ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮੰਤਰਾਲਾ
ਵੱਖ ਵੱਖ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਉਤਪਾਦਨ ਲਾਗਤ ਅਤੇ ਐਮਐਸਪੀ
ਸਾਲ 2016 ਤੋਂ 2020 ਤੱਕ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀ ਲਾਗਤ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਵਾਧੇ ਅਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਾਉਣੀ 'ਤੇ ਹਾੜ੍ਹੀ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ  ਦੇ ਵੇਰਵੇ Annexure I. ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ ।
ਡਾਕਟਰ ਐਮ ਐਸ ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਵਾਲੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਿਸਾਨ ਕਮਿਸ਼ਨ  ਨੇ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ  ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਭਾਰ ਦੀ ਔਸਤਨ ਲਾਗਤ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 50 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਵੱਧ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਪਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਬਾਰੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨੀਤੀ 2007 ਨੂੰ ਅੰਤਮ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀ ਲਾਗਤ ਨਾਲੋਂ 50 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੀ ਵੱਧ ਵਾਪਸੀ ਮੁਹਈਆ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਇਸ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ।
2018-19 ਲਈ ਕੇਂਦਰੀ ਬਜਟ ਨੇ ਐਮਐਸਪੀ ਨੂੰ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀ ਲਾਗਤ ਦੇ ਡੇਢ ਗੁਣਾ ਦੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਨਿਸ਼ਚਤ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ । ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਾਲ 2018-19 ਤੋਂ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀ ਔਸਤਨ ਲਾਗਤ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 50 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੀ ਵੱਧ ਵਾਪਸੀ ਨਾਲ ਸਾਰੀਆਂ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਾਉਣੀ, ਰਬੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਪਾਰਕ ਫਸਲਾਂ ਲਈ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ । ਇਸੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ 1 ਜੂਨ, 2020 ਨੂੰ ਸਾਲ 2020-21 ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਾਉਣੀ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਅਤੇ 2120-21 ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹਾੜ੍ਹੀ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਲਈ 21 ਸਤੰਬਰ 2020 ਨੂੰ ਐਮਐਸਪੀ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ । ਐਮਐਸਪੀ ਦੇ ਵੇਰਵੇ, ਸਾਉਣੀ ਅਤੇ ਹਾੜ੍ਹੀ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਲਈ ਸਾਲ 2018-19 ਤੋਂ 2020-21 ਤੱਕ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀ ਲਾਗਤ ਅਤੇ ਲਾਗਤ ਤੋਂ ਉਪਰ ਹੋਈ ਫਸਲ ਦੀ ਕੀਮਤ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦੇ ਵੇਰਵੇ Annexure II. ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ ।
ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਕੇਂਦਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਤੇ ਕਿਸਾਨ ਭਲਾਈ ਮੰਤਰੀ ਸ੍ਰੀ ਨਰੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਤੋਮਰ ਨੇ ਅੱਜ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲਿਖਤੀ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ।
Annexure I
Percentage increase in Cost of Production|
|
Sl. No.
|
|
Commodity
|
