|
ਸਿਹਤ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਭਲਾਈ ਮੰਤਰਾਲਾ
|
ਜਨਸੰਖਿਆ ਰੋਕਣ ਲਈ ਉਪਾਅ
- ਦੱਸਣ ਵਾਲੇ ਟੈਕਨੀਕਲ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਜੁਲਾਈ 2020 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ , ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਜਿਸਟਰਾਰ ਜਨਰਲ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ , ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ । ਸੂਬਾ / ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਾਰ ਅਤੇ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੇ ਵਾਧਾ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ , ਪਿਛਲੇ 5 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੂਬਾ / ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਾਰ — ਅਨੈਕਸਚਰ—1 ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ । ਪਿਛਲੇ 5 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਸੰਖਿਆ ਵਾਧੇ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਚੁੱਕੇ ਗਏ ਕਦਮਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ :—
1. ਮਿਸ਼ਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਕਾਸ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ । ਇਹ 7 ਉੱਚੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਸੂਬਿਆਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ 146 ਪ੍ਰਜਨਨ ਜਿ਼ਲਿ੍ਆਂ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰ ਨਿਯੋਜਨ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗਰਭ ਨਿਰੋਧਕਾਂ ਲਈ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ।
2. ਗਰਭ ਨਿਰੋਧਕ ਚੋਣਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਮੌਜੂਦਾ ਗਰਭ ਨਿਰੋਧਕ ਟੋਕਰੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ , ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਗਰਭ ਨਿਰੋਧਕ — ਇੰਜੈਕਟਿਬਲ ਗਰਭ ਨਿਰੋਧਕ  ਅਤੇ ਸੈਚੋਰਮਨ ।
3. ਪੋਸਟ ਪਾਰਟਮ ਇੰਟਰਾ ਯੁਟਰਾਈਨ ਕੰਟਰਾਸੈਪਟਿਵ ਡਿਵਾਈਸ  ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ ਸਕੀਮ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਡਿਲੀਵਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੀ ਪੀ ਆਈ ਯੂ ਸੀ ਡੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਮੁਹੱਈਆ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ।
4. ਗਰਭ ਨਿਰੋਧਕ ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਦੀ ਰਿਡਿਜ਼ਾਈਨਿੰਗ : ਨਿਰੋਧ , ਓ ਸੀ ਪੀਜ਼ ਅਤੇ ਈ ਸੀ ਪੀਜ਼ ਦੀ ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਨੂੰ ਹੁਣ ਸੁਧਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੜ ਤਰਤੀਬੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹਨਾਂ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਵੱਧ ਸਕੇ ।
5. ਪਰਿਵਾਰ ਨਿਯੋਜਨ ਮੀਡੀਆ ਕੰਪੇਨ ਗਰਭ ਨਿਰੋਧਕ ਮੰਗ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨ ਮੀਡੀਆ ਕੰਪੇਨ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ ।
6. ਵਿਸ਼ਵ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦਿਵਸ ਅਤੇ ਪੰਦਰਵਾੜਾ  ਹਰ ਸਾਲ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰ ਨਿਯੋਜਕ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਦੇਣ ਲਈ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।
7. ਵੈਸਕਟੋਮੀ ਪੰਦਰਵਾੜਾ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਸਾਲ ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਮਰਗ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਲਈ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।
8. ਲਾਭਪਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਘਰਾਂ ਤੱਕ ਆਸ਼ਾਸ ਦੁਆਰਾ ਗਰਭ ਨਿਰੋਧਕਾਂ ਦੀ ਘਰ ਸਪੁਰਦਗੀ ਲਈ ਸਕੀਮ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ।
