पंतप्रधान कार्यालय
युगांडामध्ये 24 जुलै 2018 रोजी भारतीय समुदायासमोर पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी केलेले भाषण
नवी दिल्ली, 24 जुलै 2018
महामहीम राष्ट्राध्यक्ष मुसेवेनी, त्यांची पत्नी जॅनेट मुसेवेनी आणि या ठिकाणी मोठ्या संख्येने उपस्थित असलेल्या माझ्या प्रिय बंधू आणि भगिनींनो,
तुम्हा सर्वांशी माझे अतिशय प्रेमाचे आणि जिव्हाळ्याचे संबंध आहेत. मी तुमच्याच कुटुंबाचा एक भाग आहे. मी एका विशाल परिवाराचा एक भाग आहे आणि याच गोष्टीमुळे तुम्हा लोकांना भेटल्यानंतर माझा आनंद अनेक पटींनी उंचावत जात आहे. आज माननीय राष्ट्राध्यक्ष स्वतः येथे उपस्थित आहेत त्यामुळे आपल्या संवादाला आणखी प्रतिष्ठा प्राप्त झाली आहे. त्यांची या ठिकाणची उपस्थिती म्हणजे सव्वाशे कोटी भारतीय आणि युगांडामध्ये राहत असलेले हजारो भारतीय यांच्या विषयीच्या अतीव प्रेमाचे प्रतीक आहे. आणि म्हणूनच मी माझ्या मनापासून त्यांचे आभार मानत आहे. आज मी तुमच्यामध्ये उपस्थित आहे तर उद्या मला युगांडाच्या संसदेमध्ये आपले विचार व्यक्त करण्याची संधी मिळणार आहे. तुम्ही लोकांनी दोन दिवसांपूर्वी दिल्लीत संसदेमध्ये मी केलेले भाषण ऐकले असेल. तुम्ही लोकांनी सुद्धा ऐकले असेल आणि संपूर्ण युगांडा ते ऐकत होता. मी त्याबद्दल तुम्हा सर्वांचा अतिशय आभारी आहे.
माझ्या प्रिय बंधू आणि भगिनींनो,
युगांडाच्या संसदेमध्ये भाषण करण्याची संधी एखाद्या भारतीय पंतप्रधानाला मिळणार आहे, हे पहिल्यांदाच घडत आहे. त्याबद्दल मी युगांडाचे राष्ट्राध्यक्ष आणि युगांडाच्या जनतेचे सव्वाशे कोटी भारतीयांच्या वतीने आभार मानतो.
मित्रांनो, युगांडाला भेट देणे आणि तुम्हा सर्वांची भेट घेणे, तुमच्याशी संवाद साधणे, ही बाब कोणत्याही भारतीयासाठी अतिशय आनंदाची आणि उत्साहाची बाब आहे.
माझी तुम्हा लोकांकडून केवळ हीच अपेक्षा आहे की तुमचे हे प्रेम, हा जिव्हाळा, उत्साह आणि भावना अशाच कायम राहाव्यात. युगांडाला भेट देण्याची आणि तुम्हा सर्वांना भेटण्याची संधी मला दुसऱ्यांदा मिळाली आहे. 11 वर्षांपूर्वी मी गुजरातचा तत्कालीन मुख्यमंत्री म्हणून आलो होतो आणि आज मी येथे देशाचा पंतप्रधान म्हणून आलो आहे.
जेव्हा मी गुजरातचा मुख्यमंत्री होतो अगदी त्यावेळी देखील मला अनेक लोकांची अगदी समोरासमोर भेट घेण्याची संधी मिळाली होती, त्यातील अनेक लोक आज तुमच्यात उपस्थित असतील आणि मोकळेपणाने ते चर्चेत सहभागी होतील. मला या ठिकाणी माझ्या समोर अनेक ओळखीचे चेहरे दिसत आहेत आणि श्रीयुत राष्ट्राध्यक्षांनी एका मागोमाग एक अशी माझी त्यांच्याशी भेट घडवून दिल्यानं मला अतिशय आनंद झाला आहे. तुम्हा लोकांशी त्यांचे किती जवळचे संबंध आहेत आणि आज आम्ही संपूर्ण दिवस सोबत होतो आणि त्यांनी अनेक कुटुंबांविषयी त्यांची नावे घेऊन सांगितले आणि त्यांची ओळख कशी झाली त्याची माहिती दिली. आणि किती तरी वर्षांपासून ते त्यांना ओळखत होते. त्या सर्व गोष्टी त्यांनी मला सांगितल्या.
