ਵਿਗਿਆਨ ਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਮੰਤਰਾਲਾ
ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਹਿਣਯੋਗ ਐੱਮ ਡਵਾਰਫ  ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਕਰਨ ਲਈ ਅਨੁਭਵੀ ਸਬੰਧ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ
ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਵਿਕਲਪ ਸਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਐੱਮ ਡਵਾਰਫ  ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਸਪੈਕਟ੍ਰਲ ਸੂਚਕ ਅੰਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਸਮਰੱਥ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੁਝ ਪ੍ਰਯੋਜਨਿਕ ਸਬੰਧ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਵਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਹਿਣਯੋਗ ਵਜੋਂ ਪਹਿਚਾਣ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਐੱਮ ਡਵਾਰਫ ਸਿਤਾਰੇ, ਤਾਰਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿੰਡ-ਸਮੂਹ  ਸੂਰਜ ਦੇ 8 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਤਕਰੀਬਨ 50 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੀ ਗਲੈਕਸੀ ਵਿਚਲੇ ਸਾਰੇ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿਚੋਂ 70 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੋਂ ਵੱਧ ਐੱਮ ਬੌਨੇ ਹਨ , ਜੋ ਗਿਣਤੀ ਦੁਆਰਾ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਵਿਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਰਹਿਣਯੋਗ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਗ੍ਰਿਹਾਂ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ।
ਨਵੇਂ ਸਬੂਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਿ ਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ, ਖਾਸਕਰ ਕੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਵਰਗੇ ਗ੍ਰਹਿ, ਜੋ ਕਿ ‘ਰਹਿਣਯੋਗ ਜ਼ੋਨ’ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਹਨ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ, ਘੱਟ ਰਹੇ ਸਟੈਲਰ ਪੁੰਜ  ਅਤੇ ਘੇਰੇ  ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਐੱਮ ਬੌਨੇ ਤਾਰੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੇੜਤਾ, ਛੋਟਾ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਘੱਟ ਪੁੰਜ  ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸੰਭਾਵਿਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਰਹਿਣਯੋਗ ਅਤਿਰਿਕਤ-ਗ੍ਰਹਿ ਖੋਜਾਂ ਲਈ ਆਕਰਸ਼ਕ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ।
ਨਾਸਾ ਦੇ ਕੇਪਲਰ ਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਸੁਝਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਐੱਮ ਬੌਨੇ ਸਿਤਾਰੇ ਪੱਥਰੀਲੇ ਗ੍ਰਹਿਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਘੱਟ ਪਿੰਡ-ਸਮੂਹ ਵਾਲੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਐੱਸਐੱਨ ਬੋਸ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਬੇਸਿਕ ਸਾਇੰਸਜ਼ , ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਾਇੰਸ ਐਂਡ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਵਿਭਾਗ , ਦੇ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਸੰਸਥਾ, ਦੇ ਡਾ. ਸੌਮੇਨ ਮੰਡਲ  ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸ਼੍ਰੀ ਧ੍ਰਿਮਾਦ੍ਰੀ ਖਾਤਾ , ਡਾ. ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾਸ , ਡਾ.ਸੁਪ੍ਰੀਯੋ ਘੋਸ਼  ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਸਮਰਤ ਘੋਸ਼  ਸਮੇਤ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਟੀਮ ਨੇ, ਇੱਕ ਚੱਟਾਨੀ ਐਕਸਟ੍ਰਾ-ਸੋਲਰ ਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਾਲੇ ਐੱਮ ਡਵਾਰਫ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਨਵੇਂ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਅਨੁਭਵੀ ਸਬੰਧ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਵਰਤਮਾਨ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਦੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਨੂੰ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ‘ਰਾਇਲ ਐਸਟ੍ਰੋਨੋਮਿਕਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਮਾਸਿਕ ਨੋਟਿਸ’ ਜਰਨਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੈਨਲੇ ਵਿਖੇ 2-ਮੀਟਰ ਹਿਮਾਲਿਅਨ ਚੰਦਰ ਟੈਲੀਸਕੋਪ  'ਤੇ ਟੀਆਈਐੱਫਆਰ ਨਜ਼ਦੀਕ-ਇਨਫ੍ਰਾਰੈੱਡ  ਸਪੈਕਟ੍ਰੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਇਮੇਜਰ  ਉਪਕਰਣ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਕੁੱਲ 53 ਐੱਮ ਡਵਾਰਫਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਐੱਨਆਈਆਰ ਤਰੰਗ ਲੰਬਾਈ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਐੱਮ-ਕਿਸਮ ਦੇ ਡਵਾਰਫ ਸਟਾਰਸ  ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਮੀਡੀਅਮ ਰੈਜ਼ੋਲਿਊਸ਼ਨ ਸਪੈਕਟ੍ਰਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਤਾਪਮਾਨ , ਰੇਡੀਅਸ ਅਤੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਚਮਕਦਾਰ ਕੈਲੀਬਰੇਟਰ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਚਮਕ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦਿਆਂ, ਟੀਮ ਨੇ ਐੱਮ ਡਵਾਰਫਾਂ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਅਤੇ ਸਪੈਕਟ੍ਰਲ ਇੰਡੈਕਸਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਨਵੇਂ ਅਨੁਭਵੀ ਸਬੰਧ ਬਣਾਏ ਹਨ।
ਐੱਮ ਡਵਾਰਫਾਂ ਵਿੱਚ ਸਟੈਲਰ ਪੈਰਾਮੀਟਰਾਂ ਦਾ ਨਿਰਣਾ ਇਕ ਚੁਣੌਤੀ ਭਰਿਆ ਕੰਮ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਐੱਮ ਬੌਣੇ ਸਿਤਾਰੇ ਸੂਰਜ ਜਿਹੇ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਛੋਟੇ, ਘੱਟ ਗਰਮ ਅਤੇ ਮੱਧਮ ਹਨ। ਇਹ ਨਵੇਂ ਅਨੁਭਵੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਇਸ ਚੁਣੌਤੀ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਚਿੱਤਰ 1: ਐੱਚ ਅਤੇ ਕੇ ਬੈਂਡਾਂ ਲਈ ਕੁਝ ਉਦਾਹਰਣ ਸਪੈਕਟ੍ਰਾ, ਜੋ ਕਿ 2-ਮੀਟਰ ਐੱਚਸੀਟੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਵੇਖੀ ਗਈ K8V ਤੋਂ M7V ਤੱਕ ਸਪੈਕਟਰਲ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਤਰਤੀਬ ਨਾਲ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਰਮਾਣੂ ਅਤੇ ਅਣੂੰ ਸਮਾਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦਰਸਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਪਾਣੀ ਦੇ ਸੋਖਣ ਨਾਲ ਹਾਵੀ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਐੱਚ ਬੈਂਡ ਵਿੱਚ  μm ਤੋਂ ਅਤੇ ਕੇ ਬੈਂਡ ਵਿੱਚ  ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਮੁਕਤ ਹਿੱਸੇ ਬੋਕਸਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿੰਦੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਰੇਖਾਵਾਂ ਨਾਲ ਦਿਖਾਏ ਗਏ ਹਨ।
ਚਿੱਤਰ 2: ਟੇਫ , ਰੇਡੀਅਸ , ਅਤੇ ਲੌਗ   ਲਈ, ਸਾਡੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਢੁੱਕਵੇਂ ਕੈਲੀਬ੍ਰੇਸ਼ਨ ਸਬੰਧਾਂ ਦੇ ਪਲਾਟ ਇੱਥੇ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਖਿਤਿਜੀ ਧੁਰੇ  ਇੰਟਰਫੇਰੋਮੀਟ੍ਰੀਕਲੀ  ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮਾਪੇ ਸਟੈਲਰ ਮਾਪਦੰਡ, ਅਤੇ ਮਾਨ ਏਟ ਅਲ  [Mann et al. ] ਦੁਆਰਾ ਲਏ ਕੁਝ ਅੰਕੜੇ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਪਲਾਟ ਦੇ ਉੱਪਰਲੇ ਪੈੱਨਲ ਵਿੱਚ, ਲੰਬਕਾਰੀ ਧੁਰੇ ਸਾਡੇ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਪੈਰਾਮੀਟਰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਹੇਠਲੇ ਪੈਨਲ ਵਿੱਚ, ਲੰਬਕਾਰੀ ਧੁਰੇ ਸਾਡੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆਫਿਟਿੰਗ ਅੰਕੜੇ ਅਤੇ ਸਿੱਧੇ ਮਾਪੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਚੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਡੇਟਾ ਪੁਆਇੰਟ ਇਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਗਿਣੀਆਂ ਗਈਆਂ [ਐੱਫਈ / ਐੱਚ] ਵੈੱਲਿਊਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਕਲਰ-ਕੋਡ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
[ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਲਿੰਕ: https://doi.org/10.1093/mnras/staa427
ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਡਾ.ਸੌਮੇਨ ਮੰਡਲ  ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਧ੍ਰਿਮਾਦ੍ਰੀ ਖਾਤਾ  ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ।]