पंतप्रधान कार्यालय
राष्ट्रीय युवा संसद महोत्सव पुरस्कार कार्यक्रमामध्ये पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी केलेले भाषण
भारत सरकार
पत्र सूचना कार्यालय
मुंबई
Language – Marathi

Text of PM’s speech at the National Youth Parliament Festival Awards Function
राष्ट्रीय युवा संसद महोत्सव पुरस्कार कार्यक्रमामध्ये पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी केलेले भाषण
नवी दिल्ली, 27 फेब्रुवारी 2019
आज इथं मोठ्या संख्येनं उपस्थित असलेल्या माझ्या युवा मित्रांनो! आपल्या रूपामध्ये मला नव भारताची नवीन प्रतिमाच दिसत आहे. देशाच्या काना- कोप-यामधून आपण सर्वजण आलेले आहात. माता भारतीला वेगवेगळ्या भाषा- भूषा अशा विविधतेने नटलेली रंग-बिरंगी माणकांची जणू मालाच अर्पण केली आहे, असं आज वाटत आहे. आपणा सर्वांना मी अभिवादन करतो.
आजच्या आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या माध्यमातून आपल्याबरोबर संपूर्ण देशभरातले युवक जोडले गेले आहेत. यामध्ये एनसीसी, एनएसएस आणि नेहरू युवा केंद्राचे सहकारीही आहेत. या सर्वांचे मी स्वागत करतो.
मित्रांनो, आपल्यासारख्या ऊर्जावान, उत्साही आणि भरपूर जोश असणा-या मित्रांनी मी भेटतो, चर्चा करतो, त्यावेळी आपल्यामधला हा उत्साह, ऊर्जा माझ्यामध्येही आला आहे, असा अनुभव मी नेहमीच घेतो. गेले दोन दिवस आपण सर्वजण देश आणि समाज यांच्याशी संबंधित असलेल्या महत्वपूर्ण विषयांवर, मुद्यांवर चर्चा करीत आहात. चर्चा करण्याची ही भावना, संवाद साधण्याची हीच प्रक्रिया देशाच्या लोकशाहीला सशक्त करत असते.
मित्रांनो, देशाची वर्तमानातली स्थिती आणि देशाचे भविष्य याविषयी आपण सर्वांनी अतिशय सखोल चर्चा केली आहे. आणि त्यासाठीच आपल्या अनेक मित्रांना पुरस्कार देण्याची संधी मला आज मिळाली आहे. आज ज्यांना पुरस्कार देण्याची संधी मला मिळाली, त्या सर्वांचे अभिनंदन करतो. त्याचबरोबर इतर मित्रांचेही मी अभिनंदन करतो. कारण आपण या महोत्सवामध्ये सहभागी झाला आहात, ही सुद्धा एक अभिनंदनीय गोष्ट आहे. सहभागी होणं हा सुद्धा एक मोठा पुरस्कार आहे. ?
मित्रांनो, या विचाराला लोकशाही, देश आणि समाज यांच्याशी सांगड घालण्याचा मी नेहमीच प्रयत्न करत असतो. या प्रयत्नांचा एक भाग म्हणजे ‘राष्ट्रीय युवा संसद’ आहे. एकदा मी ‘मन की बात’ या कार्यक्रमामध्ये युवा संसदेविषयी बोललो होतो, भावना व्यक्त केल्या होत्या. आज त्या कामाला यशस्वीपणानं प्रत्यक्ष रूप देण्यात आल्याचं पाहून आनंद होत आहे. यावर्षी केलेला हा पहिलाच प्रयोग होता. तसंच खूप मोठ्या प्रमाणावरही करण्यात आला आहे. यावेळी हा सर्व कार्यक्रम करताना आपल्याला कोणत्या अडचणी आल्या. त्यामध्ये कोणत्या त्रूटी राहिल्या, तसेच यापेक्षाही आणखी चांगला कशा प्रकारे करता येईल? आणखी कोणते विषय घेणे चांगले ठरेल? यामध्ये प्रादेशिक भाषांना कशा पद्धतीने जास्त महत्व देता येईल? आणखी काही सूचना, सल्ले येवू शकतील का? मला असं वाटतं की, या विभागानं ऑनलाईन व्यवस्था करून सर्व सहभागी युवकांकडून या कार्यक्रमाच्या रचनेसंबंधी सूचना, प्रतिक्रिया मागवून घ्याव्यात आणि आवश्यक ते बदल करून कार्यक्रम अधिक चांगला करावा. आजच्या पिढीचे युवक यामध्ये आणखी नवेपणा, नवीन संकल्पना, अनोख्या कल्पना देवू शकतात. यामुळे आपोआपच एक स्वंतत्र विभाग, संस्था बनू शकेल. भविष्यामध्ये ज्यांना कोणाला संसदेमध्ये जाण्याची इच्छा आहे, त्यांना आपण या युवा संसदेच्या माध्यमातून जरूर जावे, असे वाटेल. ते आपल्या ‘प्राफोईल’मध्ये लिहू शकतील की, मी या संसदेमध्ये इतकेवेळा सहभागी झालो आहे. मला इतकेवेळा बोलण्याची संधी मिळाली. त्यावेळी अमूक या विषयांवर बोललो होतो. तसेच इतक्यावेळेस मी पारितोषिक जिंकून आलो, इतक्या वेळा हार पत्करून आलो.
आपण सर्वजण यासारख्या स्पर्धेमध्ये भाग घेत आहात, याचाच अर्थ असा आहे की, नियमित अभ्यासाव्यतिरिक्त अवांतर वाचन तर तुम्ही करीत आहातच त्याचबरोबर अभ्यासक्रमाबाहेरच्या विषयांबद्दल विचारही करीत आहात. जे लोक फक्त अभ्यासक्रमामध्ये अडकून राहिलेले आहेत, ते काही इथं येणार नाहीत. ते अभ्यासाच्या वर्तुळातच असतात. तुम्हा मुलांना बाह्य अभ्यासाची सवय असल्यामुळेच कदाचित तुम्ही माझ्याविषयीही अभ्यास नक्कीच करीत असणार. आपल्याला जे आयतं, सहज मिळतं, ती गोष्ट घेण्यात तुम्हाला नक्कीच रस नसणार, असा माझा विश्वास आहे. आपण नवीन काहीतरी शोधत असणार, आपल्यासमोर येणारी गोष्ट बरोबर आहे की चूक आहे, याविषयी माहितीही तुम्ही घेत असणार. नवं काही शोधून काढत असणार. कारण जे सहज सामोरं येतं, त्यामध्ये काहीतरी गडबड असू शकते, असा विचार तुम्हीच करू शकता, याचीही मला खात्री आहे.
आपल्या सर्वांच्या लक्षात आलं असेल, तात्पुरतं, थोडक्यात किंवा असू दे, काम झालं की पुरे झालं असा अल्पसंतुष्टीपणा माझ्या स्वभावामध्ये अजिबात नाही. कोणत्याही बाबतीत अतिशय लांबचा विचार करून एका पाठोपाठ एक आणि एकमेकांची संबंधित, जोडल्या जाणा-या व्यवस्था विकसित करण्यावर मी भर देत असतो. माझ्या कार्यशैलीचा हा भाग आहे. कोणत्याही बाबतीत सर्व गोष्टी मी कधीच उघड करीत नाही. अगदी योग्य वेळेची वाट पाहून हळू - हळू एक एक गोष्टी मी आपले पत्ते उघडत असतो. माझ्या मनामध्ये एक खूप मोठं स्वप्न आहे. त्याच्या पूर्तीसाठी आवश्यक असलेल्या अगदी छोटाशा भागाला, कामाला आज इथून प्रारंभ होत आहे. हे काम जर तुम्ही लोकांनी आणि तुमच्या भागीदारीमुळे चांगल्या पद्धतीने विकसित होणार असेल, या स्वप्नपूर्तीसाठी जर ही व्यवस्था तयार होणार असेल तर मला वाटतं की, शक्य असेल तितक्या लवकर या कामाला सरकारपासून दूर केलं जावं. एकतर सरकारपासून दूर केलं जावं किंवा या कार्यातून सरकारला तरी बाहेर करण्यात यावं.
