ନୀତି ଆୟୋଗ
ଜାତୀୟ ବହୁମୁଖୀ ଆକାର ସଂକ୍ରାନ୍ତ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ସୂଚୀ ସମ୍ପର୍କରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ବିବରଣୀ
ଜାତୀୟ ବହୁମୁଖୀ ଆକାର ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ସୂଚୀ: ବେସଲାଇନ ରିପୋର୍ଟ ଏନଏଫଏଚଏସ-୪  ଉପରେ ପର୍ଯ୍ୟବସିତ
୧. କ୍ୟାବିନେଟ ସଚିବଙ୍କ ଅଧୀନ ବୈଶ୍ୱିକ ସଂସ୍କାର ଓ ଅଭିବୃଦ୍ଧି ସୂଚକାଙ୍କ  ପଦକ୍ଷେପ ଦେଶର କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତା ୨୯ଟି ବୈଶ୍ୱିକ ସୂଚକାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିରୀକ୍ଷଣ କରାଯାଉଛି । ଏଥି ମଧ୍ୟରେ ରହିଛି ମାନବ ବିକାଶ ସୂଚୀ , ବୈଶ୍ୱିକ କ୍ଷୁଧା ସୂଚୀ , ବୈଶ୍ୱିକ ପ୍ରତିଯୋଗୀତା ସୂଚୀ , ମାନବ ପୁଞ୍ଜି ସୂଚୀ , ବୈଶ୍ୱିକ ଉଦ୍ଭାବନ ସୂଚୀ  ଇତ୍ୟାଦି । ଏହି ପ୍ରୟୋଗର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସାମାଜିକ, ଆର୍ଥିକ ଓ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ସ୍ୱୀକୃତି ଲାଭ କରିଥିବା ସୂଚକାଙ୍କର ପର୍ଯ୍ୟାଲୋଚନା କରି ଏହି ସୂଚକାଙ୍କ ଗୁଡିକୁ ଭାରତ ପାଇଁ ବାହାରେ କିପରି ଉପଯୋଗ ହେବ ଦେଖିବା । ଏହି ପଦକ୍ଷେପ ପାଇଁ ନୀତି ଆୟୋଗ ହେଉଛି ଜାତୀୟ ବହୁମୁଖୀ ଆକାର ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ସୂଚୀ ର ମୂଳ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ବା ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ସଂସ୍ଥା । ବୈଶ୍ୱିକ ଏମପିଆଇ ୨୦୨୧ ଅନୁସାରେ ୧୦୯ଟି ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ଭାରତର ସ୍ଥାନ ହେଉଛି ୬୬ । ଜାତୀୟ ଏମପିଆଇ ପ୍ରକଳ୍ପର ମୂଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ବୈଶ୍ୱିକ ଏମପିଆଇକୁ ଭାଙ୍ଗି ଭାରତ ପାଇଁ ସୁହାଇବା ଭଳି ଭାରତ ଏମପିଆଇ ତିଆରି କରିବା ଓ ଏକ ବିସ୍ତୃତ କାର୍ଯ୍ୟାନ୍ୱୟନ ଯୋଜନା କରି ବୈଶ୍ୱିକ ଏମପିଆଇ ସ୍ଥାନରେ ଭାରତର ରାଙ୍କକୁ ଉନ୍ନୀତ କରିବା । ମୂଳ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ହିସାବରେ ନୀତି ଆୟୋଗ ସୂଚୀ ପ୍ରସ୍ତୁତକାରୀ ସଂସ୍ଥା ସହ ଯୋଗାଯୋଗ ରକ୍ଷା କରି ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟ ଓ କେନ୍ଦ୍ର ଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳର କାର୍ଯ୍ୟ ତଥା ଗଠନ କରିଥିବା ଆନ୍ତଃ ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳୀୟ ଏମପିଆଇ ସମନ୍ୱୟ କମିଟି  ୧୨ଟି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସଂଯୋଗୀ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ସହ ଆଲୋଚନା କରିବ ।
୨. ଜାତୀୟ ବହୁମୁଖୀ ଆକାର ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ସୂଚୀ: ଏନଏଫଏଚଏସ-୪  ବେସଲାଇନ ରିପୋର୍ଟକୁ ନୀତି ଆୟୋଗ ୧୨ଟି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଡ଼ିତ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ରାଜ୍ୟ ସରକାର ଓ ସୂଚୀ ପ୍ରକାଶକାରୀ ସଂସ୍ଥା ଅକ୍ସଫୋର୍ଡ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ଅକ୍ସଫୋର୍ଡ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଏବଂ ମାନବ ବିକାଶ ପଦକ୍ଷେପ  ଏବଂ ଜାତିସଂଘ ଉନ୍ନୟନ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ  ସହ ଆଲୋଚନା କରି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଛି ।
୩. ଜାତୀୟ ବହୁମୁଖୀ ଆକୃତି ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ସୂଚୀ: ଏହାର ବେସଲାଇନ ରିପୋର୍ଟ ୨୦୧୫-୧୬ରେ କରାଯାଇଥିବା ଜାତୀୟ ପରିବାର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସର୍ଭେ-୪ ଅନୁସାରେ କରାଯାଇଛି । ଏନଏଚଏଫଏସ ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ପରିବାର କଲ୍ୟାଣ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ଅଧୀନସ୍ଥ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ଜନସଂଖ୍ୟା ବିଜ୍ଞାନ  ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଛି ।
୪. ଜାତୀୟ ବହୁମୁଖୀ ଆକୃତି ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ସୂଚୀ - ଏନଏଫଏଚଏସ-୪  ହେଉଛି ନିରନ୍ତର ବିକାଶ ଲକ୍ଷ୍ୟ ର ଆକଳନ ଯାହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ସୀମାରେଖା ନିମ୍ନରେ ଥିବା ସବୁ ବୟସର ପୁରୁଷ, ମହିଳା ଓ ଶିଶୁମାନଙ୍କ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଅଧା ହ୍ରାସ କରିବା । ତିନି ପ୍ରକାର ଯଥା – ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଶିକ୍ଷା ଓ ଜୀବନଧାରଣମାନ ମଧ୍ୟରେ ପୌଷ୍ଟିକତା, ଶିଶୁ ଓ କିଶୋର ମୃତ୍ୟୁହାର, ମାତୃଯତ୍ନ, ବିଦ୍ୟାଳୟ ଯିବା ବୟସ, ବିଦ୍ୟାଳୟ ଉପସ୍ଥାନ, ରୋଷେଇ ଇନ୍ଧନ, ପରିମଳ, ପାନୀୟ, ବିଦ୍ୟୁତ, ଆବାସ, ବ୍ୟାଙ୍କ ଖାତା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମ୍ପତ୍ତିକୁ ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଇଛି ।
୫. ଏନଏଚଏଫଏସ-୪ ରେ ପୂର୍ବରୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେଉଥିବା ଫ୍ଲାଗସିପ ଯୋଜନା ଯଥା - ଆବାସ, ପାନୀୟ ଜଳ, ପରିମଳ, ବିଦ୍ୟୁତ, ରନ୍ଧା ଇନ୍ଧନ, ଆର୍ଥିକ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତିକରଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରମୁଖ ଉଦ୍ୟମ ଯେପରିକି ବିଦ୍ୟାଳୟ ଉପସ୍ଥାନରେ ଉନ୍ନତି, ପୌଷ୍ଟିକତା, ମାତୃ-ଶିଶୁ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଇତ୍ୟାଦି । ଏହା ବେସଲାଇନରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ପାଇଁ ଏକ ଉପକାରୀ ଉତ୍ସ ଯାହା ଜାତୀୟ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୋଜନା ପୂର୍ବରୁ ଥିଲା । ଏହି ଯୋଜନା ଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଆବାସ ଯୋଜନା, ଜଳଜୀବନ ମିଶନ, ସ୍ୱଚ୍ଛ ଭାରତ ମିଶନ, ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ସହଜ ବିଜଲି ହର ଘର ଯୋଜନା , ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳା ଯୋଜନା, ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଜନଧନ ଯୋଜନା, ପୋଷଣ ଅଭିଯାନ ଏବଂ ସମଗ୍ର ଶିକ୍ଷା ଭଳି କେତେକ ଯୋଜନା ଓ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ରହିଛି ।
୬. ଜାତୀୟ ଏମପିଆଇ ହିସାବ ନିମନ୍ତେ ଘର ପିଛା ଅଣୁ ତଥ୍ୟ  ଏନଏଫଏଚଏସ ପ୍ରମୁଖ ତଥ୍ୟ ଭାବେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ । ୟୁନିଟୱାରୀ ଅଣୁ ତଥ୍ୟ ଯାହା ୨୦୧୫-୧୬ରେ ସଂଗୃହୀତ ହୋଇଥିବା ତାହା ବର୍ତ୍ତମାନର ଏମପିଆଇ ରିପୋର୍ଟରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇ ଏକ ବେସଲାଇନ ଟଣା ଯାଇଛି । ଏହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଉପରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଯୋଜନା ପ୍ରଣୟନ ପୂର୍ବରୁ ଏମପିଆଇ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଣ ଥିଲା ଦେଖିବା । ଏହି ତଥ୍ୟକୁ ୨୦୧୯-୨୦ ଏନଏଫଏଚଏସ-୫ରେ ସଂଗୃହୀତ ତଥ୍ୟ ସହ ତୁଳନା କରାଯିବ । ଏନଏଫଏଚଏସ-୫ ର ଫ୍ୟାକ୍ସସିଟ ଆଇଆଇପିଏସ ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ପରିବାର କଲ୍ୟାଣ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ପକ୍ଷରୁ ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟ ଓ କେନ୍ଦ୍ର ଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳକୁ ୨୪ ନଭେମ୍ବର ୨୦୨୧ରେ ପଠାଯାଇଛି । ଏନଏଫଏଚଏସ-୫ ଉପରେ ପର୍ଯ୍ୟବସିତ ୨୦୧୯-୨୦ ତଥ୍ୟ ଆସନ୍ତା ବର୍ଷ ଆଇଆଇପିଏସ ଏବଂ ଏମଓଏଚଏଫଡବ୍ଲୁ୍ ଦ୍ୱାରା ଜାରୀ କରାଯିବାକୁ ଥିବା ଅଣୁ ତଥ୍ୟ ମିଳିବା ପରେ ହିଁ ହିସାବକୁ ନିଆଯିବ ।
୭. ଏନଏଫଏଚଏସ-୫ ର ପ୍ରାଥମିକ ବିବରଣୀ ଅନୁସାରେ ଏହା ବେଶ ଉତ୍ସାହପ୍ରଦ । ସେଥିରେ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଇନ୍ଧନ ବ୍ୟବହାର, ପରିମଳ ଓ ବିଦ୍ୟୁତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଉନ୍ନତି ପରିଲକ୍ଷିତ ହୋଇଥିବା ଦର୍ଶାଯାଇଛି । ଏଥିରୁ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଦୂରୀକରଣ ଆଭାସ ମିଳିଛି । ୨୨ଟି ରାଜ୍ୟ ଓ କେନ୍ଦ୍ର ଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳରୁ ମିଳିଥିବା ବିବରଣୀ ଅନୁସାରେ ଆବାସ, ପାନୀୟ ଜଳ, ବ୍ୟାଙ୍କ ଖାତା, ବିଦ୍ୟାଳୟ ଉପସ୍ଥାନ ଇତ୍ୟାଦିରେ ଉନ୍ନତି ଘଟିଛି । ଏଥିରୁ ୨୦୧୯-୨୦ରେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟର ଆଶାତୀତ ହ୍ରାସ ଆଶା କରାଯାଉଛି ।
୮. ଫ୍ଲାଗସିପ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଯୋଗୁଁ ୨୦୧୫-୧୬ ଏନଏଫଏଚଏସ-୪ରେ ହୋଇଥିବା ଉନ୍ନତି ୨୦୧୯-୨୦ ଏନଏଫଏଚଏସ-୫ରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଫଳିତ ହୋଇଛି । ଏନଏଫଏଚଏସ -୫ର ୟୁନିଟି ସ୍ତରୀୟ ଅଣୁ ଡାଟା ମିଳିବା ପରେ ୨୦୧୯-୨୦ ଇତ୍ୟାଦି ପ୍ରକାଶ ପାଇବ ।
ଜାତୀୟ ଏମପିଆଇ  ଆକାର, ସୂଚକ ଓ ତଥ୍ୟ
- ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ ଏମପିଆଇ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଶିକ୍ଷା ଓ ବଞ୍ଚିବାର ମାନ ଭଳି ସୂଚକ ଗୁଡିକୁ ଭିତ୍ତିକରି ପରିବାରୱାରୀ କରାଯାଇଛି । ଏହାର ବିସ୍ତୃତ ତଥ୍ୟ ନିମ୍ନରେ ପ୍ରଦତ୍ତ ହେଇଛି ।
- ଏମପିଆଇ ମୁଣ୍ଡ ପିଛା ଅନୁପାତ କେବଳ ରାଜ୍ୟ ଓ କେନ୍ଦ୍ର ଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳ ୱାରୀ କରାନଯାଇ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜିଲ୍ଲାକୁ ମଧ୍ୟ ହିସାବରେ ନିଆଯାଇଛି । ଏହା ହେଉଛି ରିପୋର୍ଟର ଏକ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ । ଏହା ରାଜ୍ୟ ଓ କେନ୍ଦ୍ର ଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳର କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତା ସହ ବିଶ୍ଳେଷକ ଜିଲ୍ଲାୱାରୀ ତଥ୍ୟ ମଧ୍ୟ ହାସ କରିପାରିବ ।
ଏନଏଫଏଚଏସ-୫  ପ୍ରାଥମିକ ଅନୁଧ୍ୟାନ ଏନଏଫଏଚଏସ ବିବରଣୀ
- ପୌଷ୍ଟିକତା, ଶିଶୁ ଓ କିଶୋର ମୃତ୍ୟୁହାର, ମାତୃ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ବିଦ୍ୟାଳୟ ଶିକ୍ଷା ଅବଧି ଓ ସମ୍ପତ୍ତି ସମ୍ପର୍କିତ ତଥ୍ୟ ଆକଳନ ଏନଏଫଏଚଏସ-୫  ପରିବାରୱାରୀ ଅଣୁ ତଥ୍ୟ ଆଇଆଇପିଏସ ଓ ଏମଓଏଚଏଫଡବ୍ଲୁ୍ ଦ୍ୱାରା ଜାରୀ କରିବା ପରେ କରାଯିବ ।
- ବିଦ୍ୟୁତ ଉପରେ ହୋଇଥିବା ପ୍ରାଥମିକ ଆକଳନ ଅନୁସାରେ ଇନ୍ଧନ ଓ ପରିମଳ ବ୍ୟବସ୍ଥା ତଥ୍ୟ ଦେଶର ସମସ୍ତ ୩୬ଟି ରାଜ୍ୟ ଓ କେନ୍ଦ୍ର ଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳରୁ ମିଳିଛି । ୨୪ ନଭେମ୍ବରରେ କେନ୍ଦ୍ର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ପରିବାର କଲ୍ୟାଣ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ପକ୍ଷରୁ ଜାରୀ ଏନଏଫଏଚଏସ-୫  ରିପୋର୍ଟରେ ଏହା ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି ।
- ବିଦ୍ୟାଳୟ ଉପସ୍ଥାନ, ପାନୀୟ ଜଳ, ଆବାସ ଓ ବ୍ୟାଙ୍କ ଖାତା ତଥ୍ୟ ୨୨ଟି ରାଜ୍ୟ ଓ କେନ୍ଦ୍ର ଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳରୁ ମିଳିଛି ।
- ତଳେ ଥିବା ଗ୍ରାଫରେ ହଳଦିଆ ବାରରେ ୨୦୧୫-୧୬ ଏନଏଫଏଚଏସ-୪ର ବଞ୍ଚିତ ଜନସଂଖ୍ୟାର ହିସାବ ଥିବା ବେଳେ ସବୁଜ ବାର ୨୦୧୪-୨୦ରେ ର ହିସାବ ରଖିଛି ।
- ଯଦି ଶତଡା ୯୯ ପରିବାର ବିଜୁଳି ପାଇଛନ୍ତି, ତେବେ ବଞ୍ଚିତ ସଂଖ୍ୟା ୧% ଧରାଯିବ ।
ଏନଏଫଏଚଏସ-୫ ରେ ବିଦ୍ୟୁତରୁ ବଞ୍ଚିତ ସଂଖ୍ୟା ହ୍ରାସ ଏନଏଫଏଚଏସ -୪  ହଳଦିଆ, ଏନଏଫଏଚଏସ-୫  ସବୁଜ
ଉନ୍ନତ ପରିମଳ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ସକାରାତ୍ମକ ଫଳ - ଏନଏଫଏଚଏସ-୫  ହଳଦିଆ ଓ ଏନଏଫଏଚଏସ-୫  ସବୁଜ
ସ୍ୱଚ୍ଛ ଇନ୍ଧନ ରୋଷେଇ  ସକରାତ୍ମକ । ଏନଏଫଏଚଏସ-୪  ହଳଦିଆ ଓ ଏନଏଫଏଚଏସ-୫  ସବୁଜ
ପାନୀୟ ଜଳ ବ୍ୟବହାର ସକରାତ୍ମକ ଏନଏଫଏଚଏସ  ଏନଏଫଏଚଏସ-୪  ହଳଦିଆ ଓ ଏନଏଫଏଚ-୫ 
ପ୍ରାଥମିକ ବିଦ୍ୟାଳୟ ଉପସ୍ଥାନ ଏନଏଫଏଚଏସ-୫  ସକରାତ୍ମକ, ଏନଏଫଏଚଏସ-୪  ହଳଦିଆ ଓ ଏନଏଫଏଚଏସ-୫  ସବୁଜ
ବ୍ୟାଙ୍କ ଖାତା ଖୋଲିଥିବା ଏନଏଫଏଚଏସ-୫  ସକରାତ୍ମକ, ଏନଏଫଏଚଏସ-୪  ହଳଦିଆ ଓ ଏନଏଫଏଚଏସ-୫  ସବୁଜ
ଆବାସ ଏନଏଫଏଚଏସ-୫  ସକରାତ୍ମକ
ଏନଏଫଏଚଏସ-୪  ହଳଦିଆ ଓ ଏନଏଫଏଚଏସ-୫  ସବୁଜ
ଏମପିଆଇର ଅନୁସାରେ କଚ୍ଚା ଓ ଅର୍ଦ୍ଧ ପକ୍କା ଘରେ ରହୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ବଞ୍ଚିତ ଶ୍ରେଣୀରେ ଏନଏଫଏଚଏସ-୫ ଅନୁସାରେ ରହିବ ।
SM/DD
(