हा बहुमान तुम्ही तुमच्या कठोर परिश्रमांमुळे, तुमच्या वर्तणुकीमुळे आणि तुमच्या चारित्र्यामुळे मिळवला आहे. तुम्हा लोकांनी केलेली ही कामगिरी साधीसुधी नाही. आणि भारतामधून ज्या अनेक पिढ्या येथे आल्या आहेत त्यांचे या भूमीशी अतिशय घनिष्ठ संबंध प्रस्थापित झाले आहेत आणि या भूमीवर त्यांचे प्रेम आहे.
मित्रांनो, भारत आणि युगांडा यांचे संबंध नवे नाहीत. अनेक शतके जुने असे संबंध आहेत. आमचे संबंध कठोर परिश्रमांचे, शोषणाविरोधात संघर्षाचे आहेत. आज युगांडाचा जो काही विकास झाला आहे त्यामध्ये भारतीयांचे रक्त आणि घामाचाही वाटा आहे. तुमच्यामध्ये अनेक कुटुंबे अशी आहेत जी गेल्या तीन चार पिढ्यांपासून येथे राहत आहेत. मी येथील तरुणांना, येथे उपस्थित असलेल्या युगांडाच्या तरुणांना या गोष्टीची आठवण करून देईन, की ज्या रेल्वेने तुम्ही प्रवास करता ती रेल्वे देखील भारत आणि युगांडा यांच्यातील संबंधांना चालना देत आहे. हा तो काळ होता ज्या काळात भारत आणि युगांडा या दोघांनाही एकाच सत्तेने आपले गुलाम केले होते. त्या काळात आमच्या पूर्वजांना रेल्वे मार्ग तयार करण्यासाठी येथे आणण्यात आले. रेल्वे रुळांचे काम करण्यासाठी त्यांच्यावर बंदुका आणि चाबकांचा वापर करून सक्ती करण्यात आली. त्या महान आत्म्यांनी, अतिशय कठीण अशा त्या काळात युगांडामधील बंधू आणि भगिनींशी हातमिळवणी करून त्यांचा संघर्ष सुरू केला. युगांडाला स्वातंत्र्य मिळाले पण आमच्या ब-याच पूर्वजांनी तिथेच स्थायिक होण्याचा निर्णय घेतला. ज्याप्रकारे दुधात साखर मिसळते त्या प्रकारे ते येथील समाजात मिसळून गेले, त्यामुळेच आमचे लोक येथील लोकांशी एकरुप झाले.
आज, तुम्ही येथील सर्वच क्षेत्रांमध्ये तुमचे कौशल्य, क्षमता उपलब्ध करत आहात मग ते युगांडाच्या विकासाचे क्षेत्र असो किंवा व्यवसाय, कला, क्रीडा, समाजातील एकंदरच सर्व क्षेत्र असोत, तुम्ही लोक तुमचे जीवन समर्पित करत आहात. महात्मा गांधीजींच्या अस्थी या ठिकाणी जिंजा येथे विसर्जित करण्यात आल्या होत्या. या देशाच्या राजकारणात अनेक भारतीयांनी सक्रिय योगदान दिले आहे आणि आजही ते देत आहेत. दिवंगत नरेंद्र भाई पटेल स्वतंत्र युगांडाच्या संसदेचे पहिले बिगर युरोपीय सभापती होते आणि ते या पदावर बिनविरोध निवडून आले होते. जरी एक काळ असाही आला ज्यावेळी त्या सर्वांना समस्यांना तोंड द्यावे लागले आणि हा देशही सोडून जावे लागले होते. मात्र, युगांडाच्या जनतेने आणि सरकारने त्यांना कधीही आपल्या हृदयातून जाऊ दिले नाही. आज मी युगांडाच्या अध्यक्षांकडे माझी कृतज्ञता व्यक्त करत आहे. त्यांच्याबरोबरच मी युगांडाच्या जनतेचे देखील त्यांनी पुन्हा एकदा ज्या प्रकारे भारतीय समुदायाला आपल्यात सामावून घेतले त्याबद्दल आभार मानत आहे.