विनोबा भावे म्हणायचे की, ‘अ-सरकारी असरकारी’, आपल्या सर्वांच्या लक्षात आलं असेल, ‘अ-सरकारी असरकारी’ म्हणजे काय ते. आता हे कशा स्वरूपामध्ये असू शकते, याचा विचार करता येईल. जर संपूर्ण देशामध्ये सरकार ‘कॅटेलिक एजेंट’ म्हणून म्हणजेच सरकारने उद्दीपक म्हणून काम करावे. अर्थात हे करताना सरकारने आपल्या मर्यादा निश्चित कराव्यात, इतर आवश्यक कार्यही करावे, सर्व प्रकारच्या पायाभूत सुविधा पुरवाव्यात. परंतु बाकी सर्व कार्य प्रत्येक जिल्ह्यातल्या एनसीसी, एनएसएस, नेहरू युवा केंद्र तसेच विद्यापीठांच्या निवडणुका जिंकून विद्यार्थी वर्गाचे नेतृत्व करणारे नेते यांनी मिळून करावे. या सर्वांनी जिल्ह्यामध्ये सलन तीन-तीन, चार-चार विषयांवर व्यापक वक्तृत्व स्पर्धा, परिसंवाद यांचं आयोजन करून एक प्रकारे वातावरण निर्मिती करावी. म्हणजे अशा स्पर्धांचे मोठ मोठ्या स्टेडियमवर आयोजन करावे. 25-25, 50-50 हजार लोक या वक्तृत्व स्पर्धा, परिसंवाद ऐकण्यासाठी आले पाहिजेत. जनतेने पाहिलं पाहिजे, ऐकलं पाहिजे, आमची काय बोलतात, कसा विचार करतात? आता तुम्ही मला सांगा, अशा प्रकारचे आयोजन होऊ शकते की नाही? परंतु तुम्ही आता प्रश्न विचाराल, की हे सगळं इतकं कोण करणार? आपण अशा प्रकारे कार्यक्रमाच्या आयोजनाला दिशा देवू शकतो का? सगळ्यांना लाभदायक ठरेल अशी एक चांगली व्यवस्था विकसित व्हावी, यासाठी काही करू शकतो का?
दुसरी बाब म्हणजे, हा फक्त शब्दांचा शृंगार किंवा शब्द फुलोरा नाही. पाण्याचे काही आरोह-अवरोह असत नाहीत. आपल्या मुखातून निघालेल्या शब्दाचा बाण अगदी योग्य जागी लागला पाहिजे. आमची वाणी प्रभावी असेल अथवा नसेलही परंतु प्रेरणादायी नक्कीच असली पाहिजे. महात्मा गांधी यांच्या इतका महान संवादक गेल्या शताब्दीमध्ये मिळणे कठीण आहे. गांधीजी काही उत्कृष्ट वक्तृत्व शैलीचे धनी नव्हते. आणि त्यांची वेशभूषाही फार प्रभावी नव्हती. त्यांची शरीर रचनेतही खूप काही आकर्षक होतं, असं म्हणता येणार नाही. आता आपण कल्पना करू शकता, ते प्रभावी वक्ते नव्हते की त्यांचं प्रभावशाली व्यक्तित्व नव्हतं. तरीही त्यांनी कोणती तपस्या केली असेल? तो काळ काही व्हाॅटस् अपचा नव्हता. काही क्षणात दुनियेच्या काना कोप-यात संदेश त्यावेळी पोहोचत नव्हता. तरीही त्यांचे शब्द सगळीकडे पोहोचले, हे त्यांचे विशेष. असा संवाद साधणं महत्वाचं आहे. आता इथं वक्तृत्व वेगळं आहे आणि संवाद साधणं वेगळं आहे, हे तुम्ही लक्षात घ्या. असे संवाद साधण्याचं कौशल्य आपण कसे विकसित करू शकतो, याचा विचार आपण केला पाहिजे. जर आमच्या देशामध्ये, गावांमध्ये, शहरामध्ये, आपल्या गल्लीमध्ये असलेल्या तरूणांच्या, युवकांच्या पिढीने सामाजिक प्रश्नांचा, मुद्यांचा योग्य पद्धतीने विचार केला पाहिजे. असं झालं तर समाज मन तयार करण्यासाठी खूप महत्वपूर्ण भूमिका निभावली जाईल. असा प्रयोग केल्यामुळे अगदी तळागाळाच स्तरावर एक सशक्त संरचना निर्माण करण्याच्या दिशेने आपला हा प्रयत्न असणार आहे. मला वाटतं, आता ही व्यवस्था निर्माण होण्यासाठी फार काळ लागणार नाही. आज या स्पर्धेचे पारितोषिक वितरण करताना आणखी एक मागणी करण्यात आली आहे, ती म्हणजे तीन पारितोषिके दिली जात आहेत, त्यामध्ये कमीत कमी एक बक्षीस पुरूषांसाठी आरक्षित ठेवण्यात यावे. या कन्यांचे लक्ष-लक्ष अभिनंदन. तीनही मुलींनी आज अगदी जोरदारपणे मैदान मारलं आहे.
आपण सर्व युवकांन देशाशी संबंधित अनेक विषयांवर चर्चा इथं केली. दोन दिवसांमध्ये स्वच्छतेचा विषय असो, समावेशी समाज हा विषय असो, आर्थिक समावेशकता असो, शेतकरी बांधवांचे उत्पन्न असो, पर्यावरण असो, क्रीडा असो, अशा अनेक विषयांवर तुम्ही लोकांनी चर्चेमध्ये आपआपले विचार मांडले आहेत. या कार्यक्रमामध्ये अनेकांनी खूप चांगल्या सूचना, सल्ले दिले आहेत. त्या सूचनांचा विस्तार करून देशामध्ये सध्या सुरू असलेल्या अनेक योजना आणखी मजबूत करता येवू शकतात. म्हणूनच या विभागाला माझा आणखी एक सल्ला आहे की, ज्या लोकांनी या कार्यक्रमामध्ये भाग घेतला आहे, त्यांनी केलेल्या भाषणाची एक लिखित प्रत मुद्दाम मागवून घ्यावी. अर्थात ऑनलाईन मागवून घ्यावी. आपल्या भाषणातले महत्वाचे मुद्दे आणि वाक्ये शोधून ते अधोरेखित करावीत, म्हणजे मुलांनी आपणच स्वतःचे परीक्षक बनावे असे सुचवतो. या महत्वपूर्ण मुद्यांचे ऑनलाईन बुकलेट प्रकाशित करता येवू शकेल. या विषयांवर देशातले 400 विद्यार्थी बोलले आहेत. या प्रत्येकाची किमान 4 महत्वपूर्ण, उपयुक्त वाक्ये निवडण्यात आली तर त्याचे ऑनलाईन बुकलेट काढले तर या पुस्तिकेचे वाचन किमान 400 जण तर नक्कीच करतील. याचाच अर्थ ही एक ‘ऑटोपायलट‘ व्यवस्था होवू शकेल.