|
Variety
|
|
2016-17
|
|
2017-18
|
|
2018-19
|
|
2019-20
|
|
|
|
KHARIF CROPS
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1
|
|
PADDY
|
|
Common
|
|
2.5
|
|
6.9
|
|
4.4
|
|
3.6
|
|
Grade 'A'^
|
|
-
|
|
-
|
|
-
|
|
-
|
|
2
|
|
JOWAR
|
|
Hybrid
|
|
2.3
|
|
3.7
|
|
4.0
|
|
4.9
|
|
Maldandi^
|
|
-
|
|
-
|
|
-
|
|
-
|
|
3
|
|
BAJRA
|
|
|
|
3.6
|
|
2.6
|
|
4.3
|
|
9.4
|
|
4
|
|
RAGI
|
|
|
|
2.7
|
|
7.4
|
|
3.8
|
|
8.8
|
|
5
|
|
MAIZE
|
|
|
|
2.7
|
|
8.1
|
|
8.3
|
|
3.5
|
|
6
|
|
TUR
|
|
|
|
0.1
|
|
2.4
|
|
3.4
|
|
5.9
|
|
7
|
|
MOONG
|
|
|
|
1.8
|
|
5.4
|
|
8.5
|
|
1.1
|
|
8
|
|
URAD
|
|
|
|
3.7
|
|
-8.9
|
|
5.3
|
|
1.1
|
|
9
|
|
COTTON
|
|
Medium Staple
|
|
4.9
|
|
13.4
|
|
4.8
|
|
2.0
|
|
Long Staple^
|
|
-
|
|
-
|
|
-
|
|
-
|
|
10
|
|
GROUNDNUT
|
|
|
|
1.7
|
|
-6.3
|
|
3.2
|
|
4.1
|
|
11
|
|
SUNFLOWER SEED
|
|
|
|
6.0
|
|
0.1
|
|
3.2
|
|
4.9
|
|
12
|
|
SOYABEAN
|
|
Yellow
|
|
4.6
|
|
14.5
|
|
6.8
|
|
9.1
|
|
13
|
|
SESAMUM
|
|
|
|
1.4
|
|
-2.9
|
|
2.4
|
|
3.7
|
|
14
|
|
NIGERSEED
|
|
|
|
7.0
|
|
16.2
|
|
0.2
|
|
1.1
|
|
|
|
RABI CROPS
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1
|
|
WHEAT
|
|
|
|
1.5
|
|
2.5
|
|
6.0
|
|
6.6
|
|
2
|
|
BARLEY
|
|
|
|
5.2
|
|
3.6
|
|
1.8
|
|
6.9
|
|
3
|
|
GRAM
|
|
|
|
5.5
|
|
9.8
|
|
7.2
|
|
6.2
|
|
4
|
|
MASUR 
|
|
|
|
7.9
|
|
8.8
|
|
7.0
|
|
7.7
|
|
5
|
|
RAPESEED & MUSTARD
|
|
|
|
9.9
|
|
13.5
|
|
4.2
|
|
5.0
|
|
6
|
|
SAFFLOWER
|
|
|
|
-0.3
|
|
2.5
|
|
5.4
|
|
5.3Includes all paid out costs such as those incurred on account of hired human labour, bullock labour/machine labour, rent paid for leased in land, expenses incurred on use of material inputs like seeds, fertilizers, manures, irrigation charges, depreciation on implements and farm buildings, interest on working capital, diesel/electricity for operation of pump sets etc,miscellaneous expenses & imputed value of family labour.
^ Cost is not separately compiled for Paddy , Jowar , Cotton  and Copra .
Annexure I Contd.
Percentage  increase of MSP
|
|
Sl. No.
|
|
Commodity
|
|
Variety
|
|
2016-17
|
|
2017-18
|
|
2018-19
|
|
2019-20
|
|
|
|
KHARIF CROPS
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1
|
|
PADDY
|
|
Common
|
|
4.3
|
|
5.4
|
|
12.9
|
|
3.7
|
|
Grade’ A’
|
|
4.1
|
|
5.3
|
|
11.3
|
|
3.7
|
|
2
|
|
JOWAR
|
|
Hybrid
|
|
3.5
|
|
4.6
|
|
42.9
|
|
4.9
|
|
Maldandi
|
|
3.8
|
|
4.5
|
|
42.3
|
|
4.9
|
|
3
|
|
BAJRA
|
|
|
|
4.3
|
|
7.1
|
|
36.8
|
|
2.6
|
|
4
|
|
RAGI
|
|
|
|
4.5
|
|
10.1
|
|
52.5
|
|
8.7
|
|
5
|
|
MAIZE
|
|
|
|
3.0
|
|
4.4
|
|
19.3
|
|
3.5
|
|
6
|
|
TUR
|
|
|
|
9.2
|
|
7.9
|
|
4.1
|
|
2.2
|
|
7
|
|
MOONG
|
|
|
|
7.7
|
|
6.7
|
|
25.1
|
|
1.1
|
|
8
|
|
URAD
|
|
|
|
8.1
|
|
8.0
|
|
3.7
|
|
1.8
|
|
9
|
|
COTTON
|
|
Medium Staple
|
|
1.6
|
|
4.1
|
|
28.1
|
|
2.0
|
|
Long Staple
|
|
1.5
|
|
3.8
|
|
26.2
|
|
1.8
|
|
10
|
|
GROUNDNUT
|
|
|
|
4.7
|
|
5.5
|
|
9.9
|
|
4.1
|
|
11
|
|
SUNFLOWER SEED
|
|
|
|
3.9
|
|
3.8
|
|
31.4
|
|
4.9
|
|
12
|
|
SOYABEAN
|
|
Yellow
|
|
6.7
|
|
9.9
|
|
11.4
|
|
9.1
|
|
13
|
|
SESAMUM
|
|
|
|
6.4
|
|
6.0
|
|
17.9
|
|
3.8
|
|
14
|
|
NIGERSEED
|
|
|
|
4.8
|
|
5.9
|
|
45.1
|
|
1.1
|
|
|
|
RABI CROPS
