राष्ट्रपती कार्यालय
७० व्या प्रजासत्ताक दिनाच्या पूर्व संध्येला राष्ट्रपती राम नाथ कोविंद यांचे भाषण
नवी दिल्ली, 25 जानेवारी 2019
माझ्या प्रिय देशवासियांनो,
1. ७० व्या प्रजासत्ताक दिनाच्या पूर्व संध्येला आपणा सर्वांना माझ्या हार्दीक शुभेच्छा. आपल्या लोकशाही आणि प्रजासत्ताक मूल्यांचे स्मरण करण्याचा हा दिवस.देशाच्या सर्व नागरिकांनी स्वातंत्र्य, बंधूभाव आणि समानतेप्रती आपल्या कटीबद्धतेचा पुनरुच्चार करण्याचा हा दिवस. आपण सर्व भारतीय आहोत या अभिमानास्पद भावनेचा उत्सव साजरा करण्याचा हा दिवस.
2. आपल्या प्रजासत्ताकासाठी हे वर्ष विशेष महत्वाचं आहे. या वर्षी, २ ऑक्टोबरला, महात्मा गांधी यांची १५० वी जयंती आपण साजरी करू. गांधीजीनी आपणा सर्वांना एक नवी दिशा दिली. भारतच नव्हे तर आशिया, आफ्रिका आणि जगातल्या इतर देशांमधल्या लाेकांना त्यांनी आत्मविश्वास आणि स्फुर्ती देत वसाहतवादाच्या जोखडातून मुक्त करण्यासाठी स्वातंत्र्याचा मार्ग दाखवला. गांधीजी आजही आपल्या प्रजासत्ताकासाठी, नैतिकतेचे तेजःपुंज आदर्श आहेत. त्यांचं जीवन आणि त्यांची शिकवण, आपली धोरणं आणि उपक्रम जोखण्यासाठीच्या कसोटी मापनाचे निकष आहेत. महात्मा गांधी यांची जयंती म्हणजे केवळ भारतच नव्हे तर संपूर्ण जगासाठी,त्यांच्या आदर्शाची सखोलता समजून घेण्याची, आत्मसात करण्याची आणि अंमलात आणण्यासाठीची संधी आहे.
3. गांधी जयंतीनंतर काही आठवड्यातच २६ नोव्हेंबरला, आपण आपल्या संविधान दिनाचं ७० वं वर्षं साजरं करू. २६ नोव्हेंबर १९४९ या ऐतिहासिक दिनी, आपल्या संविधान सभेच्या माध्यमातून, आपण भारतवासियांनी,आपल्या संविधानाचा स्वीकार केला. त्यानंतर दोन महिन्यांनी, २६ जानेवारी १९५० ला आपण आपलं संविधान लागू केलं आणि भारत, प्रजासत्ताक राष्ट्र बनलं.आपलं संविधान, आपल्या प्रजासत्ताकाचा पाया आहे, एक दूरदर्शी दस्तावेज आहे.संविधान सभेच्या उच्च आदर्श आणि देश प्रेमानं भारावलेल्या विद्वान सदस्यांनी याची रचना केली. प्रजासत्ताक दिनाच्या प्रसंगी,संविधानाचे प्रमुख शिल्पकार डॉक्टर बाबासाहेब आंबेडकर यांचं योगदान, विशेष स्मरणीय आहे.