तुमच्यामध्ये अनेक लोक असे आहेत ज्यांचा जन्म येथे झाला असेल, पण कदाचित त्यांनी कधीच भारताला भेट देण्याची संधी देखील मिळाली नसेल. काही लोक असे असतील की त्यांना त्यांची मूळे देखील कोठे आहेत याची माहिती नसेल. कदाचित आपण कोणत्या राज्यातून, कोणत्या गावातून आलो आहोत हे देखील त्यांना माहित नसेल. मात्र, तरी देखील तुम्ही तुमच्या हृदयात भारताला कायम ठेवले आहे. तुमच्या हृदयाचा एक ठोका युगांडासाठी आहे तर दुसरा ठोका भारतासाठी आहे. ख-या अर्थानं तुम्ही लोक भारताचे राजदूत आहात, जगातील भारताचे राष्ट्रीय राजदूत आहात. काही वेळापूर्वीच मी जेव्हा अध्यक्षांसोबत व्यासपीठाकडे येत होतो तेव्हा आमच्या आगमनापूर्वी कशा प्रकारे सांस्कृतिक कार्यक्रम सुरू होते ते मी पाहिले. ज्या प्रकारे तुम्ही ख-या अर्थाने सर्वांना प्रभावित करणारे भारतीयत्व जपले आहे ही बाब खरोखरच कौतुकास्पद आहे.
माझ्या यापूर्वीच्या आणि माझ्या आजच्या अनुभवाच्या आधारे मी हे सांगेन की भारतीय भाषा, भारतीय अन्न आणि कला आणि भारतीय संस्कृती आणि विविधतेतील एकतेची भावना, कौटुंबिक मूल्ये आणि संपूर्ण जग एक कुटुंब आहे ही भावना याच्या आधारे तुम्ही सर्व लोक येथे राहात आहात याची अनेक उदाहरणे आहेत आणि याबद्दल प्रत्येक भारतीयाला तुमचा अभिमान आहे; सव्वाशे कोटी भारतीयांना तुमचा अभिमान आहे. मी सुद्धा तुमचा आदर करतो आणि तुमच्या समोर नतमस्तक होतो.
मित्रांनो, युगांडासोबतच अनेक आफ्रिकी देश भारतासाठी महत्त्वाचे आहेत. याचे एक कारण म्हणजे या देशात तुमच्याप्रमाणेच अनेक भारतीय राहात आहेत आणि दुसरे कारण म्हणजे आम्ही सर्वांनीच गुलामगिरीच्या विरोधात सामाईक संघर्ष केला आहे. तिसरे कारण म्हणजे आम्हा सर्वांनाच विकासविषयक सामाईक समस्यांना तोंड द्यावे लागत आहे. आपल्या सुख दुःखांची परस्परांमध्ये देवाणघेवाण करण्याचा आमचा प्रदीर्घ इतिहास आहे. आम्ही एकमेकांकडून काही तरी किंवा बरेच काही शिकलो आहोत आणि आम्ही आपापल्या क्षमतेनुसार एकमेकांना कोणत्या ना कोणत्या प्रकारे मदत केलेली आहे. आणि आजही आम्ही त्याच भावनेने पुढे वाटचाल करत आहोत. आम्हाला युगांडाबरोबर संरक्षणविषयक भक्कम संबंध प्रस्थापित करायचे आहेत. युगांडाच्या लष्कराला त्यांच्या गरजेनुसार भारतात प्रशिक्षण देण्याची व्यवस्था आम्ही करत आलो आहोत. सध्याच्या काळात एक हजार पेक्षा जास्त युगांडाचे विद्यार्थी भारतात शिकत आहेत.