आता सर तुम्हीच मला सांगा की, ही गोष्ट करण्यासाठी सरकारची गरज भासणार आहे का? सरकारविनाही सगळं काही होवू शकणार आहे की नाही? सरकार पायाभूत सुविधा उपलब्ध करून देईल आणि प्रत्येक राज्यातल्या पहिल्या तीन विद्यार्थ्यांचा ऑनलाईन व्हिडिओसुद्धा उपलब्ध करून देईल. म्हणजे जर कोणाला त्या विद्याथ्र्याचे भाषण ऐकायचे असेल, पहायचे असेल तर नक्कीच उपलब्ध असेल. युवकांना आकर्षित करणारी एक चांगली व्यवस्था आपोआपच विकसित होवू शकणार आहे. मग ज्यावेळी संसदेची कार्यक्रम पत्रिका जाहीर केली जाते, त्यावेळी तुम्ही आपल्या भागातल्या खासदाराला या विषयांची माहिती मेल करू शकता. या विषयांवर मुलांनी, आजच्या पिढीने, नव्याने जो विचार केला आहे, तो असा आहे. जर ते काम करताना मुलांनी व्यक्त केलेल्या उपाय योजनांचा विचार झाला तर किती चांगले होवू शकणार आहे. माझा अनुभव सांगतो की, काही काही वेळेस एखाद्या विषयावर एखाद्या लहान व्यक्तीने दिलेला सल्लाही माझ्यासारख्या माणसांना किती मोलाचा आणि उपयोगी ठरतो, याची कल्पनाही तुम्ही करू शकणार नाही. हा एक प्रकारचा आपल्याकडे असलेला खजिना आहे. माझा आणखी एक आग्रह आहे की, ही संपूर्ण व्यवस्था आपल्याला भविष्यात अतिशय उपयोगी ठरावी, त्याचा लाभ व्हावा अशी बनवली जावी. आपण सर्वांनी या व्यासपीठाच्या माध्यमातून जे काही केले आहे, आपले कौशल्य दाखवले आहे, ते म्हणजे ऊर्जेसाठी असलेला जणू कच्चा माल आहे. त्याला एक आकार आणि दिशा देण्याची काम आता केले गेले पाहिजे. या कार्यक्रमामधून ज्या कल्पना आपल्याला मिळाल्या, जे शिकायल मिळालं, त्यातूनच आणखी नवीन काहीतरी सृजित होणार आहे. ते नव भारताचा आत्मा असणार आहे. नव्या भारतासाठी नवीन संस्कार निर्माण करतील.
मित्रांनो, संसदेमध्ये जितके जास्त काम होणार आहे, तितका देश प्रगतीशील होणार आहे. आणि म्हणूनच ज्यावेळी मी युवा संसदेमध्से आलो आहे, तर आपण नेमके काय करतो, याचा हिशेबही देवू इच्छितो. ज्या खासदाराला तुम्ही मत देवून जिंकवता आणि संसदेमध्ये पाठवता तो खासदार तिथं जावून काय करतो, हेही आपण विचारलं पाहिजे. नवयुवकांनी तर जरूर विचारलं पाहिजे.
आता आपल्याला इथं सोळाव्या लोकसभेचं उदाहरण देतो. या लोकसभेची सरासरी उत्पादकता 85 टक्के आहे. जवळपास 205 विधेयके मंजूर करण्यात आली. 15 व्या लोकसभेच्या तुलनेमध्ये 16 व्या लोकसभेने जवळपास 20 टक्के काम जास्त केले आहे. परंतु मी या टक्केवारीमुळे अजिबात आनंदी नाही. जर मोदी आहेत तर मग 20 ने काम भागणार नाही. 200 असले पाहिजे. या लोकसभेमध्ये 30 वर्षांनंतर देशाच्या जनतेने एक पूर्ण, अगदी स्पष्ट बहुमताने सरकार निवडलं आहे. त्याचा परिणाम म्हणजे लोकसभेच्या कामकाजाची उत्पादकता 20 टक्के वाढण्यात झाला. देशाच्या करदात्यांच्या पैशाचा योग्य उपयोग होवू लागला. तसेच देशासाठी आवश्यक असलेल्या धोरणांची अंमलबजावणीही योग्य वेळेत होवू लागली. देशाचे धोरण निश्चित केले जावू लागले. परंतु राज्यसभेत काय झालं? आता राज्यसभा म्हणजे तर वरिष्ठ सभागृह आहे. तपस्वी, तेजस्वी, वयोवृद्ध, तपोवृद्ध, अतिशय शांतचित्ताने विचार करणारे, समोरच्या व्यक्तींचं बोलणं ऐकणारे लोक तिथं आलेले असतात. प्रत्यक्षात काय दिसले, राज्यसभेच्या नुकत्याच संपलेल्या सत्राचा ‘परफॉर्मन्स’ फक्त 8 टक्के आहे. आता मला सांगा उत्पादकता जर फक्त 8 टक्के असेल, तर हा विषय किती चिंतेचा आहे.
तुम्ही लोकांनी एक काम करावं. आपल्या जिल्ह्यामध्ये किंवा आजूबाजूच्या दोन-चार जिल्ह्यांनी एकत्र येवून राज्याचा एक मोठा कार्यक्रम करावा. आपल्या राज्यातून जे राज्यसभेवर निवडून गेले आहेत, त्यांनी आपल्या राज्याच्या विकासासाठी काम केलं पाहिजे, ही त्यांची जबाबदारी आहे. त्यांनी आपली भूमिका राज्यसभेमध्ये पार पाडली पाहिजे, ही त्यांची जबाबदारी आहे. तुम्ही लोकांनी अशा राज्यसभेतल्या खासदारांना प्रमुख पाहुणे बोलवावे. त्यांना एक खूप उच्च प्रतीचा, मोठा पुष्पहार घालावा, चांगली शाल द्यावी, बसण्यासाठी चांगली खुर्ची ठेवावी.... आणि मग विनंती करावी की, आता प्रश्नोत्तराच्या कार्यक्रम करूया. यामध्ये त्यांना सभागृहाच्या कामकाजाविषयी विचारावं. त्यांच्याकडून उत्तर मागावं. असं केलं तरच देशात दबाव निर्माण होईल. आणि ही तर लोकशाही आहे. मी काही तुम्हाला लोकशाही व्यवस्था नाही, म्हणून सांगत नाहीए. तसंच हे सगळं कोणा एका पक्षासाठी सांगत नाही. सदस्य कोणत्याही पक्षाचा असो, काही बिघडत नाही. राज्यसभेच्या सर्व सदस्यांना बोलवावं असं सांगतोय. आपल्या राज्यातल्या लोकांसाठी तुम्ही नेमकं काय केलं, असं विचारायला काहीच हरकत नाही. असं केलं गेलं तर एकातून दुसरी शक्ती कशी तयार होत आहे, हे आता लक्षात घ्या. म्हणूनच मला वाटतं की, आपण सर्वांनी याचा अधिकाधिक लाभ घेतला पाहिजे.
मित्रांनो, युवा मनामध्ये असंख्य आकांक्षा असतात. महत्वाकांक्षा असतात आणि त्या असल्याच पाहिजेत. आपल्या आकांक्षीची अभिव्यक्ती करताना, आज या इथे या युवती, मुली किती संुदर सुंदर कविता ऐकवत होत्या. मी ही अशाच कविता कधीकाळी वाचल्या, ऐकल्या आहेत. आज मला त्या नीटशा आठवत नाहीत. कोण्या एका शायराच्या काही ओळी मला आत्ता आठवत आहेत.
उसे गुमां है कि मेरी उडान कुछ कम है,
मुझे यकीं है कि ये आसमां कुछ कम है!
