वस्त्रोद्योग मंत्रालय
विणकरांसाठी 'मेक-इन-इंडिया’ कार्यक्रम
नवी दिल्ली, 22 सप्टेंबर 2020
हातमाग विणकाम आणि वस्त्रोद्योग हे ‘मेक इन इंडिया’ धोरणाचा एक अविभाज्य घटक आहे.
केंद्र सरकारने आत्मनिर्भर भारत अभियानाअंतर्गत देशाच्या अर्थव्यवस्थेला बळ देण्यासाठी आणि भारताला स्वयंपूर्ण बनवण्यासाठी एका विशेष पॅकेजची घोषणा केली. या अंतर्गत सूक्ष्म, लघु आणि मध्यम उद्योग क्षेतातील विविध व्यवसायांना उभारी देण्यासाठी अनेक उपाययोजना जाहीर करण्यात आल्या आहेत. या मदत आणि पतयोजनांचा लाभ देशातील हस्तकौशल्य कारागीर आणि विणकरांना देखील घेता येईल.
या विशेष आर्थिक पॅकेज व्यतिरिक्त, वस्त्रोद्योग मंत्रालयानेही, हातमाग कामगार आणि हस्तकला उद्योगांसाठी विविध उपक्रम हाती घेतले आहेत- त्यापैकी काही उपक्रम पुढीलप्रमाणे -
- हातमाग आणि हस्तव्यवसाय क्षेत्रांना पाठबळ देण्यासाठी, तसेच या क्षेत्राला मोठी बाजारपेठ मिळवून देण्यासाठी, या सर्व व्यावसायिकांना सरकारच्या ई-मार्केटप्लेस पोर्टलवर आणण्याचे प्रयत्न होत आहेत, जेणेकरुन त्यांना आपली उत्पादने थेट सरकारी विभाग आणि संस्थांना विकता येतील.
- हातमाग उत्पादनांच्या ई-मार्केटिंगला प्रोत्साहन देण्यासाठी, एक धोरण आखण्यात आले असून त्या आधारे, उत्तम दर्जा असलेल्या कोणत्याही ई-वाणिज्य प्लेटफॉर्मचा वापर हातमाग उद्योगांच्या ऑनलाइन मार्केटिंगसाठी करण्याची परवानगी देण्यात आली आहे. त्यानुसार 23 ई-वाणिज्य पोर्टल अशी विक्री करत आहेत.
- राष्ट्रीय हातमाग दिनी ‘#व्होकल फॉर हँडमेड’ ही सोशल मिडीया चळवळ सुरु करण्यात आली. या अंतर्गत हातमाग आणि हस्तकौशल्याच्या वस्तूंची माहिती जाहिरात आणि विक्री करण्यासाठी प्रयत्न केले जात आहेत.
- कोविड-19 च्या पार्श्वभूमीवर, हातमाग आणि हस्तकौशल्याच्या वस्तूंचे प्रदर्शन भरवणे शक्य झालेले नाही. याला पर्याय म्हणून, सरकार सर्व डिजिटल माध्यमांवरून विणकर आणि हस्तकला उद्योगांना आपली उत्पादने विकण्याच्या अधिकाधिक संधी उपलब्ध करुन देत आहे.
आत्मनिर्भर भारताचे स्वप्न साकार करण्यासाठी, हातमाग निर्यात प्रोत्साहन परिषदेने हातमाग विणकर आणि निर्यातदारांना डिजिटल माध्यमांनी परस्परांशी जोडत, आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेत या उत्पादनांची निर्यात करण्यासाठी प्रयत्न केले आहेत.
“द इंडियन टेक्स्टाईल सोर्सिंग फेअर’ या ऑनलाईन प्रदर्शनाचे आयोजन 7, 10 आणि 11 ऑगस्टला करण्यात आले होते. त्यात 200 जणांनी सहभाग नोंदवला. या प्रदर्शनातून आंतरराष्ट्रीय स्तरावर विक्री करण्यात आली.
v. हातमाग क्षेत्रात, डिजाईन-केन्द्री उत्कृष्ट वस्त्रप्रावरणे तयार केली जावीत, यासाठी विणकर सेवा केंद्रात ‘डिझाईन संसाधन केंद्रे’ स्थापन केली जास्त आहेत.