मित्रांनो, तुमच्यापैकी बरेच लोक ज्या काळात येथे आले त्या काळापासून भारतात खूप मोठ्या प्रमाणात बदल झाले आहेत. आज युगांडा ही आफ्रिकेतील सर्वात झपाट्याने विकास करणा-या अर्थव्यवस्थांपैकी एक अर्थव्यवस्था बनली आहे. भारताची अर्थव्यवस्था संपूर्ण जगाच्या अर्थव्यवस्थेला चालना देत आहे. आज ‘मेक इन इंडिया’ ही संपूर्ण जगात भारताची ओळख बनली आहे. आज आम्ही भारतात उत्पादित झालेल्या मोटारी आणि स्मार्ट फोन्स त्या देशांना विकत आहोत ज्या देशातून आम्ही त्या आयात करत होतो. ज्यावेळी तुम्ही युगांडामध्ये स्मार्ट फोन खरेदी करायला जाल तेव्हा त्यावर मेड इन इंडिया असे लेबल असण्याची दाट शक्यता आहे.
अलीकडेच, जगातील सर्वात मोठ्या मोबाईल उत्पादन करणा-या कारखान्याची भारतात पायाभरणी करण्यात आली. याबरोबरच भारताने जनतेच्या सक्षमीकरणासाठी डिजिटल तंत्रज्ञानाला साधन बनवले आहे. बालकाच्या जन्माच्या नोंदणीपासून मृत्यूपर्यंतची नोंदणी सारख्या बहुतेक सेवा डिजिटल करण्यात आल्या आहेत. त्यांना ऑनलाईन उपलब्ध करण्यात आले आहे. आज प्रत्येक गावातील प्रमुख ग्रामपंचायतीला ब्रॉडबँड इंटरनेट कनेक्शनने जोडण्याचे काम अतिशय वेगाने सुरू आहे. आज एखाद्या सुईपासून ते रेल्वे रुळापर्यंत , मेट्रो रेल्वेपासून उपग्रहांपर्यंत सर्व गोष्टींचे उत्पादन भारतात उत्पादित झालेल्या पोलादापासून केले जात आहे. भारत अतिशय जलदगतीने केवळ उत्पादनाचेच नव्हे तर स्टार्ट अप्सचे देखील एक प्रमुख केंद्र म्हणून उदयाला येण्याच्या दिशेन वाटचाल करत आहे.
आणि जेव्हा कधी मी जगभर फिरतो, मी तुमच्यासारख्या सदगृहस्थांना यापूर्वी भारताची प्रतिमा जगात कशी तयार करण्यात आली होती त्याची आठवण करून देतो. हजारो वर्षांची वैभवशाली परंपरा असलेल्या देशाची प्रतिमा गारुड्यांचा देश म्हणून तयार करण्यात आली होती. भारताची प्रतिमा जगात अशा प्रकारे तयार करण्यात आली होती. भारत म्हणजे गारुडी आणि गूढविद्या असे चित्र रंगवण्यात आले होते. हीच ओळख होती ना? आमच्या तरुणांनी ही ओळख बदलली आणि भारत म्हणजे माऊसची भूमी म्हणजेच माहिती तंत्रज्ञानाच्या सॉफ्टवेअरचा देश अशी ओळख निर्माण केली.
आज हेच तरुण देशात आणि जगात हजारो स्टार्ट अप्स सुरू करत आहेत. तुम्हाला हे ऐकून अभिमान वाटेल की गेल्या दोन वर्षात आपल्या देशात 11000 स्टार्ट अप्सची नोंदणी झाली. आपल्या देशाच्या आणि जगाच्या गरजांनुसार नवनिर्मिती करत आहेत आणि समस्यांवर उत्तरे शोधत आहेत. देशातील सर्व सहा लाख गावांना आज वीज उपलब्ध करण्यात आली आहे. आज देशात असे एकही गाव नाही जिथे वीज उपलब्ध नाही. भारतात वीजेची जोडणी घेणे किती सोपे आहे ते तुम्हाला जागति बँकेच्या मानांकनातून लक्षात येईल. गेल्या चार वर्षात वीजपुरवठा मिळवण्याच्या सुलभतेच्या यादीत भारताने तब्बल 82 स्थानांची उसळी घेतली आहे. आज आम्ही जगात 29व्या स्थानावर पोहोचलो आहोत. ही केवळ वीज उपलब्ध करण्याचीच बाब नसून लोकांची वीजेची बिले कमी व्हावीत म्हणून एका मोहिमेद्वारे प्रयत्न केला जात आहे. गेल्या चार वर्षात देशात 100 कोटी एलईडी बल्बची विक्री झाली आहे. शंभर कोटींपेक्षा जास्त. मित्रांनो, भारतात अशा प्रकारचे अनेक बदल घडून येत आहेत कारण येथील व्यवस्था आणि समाजामध्ये व्यापक परिवर्तन होऊ लागले आहे. आज भारत न्यू इंडिया या एका ठाम संकल्पाला घेऊन पुढे वाटचाल करत आहे.