आणि म्हणूनच मी नेहमी सांगत असतो की, युवकांच्या स्वप्नांना, आकांक्षांना कधीच बांध घालता कामा नये. त्यांना अगदी मुक्तपणानं आकाशामध्ये भरा-या मारू दिल्या पाहिजेत. कारण युवकांच्या नव्या कल्पनांमुळे, ताज्या विचारांमुळे नवे चैतन्य येत असते. नवीन ऊर्जा आपल्याला मिळत असते. त्यांच्या नव्या संकल्पनेमध्ये तेज असते. एकप्रकारचा टोकदारपणा असतो. त्यांच्यावर कोणत्याही प्रकारच्या भूतकाळाचे दडपण, दबाव नसतो. यामुळेच ही उत्साही मंडळी कोणत्याही संकटाशी, आव्हानांशी दोन हात करण्यासाठी सक्षम असतात.
मित्रांनो, देशाच्या, समाजाच्या समस्या सोडवताना आपण जो दृष्टिकोण दाखवता, तो नव भारताला अधिक मजबूत करणारा आहे. ज्याप्रमाणे आजचा काळ अतिशय वेगाने बदलतोय. त्याचप्रमाणे नवीन पिढीही पहिल्यापेक्षा कितीतरी पट वेगाने पुढचा विचार करणारी आहे. तसेच वेगाने काम करणारीही आहे. हा अनुभव तर आपण सर्वांनीच घेतला असणार. आपल्या कुटुंबामध्ये जर तीन-चार वर्षाचा पुतण्या ंिकंवा पुतणी असेल तर त्यांचं डोेकं कसं चालतं, याचा विचार आपण केला तर नवल वाटते. आपण इतक्या लहान वयाचे होतो, त्यावेळी काही असा विचार करत नव्हतो, याला तर सगळं काही समजतेय, असंही तुमच्या मनात येत असणार. म्हणजेच तुमच्यामध्ये आणि तुमच्या पुतण्या-पुतणीमध्ये आता खूप अंतर राहिलेलं नाही. पुढची पिढी फार लवकर शहाणी होतेय, हा झालेला बदल तुम्हालाही जाणवला असणार.
काही लोक म्हणतात की, आजचे तरूण खूप प्रश्न विचारतात. घरामध्येही मुलांच्या रोजच्या नवनवीन प्रश्नांमुळे त्रास होत असतो. आणि घरातले मोठे लोक गप्प बस, जा अभ्यास कर, असंही म्हणत असतात. काही लोकांना आजच्या युवापिढीमध्ये अजिबात धीर म्हणून नाही. स्वस्थता नाही. काही करून दाखवण्यासाठी त्यांच्याकडे चिकाटी नाही. सतत गडबड, घाई करत असतात. काही लोक असंही म्हणतात की, आजच्या युवकांना कामामध्ये तोचतोचपणा अजिबात आवडत नाही. त्यांना प्रत्येकवेळी काहीतरी नवं हवं असतं. प्रत्येक गोष्टीमध्ये मुलांना नवेपण लागतं. लोक काहीही बोलू देत, काहीही म्हणू देत, परंतु मला वाटतं की, युवक आहेत, तरूण आहेत तर मग या सगळ्या गोष्टी अगदी जरूरीच्या आहेत. चंचलता गडबड, उतावळेपणा युवावर्ग करणार नाही तर कोण करणार, असं मला वाटतं. हे सगळे ‘पदार्थ’ युवकांचेच आहेत. नाहीतर वय वाढले आहे. मेंदू काम करत नाही, असे लोक तर आपण पाहतोच की! चंचलता, अनेक गोष्टीत रस असणे, यामुळेच तर तुम्हाला नवनवीन कल्पना सूचत असतात. नवनव्या गोष्टी करून पाहण्याचे विचार यामुळेच येत असतात. आजचे युवक ‘मल्टीटास्कींग’ आहेत. त्यांना खूप वेगानं पुढं जायचं असतं. आणि हाच तर नवभारताचा खरा आधार आहे.
मित्रांनो, आमच्या सरकारने देशातल्या युवकांच्या स्वप्नांना साकार करण्यासाठी, त्यांचा आत्मविश्वास वाढावा यासाठी सर्वतोपरी प्रयत्न केले आहेत. युवकांना चांगल्या संधी मिळाल्या पाहिजेत,असं आमचं म्हणणं आहे. तसंच सगळ्यांना समान संधी मिळाल्या पाहिजेत. युवकांमध्ये सामथ्र्य खूप आहे. याच कारणामुळे शिक्षण आणि सरकारी संस्थांमध्ये सामान्य वर्गातल्या आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटकांसाठी 10 टक्के आरक्षण ठेवण्याचा ऐतिहासिक निर्णय आमच्या सरकारने घेतला आहे. इतर कोणत्याही वर्गाच्या राखीव जागांच्या अधिकाराला धक्का न लावता आम्ही हे आरक्षण दिले आहे. इतकंच नाही तर सरकारने शैक्षणिक संस्थांमधल्या जागांमध्ये 25 टक्के वाढही करण्यात आली आहे.
मित्रांनो, ज्यावेळी कार्यप्रणालीमध्ये आपल्या परिवारालाच मोठं करायचं, आपले बंधू-भगिनी, पुतणे-पुतणी, भाचेप्रेम, हा आपला, हा परक्याचा ही भावना आणि भ्रष्टाचार ज्यावेळी समाप्त होईल, त्याचवेळी संधीची समानता सुनिश्चित होवू शकणार आहे. यासाठी आम्ही एका पाठोपाठ एक निर्णय घेत आहोत. मग जे क्रीडा क्षेत्र असो की, प्रशिक्षण किंवा निवड असो. सर्व गोष्टींमध्ये पारदर्शकता आणण्यात येत आहे. तसेच स्टार्टअपच्या माध्यमातून युवकांच्या नवकल्पना या देशाची ताकद बनवण्याची गोष्ट असो, आम्ही एका विशिष्ट दिशेने पुढं जात आहोत. आणि त्याचा पूर्ण लाभ घेण्याची आणि भविष्यात या कार्याचे नेतृत्व करण्याची जबाबदारीही आपल्यासारख्या नवयुवकांची आहे.
चाौथ्या औद्योगिक क्रांतीच्या काळामध्ये भारत वेगाने पुढे गेला पाहिजे, स्टार्टअपच्या दुनियेमध्ये नवसंकल्पनांच्या दुनियेमध्ये गरीबी अगदी संपुष्टात आणण्याच्या प्रयत्नांमध्ये संपूर्ण जगामध्ये एक आदर्श उदाहरण बनण्याासाठी कार्य करण्यात येत आहे. यासाठी आपल्या सर्वांना मिळून प्रयत्न करायचे आहेत. आमची आताची जी पिढी आहे, आणि तुमची पिढी आहे, त्यांना देशाच्या स्वातंत्र्यासाठी प्राण अर्पण करण्याची संधी मिळाली नाही. देशासाठी लढावं लागलं नाही. म्हणजेच आपल्या सर्वांना देशासाठी जगण्याची संधी मिळाली आहे, हे आपण सर्वांनी कायम स्मरणात ठेवलं पाहिजे. आणि म्हणूनच आपली ऊर्जा, आपल्याकडे असलेली प्रतिभा ही देशासाठी जगण्यासाठी आणि देशाच्या निर्माणासाठी खर्च केली पाहिजे, असा माझा आग्रह आहे. आणखी ब-याच गोष्टी करण्याविषयी मला अनेक सल्ले, सूचना तुम्हाला देण्याची इच्छा आहे. आता मला वाटतं की, मी शिक्षक नाही झालो ते एका दृष्टीनं बरं झालं. मी काही चांगला, विद्यार्थीप्रिय शिक्षक झालो नसतो आणि मी भरपूर गृहपाठ देणारा शिक्षक म्हणून अप्रिय राहिलो असतो.
