|
ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮੰਤਰਾਲਾ
|
ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਦਾ ਵਿਕਾਸ
ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਸਿਖਿਆ ਨਿਦੇਸ਼ਾਲਾ/ ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਨੇ 3 ਕੇਂਦਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਸਮੇਤ 103 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, 75 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਅਤੇ 11 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਟਕਨਾਲੋਜੀ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ ਨੈਟਵਰਕ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਟਕਨਾਲੋਜੀ ਮੁਲਾਂਕਣ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਗਿਆਨ ਕੇਂਦਰਾਂ  ਦੇ ਨੈਟਵਰਕ ਵੱਲੋਂ ਪੂਰਾ ਸਹਿਯੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਉੱਚ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਜਿਆਦਾ ਝਾੜ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਅਤੇ ਟਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨਾਂ ਦਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਦੇ ਲਾਗਤ ਖਰਚਿਆਂ  ਨੂੰਘਟਾਉਣਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋ ਸਕੇ।
ਪਿਛਲੇ 6 ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਨਵੀਂ ਅਤੇ ਸੁਧਰੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਲਿਆਉਣ ਲਈ, ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਟਿਕਾਉ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦੇ ਖੋਜ ਲਈ ਨਾਨਾਜੀ ਦੇਸ਼ਮੁਖ ਪਲਾਂਟ ਫੇਨੋਮਿਕਸ ਸੈਂਟਰ, ਆਈ.ਏ.ਆਰ.ਆਈ, ਪੂਸਾ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਅਤਿਆਧੁਨਿਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਲਈ, ਰਾਜਿੰਦਰ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪੂਸਾ, ਬਿਹਾਰ ਨੂੰ ਡਾ. ਰਾਜਿੰਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਕੇਂਦਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇੰਡੀਅਨ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਉਟ-ਇੰਡੀਅਨ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਉਟ-ਝਾਰਖੰਡ ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਉਟ- ਅਸਾਮ ਦੀ ਤਰਜ਼ 'ਤੇ ਦੋ ਨਵੇਂ ਇੰਸਟੀਚਿਉਟਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਸੈਂਟਰਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਇੰਫਾਲ ਅਤੇ ਰਾਣੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਬਾਈ ਕੇਂਦਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਝਾਂਸੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਵੇਂ ਕਾਲਜਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਹੜ੍ਹ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਲਈ ਸੰਪੂਰਨ ਹੱਲ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਇੰਟੀਗਰੇਟਡ ਫਾਰਮਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਉਟ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਮੋਤੀਹਾਰੀ, ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਆਈਸੀਏਆਰ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪਿਛਲੇ 6 ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ 721 ਤੱਕ ਕੇਵੀਕੇ ਦੀ ਕੁੱਲ ਸੰਖਿਆ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ 81 ਨਵੇਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਗਿਆਨ ਕੇਂਦਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਖੇਤੀਬਾੜੀਖੋਜਅਤੇਸਿਖਿਆਨਿਦੇਸ਼ਾਲਾ/ ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਵੱਲੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਸਿਖਿਆ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਸਥਾਰਤ ਵੇਰਵੇ ਅਨੇਕਸ਼ਰ -1 ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਆਈ.ਸੀ.ਏ.ਆਰ/ਐਨ.ਏ.ਆਰ.ਐੱਸ. ਵੱਲੋਂ ਵਿਕਸਤ ਫਸਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਪਸ਼ੂਆਂ, ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀਆਂ ਬਿਹਤਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਵਿਕਸਤ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਏ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਅਤੇ ਨੀਤੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਪੂਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਨਾਜ, ਦਾਲਾਂ, ਤੇਲ ਬੀਜਾਂ ਦੇ ਕੁੱਲ ਉਤਪਾਦਨ  ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਗੰਨਾ, ਬਾਗਬਾਨੀ ਉਤਪਾਦਾਂ, ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਮੱਛੀ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 295.67, 23.01, 33.50, 358.14, 313.35, 187.70 ਅਤੇ 13.42 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ ਤਕ ਪਹੁੰਚ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜਿਣਸਾਂ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰ ਜਾਂ ਸਰਪਲੱਸ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕੇਂਦਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ  ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਦਿਸ਼ਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਹ ਦਿਸ਼ਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ https://icar.org.in/files/CAU-Guidelines-%202014- ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹਨ
ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਚ ਨਵੇਂ ਕਾਲਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।
ਇਹ ਜਰੂਰਤਾਂ https://icar.org.in/files/MinimumRequirements_Final.pdf ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹਨ
ਇਸ ਵੇਲੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਨਵੀਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨਹੀਂ ਹੈ.
ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਕੇਂਦਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਭਲਾਈ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀਨਰੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਤੋਮਰ ਨੇ ਅੱਜ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲਿਖਤੀ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ।
Annexure-I
- In higher agriculture education, during the last 6 years, the recommendations of 5th Deans Committee were implemented. Four-year degree courses in agriculture, horticulture, fisheries and forestry have been declared as professional degrees. State Agricultural Universities were accredited for quality education in agriculture. A total 40 new centres of excellence were established for advanced training of faculty. To attract talent and strengthen higher agricultural education in the country, the World Bank sponsored National Agricultural Higher Education Project  was started with total funding assistance of Rs.1100.00 crores. A new international fellowship, "NetajiSubhash ICAR Fellowships", was introduced to provide training to Indian scholars in selected excellent laboratories in the world and to train foreign scholars in excellent Indian universities/establishments.