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1
|
|
WHEAT
|
|
|
|
6.6
|
|
6.8
|
|
6.1
|
|
4.6
|
|
2
|
|
BARLEY
|
|
|
|
8.2
|
|
6.4
|
|
2.1
|
|
5.9
|
|
3
|
|
GRAM
|
|
|
|
14.3
|
|
10.0
|
|
5.0
|
|
5.5
|
|
4
|
|
MASUR 
|
|
|
|
16.2
|
|
7.6
|
|
5.3
|
|
7.3
|
|
5
|
|
RAPESEED & MUSTARD
|
|
|
|
10.4
|
|
8.1
|
|
5.0
|
|
5.4
|
|
6
|
|
SAFFLOWER
|
|
|
|
12.1
|
|
10.8
|
|
20.6
|
|
5.5
Annexure II
Cost, MSP and return over cost

|
|
Commodity
|
|
2018-19
|
|
2019-20
|
|
2020-21
|
|
KHARIF CROPS
|
|
Cost
|
|
MSP
|
|
% Return over Cost
|
|
Cost
|
|
MSP
|
|
% Return over Cost
|
|
Cost
|
|
MSP
|
|
% Return over Cost
|
|
PADDY
|
|
1166
|
|
1750
|
|
50
|
|
1208
|
|
1815
|
|
50
|
|
1245
|
|
1868
|
|
50
|
|
 ^
|
|
|
|
1770
|
|
|
|
|
|
1835
|
|
|
|
|
|
1888
|
|
|
|
JOWAR 
|
|
1619
|
|
2430
|
|
50
|
|
1698
|
|
2550
|
|
50
|
|
1746
|
|
2620
|
|
50
|
|
 ^
|
|
|
|
2450
|
|
|
|
|
|
2570
|
|
|
|
|
|
2640
|
|
|
|
BAJRA
|
|
990
|
|
1950
|
|
97
|
|
1083
|
|
2000
|
|
85
|
|
1175
|
|
2150
|
|
83
|
|
RAGI
|
|
1931
|
|
2897
|
|
50
|
|
2100
|
|
3150
|
|
50
|
|
2194
|
|
3295
|
|
50
|
|
MAIZE
|
|
1131
|
|
1700
|
|
50
|
|
1171
|
|
1760
|
|
50
|
|
1213
|
|
1850
|
|
53
|
|
ARHAR
|
|
3432
|
|
5675
|
|
65
|
|
3636
|
|
5800
|
|
60
|
|
3796
|
|
6000
|
|
58
|
|
MOONG
|
|
4650
|
|
6975
|
|
50
|
|
4699
|
|
7050
|
|
50
|
|
4797
|
|
7196
|
|
50
|
|
URAD
|
|
3438
|
|
5600
|
|
63
|
|
3477
|
|
5700
|
|
64
|
|
3660
|
|
6000
|
|
64
|
|
COTTON 
|
|
3433
|
|
5150
|
|
50
|
|
3501
|
|
5255
|
|
50
|
|
3676
|
|
5515
|
|
50
|
|
 ^
|
|
|
|
5450
|
|
|
|
|
|
5550
|
|
|
|
|
|
5825
|
|
|
|
GROUNDNUT
|
|
3260
|
|
4890
|
|
50
|
|
3394
|
|
5090
|
|
50
|
|
3515
|
|
5275
|
|
50
|
|
SUNFLOWER SEED
|
|
3592
|
|
5388
|
|
50
|
|
3767
|
|
5650
|
|
50
|
|
3921
|
|
5885
|
|
50
|
|
SOYABEAN
|
|
2266
|
|
3399
|
|
50
|
|
2473
|
|
3710
|
|
50
|
|
2587
|
|
3880
|
|
50
|
|
SESAMUM
|
|
4166
|
|
6249
|
|
50
|
|
4322
|
|
6485
|
|
50
|
|
4570
|
|
6855
|
|
50
|
|
NIGERSEED
|
|
3918
|
|
5877
|
|
50
|
|
3960
|
|
5940
|
|
50
|
|
4462
|
|
6695
|
|
50
|
|
RABI CROPS
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
WHEAT
|
|
866
|
|
1840
|
|
113
|
|
923
|
|
1925
|
|
109
|
|
960
|
|
1975
|
|
106
|
|
BARLEY
|
|
860
|
|
1440
|
|
67
|
|
919
|
|
1525
|
|
66
|
|
971
|
|
1600
|
|
65
|
|
GRAM
|
|
2637
|
|
4620
|
|
75
|
|
2801
|
|
4875
|
|
74
|
|
2866
|
|
5100
|
|
78
|
|
MASUR 
|
|
2532
|
|
4475
|
|
77
|
|
2727
|
|
4800
|
|
76
|
|
2864
|
|
5100
|
|
78
|
|
RAPESEED and MUSTARD
|
|
2212
|
|
4200
|
|
90
|
|
2323
|
|
4425
|
|
90
|
|
2415
|
|
4650
|
|
93
|
|
SAFFLOWER
|
|
3294
|
|
4945
|
|
50
|
|
3470
|
|
5215
|
|
50
|
|
3551
|
|
5327
|
|
50Includes all paid out costs such as those incurred on account of hired human labour, bullock labour/machine labour, rent paid for leased in land, expenses incurred on use of material inputs like seeds, fertilizers, manures, irrigation charges, depreciation on implements and farm buildings, interest on working capital, diesel/electricity for operation of pump sets etc,miscellaneous expenses & imputed value of family labour.
^ Cost is not separately compiled for Paddy , Jowar , Cotton  and Copra .