आपण देशा प्रत्येक जिल्ह्यातून इथं आले आहात. आता मला ‘लॉजिस्टिक’ व्यवस्था म्हणजे नेमकं काय ते माहीत नाही. सव्वाशे कोटी देशवासियांनी आपल्या देशाच्या शूर हुतात्मा सैनिकांचे एक राष्ट्रीय युद्ध स्मारक बनवले आहे. ते दोन दिवसांपूर्वीच देशाला अर्पण करण्यात आले आहे. या स्मारकाला आपण अगदी वेळात वेेळ काढून भेट द्यावी, असं मी सूचवतो. स्वातंत्र्यानंतर इतक्या वर्षांनी पहिल्यांदाच अशा प्रकारच्या स्मारकाची निर्मिती करण्यात आली आहे. अशाच प्रकारे राष्ट्रीय पोलिस स्मारकही तयार करण्यात आले आहे. त्यालाही तुम्ही भेट द्यावी. आपल्या भावना व्यक्त कराव्यात. ज्यावेळी आपण सर्वजण आपआपल्या घरी परतणार आहात, त्यावेळी बाकी काही काम झाले किंवा नाही झाले, याविषयी तुम्ही चर्चा करालही. त्याविषयी तुम्ही काही वेगळा विचार कराल. परंतु मला खात्री आहे की, या दोन दिवसांमुळे तुमच्यामध्ये एक अनोखी ऊर्जा, वेगळे चैतन्य नक्कीच निर्माण होणार आहे. मला अगदी शंभर टक्के विश्वास आहे की, अशी वेगळी ऊर्जा, चैतन्य, उत्साह, एक चांगली प्रेरणा बरोबर घेवूनच तुम्ही इथून आपल्या घरी परतणार आहात.
मित्रांनो, आज या इथं आपल्याबरोबर काही वेळ प्रश्नोत्तराचे सत्र होणार आहे, असं मला सांगण्यात आलं आहे. त्यामुळे आपला जास्त वेळ मी घेणं बरोबर नाही.तरीही मी व्दारिकाप्रसाद व्दिवेदी यांनी लिहिलेल्या दोन ओळी आपल्याला सांगतो आणि माझं बोलणं संपवतो. माझं पूर्ण भाषण तुम्ही लक्षात नाही ठेवलं तरी चालेल, परंतु या दोन ओळींमध्ये जणू आपल्यासाठीच खूप महत्वपूर्ण संदेश आहे.
इतने ऊंचे उठो कि जितना उठा गगन है!
इतने मौलिक बनो कि जितना स्वयं सृजन है !!
मित्रांनो, आपल्या सर्व स्वप्नांची पूर्ती व्हावी, अशा माझ्या सदिच्छा आहेत. आपल्यापैकी काहीजण प्रश्न विचारणार असल्याचंही मला सांगण्यात आलं आहे.
निवेदक - माननीय, संपूर्ण देशभरातून युवक आज इथं आले आहेत. आणि त्यांना आपल्याकडून अनेक गोष्टी जाणून घ्यायच्या आहेत. आलेल्यांपैकी काही युवकांनी आमच्याकडे प्रश्न आधी पाठवलेही आहेत. यापैकी काही प्रश्न आम्ही घेणार आहोत. आज इथं दिल्लीचे शशांक गुप्ता आहेत, त्यांना विचारायचं आहे की.... शशांक..... जरा उभे रहा.
शशांक - पंतप्रधानजी नमस्कार. माझं नाव शशांक गुप्ता आहे. मी दिल्लीमध्ये राहतो. ज्या गोष्टीविषयी माझ्यासारख्या युवकांना खूप वाईट वाटतं, त्याविषयी सर, मी आपल्याला विचारणार आहे. आज आमच्या देशाच्या ताकदीची, क्षमतेची संपूर्ण देशात चर्चा होत आहे, खूप कौतुक केलं जात आहे. याच संदर्भात माझा प्रश्न आहे. आमच्या देशात प्रत्येक क्षेत्रासाठी अनेक योजना आहेत. उदाहरणार्थ शिक्षण क्षेत्रामध्ये ‘कौशल भारत’ आहे. प्रधानमंत्री कौशल विकास योजना आहे. आपल्याकडे डिजिटल इंडिया आहे. मेक इन इंडिया आहे. इतकंच नाही तर, संशोधनासाठी पंतप्रधान संशोधन छात्रवृत्ती योजना आहे. अगदी डिप्लोमसी शिकण्यासाठी स्टुडंट एन्गेजमेंट एमईए प्रोग्रॅम आहे. हे सगळे कार्यक्रम प्रत्येक जिल्ह्यामध्ये राबवता येणार नाहीत का? हा माझा प्रश्न आहे. असे झाले तर अगदी ईशान्येकडील राज्यातल्या जिल्ह्यांपासून ते गुजरातपर्यंत आणि जम्मू-काश्मिरपासून ते तामिळनाडूपर्यंतच्या प्रत्येक युवकाला त्याचा लाभ मिळू शकणार आहे. मुलांना हवे असणारे कौशल्य त्यांनी कसे मिळवावे, हा माझा प्रश्न आहे.
पंतप्रधान - आपलं म्हणणं अगदी बरोबर आहे. काही-काही वेळेस योजना तर असतात. आधीच्या सरकारनं काही केलं नाही, असं नाही. काही ना काही केलंच असणार. योजना तर त्यांनी बनवल्याच असणार. काही योजना केवळ कल्पनेपर्यंत मर्यादित राहिल्या असतील. काही योजना कागदावरच राहिल्या असणार. काही योजना फाईलमधून पुढे गेल्या असतील आणि मग त्यामध्येच कार्यकाळ संपत असणार. प्रत्यक्षात जर आपण अगदी शेवटच्या घटकापर्यंत ती योजना पोहोचवली तरच त्या योजनेचा लाभ होत असतो. आता आपल्याला माहितीच असेल की, देशामध्ये बँकांचे राष्ट्रीयीकरण झाले होते. त्यावेळी तुम्हा लोकांचा जन्मही झालेला नव्हता. गरीबांना त्यांचा हक्क मिळाला पाहिजे, त्यांनाही बँकेत खाते उघडता यावे, यासाठी हे राष्ट्रीयीकरण करण्यात आले होते. गरीबांच्या नावावर खेळ करण्याची त्यावेळी आपल्या देशात जणू एक फॅशनच होती. आता बँकांचे राष्ट्रीयीकरण होवून 40-45 वर्षे झाली आहेत. परंतु देशातल्या गरीबांची काही बँकांमध्ये खाती उघडली गेली नाहीत. आता कोणा एका बँकेने ही खाती उघडली नाहीत, असं तर झालेलं नाही. परंतु अगदी शेवटच्या स्तरापर्यंत, व्यक्तीपर्यंत बँक खाते उघडण्याची सुविधा पोहोचते आहे की नाही, याकडे कोणीही लक्ष दिले नाही. मात्र आम्ही याकडे लक्ष दिलं. देशातल्या प्रत्येक व्यक्तीचे बँकेत खाते असले पाहिजे, असं आम्ही ठरवलं. आता सुरूवातीला आमच्या ज्या बँका आहेत, त्यांना थोडा त्रास झाला. याचं कारण म्हणजे आम्ही त्यांला शून्य शिलकीचे बँक खाते उघडू द्यावे, असं स्पष्ट सांगितलं होतं. आता बँकेचं यात नुकसान होणार त्यामुळं कोणतीही बँक शून्य शिलकीचे खाते उघडून घेण्यास का बरं तयार होईल? काम जर कठीण असेल तर ते जाणीवपूर्वक करावं लागतं. आता देशात सगळीकडे शून्य शिलकीची खाती उघडण्यात आली. आता आपण आपल्या देशातल्या गरीबांची श्रीमंती पहा... श्रीमंतांची गरीबी तर अनेकदा आपण पाहिली असेल. लोक तर पळून जातात. गरीबांची श्रीमंती कशी असते, ते मी तुम्हाला सांगतो. शून्य शिलकीची खाती गरीबांनी उघडली. या गरीबांच्या बचत खात्यांमध्ये थोडे थोडे असे पैसे असतात. ही रक्कम काही फार जास्त असते असं नाही. पण थोडे थोडे करून बँकांकडे जवळपास एक लाख कोटी रूपयांपेक्षा जास्त रूपये जमा झाले. ही एक प्रकारे गरीबांची श्रीमंतीच आहे. हा देश गरीबांच्या श्रीमंतीमुळेच पुढे वाटचाल करणार आहे.