- During the last 6 years, ICAR/NARS developed and released 1405 high yielding/stress tolerant varieties/hybrids in different crops including 707 of Cereals, 220 of pulses, 206 of oilseeds, 154 of commercial crops, 93 of fodder crops besides 20 Bt. Cotton varieties and 5 other crops. In addition, over 472 improved varieties of different horticultural crops have also been notified for cultivation under different agro-climatic conditions during this period. To tackle the problem of malnutrition, a total of 54 biofortified varieties of crops were developed by ICAR, a new initiative. These varieties could be used to effectively tackle malnutrition by incorporating them in the PDS system and/or through introduction in the mid-day meal scheme of schools.
- Approximately, 7,02,663.8 quintals breeder’s seed of improved varieties of crops produced and provided DoAC& FW for sustaining the effective seed chain in the country. In addition, 29,25,319.8 quintals of quality seed were also produced and supplied to farmers and other agencies by ICAR during last 6 years. ICAR also produced and supplied 3124.1 lakh Quality planting material including 45.3 lakh tissue culture plants among farmers.
- Developed 63 Integrated Farming System Models encompassing field and horticultural crops, agroforestry, livestock, fisheries for doubling income of small and marginal farmers of different agro-ecological regions of the country. ICAR developed 60 organic farming packages of practices for dominant crops and cropping systems to enhance farmers’ income, which are being promoted under ParampragatKrishiVikasYojana . As part of technology demonstration component of National Innovations in Climate Resilient Agriculture , climate resilient technologies are being demonstrated in 446 villages representing 151 climatically vulnerable clusters. The district based contingency plans were prepared for 650 rural districts in the country so far and hosted on ICAR/DAC websites  on 1:10000 scale was prepared for 27 aspirational districts of India to workout block level land use planning. In collaboration with FAO, ICAR has contributed around two lakh geo-referenced soil organic carbon stock data which is the product of SOC concentrations, bulk density and reference soil depth of 30 cm. The same was used to develop soil organic carbon map of India at 1 km grid.
- In livestock sector also, focused attention has been given towards improvement of productivity. During the last 6 years 9 new breeds of pig and 6 new varieties of poultry were developed. Besides, a total of 40 new cattle species were registered and notified by the Indian Council of Agricultural Research during the years 2014 to 2019. The total number of registered animal breeds / species in the country increased to 184. As part of an all-time initiative, all these 184 breeds were notified on 14 October 2019 in the Gazette of India to protect the intellectual property rights of these breeds. Ten vaccines were developed by ICAR to deal with various animal diseases. An effective surveillance regime has been developed and thermos tolerant vaccines are being developed to free India from Foot and Mouth Disease  by 2024. In addition, a total of 43 diagnostic kits were developed by ICAR for effective diagnosis of major animal diseases during last 6 years.
- In fisheries, ICAR developed 12 breeding and seed production technologies for food fishes and 20 ornamental fish species, developed technologies for shrimp farming in inland saline waters, biofloc-technology, Integrated Multi-Trophic Aquaculture and open-sea cage farming, developed cost affective quality feed such as VannameiPlus, SeebassPlus, Polyplus, CIFRI CageGrow, Trout starter feed, Varna, Varsha and KalorFishPlus for different fish / shellfish culture species, developed improved variety of rohu, ‘Jayanti’ with >50% higher growth after 9thgeneration, improved catla with 30% higher growth and improved freshwater prawn with 30% higher growth and developed several high value compounds, antioxidants and nutraceuticals for combating joint pain, arthritis; type-2 diabetes; dyslipidemia; hypothyroidism; hypertension; osteoporosis; calcium deficiency and obesity. Besides, ICAR implemented National Surveillance Programme for Aquatic Animal Diseases  in 17 states covering 115 districts with involvement of 27 organizations.
- ICAR, developed over 750 agriculture-based startups and Agri-entrepreneurs including the Farmer Entrepreneurs in various areas of agriculture. ICAR, Research Institutes have provided the support for technology incubation activity and nurturing the techno-entrepreneurs in Agri-business Incubation  Centers established in 24 ICAR institutes, keeping in view the spectrum of technologies, available infrastructure and the core competency of the institutes.
- Farm implement and machines suitable for farmers under Indian conditions being developed and popularized by ICAR. The farm machinery banks are being established for machines being manufactured elsewhere in the country to supply in low mechanized region on custom hiring basis. The rural youths/farmers are being trained at the Institutes for custom hiring of farm implements and machines. The custom hiring is catching up in many states like Madhya Pradesh, Chhattisgarh, Uttar Pradesh, Odisha and Manipur etc. During the last 5 years, ICAR research institutes developed 72 equipment/machines/gadgets and 34 products/ process protocols for mechanization of farm and postharvest operations. Established 652 custom hiring centres and established 49 agro-processing centres in rural catchments to encourage entrepreneurship and processing at the production sites.
- The exercise of monetizing 29 major technologies developed by ICAR has indicated the revenue contribution of Rs. 2 lakh crores per annum for the farming community/ country due to these technologies alone .
- ICAR through their network of 721 KVKs have provided technological support to over 6.0 crore farmers, farm women and rural youth during last 6 years by conducting technology validation and demonstrations, capacity development and organizing extension activities.