4. आपला देश सध्या एका महत्वाच्या टप्प्यावर आहे.आपले आजचे निर्णय आणि कार्य, २१ व्या शतकातल्या भारताचं स्वरूप निश्चित करणार आहेत. आपल्या प्रयत्नांच्या बळावर, एकजुटीनं हे शतक, भारताचं शतक ठरवण्यासाठीची संधी आपणा सर्वांसमोर आहे. म्हणूनच, राष्ट्र निर्माणाच्या दृष्टीनं, आपणा सर्व देशवासियांना, स्वतंत्र भारताच्या सुरवातीच्या काळाइतकाच, हा काळही महत्वपूर्ण आहे. स्वातंत्र्य सैनिकांच्या उच्च आदर्शानुसार वाटचाल करत आपण स्वातंत्र्य प्राप्त केलं. जनतेला सर्वोच्च स्थान देणाऱ्या मूल्यांनी, आपल्या प्रजासत्ताकाला वर्तमान स्वरूप प्रदान केलं. लोकशाही आणि संविधानाप्रती आपल्या आस्थेत हेच आदर्श आणि मूल्य प्रतीत होतात. आपणा सर्व भारतवासीयांना, या वर्षी आणखी एक महत्वाची जबाबदारी निभावण्याची संधी मिळणार आहे. १७ व्या लोकसभेसाठी होणाऱ्या सार्वत्रिक निवडणुकीत,आपणा सर्वांना मतदानाचा अधिकार बजावायचा आहे. लोकशाहीचा सन्मान आणि मुल्यांप्रती निष्ठा राखत, या निवडणुकीत मतदानाचा अधिकार आपण बजावणार आहोत. २१ व्या शतकात जन्मलेले मतदार या निवडणुकीत प्रथमच मतदान करतील आणि नव्या लोकसभेसाठी आपलं योगदान देतील या दृष्टीनं, ही निवडणूक, विशेष राहील.
5. ही निवडणूक म्हणजे, लोकशाहीमध्ये आपला सक्रीय सहभाग निभावण्याची, देशवासियांना एक महत्वाची संधी आहे. निवडणुकीच्या वेळी आपण सर्व, भागिदारी, सहयोग आणि समानतेवर आधारीत समाजाच्या आशा-आकांक्षांप्रती,आपली बांधिलकी पुन्हा दर्शवत असतो. आपल्या लोकशाहीच्या यशस्वितेसाठी मतदान करणं, आपलं पवित्र कार्य ठरतं. या कर्तव्याचं नक्की पालन करा,असं आवाहन मी आपणा सर्वाना करतो. आपला देश म्हणजे एक प्रमुख जोडणी केंद्र आहे. 1940 आणि 1950 चा काळ फार कठीण होता. आजच्या कृती आणि निर्णयांद्वारे उद्याच्या भारताचा आकार घडणार आहे तो 21 व्या शतकाची आठवण देईल.
6. देशवासियांच्या आशा- आकांक्षा पूर्ण करण्याच्या आणि विकसित भारत घडवण्याच्या प्रवासातला हा महत्वाचा काळ आहे, याचं स्मरण आपण सर्वांनी ठेवायला हवं. सातत्यपूर्ण प्रयत्नांच्या बळावर ,दारिद्रय निर्मूलनाच्या निर्णायक टप्प्यावर आपण आहोत. देशव्यापी प्रयत्नांमुळे, गरीब कुटुंबाना निवारा,पिण्याचं पाणी,वीज आणि स्वच्छतागृहं या सुविधा मिळत आहेत. गावांना शहरांशी जोडणारे, रस्ते आणि पूल बांधले जात आहेत. शहरात घरं आणि आधुनिक लोकोपयोगी सुविधा उपलब्ध होत आहेत. घरा- घरापर्यंत वीज पोहोचत आहे.आपले युवक,कौशल्य प्राप्त करत, रोजगाराच्या नव्या संधी निर्माण करत आहेत. स्वतःचा व्यवसाय करू इच्छिणाऱ्या व्यक्तींसाठी, हमीविना कर्जाची सुविधा उपलब्ध करून दिली जात आहे. प्रत्येक गरिबापर्यंत आरोग्य सुविधा पोहोचवण्यासाठी एक व्यापक कार्यक्रम हाती घेण्यात आला आहे.लोकांना,जन औषधी केंद्रात,स्वस्त दरात औषधं मिळत आहेत. हृदय रोगासाठीच्या स्टेंट सारख्या जीवन रक्षक उपकरणांची आणि गुढघा प्रत्यारोपणासाठीच्या किमती बऱ्याच प्रमाणात कमी झाल्या आहेत. सवलतीच्या दरात डायलिसीस सुविधा उपलब्ध होत आहे. आपल्या गरीब बंधू-भगिनींचं जीवन अधिक सुकर करण्यासाठी असे अनेक प्रयत्न करण्यात येत आहेत.
7. देशाच्या काना-कोपऱ्यात, मोबाईल फोन आणि इंटरनेट सुविधेमुळे, डिजिटल कनेक्टीव्हिटीत क्रांतिकारक बदल घडला आहे. बंदरं,देशांतर्गत जलमार्ग,उत्तम रेल्वे सेवा,आधुनिक मेट्रो सुविधा,राष्ट्रीय महामार्ग,गावातले रस्ते आणि देशांतर्गत भागात किफायतशीर हवाई वाहतूक सुविधा, यामुळे दळणवळण सुविधा अधिक उत्तम होत आहेत.
8.नवं तंत्रज्ञान वेगानं आपलसं करत आपले शेतकरी अधिक समर्थ आणि आपले जवान अधिक बलवान होत आहेत, हे पाहून आनंद वाटतोय. तंत्रज्ञान आणि नवकल्पनांच्या बळावर आपले उद्योजक, विकासाचा नवा अध्याय लिहित आहेत.आपले युवा उद्योजक आणि आपल्या अर्थ व्यवस्थेकडे, जगाचं लक्ष लागलं आहे.
माझ्या देशवासीयांनो,
9. देशाच्या वेगवेगळ्या भागातल्या दौऱ्यांदरम्यान, समाजातल्या प्रत्येक वर्गातल्या लोकांना भेटण्याची संधी मला मिळते. कठोर परिश्रम आणि सचोटीनं मिळवलेल्या यशाबद्दल लोकांच्या मनात माझ्याबद्दल कौतुकाची भावना, मला आढळली. ज्यांनी चणचणीची परिस्थिती अनुभवली आहे आणि त्यावर मात करण्यासाठी मेहनत केली आहे अशा जेष्ठ नागरिकांच्या विचारातून याची स्पष्टं झलक अनुभवायला मिळते.कठोर परिश्रमानं आपण हे यश मिळवलं आहे. आपण, अनेक क्षेत्रातल्या अभावाच्या परिस्थितीचं रुपांतर विपुलतेत केलं आहे. उदाहरणार्थ, आज देशात, अन्नधान्य उत्पादन मोठ्या प्रमाणात होत आहे.स्वयंपाकाचा गॅस सुलभतेनं मिळत आहे. फोन कनेक्शन घ्यायचं असो, पारपत्रं काढायचं असो, बँकेत खातं उघडायचं असो किंवा कागदपत्रं प्रमाणित करायची असोत, या सर्व क्षेत्रात सुधारणा आणि बदल दिसून येत आहेत. महिला सबलीकरण क्षेत्रात होणारे सामाजिक बदल टप्प्याटप्प्याने, वर्षावर्षाने अतिशय महत्वपूर्ण होत आहेत. देशाच्या कन्या,शिक्षण, कला, चिकित्सा, उपचार आणि क्रीडा क्षेत्राबरोबरच आपली तिन्ही सैन्यदलं आणि संरक्षण-विज्ञान यासारख्या क्षेत्रातही आपली विशेष ओळख निर्माण करत आहेत.उच्च शिक्षण संस्थां मधल्या,पदकप्राप्त विद्यार्थ्यांमधे,मुलांपेक्षा मुलींची संख्या अधिक आढळून येते. अशा बदलांमुळे बहुआयामी लाभ होत आहेत.
10. सर्वांना एकत्र घेऊन वाटचाल करण्याची समावेशक भावना हा भारताच्या विकासाचा मूलमंत्र आहे. या विकासात आपण सर्व देशवासीय सहभागी आहोत. लोकोपयोगी सुविधा सर्वांपर्यंत पोहोचाव्यात आणि सर्वाना विकासाच्या समान संधी मिळाव्यात हाच विचार घेऊन आपण वाटचाल करत आहोत. आपण कोणत्याही समुदायाचे किंवा कोणत्याही क्षेत्रातले असलो तरी देशाच्या साधनसंपत्तीवर आपणा सर्वांचा समान हक्क आहे. भारताची बहुविधता, ही आपली सर्वात मोठी शक्ती आहे. आपलं सामाजिक वैविध्य, लोकशाही आणि विकास,अवघ्या जगासमोर एक आदर्श आहे.