मित्रांनो, मला या देशाला मी पंतप्रधान झालो तेव्हापासून भेट देण्याची इच्छा होती. तीन वर्षांपूर्वी या देशाच्या अध्यक्षांनी भारत- आफ्रिका परिषदेला उपस्थित राहण्यासाठी भारताला भेट दिली आणि त्यावेळी त्यांनी मला युगांडाला भेट देण्याचा आग्रह केला. मात्र, काही ना काही कारणाने हा कार्यक्रम निश्चित होत नव्हता. मात्र, आज मला तुमच्यासारखा प्रेक्षकवर्ग लाभण्याची संधी मिळाली असल्याने अतिशय आनंद झाला आहे. आफ्रिकेबरोबरच्या संबंधांवर आम्ही विशेष भर दिला आहे. भारताच्या परराष्ट्र धोरणात आफ्रिकेला अतिशय महत्त्वाचे स्थान आहे. 2015 मध्ये आम्ही जेव्हा भारत- आफ्रिका परिषेदेचे आयोजन केले होते त्यावेळी आम्ही आफ्रिकेतील सर्व देशांना आमंत्रित केले होते. त्यापूर्वी काही निवडक देशांसोबत बैठकांचे आयोजन करण्यात आले होते. आम्ही दिलेले निमंत्रण केवळ सर्व देशांनी स्वीकारलेच नाही तर सर्व 41 देशांचे वरिष्ठ नेते या कार्यक्रमात सहभागी देखील झाले आणि ते सर्व दिल्लीमध्ये आले, ही अतिशय आनंदाची बाब होती. आम्ही ज्यावेळी आफ्रिकेकडे मैत्रीसाठी हात पुढे केला तेव्हा आफ्रिकेने देखील आपला हात पुढे करून भारताशी जवळीक केली. गेल्या चार वर्षात आफ्रिकेतील असा एकही देश नसेल जिथे एकदाही मंत्रीस्तरीय दौरा झालेला नाही. राष्ट्रपती, उपराष्ट्रपती आणि पंतप्रधानांच्या पातळीवर 20 पेक्षा जास्त भेटी झाल्या आहेत. त्याशिवाय भारत- आफ्रिका शिखर परिषदेच्या निमित्ताने 32 आफ्रिकी देशांच्या प्रमुखांनी भारताला भेट देऊन भारतीय नेत्यांशी चर्चा केली. आम्ही 18 देशांमध्ये आमचे दुतावास सुरू करण्याचा निर्णय घेतला आहे आणि त्यामुळे आफ्रिकेतील आमच्या दुतावासांची संख्या वाढून 47 होणार आहे. आफ्रिकेचा सामाजिक विकास आणि संघर्ष यामध्ये आमचे सहकार्य जारी आहे. या खंडाच्या आर्थिक विकासामध्ये सक्रिय सहभागी होण्यावर आमचा भर आहे आणि गेल्या वर्षी आफ्रिकन विकास बँकेच्या वार्षिक बैठकीचे भारतात आयोजन करण्याचे हेच कारण आहे. आफ्रिकेतील विविध प्रकल्पांसाठी 3 अब्ज डॉलरहून जास्त मूल्याची कर्जे मंजूर करण्यात आली आहेत. भारत- आफ्रिका शिखर परिषदेअंतर्गत 10 अब्ज डॉलरची आमची वचनबद्धता आहे. त्याव्यतिरिक्त भारतातील 50,000 विद्यार्थ्यांना 60 कोटी डॉलरचे अनुदान आणि शिष्यवृत्ती देण्यासाठी देखील आम्ही वचनबद्ध आहोत. भारताला भेट देण्यासाठी 33 आफ्रिकी देशांना ई-व्हिसाची सोय उपलब्ध करून देण्यात आली आहे आणि आफ्रिकेप्रती आमच्या भक्कम वचनबद्धतेचे परिणाम आता स्पष्ट दिसू लागले आहेत.
गेल्या वर्षी, आफ्रिकेशी होणा-या भारताच्या व्यापारात 32 टक्के वाढीची नोंद झाली. आंतरराष्ट्रीय सौर आघाडीचे सदस्यत्व स्वीकारण्याची विनंती मी आफ्रिकी देशांना केली होती आणि माझ्या आवाहनानंतर या आघाडीमध्ये निम्मे सदस्य आफ्रिकेचे आहेत.
आंतरराष्ट्रीय मंचावर देखील आफ्रिकी देशांना एकमुखाने भारताला पाठिंबा दिला आहे. नव्या जागतिक क्रमवारीत आता दिवसेंदिवस आशियायी आणि आफ्रिकी देशांची उपस्थिती जास्त ठळकपणे दिसू लागली आहे. या दिशेने आपल्यासारख्या देशांमधील परस्पर सहकार्य नक्कीच एक सकारात्मक वातावरण निर्माण करू शकेल आणि कोट्यवधी जनतेच्या जीवनात सकारात्मक बदल घडवू शकेल.
तुमचा वेळ काढून तुम्ही ज्या उत्साहाने आणि जिव्हाळ्याने या ठिकाणी आला आहात आणि प्रेमाचा, जिव्हाळ्याचा आणि आशीर्वादाचा वर्षाव केला आहे, त्याबद्दल मी तुम्हा सर्वांचे खूप खूप आभार मानतो.
युगांडाचे अध्यक्ष, सरकार आणि जनतेचे मी माझ्या अंतःकरणापासून आभार मानतो. आणि तुम्हा लोकांना 2019 ची आठवण आहेच ! तुम्ही जो विचार करत आहात तो विचार मी करत नाही. तुमच्या मनात 2019 चा काय विचार आहे? तुम्ही कसला विचार करत आहात? अहो, जानेवारी महिन्यात 22-23 तारखेला प्रवासी भारतीय दिवसाचे आयोजन होणार आहे आणि यावेळी या कार्यक्रमाचे ठिकाण असणार आहे काशी- बनारस आणि या ठिकाणी मी तुम्हाला काशीच्या वतीने आमंत्रण द्यायला आलो आहे, त्या भागातल्या लोकांनी मला पंतप्रधान बनवले आहे, खासदार बनवले आहे आणि या देशाने मला पंतप्रधान बनवले. तसेच आणखी एक आनंदाची बाब म्हणजे व्हायब्रंट गुजरात ग्लोबल इन्वेस्टर्स समिटचे गुजरातमध्ये आयोजन होणार आहे, जो कार्यक्रम 18-19-20 तारखेच्या सुमाराला होणार आहे. कृपा करून 22-23 जानेवारीला काशीमध्ये वास्तव्य करा, 14 जानेवारीपासून प्रयागमध्ये कुंभ मेळा सुरू होणार आहे. तेव्हा 22-23 जानेवारीला काशीमध्ये वास्तव्य केल्यावर तुम्ही कृपा करून बनारसच्या कुंभ मेळ्याला भेट द्या. प्रयाग राजमध्ये स्नान करा आणि त्यानंतर तुम्ही सर्वांनी 26 जानेवारीला दिल्लीत आले पाहिजे. म्हणजेच तुमच्यासाठी हे भारतातील संपूर्ण एक आठवड्याचे पॅकेज आहे, एका पाठोपाठ एक अनेक कार्यक्रम आहेत.
आज, या ठिकाणी मी माझे युगांडामधील बंधू आणि भगिनींना आमंत्रण देण्यासाठी आलो आहे. कृपा करून तुम्ही लोकांनी आम्हाला भेट द्या. जे प्रेम आणि जिव्हाळा तुम्ही दाखवला आहे, तुम्हा लोकांच्या प्रगतीसाठी भारताच्या सदिच्छा नेहमीच तुमच्या पाठिशी आहेत आणि तुमच्या येथील जीवनामुळे भारताचा अभिमान आणखी उंचावत आहे, त्यात भर पडत आहे आणि म्हणूनच आम्हाला देखील तुमचा अतिशय अभिमान आहे. पुन्हा एकदा तुम्हा लोकांचा मी खूप आभारी आहे. खूप खूप धन्यवाद !.
B.Gokhale/S.Patil/P.Kor
(Visitor Counter : 120