9. ਪਰਿਵਾਰ ਨਿਯੋਜਨ ਲੋਜੀਸਟਿਕਸ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ  ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਐੱਫ ਪੀ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਅਖੀਰਲੇ ਮੀਲ ਤੱਕ ਉਪਲਬੱਧਤਾ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ ।
ਸਰਕਾਰ ਕੌਮੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨਿਯੋਜਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਲਾਗੂ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ , ਜੋ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲ ਲਈ ਇੱਕ ਸਾਧਨ ਹੈ :—
1. 2005 ਤੋਂ 2018 ਤੱਕ  ਕੁਲ ਪ੍ਰਜਨਨ ਦਰ 2।9 ਤੋਂ ਘੱਟ ਕੇ 2।2 ਹੋ ਗਈ ਹੈ ।
2. 36 ਸੂਬਿਆਂ / ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 28 ਨੇ 2.1 ਪ੍ਰਜਨਨ ਤੋਂ ਘੱਟ ਪੱਧਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਰ ਲਈ ਹੈ ।
3. ਕਰੂਡ ਜਨਮ ਦਰ 2005 ਤੋਂ 2018  ਘੱਟ ਕੇ 23.8 ਤੋਂ 20.0 ਹੋ ਗਈ ਹੈ ।
4. ਦਹਾਕਾ ਪ੍ਰਗਤੀ ਦਰ 1990—2000 ਵਿੱਚ 21.54% ਤੋਂ ਘੱਟ ਕੇ 2001—11 ਦੌਰਾਨ 17.64% ਹੋ ਗਈ ਹੈ ।
5. ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਾਂਟੇਡ ਪ੍ਰਜਨਨ ਦਰ ਐੱਨ ਐੱਫ ਐੱਚ ਐੱਸ 3 ਵਿੱਚ 1.9 ਸੀ , ਜੋ ਐੱਨ ਐੱਫ ਐੱਚ ਐੱਸ 4 ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਕੇ 1.4 ਹੋ ਗਈ ਹੈ ।
ਪਰਿਵਾਰ ਨਿਯੋਜਨ ਇੱਕ ਟੀਚਾ ਮੁਕਤ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਸਵੈ ਇੱਛਾ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਦੀ ਹੈ ।
ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅੱਜ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲਿਖਤੀ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ  ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਡਾਕਟਰ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਵੀਣ ਪਵਾਰ ਨੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ।
Annexure I
|
|
Projected total Population with Percentage growth of population for last five years on 1st March - 2016 to 2020:
India, States and Union Territories|
|
Year
|
|
2016
|
|
% Change in Population Growth 2016-17
|
|
2017
|
|
% Change in Population Growth
2017-18
|
|
2018
|
|
% Change in Population Growth
2018-19
|
|
2019
|
|
% Change in Population Growth
2019-20
|
|
2020
|
|
INDIA
|
|
12,91,074
|
|
1.11
|
|
13,05,463
|
|
1.10
|
|
13,19,844
|
|
1.09
|
|
13,34,235
|
|
1.08
|
|
13,48,616
|
|
JAMMU & KASHMIR|
|
12,897
|
|
0.79
|
|
12,999
|
|
0.78
|
|
13,101
|
|
0.78
|
|
13,203
|
|
0.77
|
|
13,305
|
|
HIMACHAL PRADESH
|
|
7,158
|
|
0.67
|
|
7,206
|
|
0.65
|
|
7,253
|
|
0.65
|
|
7,300
|
|
0.64
|
|
7,347
|
|
PUNJAB
|
|
29,140
|
|
0.82
|
|
29,380
|
|
0.81
|
|
29,619
|
|
0.81
|
|
29,859
|
|
0.80
|
|
30,099
|
|
HARYANA
|
|
27,455
|
|
1.48
|
|
27,861
|
|
1.45
|
|
28,266
|
|
1.44
|
|
28,672
|
|
1.41
|
|
29,077
|
|
NCT OF DELHI|
|
18,677
|
|
2.03
|
|
19,056
|
|
1.99
|
|
19,435
|
|
1.95
|
|
19,814
|
|
1.91
|
|
20,193
|
|
RAJASTHAN
|
|
74,240
|
|
1.36
|
|
75,248
|
|
1.34
|
|
76,256
|
|
1.32
|
|
77,264
|
|
1.31
|
|
78,273
|
|
UTTAR PRADESH
|
|
2,16,087
|
|
1.37
|
|
2,19,051
|
|
1.35
|
|
2,22,015
|
|
1.34
|
|
2,24,979
|
|
1.32
|
|
2,27,943
|
|
BIHAR
|
|
1,14,176
|
|
1.56
|
|
1,15,957
|
|
1.54
|
|
1,17,739
|
|
1.51
|
|
1,19,520
|
|
1.49
|
|
1,21,302
|
|
ASSAM
|
|
33,168
|
|
1.13
|
|
33,543
|
|
1.12
|
|
33,918
|
|
1.11
|
|
34,293
|
|
1.09
|
|
34,668
|
|
WEST BENGAL
|
|
95,079
|
|
0.64
|
|
95,688
|
|
0.64
|
|
96,297
|
|
0.63
|
|
96,906