11. भारतातील सामाजिक बदल हा मुख्यत: लिंग समानतेवर तसेच समान संधीवर आहे. या समान अटीअंतर्गत प्रत्येक मुलीला आणि महिलेला संधी मिळाली पाहिजे. आपल्या तरुण महिला प्रत्येक क्षेत्रात अग्रेसर होताना दिसतात. अगदी शैक्षणिक क्षेत्रापासून ते क्रीडा, सैन्यदलापर्यंत.
प्रिय देशवासिय हो,
12. आपल्या महान प्रजासत्ताकानं प्रदीर्घ वाटचाल केली आहे. मात्र आपल्याला अजूनही बरीच मजल गाठायची आहे. विशेषतः विकासाच्या यात्रेत मागे राहिलेल्या आपल्या बंधू-भगिनींना, आपल्यासमवेत घेऊन पुढे वाटचाल करायची आहे. २१ व्या शतकासाठी, आपल्याला, उद्दिष्ट आणि यशाचे नवे मापदंड निश्चित करायचे आहेत. आपल्याला आता, गुणवत्तेवर अधिक लक्ष द्यायचं आहे. समाजातल्या सर्व वर्ग आणि सर्व समुदायांना स्थान देणारं राष्ट्र म्हणून वाटचाल करताना,आपल्याला एक असा समाज घडवायचा आहे ज्यामध्ये, प्रत्येक मुला-मुलीच्या प्रतिभा आणि क्षमतेची ओळख निर्माण होईल आणि त्यांच्या विकासासाठी,सर्व सुविधाआणि प्रोत्साहन उपलब्ध असेल.
13. ‘इंडिया ऑफ माय ड्रिम्स’ या आपल्या पुस्तकात,महात्मा गांधीनी, लिहिलं आहे की मी अशा भारताच्या निर्मितीसाठी प्रयत्न करेन जिथे अतिशय गरीब व्यक्तीलाही हा देश आपला आहे असं वाटत राहील, राष्ट्र निर्मितीत त्याच्या मताला महत्व असेल, त्याचं प्रभावी योगदान असेल, जिथे उच्च आणि कनिष्ठ असा भेदभाव नसेल, जिथे सर्व समुदाय एकोप्यानं राहतील आणि जिथे पुरुषांप्रमाणेच स्त्रियांनाही समान हक्क असतील. या अनुषंगानं, याच महिन्यात घटना दुरुस्ती द्वारे, गरीब कुटुंबातल्या गुणवान मुलांना शिक्षण आणि रोजगाराच्या विशेष संधी उपलब्ध करून देण्यात येत आहेत.सामाजिक न्याय आणि आर्थिक नैतिकतेच्या कसोट्यांवर भर देत, सर्वसमावेशक विकास कार्य अधिक व्यापक करण्यात आलं आहे. तंत्रज्ञान आणि नवकल्पनांच्या बळावर, समाजातल्या प्रत्येक वर्गातले लोक विकासाच्या वाटचालीत सहभागी होत आहेत.
14. परस्पर सहकार्य आणि भागीदारीच्या आधारावरच समाज निर्माण होतो. कुटुंबाचा आनंद असू दे, व्यवसायातली प्रगती, समाज आणि राष्ट्र निर्मिती असू दे किंवा उत्तम जागतिक व्यवस्था निर्माण करणं असू दे,ही सर्व उद्दिष्टं, प्रत्येक व्यक्ती,समाज, सरकार आणि राष्ट्रामधल्या परस्पर सहकार्यानच साध्य करता येतात.सहकार्य आणि भागीदारीची ही भावना, जग म्हणजे एक कुटुंबच मानणाऱ्या ‘वसुधैव कुटुम्बकम’ या भारतीय आदर्शाचाच परिपाक आहे.
