਟੀ ਸਕੱਤਰ
ਵਿਗਿਆਨ ਤੇ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਆਸ਼ੂਤੋਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨੁਕਤੇ ’ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਨਵਾਚਾਰ ਦਾ ਵੇਲਾ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀਆਂ ਲੱਭਣ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਰੱਖਣ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸੈਂਕੜੇ ਹੋਰ ਨੌਕਰੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ KPIT ਸਪਾਰਕਲ ਵਰਚੁਅਲ ਗ੍ਰੈਂਡ ਫ਼ਿਨਾਲੇ ’ਚ ਆਪਣੇ ਕੁੰਜੀਵਤ ਸੰਬੋਧਨ ਦੌਰਾਨ ਕਿਹਾ,‘ਨਵਾਚਾਰ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਲਈ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੰਨਾ ਬਿਹਤਰ ਸਮਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਨਵਾਚਾਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ’ਚ ਰਹਿਣਾ ਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀਆਂ ਖ਼ਾਹਿਸ਼ਾਂ ਤੇ ਤਰਜੀਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਨਾ ਅਹਿਮ ਹੈ।’
ਉਨ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਈਜਾਦ ਤੇ ਨਵਾਚਾਰ ਵਿਚਲੇ ਫ਼ਰਕ ‘ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਲੇ ਸਬੰਧ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ,‘ਈਜਾਦ ਕੋਈ ਅਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਵਸੀਲੇ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਗਿਆਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੇਧ ਵੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਉਚਿਤਤਾ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਵਾਚਾਰ ਲਈ ਉਸ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਈਜਾਦ ਨਵੀਂਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ, ਨਵਾਂ ਗਿਆਨ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਵਾਚਾਰ ਉੱਥੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਈਜਾਦ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਵਾਂ ਵਿਚਾਰ, ਧਾਰਨਾ ਜਾਂ ਪ੍ਰੋਟੋਟਾਈਪ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਸਮਾਜਕ–ਆਰਥਿਕ ਮੌਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਨਵਾਚਾਰ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਕੁਝ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਸਫ਼ਲ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਉਸ ਨੁੰ ਵਰਤ ਸਕਣ।’
ਗ੍ਰੈਂਡ ਫ਼ਿਨਾਲੇ ਮੌਕੇ ਮੌਜੂਦ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ KPIT ਚੁਣੌਤੀ ਦੇ ਭਾਗੀਦਾਰ ਹੁਣ ਅਜਿਹੇ ਸਥਾਨ ਜਾਂ ਘੁਸਮੁਸੇ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ’ਚ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਸਫ਼ਲ ਵਿਚਾਰ ਜਾਂ ਪ੍ਰੋਟੋਟਾਈਪ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਵਾਚਾਰ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਈਵੈਂਟਸ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਵਿਚਾਰਾਂ, ਸਿਖਲਾਈ, ਮਾਰਗ–ਦਰਸ਼ਨ, ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਦੇਣ ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਅਗਾਂਹ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ‘ਆਪਣੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ’ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਮੁਕਾਬਲੇ ’ਚ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਧਿਰਾਂ, ਉਤਪਾਦ ਦੀ ਲੋੜ ਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀਆਂ ਅਸਲੀਅਤਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ,‘ਵਿਗਿਆਨ ਤੇ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਪਿਛਲੇ 50 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਪਿਛਲੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸਟਾਰਟਅੱਪ ਤੇ ਨਵਾਚਾਰ ਦਾ ਬਜਟ ਵਧਾ ਕੇ 500% ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਕਾਰਣ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ‘ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਇਨਕਿਊਬੇਟਰਜ਼’  ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ। ਵਿਗਿਆਨ ਤੇ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਵਿਭਾਗ ਸਟਾਰਟਅੱਪਸ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹਰੇਕ ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਦੁੱਗਣੀ ਕਰਨ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ’ਤੇ ਹੈ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਿਕਸ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਜਿਹੇ ਹੋਰ ਮੰਤਰਾਲਿਆਂ, ਬਾਇਓਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਵਿਭਾਗ ਤੇ ਨੀਤੀ ਆਯੋਗ ਦੇ ਅਟਲ ਇਨੋਵੇਸ਼ਨ ਮਿਸ਼ਨ ਤੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਬਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।’
ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਨੁਕਤੇ ’ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਨਵਾਚਾਰ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਹਰੇਕ ਕਦਮ ’ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੌਕੇ ਉਪਲਬਧ ਹਨ – ਇਨਕਿਊਬੇਸ਼ਨ ਮਿਆਦ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਮਾੱਡਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ’ਤੇ 10 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੀ ਗ੍ਰਾਂਟ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਤੇ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਵਿਭਾਗ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਟਾਰਟਅੱਪ 1 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਦੀ ਬੀਜ–ਪੂੰਜੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਸਟਾਰਟਅੱਪਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਾਂਟ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਰੇਕ ਇੱਕ ਰੁਪਏ ਨਾਲ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚ 11.5 ਰੁਪਏ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਵਧਿਆ ਹੈ।
ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਭਵਿੱਖ ’ਚ ਕੁਝ ਵਿਲੱਖਣ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਹੀ ਕੁਝ ਪਰਿਵਰਤਨ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਸਮਝ ਤੇ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਸਿੱਖਣ, ਮੁੜ–ਸਿੱਖਣ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਬਣਾਉਣੀ ਹੋਵੇਗੀ।
KPIT ਸਪਾਰਕਲ ਵਰਚੁਅਲ ਗ੍ਰੈਂਡ ਫ਼ਿਨਾਲੇ ਤਿੰਨ–ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਰਚੁਅਲ ਈਵੈਂਟ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਉੱਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਇਨਕਿਊਬੇਸ਼ਨ ਈਕੋਸਿਸਟਮ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਵਾਲੇ ਮੰਚ KPIT ਸਪਾਰਕਲ ਵੱਲੋਂ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਉੱਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁ–ਅਨੁਸ਼ਾਸਨੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਬੁਨਿਆਦੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਨਵਾਚਾਰ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਪਾਸਾਰ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਹੋ ਸਕੇ ਅਤੇ ਨਵਾਚਾਰਕ ਸੋਚਣੀ ਨਾਲ ਵਿਲੱਖਣ ਸਮਾਧਾਨ ਵਿਕਸਤ ਕਰ ਕੇ ਅਸਲ ਜੀਵਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ–ਮਾਮਲੇ/ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ਨਾਖ਼ਤ ਦਾ ਹੱਲ ਲੱਭਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਹ ਮੰਚ; ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਤੇ ਊਰਜਾ, IP ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਬੌਧਿਕ ਸੰਪਤੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸੁਵਿਧਾ ਦੇਣ, ਸਮੱਸਿਆ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰਗਰਮ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ – ਮਾਰਗ–ਦਰਸ਼ਕ ਦੇ ਸਬੰਧ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ, ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਉਦਮੀ ਬਣਨ ਦੀ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਦੇਣ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਨਕਿਊਬੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸੁਵਿਧਾ ਦੇਣ ਜਿਹੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਦਰਪੇਸ਼ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਦੇਸੀ ਹੱਲ ਲੱਭਣ ਦੇ ਮੌਕੇ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ।