ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦਫਤਰ
ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਦਾ 13 ਅਗਸਤ, 2019 ਨੂੰ ਡਾ: ਵਿਕਰਮ ਸਾਰਾਭਾਈ ਦੀ 100 ਵੀਂ ਜਨਮ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਮੌਕੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਨਾਮ ਸੰਦੇਸ਼
ਨਮਸਕਾਰ... ਅੱਜ ਸਾਡੇ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਵਸਰ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਡਾਕਟਰ ਵਿਕਰਮ ਸਾਰਾਭਾਈ ਦੀ 100ਵੀਂ ਜਨਮ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਮਨਾ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਮਨਾ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਅਵਸਰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ’ਤੇ ਆਇਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਚੰਦਰਮਾ ’ਤੇ ਉੱਤਰਨ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ ਜਦੋਂ ਵਿਕਰਮ ਲੈਂਡਰ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਸਤ੍ਹ ’ਤੇ ਉੱਤਰੇਗਾ ਤਾਂ ਇਹ 130 ਕਰੋੜ ਦੇਸ਼ਵਾਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਡਾਕਟਰ ਸਾਰਾਭਾਈ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਹੋਵੇਗੀ।
ਸਾਥੀਓ, ਮੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਦੋ ਵਿਭਾਗ Space department ਅਤੇ ਦੂਜਾ Nuclear Energy Department ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ ਜਨਮ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਇਸ ਲਈ ਦੋਹਾਂ ਵਿਭਾਗਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਸਾਲ ਜਨਵਰੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕਰਨ ਦਾ ਅਵਸਰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।
ਸਾਥੀਓ, ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਜਨਮਭੂਮੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਰਮ-ਭੂਮੀ ਵੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ Physical Research Laboratory, Space Application Centre, Textile Industry Research Association, Indian Institute of Management ਉਸ ਕਾਲਖੰਡ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਨਿਰਮਾਣ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਰਹੀ।
ਸਾਥੀਓ, ਡਾਕਟਰ ਸਾਰਾਭਾਈ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਭਾਈਚਾਰਾ ਭਲੀਭਾਂਤੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੇਰਣਾਮਈ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਜਾਣਨਾ ਬਹੁਤ ਉਪਯੋਗੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਡਾਕਟਰ ਵਿਕਰਮ ਸਾਰਾਭਾਈ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਬਾਰੀਕੀਆਂ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਨੇ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਠੀਕ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਡੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਅਨੇਕ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਜਿਹੇ ਮਹਾਪੁਰਖਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਡਾਕਟਰ ਸੀਵੀ ਰਮਨ ਦੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਡਾਕਟਰ ਸਾਰਾਭਾਈ ਦਾ ਆਕਰਸ਼ਨ ਵਧਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹੀ ਆਕਰਸ਼ਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਮਿਸ਼ਨ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਜ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਟੀਚੇ ਤੈਅ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਮਹਾਪੁਰਖਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਸਾਥੀਓ, ਡਾਕਟਰ ਸਾਰਾਭਾਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਨ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਰਸਤਾ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਹੀ ਬਣੇਗਾ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਅਗਰ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਾਰਥਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜਨਤਾ ਦੀ, ਸਮਾਜ ਦੀ ਹਰ ਸਮੱਸਿਆ ਦੇ ਸਮਾਧਾਨ ਲਈ ਆਧੁਨਿਕ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਦੇ ਉਪਯੋਗ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਨਾ ਰਹੀਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਸੇ ਵਿਜ਼ਨ ਨੇ ਅੱਜ ਭਾਰਤ ਨੂੰ science ਅਤੇ technology ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। Space Technology ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਫਿਰ Nuclear Technology ਅੱਜ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਪਯੋਗ ਸਾਡੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਮ ਜਨ ਦੀ ਸੁਵਿਧਾ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕਰ ਪਾ ਰਹੇ ਹਨ ।
ਸਾਥੀਓ, Science ਅਤੇ Technology ਨੂੰ ਜਨ ਸਰੋਕਾਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਜੋੜਿਆ ਇਸ ਦਾ ਬਿਹਤਰੀਨ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ site program, SITE, ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਫਲ ਯਤਨ ਡਾਕਟਰ ਸਾਰਾਭਾਈ ਨੇ ਹੀ ਕੀਤਾ। ਇਸੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਖੇੜਾ ਤੋਂ communication project ਚਲਿਆ ਅਤੇ ਦੇਖਦੇ ਹੀ ਦੇਖਦੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਨਾਲ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਵਿਕਸਿਤ ਹੁੰਦਾ ਚਲਾ ਗਿਆ ।