15. विचारांची सुलभपणे देवाण-घेवाण,व्यापक संवाद आणि संवेदनशीलतेच्या माध्यमातून, भागीदारी मजबूत होते.संवाद आणि संवेदनशीलता ज्याप्रमाणे कौटुंबिक स्तरावर सहयोगासाठी प्रभावी ठरते त्याचप्रमाणे समाजातल्या वंचितांच्या भागीदारी साठीही,अनुरूप ठरते.या वर्गाच्या समस्या ऐकण्याची,जाणून घेण्याची आणि त्यांचं निराकरण करण्याची प्रक्रिया अखंड सुरु ठेवायची आहे.
16. आपल्या सांस्कृतिक, पारंपरिक आणि जीवन विषयक आदर्शात जनसेवेचं मोठं महत्व आहे. लोकसेवेसाठी समर्पित, व्यक्ती आणि संस्थांप्रती ,आपल्या सर्वांच्या मनात सन्मानाची भावना असते. सद्भावनेने दिलेल्या योगदानाला आदर आणि प्रशंसा मिळायलाच हवी,मग ते योगदान एखाद्या व्यक्तीचं असो,समूहाचं असो, खाजगी अथवा सार्वजनिक संस्थांचं असो किंवा सरकारचं असो.
माझ्या प्रिय नागरिकहो,
17. देश असो किंवा परदेश, प्रत्येक ठिकाणी, जीवनाचे हेच आदर्श आपल्याला मार्गदर्शन करतात. संयुक्त राष्ट्रांच्या शांतता मोहिमेत हवामान बदलांबाबत,मानवतावादी दृष्टीकोनातून सहयोग किंवा नैसर्गिक आपत्तीच्या वेळी मदतीचा हात पुढे करताना आपला हा दृष्टीकोन दिसून येतो. म्हणूनच आज जागतिक पटलावर भारताच्या योगदानाची प्रशंसा होते आणि संपूर्ण जगात, आपल्या देशाकडे सन्मानानं पाहिलं जातं.
18. याच आदर्शांच्या पायावर आपल्या प्रजासत्ताकाची निर्मिती झाली आहे याचा मी विशेष उल्लेख करू इच्छीतो. लोकशाही उद्दिष्टं लोकशाही माध्यमातून , समावेशक लक्ष्य समावेशक साधनातून,करूणा आणि संवेदनांशी संबंधित लक्ष्य करूणा आणि संवेदनांच्या माध्यमातून, आणि संवैधानिक लक्ष्य संविधानसंमत साधनांनी प्राप्त करणं, हाच आपल्या प्रजासत्ताकाचा मूळ गाभा आहे.
19. संविधानाच्या माध्यमातून, सर्व देशवासियांना सामाजिक, आर्थिक आणि राजकीय न्याय, तसंच प्रतिष्ठा आणि समान संधी उपलब्ध करून देण्याचा, प्रत्येक व्यक्तीची प्रतिष्ठा जपण्याचा आणि बंधुत्वाची भावना दृढ करण्याचा सामुहिक संकल्प आपण सर्व भारतीयांनी केला आहे, याचं स्मरण आपण सदैव ठेवलं पाहिजे. हा संकल्प घेऊन आपण सर्वजण आपल्या प्रजासत्ताकाच्या या प्रवासात, वेगानं पुढे जात आहोत. संवैधानिक आदर्शाचे पाईक म्हणून वाटचाल करताना आपण सर्व भारतीय, आपली प्रजासत्ताक उद्दिष्ट साध्य करण्यात नक्की यशस्वी ठरू असा मला विश्वास आहे.
20. देश विदेशातल्या सर्व भारतीयांना प्रजासत्ताक दिनाच्या पुन्हा एकदा हार्दिक शुभेच्छा देतो आणि आपणा सर्वांच्या उज्वल भविष्याची कामना करतो.
जय हिंद !
B.Gokhale/DD/P.Kor
(Visitor Counter : 647