vi. हातमाग संस्था आणि विणकरांना आपल्या व्यवसायात पाय रोवून उभे राहता यावे, यासाठी, वस्त्रोद्योग मंत्रालय पुढील योजना राबवत आहे:-
- राष्ट्रीय हातमाग विकास कार्यक्रम 
- सर्वसमावेशक हातमाग समूह विकास योजना 
- हातमाग विणकरांसाठी सर्वसमावेशक कल्याण योजना 
- धागा पुरवठा योजना 
या योजनांअंतर्गत, आर्थिक तसेच इतर सर्व प्रकारची मदत सरकारकडून केली जाते. ज्यात कच्चा माल विकत घेण्यासाठी, माग आणि इतर जोडसाहित्य खरेदी, डिझाईन विकसित करणे, विविध उत्पादन निर्मिती, पायाभूत सुविधा विकास, कौशल्य अद्ययावत करणे, वीज पुअरव्था, हातमाग उत्पादनांचे विपणन आणि माफक व्याजदरावर कर्जपुरवठा..अशा विविध गोष्टींसाठी संपूर्ण सहकार्य केले जाते.
1. राष्ट्रीय हातमाग विकास कार्यक्रम  : या अंतर्गत, तालुका स्तरावर समूह तयार करून अर्थ सहाय्य आणि इतर मदत करणे, हातमाग उत्पादनांच्या देशात तसेच परदेशात विपणनासाठी मदत करणे, विणकर मुद्रा योजनेअंतर्गत माफक व्याजदरात कर्जपुरवठा करणे, हथकरघा संवर्धन सहायता योजनेअंतर्गत विणकरांना माग आणि उद्योगांशी सबंधित साहित्य विकत घेण्यासाठी आर्थिक मदत देणे आणी हातमाग कामगार तसेच त्यांच्या मुलांच्या शिक्षणाची व्यवस्था करणे , अशा सुविधा सरकारतर्फे दिल्या जातात.
राष्ट्रीय हातमाग दिनानिमित्त उच्च दर्जाच्या हातमाग वस्त्रांच्या ब्रांडीगसाठी, “इंडिया हँडलूम’ हा ब्रांड सुरु करण्यात आला. या उद्घाटनानंतर, या पोर्टलवर 1590 जणांनी नोंदणी केली असून आतापर्यंत 926.23 कोटी रुपयांच्या उत्पादनांची विक्री झाली आहे. ‘अर्बन हाट’ या विक्रीकेंद्रां च्या माध्यमातून मोठ्या शहरांमध्ये हातमाग आणि हस्तकौशल्याच्या वस्तूंचा थेट विक्री सुविधा देण्यात आली आहे.
2. सर्वसमावेशक हातमाग समूह विकास योजना:
देशात ज्या ज्या क्षेत्रात, हातमाग आणि हस्तकौशल्याच्या व्यवसायांसाठी पोषक-पूरकभौगोलिक स्थिती आहे अशा साधारण 15000 हातमाग व्यवसायिकांचा एक समूह बनवून त्याला सरकारतर्फे पाच वर्षात, 40 कोटी रुपयांपर्यंत अर्थसहाय्य केले जाते. देशात विविध ठिकाणी असे समूह तयार करण्यात आले आहेत.
3.हातमाग विणकरांसाठी सर्वसमावेशक कल्याण योजना:-
या अंतर्गत, हातमाग विणकर आणि हस्तकला व्यावसायिकांना सरकार च्या विविध सामाजिक सुरक्षा आणि विमा योजनांचा लाभ दिला जातो.
4. धागा पुरवठा योजना:
धागा पुरवठा योजना देशभर राबवली जात असून, याअंतर्गत, विणकरांना, राष्ट्रीय हातमाग विकास महामंडळामार्फत कमी दरात, धागा उपलब्ध करुन दिला जातो. तसेच धाग्याच्या मालवाहतुकीवर सवलत देखील दिली जाते. त्याशिवाय, सुती, देशी रेशीम धागा, लोकर आणि खादी, या सर्व प्रकारच्या धाग्यांवर 10 टक्के अनुदान दिले जाते.
केंद्रीय वस्त्रोद्योगमंत्री स्मृती ईराणी यांनी आज राज्यसभेत ही माहिती दिली.M.Iyengar/R.Aghor/D.Rane
सोशल मिडियावर आम्हाला फॉलो करा@PIBMumbai /PIBMumbai /pibmumbai pibmumbai[at]gmail[dot]com
(Visitor Counter : 146