ਸਾਥੀਓ , ਅੱਜ ਹਰ ਭਾਰਤ ਵਾਸੀ ਆਪਣੀਆਂ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਮਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਲੇਕਿਨ ਕਲਪਨਾ ਕਰੋ ਕਿ ਡਾਕਟਰ ਹੋਮੀ ਭਾਭਾ ਦੇ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣੇ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਜੋ ਖਾਲੀਪਣ ਆ ਗਿਆ ਸੀ ਉਸ ਨੂੰ ਭਰਨਾ ਕਿੰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ । ਡਾਕਟਰ ਸਾਰਾਭਾਈ ਨੇ ਉਸ void ਨੂੰ ਭਰਿਆ ਹੀ ਆਪਣੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ , ਆਪਣੀ ਅਗਵਾਈ ਸਮਰੱਥਾ ਨਾਲ। ਸਾਡੇ ਪਰਮਾਣੂ ਅਤੇ ਪੁਲਾੜ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਆਯਾਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ । ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਰਾਕੇਟ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਥੁੰਬਾ ਤੋਂ ਛੱਡਿਆ ਸੀ ਉਹ ਅੱਜ ਅਲੱਗ- ਅਲੱਗ ਸਵਰੂਪ ਲੈਂਦਾ ਹੋਇਆ ਸਾਨੂੰ ਚੰਨ ਅਤੇ ਮੰਗਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਅੱਜ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਹਰ ਉਪਲੱਬਧੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਦੇਖ ਰਹੀ ਹੈ , ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ ।
ਸਾਥੀਓ , ਡਾਕਟਰ ਸਾਰਾਭਾਈ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਵਿਗਿਆਨੀ ਤਾਂ ਸਨ ਹੀ , ਇੱਕ ਚੰਗੇ ਇਨਸਾਨ ਅਤੇ ਅੰਤਰਮਨ ਤੋਂ ਉਹ ਅਧਿਆਪਕ ਵੀ ਸਨ । ਉਹ ਕਿੰਨੇ ਵੀ ਵਿਅਸਤ ਰਹਿਣ ਲੇਕਿਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਮਾਂ ਕੱਢਦੇ ਸਨ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਨਵੇਂ ਭਾਰਤ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੁਸ਼ਲ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਹੀ ਕਰੇਗੀ । ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ , ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹਰ ਵਿਗਿਆਨੀਕ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਡਾਕਟਰ ਵਿਕਰਮ ਸਾਰਾਭਾਈ ਕਿੰਨੇ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਸਨ । ਉਹ ਵਿਗਿਆਨ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਸਿਪਾਹੀ ਤਾਂ ਸਨ ਹੀ , ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਿਤ ਕੀਤਾ । ਭਾਰਤੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਹਿਰੀ ਸਮਝ ਸੀ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਕਰਮਣਯੇਵਾਧਿਕਾਰਸਤੇਤ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ, objectivity ਅਤੇ detachment ਦਾ ਅਧਾਰ ਹੈ ਜੋ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ।
ਸਾਥੀਓ , ਡਾਕਟਰ ਸਾਰਾਭਾਈ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਬਿਲਕੁਲ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ , ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਜੋ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ , ਕੌਸ਼ਲ ਹੈ ਉਹ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਅਧੂਰਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਸ ਤੋਂ ਸਮਾਜ ਦਾ , ਦੇਸ਼ ਦਾ ਹਿਤ ਨਾ ਹੋਵੇ । ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਦੇ ਹਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਆਸ਼ਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਮਾਧਾਨ ਲਈ Innovation ਕਰੇ, ਖੋਜ ਕਰੇ । ਡਾਕਟਰ ਸਾਰਾਭਾਈ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਵਿਰਾਸਤ ਛੱਡ ਕੇ ਗਏ ਹਨ , ਇਹ ਸਾਡਾ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਫਰਜ਼ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਜਨ – ਜਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਈਏ ਤਾਕਿ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਸਕੇ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ, ਕਰਮ ਤੋਂ, ਦੇਸ਼ ਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਪੂਰੀ ਮਾਨਵਤਾ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਸੰਵਾਰ ਸਕੇ ।
ਮੈਂ ਅੱਜ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ , ਸਕੂਲ - ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ – ਵਿਦਿਆਰਥਣਾਂ ਨੂੰ ਤਾਕੀਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਸਰੋ ਦੇ Online Space Quiz , ਉਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੂਰ ਹਿੱਸਾ ਲਓ । 10 ਅਗਸਤ ਤੋਂ ਇਹ Quiz ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ 20 ਅਗਸਤ ਤੱਕ ਚੱਲੇਗੀ । ਇਸ competition ਵਿੱਚ ਹਰ ਰਾਜ ਤੋਂ ਦੋ ਵਿਜੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ 7 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਹਰਿਕੋਟਾ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ । ਉਹ ਉਸ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਪਲ ਦੇ ਗਵਾਹ ਬਣਨਗੇਂ ਜਦੋਂ ਚੰਦਰਯਾਨ - 2 , ਚੰਦਰਮਾ ਉੱਤੇ ਉਤਰੇਗਾ ।
ਇਸ ਮੌਕੇ ਉੱਤੇ ਡਾਕਟਰ ਵਿਕਰਮ ਸਾਰਾਭਾਈ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਸਿੱਕਿਆਂ , ਫੋਟੋ ਐਲਬਮ ਅਤੇ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਉਪਲੱਬਧੀਆਂ ਉੱਤੇ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲਈ ਵੀ ਮੈਂ ਪੁਲਾੜ ਅਤੇ ਪਰਮਾਣੂ ਊਰਜਾ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਵਧਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ ।
ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਡਾਕਟਰ ਵਿਕਰਮ ਸਾਰਾਭਾਈ ਨੂੰ ਮੈਂ ਆਦਰਪੂਰਵਕ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਅਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ।
ਬਹੁਤ - ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ ਤੁਹਾਡਾ ਸਭ ਦਾ ।