आता हे कसं काय शक्य झालं, याचं कारण म्हणजे; समाजातल्या अगदी शेवटच्या घटकापर्यंत योजना पोहोचू शकली. दादा धर्माधिकारी म्हणून गांधीवादी नेते होते. तुम्हाला जर कधी संधी मिळाली तर दादा धर्माधिकारी यांची पुस्तकं तुम्ही जरूर वाचली पाहिजेत. ते अगदी लहान-लहान गोष्टींविषयी लिहीत होते. आचार्य विनोबा भावे यांचा त्यांच्यावर खूप प्रभाव होता. त्यांनी एका ठिकाणी लिहिलं आहे की, माझ्या परिचयाच्या एका मोठ्या परिवारातल्या एका युवकाला माझ्याकडे पाठवलं होतं. परिचितानं सांगितलं की, हा आमच्या घरातला मुलगा. मोठा झाला आहे. पदवीधरही झाला आहे. परंतु त्याला नोकरी काही मिळत नाही. आता तुम्हीच त्याची काही व्यवस्था करा. कुठं तरी नोकरीला लावून द्या. हा पदवीधर युवक माझ्याकडे आला. त्याला मी विचारलं, तुला काय काम येतं? तर उत्तरला मी पदवीधी आहे.....मी म्हणालो, हं समजलं तू पदवीधर आहेस, पण काम काय येतं?... तर पुन्हा म्हणाला...मी पदवीधर आहे.... अरे हो बाबा, तू पदवीधर आहेस, पण तुला काय करता येतं? ....परत तेच उत्तर ‘मी पदवीधर आहे’! मी तीन वर्ष महाविद्यालयामध्ये जात होतो... बरं पण काम काय येतं? तुला वाहन- गाडी चालवता येते का? तर म्हणाला, ‘नाही’. तुला भोजन बनवता येतं का? नाही म्हणाला. बरं टंकलेखन येतं का? ‘नाही’ टायपिंग येत नाही. अरे मग, तुला येतं तरी काय? दादा धर्माधिकारी यांनी अतिशय मार्मिकपणानं, या घटनेचं वर्णन केलं आहे.
आम्ही कौशल्य विकासाचे प्रयत्न काही विनाकारण केलेले नाहीत. त्याच्यामागे खूप मोठा विचार आहे. परमात्माने आपल्याला हात दिले आहेत, ते काही उगाच दिलेले नाहीत. ज्या कौशल्याची, कलाकारीची आवश्यकता असते, त्या कौशल्याचा विकास एखाद्या मिशनप्रमाणे करण्याची गरज आहे. कुशल व्यक्ती कधीच उपाशी राहत नाही. तो आपल्या पायावर उभा राहू शकतो, स्वावलंबी लवकर बनू शकतो. कौशल्याच्या बळावर स्वावलंबी बनल्यानंतर मिळणा-या कमाईमुळे त्या माणसाचा आत्मविश्वास वाढतो. आम्ही संपूर्ण देशभरामध्ये कौशल्य विकसनाचे जाळे तयार करीत आहोत. आता आपण पाहिलं असेल की, स्टार्टअप्समुळे किती व्यवसाय सुरू झाले आहेत. पूर्वीच्या काळ असा होता की, सरकारी कर्मचा-याच्या मुलाला विचारलं, तू मोठा झाल्यावर काय होणार तर तो म्हणायचा मला सुद्धा असंच सरकारी कर्मचारी व्हायचं आहे. आजकाल मी वेगळंच चित्र पाहतोय. माझ्याकडे जे अधिकारी आहेत, त्यांना विचारत असतो की मुलगा काय करतोय? तर ते सांगतात, सरकारी नोकरी तो करू इच्छित नाही. तो तर स्टार्टअप्स मधून स्वतःच काही वेगळं करणार आहे. याचाच अर्थ स्टार्टअप्स एक नवी संकल्पना आहे....काही नवं करून दाखवण्याची संधी यामुळं मिळतेय. आणि सरकारनंही मुद्रा योजना तयार केली आहे... या मुद्रा योजनेमुळे कोणत्याही बँकहमीशिवाय देशातल्या कोणत्याही व्यक्तीला बँकेकडून कर्ज मिळू शकते. आणि या सरकारनं लाखो, कोट्यवधी रूपये अशा नवतरूणांवर भरवसा ठेवून दिले आहेत. चार कोटी लोकांनी तर पहिल्यांदाच अशा प्रकारे बँकेकडून कर्ज घेतले आहे. त्यांनी आपल्या पायावर उभं राहण्याचा निर्णय घेतला आणि मुद्रा योजनेचा लाभ घेतला. स्वतःबरोबरच त्यांनी आणखी एक दोन लोकांना रोजगार उपलब्ध करून दिला आहे. सांगण्याचं तात्पर्य आहे की, आम्ही ज्या योजना बनवल्या आहेत, त्याचा लाभ अगदी शेवटच्या घटकापर्यंत पोहोचत आहेत आणि माझा विश्वास आहे की, यामुळेच अनेक प्रश्न सुटण्यास मदत होत आहे. आता आपण काॅमन सव्र्हिस सेंटरमध्ये गेल्यानंतर लक्षात येईल की, देशात किती गरीबी आहे. देशातल्यास अडीच लाख गावांमध्ये अशी केंद्रे सुरू करण्यात आली आहेत. या एकाच ठिकाणी सरकारच्या चारशे पेक्षा जास्त योजनांचा लाभ आणि माहिती तुम्ही ऑनलाइन घेवू शकता. तुम्हा तरूणांनाही आपल्या भागातले काॅमन सव्र्हिस सेंटर काय काम करते, ते माहिती असेल. या सेंटरमध्ये जावून अर्ज कसा करायचा, तिथं कोणती माहिती द्यायची, कुठं जायचं... कोणते पुरावे सादर करायचे याविषयी सगळे मार्गदर्शन केले जाते. ही सगळी सुविधा डिजिटल आहे. याचा फायदा सगळ्यांना होत आहे. सर्वात मोठी गोष्ट काय आहे, लक्षात आले का? आम्ही देशवासियांवर भरवसा करतो. सर्वजण चोर आहेत, असा विचार केला जात होता... कारण स्वतःच्या आतमध्ये चोर बसला आहे. आणि हे इतर सर्वांना चोर मानताहेत. मी म्हणालो... असं अजिबात काही नाही. काही लोक चुकीचा मार्ग स्वीकारतात, परंतु जास्त संख्या प्रामाणिक लोकांची आहे. आणि प्रामाणिकपणाच्या मार्गाने जाण्यासाठीच असे लोक जगत असतात. आता तुम्हीच मला सांगा... आधी तुम्हाला कुठं अर्ज करायचा असेल तर तुमच्या प्रमाणपत्रांची फोटो कॉपी चालत नसे. तर तुम्हाला कुठल्यातरी नगरपालिकेच्या निवडून आलेल्या सदस्याकडे जावे लागत असे. त्याच्याकडून प्रमाणित करावे लागते असे. अशाच प्रकारे आधी काम चालत असे... यासाठी दोन-दोन तास रांगेत उभं रहावं लागत असे. आणि ही निवडून आलेली व्यक्ती आपली फार ऐट दाखवत होता. आज नाही, उद्या या... परवा या.... कितीवेळा चकरा माराव्या लागत होत्या. सगळं काही एकाच वेळी आणा, हे काय कागदपत्र अशी आणतात का? असं काहीबाही बोललं जायचं. असंच होतं ना पूर्वी. आम्ही विचार केला... असं प्रमाणित करण्याची काय गरज आहे.... तो कोणी एक नगरसेवक किंवा तहसील पंचायत अधिकारी, एक आमदार, एक खासदार कशाला हवा. यांच्याकडून प्रामाणिकपणाचे प्रमाणपत्र कशाला घ्यायचे... अरे तुम्ही स्वतःच प्रामाणिक आहात... म्हणून ही सगळी व्यवस्था आम्ही बदलून टाकली.
आता या देशातला कोणीही व्यक्ती आपले प्रमाणपत्र स्वप्रमाणित करून देवू शकतो. आणि ज्यावेळी अखेरच्या वेळी ते दाखवायचे असतात. त्यावेळी मूळ प्रमाणपत्रांबरोबर सादर केली जावू शकतात. विनाकारण त्रास करून घेण्याची गरज नाही. हा बदल आहे तो आपल्याला दिसतोय, तो अगदी शेवटच्या स्तरापर्यंत पोहोचला आहे. सुप्रशासनाचा हा प्रभाव आणि त्याचबरोबर विकासाच्या जोडीने सुप्रशासन यामुळेही परिवर्तन घडून आले आहे. फक्त विकास योजना तयार करून चालत नाहीत. त्या सर्वांपर्यंत पोहोचण्यासाठी सुप्रशासनही हवे आहे.
एखाद्या गावामध्ये अतिशय सुंदर बस स्थानक बांधून काही विकासाचं काम पूर्ण होत नाही. ज्यावेळी त्या बस स्थानकाची योग्य प्रकारे स्वच्छता होईल. बस वेळेवर येईल. बसचा वाहक, चालक प्रवाशांची चांगले वर्तन करेल, लोकांना या गाडीचा उपयोग होईल. त्याचवेळी विकासकार्य पूर्ण होणार आहे. हे विकासाचे एक पॅकेज आहे. त्या बस स्थानकाचा योग्य वापर झाला तरच खरा विकास झाला असं म्हणता येईल. त्यामुळं आमचा प्रयत्न असतो की, अशा सर्व ‘इंटरलिंक ’ जोडल्या जाव्यात आणि त्याचा चांगला परिणाम म्हणजे सर्वांना परिवर्तन जाणवेल. आता स्वच्छ भारत.... मला तुम्ही सांगा, शौचालय बांधण्याचा कार्यक्रम याआधीही सुरू नव्हता का, परंतु तुम्ही अर्धवट काम करून आता चालणार नाही. आम्ही या समस्येतून कायमची सुटका करण्याचा निर्धार केला आहे...त्यामुळं सगळीकडं इतक्या जोरात काम सुरू आहे. संपूर्ण देशामध्ये 9 कोटी शौचालये बनवण्यात आली आहे.
आपल्या देशामध्ये मुली शाळा सोडण्यामागची कारणं पाहिली तर नवल वाटेल. कारण शाळेत जायला लागल्यानंतर 3 वर्ष, 5 वर्षातच त्या मुलींना शाळेत मुलींसाठी वेगळं शौचालय नाही, याची जाणीव व्हायला लागते. त्यांच्यावर एक प्रकारचे मानसिक दडपण येतं. त्यामुळं पाच-सहा वर्ष शिकल्यानंतर या मुली शाळा सोडून देतात. मी म्हणालो, कमीत कमी शाळांमध्ये तरी मुलींसाठी वेगळे शौचालय बनवण्यात आलीच पाहिजेत..... आता यावर कोणी काहीही बोलतं....शौचालय बनवणे हे काय भारताच्या पंतप्रधानाचं काम आहे का?.... या पदावरच्या माणसानं तर मोठमोठ्या गोष्टी केल्या पाहिजेत.... मोठमोठ्या गप्पा मारणारे माझ्याआधी 13 जण येवून गेले आहेत.... हं आणखी कोणी.....
निवेदक - माननीय महाराष्ट्रातल्या अमरावती इथून आलेली आकांक्षा असनारे, हिला काहीतरी जाणून घेण्याची उत्सुकता आहे... आकांक्षा.
आकांक्षा - माननीय पंतप्रधान जी सर्वप्रथम सुप्रभात. मी महाराष्ट्रातून आलेली आकांक्षा आहे. आपल्याला प्रश्न विचारण्यासाठी परवानगी द्यावी, अशी इच्छा आहे. माझ्यासारख्या युवकांनी गेल्या साडेचार वर्षांमध्ये खूप परिवर्तन झाल्याचा अनुभव घेतला आहे. विशेष म्हणजे युवकांवर चांगला विश्वासही दाखवला जात असल्याचं आता दिसून येत आहे. म्हणूनच माझा आपल्याला प्रश्न आहे की, ही स्थिती आपण कशी बदलली?
पंतप्रधान - ही परिस्थिती काही मी बदलली नाही. देशवासियांनीच बदलली आहे. देशवासियांना असलेल्या विश्वासामुळे स्थितीत बदल घडून आला आहे. आता स्वच्छता करण्यासाठी काही मोदी झाडू हाती घेवून निघाले नाहीत. देशवासियांनीच आपला देश स्वच्छ बनवण्याचा निर्धार केला आहे, त्यामुळं सगळेच लोक या कामाला लागले आहेत. आता घरामध्ये एखादा लहान मुलगा असेल आणि तुम्ही काही कचरा खाली टाकला तर तो लहानगा म्हणतो, हं हं...असं खाली नाही टाकायचं, उचला, आजोबा उचला... असं मोदीजी म्हणताहेत.... लहान मुलं असं बोलतात की नाही..... देश बदलतोय तो या देशातल्या जनतेच्या शक्तीमुळे, देशवासियांच्या संकल्पामुळे, नागरिकांच्या इच्छेमुळे, सरकारचं काम फक्त त्यांना संधी देण्याचं आहे. मोकळेपणा देणे आणि ते काम करण्याच्या दिशेने आमचे सरकार निरंतर वाटचाल करीत आहे. धन्यवाद.
निवेदक - माननीय, आपल्या वाराणसी या लोकसभा मतदारसंघातून आलेल्या एकाचा प्रश्न आम्ही घेवू इच्छितो. आज या इथं वाराणसीच्या खुशी श्रीवास्तव उपस्थित आहेत... खुशी...आपल्याला काय विचारायचं आहे, ते बोला.
खुशी श्रीवास्तव - नमस्कार, आदरणीय पंतप्रधान सर, माझा प्रश्न असा आहे की, भ्रष्टाचार ही एक अशी समस्या होती की, भारतातल्या लोकांना असं वाटत होतं की, आता आपल्याला भारतामध्ये जगायचं असेल तर भ्रष्टाचार हा आपला सोबतीच असणार. काही झालं तर भ्रष्टाचार हा होणारच आणि तो करायचाच असतो. लोक यामुळं खूप त्रासलेही होते. परंतु गेल्या चार वर्षांमध्ये चित्र बदललं आहे. जे लोक भ्रष्ट मार्गानं पैसे घेत होते, ते आता इतके घाबरतात...इतकंच नाही, तर कार्यपद्धतीमधली गळतीही आता थांबली आहे. या गोष्टीचा गर्व वाटतो आणि त्याचबरोबर आश्चर्यही वाटतंय. मी अगदी लहान होते तेव्हापासून भ्रष्टाचार होत असताना पाहतेय. आता ही इतकी मोठी समस्या अवघ्या चार वर्षात कशी काय सुटली, याविषयी मला आपल्याकडून जाणून घेण्याची इच्छा आहे.
पंतप्रधान - ही गोष्ट अगदी बरोबर आहे. आमच्यानंतर जे देश स्वतंत्र झाले, त्यांनी प्रगती करून ते कुठल्याकुठं पोहोचले. आपण आपल्यामध्येच अनेक वाईट गोष्टींना थारा देत जातो. एका पाठोपाठ एक नवनवीन वाईट गोष्टी आपल्यामध्ये आणत जातो. ज्याप्रमाणे शरीरामध्ये एकदा का मधुमेह या रोगाने प्रवेश केला की, तो इतर अनेक रोगांना घेवून येतो.... म्हणूनच या मधुमेहाला राजरोग असं म्हणतात. खरं तर मधुमेह झाला तर रूग्ण काही वाईट दिसतो, त्याच्या दिसण्यात फरक पडतो, असं फारसं होत नाही. परंतु त्याचा हात धरून इतर अनेक रोग आपल्या शरीरामध्ये घर करायला लागतात. भ्रष्टाचाराच्या मधुमेहाबरोबरच अनेक रोगांनी देशाच्या शरीरामध्ये घर केलं आहे. भ्रष्टाचार म्हणजे देशाला लागलेली वाळवी आहे. जोपर्यंत आपण भ्रष्टाचाररूपी वाळवीतून देश मुक्त करीत नाही, तोपर्यंत आपल्या देशाची अनेक आजारातून मुक्तता होवू शकत नाही. हे काम नक्कीच अवघड आहे. त्याचबरोबर हे काम काही प्रत्येकजण करू शकतो असं अजिबात नाही. ज्या माणसाला स्वतःसाठी काही घ्यायचं-द्यायचं नाही, तोच हे काम करू शकतो. या देशामधले करोडो लोक नियम आणि कायद्यांच्या चैकटीत राहूनच जगू इच्छितात. आम्ही त्यांनाच प्रोत्साहन देण्याचं काम केलं आहे... त्याचा परिणाम आपण सर्वजण पाहू शकता..... आमच्या देशाचे युवकांनी एक नियम केला पाहिजे की, आपण कुठंही खरेदीला जाणार असू तर त्याचं ‘डिजिटल पेमेंट’ करायचंय. मोबाईल अॅपच्या माध्यमातूनच पैसे दिले जातील, हे ठरवून करायचं. त्यामुळं कोणताही खर्च आपल्या खात्यातूनच होवू लागेल. कोणी जर काही चुकीचं काम केलं तर लगेच त्याला पकडणं शक्य होईल. अशा पद्धतीनं जर आपली व्यवस्थाच दुरूस्त केली तर, कुठं काही चुकीच, अयोग्य घडेल का? याचाच अर्थ आपलाही सहयोग यामध्ये द्यायला प्रारंभ करावा... आता यामुळंच काय घडलं ते जाणून घ्या... आधीपेक्षा आजमितीली करदात्यांच्या संख्येत दुप्पट वाढ झाली आहे. 70 वर्षांमध्ये गेल्या चारवर्षांमध्ये करदात्यांच्या संख्येत इतकी प्रचंड वाढ झाली आहे..... हा प्रामाणिकपणाचा मार्ग आहे, हो की नाही? आपण लोकांनी केलेल्या सहकार्यामुळेच तर हे शक्य झालं आहे. यापुढंही तुम्हा सर्वांच्या सहकार्यानंच शक्य होईल.
निवेदक - माननीय, दक्षिणेकडील भागातूनही एक प्रश्न आपण घेवू इच्छितो. कर्नाटकातल्या तुमकूर इथून आलेले श्री. रक्षित इथं उपस्थित आहेत. त्यांना आपल्याला काही विचारायचं आहे.
रक्षित - पंतप्रधानजी सर्वात प्रथम मी आपल्याला नमस्कार करतो. आणि आपल्याला एक वचन समर्पित करतोय. आपल्यासाठी ‘आचार्य हे स्वर, अनाचार्य हे नर’ याचा अर्थ असा की, आचार तर स्वर करतोय, मात्र अनाचाराचा स्वर काही जात नाही. तरीही आपण संपूर्ण विश्वामध्ये देशाची प्रतिमा उंचावली आहे. आपल्याबरोबर संपूर्ण देश आहे आणि तो पुढे मार्गक्रमण करीत आहे. अशावेळी आम्ही युवकांनी नेमकं काय करायला हवं, ते आपण सांगावं....
पंतप्रधान - युवकांनी काय करावं, हे मला सांगावं लागेल काय, आता पहा अगदी लहानसा विषय आहे.... आपणच पहा... आपल्या देशामध्ये 800 दशलक्ष लोकसंख्येचे वय 35 वर्षांपेक्षा कमी आहे. हे युवापिढीतले लोक देशाला पूर्णपणे बदलू शकतात. काही अवघड काम नाही. आता लवकरच सार्वत्रिक निवडणुका जाहीर होतील. मतदारा यादीमध्ये नाव नोंदवलेले नाही, असे काही आपल्यापैकी नवयुवक आहेत काय? त्यांनी आपलं नाव मतदार यादीत नोंदवलं पाहिजे की नाही पाहिजे? 21व्य शतकामध्ये जन्म घेतलेले युवक-युवती हिंदुस्तानामध्ये यंदा होत असलेल्या लोकसभा निवडणुकीत पहिल्यांदाच मतदानाचा हक्क बजावणार आहेत. आणि ज्याप्रमाणे घरामधले लहान सदस्य पहिल्यांदा शाळेत जाणार असेल, त्यावेळी त्या कुटुंबामध्ये उत्साहाचं, आनंदाचं वातावरण असतं. त्या घरातल्या मुलाचा शाळेचा पहिला दिवस म्हणजे जणू एखादा उत्सव त्या परिवारासाठी असतो. बालकाला शाळेत सोडण्याचा मोठा समारंभ असतो. अगदी मिठाईसुद्धा वाटली जाते. गरीबातल्या गरीब घरातल्या मुलालाही अगदी ओवाळून, टिळा लावून पाठवतात. मला असं वाटतं की, जे युवक पहिल्यांदा मतदान करणार आहेत, त्यांच्यासाठीही हे मतदान असेच उत्सव बनले पाहिजे. आपण पहिल्यांदा मतदानाचा हक्क बजावणार म्हणजे खूप महत्वाचं काम करणार आहोत, असं युवकांनाही वाटलं पाहिजे. त्यांनी मतदानाचा एक मोठा समारंभ केला पाहिजे, कारण आता हे युवक देशासाठी काही निर्णय घेणार आहेत. देशासाठी जे निर्णय घेतले जाणार आहेत, त्यामध्ये या युवकांची जबाबदार नागरिक म्हणून भूमिका असणार आहे. डिजिटल भारत बनवण्यासाठी आपण सर्वांनी सगळ्या देशवासियांना प्रोत्साहन दिले पाहिजे. आपण रोख पैसे देवून कोणताही व्यवहार करण्याची सवय आता सोडली पाहिजे. काहीही झालं तरी डिजिटल माध्यमातून पेमेंट करण्याची सवय लावून घेतली पाहिजे. इतकं केलं तरी खूप मोठं काम होवू शकते. सेवा करण्यासाठी, समाजामध्ये परिवर्तन घडवून आणण्यासाठी अशा अनेक गोष्टी आपण करण्याची आवश्यकता आहे.... धन्यवाद!
निवेदक - माननीय, हा शेवटचा प्रश्न होता. आपल्यावतीने प्रेरणा देणारं काही सांगू इच्छित असाल, तर आम्हा सर्वांना जरूर ऐकवावं.
पंतप्रधान - सगळं काही बोलून झालं. चला तर, आपल्या सर्वांना खूप-खूप धन्यवाद.
B.Gokhale/S.Bedekar/D.Rane
(Visitor Counter : 13