|
|
0.63
|
|
97,516
|
|
JHARKHAND
|
|
35,800
|
|
1.49
|
|
36,334
|
|
1.47
|
|
36,869
|
|
1.45
|
|
37,403
|
|
1.43
|
|
37,937
|
|
ODISHA
|
|
43,966
|
|
0.79
|
|
44,312
|
|
0.78
|
|
44,658
|
|
0.77
|
|
45,004
|
|
0.77
|
|
45,350
|
|
CHHATTISGARH
|
|
27,571
|
|
1.40
|
|
27,956
|
|
1.37
|
|
28,340
|
|
1.35
|
|
28,724
|
|
1.34
|
|
29,109
|
|
MADHYA PRADESH
|
|
78,806
|
|
1.45
|
|
79,948
|
|
1.43
|
|
81,090
|
|
1.41
|
|
82,232
|
|
1.39
|
|
83,374
|
|
GUJARAT
|
|
65,158
|
|
1.42
|
|
66,084
|
|
1.40
|
|
67,010
|
|
1.38
|
|
67,936
|
|
1.36
|
|
68,862
|
|
MAHARASHTRA
|
|
1,18,727
|
|
0.96
|
|
1,19,869
|
|
0.95
|
|
1,21,011
|
|
0.94
|
|
1,22,153
|
|
0.93
|
|
1,23,295
|
|
ANDHRA PRADESH
|
|
51,371
|
|
0.55
|
|
51,655
|
|
0.55
|
|
51,938
|
|
0.54
|
|
52,221
|
|
0.54
|
|
52,504
|
|
KARNATAKA
|
|
64,229
|
|
0.81
|
|
64,752
|
|
0.81
|
|
65,275
|
|
0.80
|
|
65,798
|
|
0.80
|
|
66,322
|
|
KERALA
|
|
34,578
|
|
0.53
|
|
34,761
|
|
0.52
|
|
34,943
|
|
0.52
|
|
35,125
|
|
0.52
|
|
35,307
|
|
TAMIL NADU
|
|
74,635
|
|
0.47
|
|
74,989
|
|
0.47
|
|
75,342
|
|
0.47
|
|
75,695
|
|
0.47
|
|
76,049
|
|
CHANDIGARH|
|
1,136
|
|
1.32
|
|
1,151
|
|
1.22
|
|
1,165
|
|
1.20
|
|
1,179
|
|
1.19
|
|
1,193
|
|
UTTARAKHAND
|
|
10,755
|
|
1.20
|
|
10,884
|
|
1.19
|
|
11,013
|
|
1.16
|
|
11,141
|
|
1.16
|
|
11,270
|
|
SIKKIM
|
|
644
|
|
0.93
|
|
650
|
|
1.08
|
|
657
|
|
1.07
|
|
664
|
|
0.90
|
|
670
|
|
KARNATAKA
|
|
64,229
|
|
0.81
|
|
64,752
|
|
0.81
|
|
65,275
|
|
0.80
|
|
65,798
|
|
0.80
|
|
66,322
|
|
KERALA
|
|
34,578
|
|
0.53
|
|
34,761
|
|
0.52
|
|
34,943
|
|
0.52
|
|
35,125
|
|
0.52
|
|
35,307
|
|
TAMIL NADU
|
|
74,635
|
|
0.47
|
|
74,989
|
|
0.47
|
|
75,342
|
|
0.47
|
|
75,695
|
|
0.47
|
|
76,049
|
|
ARUNACHAL PRADESH
|
|
1,459
|
|
1.03
|
|
1,474
|
|
1.02
|
|
1,489
|
|
1.01
|
|
1,504
|
|
1.00
|
|
1,519
|
|
NAGALAND
|
|
2,086
|
|
1.05
|
|
2,108
|
|
1.00
|
|
2,129
|
|
0.99
|
|
2,150
|
|
0.98
|
|
2,171
|
|
MANIPUR
|
|
3,012
|
|
1.00
|
|
3,042
|
|
1.02
|
|
3,073
|
|
0.98
|
|
3,103
|
|
1.00
|
|
3,134
|
|
MIZORAM
|
|
1,157
|
|
1.04
|
|
1,169
|
|
1.03
|
|
1,181
|
|
0.93
|
|
1,192
|
|
1.01
|
|
1,204
|
|
TRIPURA
|
|
3,874
|
|
1.03
|
|
3,914
|
|
1.00
|
|
3,953
|
|
0.99
|
|
3,992
|
|
1.00
|
|
4,032
|
|
MEGHALAYA
|
|
3,129
|
|
1.02
|
|
3,161
|
|
0.98
|
|
3,192
|
|
1.00
|
|
3,224
|
|
0.99
|
|
3,256
|
|
DAMAN & DIU|
|
329
|
|
8.51
|
|
357
|
|
7.84
|
|
385
|
|
7.27
|
|
413
|
|
6.78
|
|
441
|
|
DADRA & NAGAR
HAVELI|
|
452
|
|
6.86
|
|
483
|
|
6.63
|
|
515
|
|
6.02
|
|
546
|
|
5.68
|
|
577
|
|
GOA
|
|
1,512
|
|
0.60
|
|
1,521
|
|
0.66
|
|
1,531
|
|
0.59
|
|
1,540
|
|
0.58
|
|
1,549
|
|
LAKSHADWEEP|
|
67
|
|
0.00
|
|
67
|
|
0.00
|
|
67
|
|
1.49
|
|
68
|
|
0.00
|
|
68
|
|
PUDUCHERRY|
|
1,402
|
|
2.43
|
|
1,436
|
|
2.37
|
|
1,470
|
|
2.31
|
|
1,504
|
|
2.19
|
|
1,537
|
|
ANDAMAN & NICOBAR
ISLANDS|
|
392
|
|
0.51
|
|
394
|
|
0.25
|
|
395
|
|
0.51
|
|
397
|
|
0.50
|
|
399
|
|
TELANGANA
|
|
36,462
|
|
0.69
|
|
36,714
|
|
0.69
|
|
36,967
|
|
0.68
|
|
37,220
|
|
0.68
|
|
37,473
|
|
LADAKH|
|
287
|
|
0.70
|
|
289
|
|
0.69
|
|
291
|
|
0.69
|
|
293
|
|
0.68
|
|
295
|
|
Source: Report of the Technical Group on Population Projections for India and States 2011-2036, July 2020Union Territory