पंतप्रधान कार्यालय
गुजरातमध्ये 30 जानेवारी 2019 रोजी श्रीमती रसिलाबेन सेवंतीलाल शाह व्हिनस रुग्णालयाच्या उद्घाटनाच्या वेळी पंतप्रधानांनी केलेले भाषण
नवी दिल्ली, 30 जानेवारी 2019
गुजरातचे लोकप्रिय मुख्यमंत्री श्री विजय भाई, मंत्रिमंडळातील सहकारी भाई किशोर भाई, संसदेमधील आमचे सहकारी सी.आर. पाटिल, जरदोश भगिनी, मंचावर उपस्थित उपस्थित सर्व मान्यवर, सेवंती भाईचे कुटुंबीय, आणि माझे हे मोठे भाग्य आहे की मला गुजरातमध्ये दोन आधुनिक रुग्णालयांचे उद्घाटन करायला मिळाले.
अहमदाबाद मध्ये वी.एस. हॉस्पिटल सोबत सरदार वल्लभ भाई पटेल यांच्या नावाने एका अतिशय आधुनिक रुग्णालयाची निर्मिती झाली आणि जेव्हापासून आमच्या सेवंती भाईंनी त्याचा कारभार सांभाळला आहे आणि सेवंती भाईंचे असे आहे की ते चालत राहिले आहेत.... काही समजतही नाही, जितक्या वर्षांपासून मी त्यांना पाहात आहे, त्यांच्या वजनात एक ग्रॅम देखील फरक पडलेला नाही आणि त्यांच्या जीवनात त्यांच्या मूल्यांचे विशेष स्थान आहे. जेव्हा मी मुख्यमंत्री होतो आणि परदेशात शिष्टमंडळे जात असायची तेव्हा त्यांना मी आग्रहाने सांगायचो की सेवंती भाई जर सोबत असतील तर बरे होईल आणि ते अनेकदा यायचे देखील, पण एकाही नियमासाठी ते तडजोड करायचे नाहीत, मूल्यांविषयी त्यांची वचनबद्धता असायची.
काही दिवसांपूर्वी सेवंती भाई, त्यांचे कुटुंबीय सर्व जण दिल्लीला आले होते आणि त्यांनी या संपूर्ण प्रकल्पाबाबत अतिशय तपशीलवार चर्चा केली आणि त्यांचे कुटुंब कशा प्रकारे यात संपूर्णपणे गुंतले आहे आणि भविष्यात त्यांच्या काय योजना आहेत ते सांगितले. त्यांचा असा आग्रह होता की मी या रुग्णालयात जरुर यावे. सेवंती भाईंबरोबर माझे संबंध अतिशय जुने आहेत की मी त्यांना नकार देऊ शकत नव्हतो. तर एका कुटुंबाच्या भावनेमुळे, आत्मीयतेमुळे आणि माझ्या मनात नेहमीच त्यांच्या विषयी, त्यांच्या कुटुंबीयांविषयी आदर राहिलेला आहे.
व्यापार जगत, व्यावसायिक जगतात कोणत्याही प्रकारच्या मूल्यांशी तडजोड न करता व्यापार रोजगार देखील चांगल्या प्रकारे होऊ शकतो, सेवा देखील चांगल्या प्रकारे करता येते आणि संपूर्ण कुटुंबाला एकत्र ठेवता येऊ शकते- या सर्व गोष्टी सेवंती भाईंकडे पाहायला मिळतात.
हे रुग्णालय मी पाहिले, मला हे सांगावे लागेल की केवळ सूरतलाच नव्हे तर संपूर्ण गुजरातला आरोग्य क्षेत्रातली एक नवी भेट मिळाली आहे. आतापर्यंत त्यांनी खड्यांना चमक दिली, हिरे बनवले आणि जोपर्यंत त्यांचे मन नर सेवा, नारायण सेवा आणि आपल्याकडे एक मंत्र आहे....
“सर्वे भवन्तु सुखिनः सर्वे सन्तु निरामयाः
सर्वे भद्राणि पश्यन्तु मा कश्चि द्दुःख भाग्भवेत्।।”
हाच भाव मनात ठेवून त्यांनी येथे एक नवी सुरुवात केली आहे, माझ्याकडून त्यांना अनेक अनेक अनेक शुभेच्छा.
कोणत्याही देशाच्या प्रगतीमध्ये त्यांच्या नागरिकांचे जीवन, मग तो सुशिक्षित असो, निरोगी असो, त्यांच्यात कोणती क्षमता असो, त्यांच्यात कोणते कौशल्य आहे, यावर अवलंबून असते. आपला देशही निरोगी बनला पाहिजे, आपला भविष्यकाळ निरोगी असला पाहिजे यासाठी व्यापक योजना घेऊन विद्यमान सरकार काम करत आहे. जन्मापासून म्हातारे होईपर्यंत प्रत्येक पावलावर आरोग्याच्या क्षेत्रात भारत सरकार, राज्य सरकार लक्ष घालत आहे. कोणत्या ना कोणत्या प्रकारे त्या व्यक्तीला मदत मिळवून देण्याचा सरकारचा प्रयत्न आहे. व्यवस्था, सोयीसुविधा उपलब्ध करण्याचे प्रयत्न केले जात आहेत. प्रसूत माता.... चांगल्या अपत्याच्या जन्मासाठी हे गरजेचे आहे की माता निरोगी असली पाहिजे आणि पोषक आहारासाठी सहा हजार रुपये या गरीब गर्भवती मातेला देण्याची व्यवस्था, हा जो खूप मोठा बालमृत्यूदर आणि माता मृत्यूदर कमी करण्यामध्ये सहाय्यक बनला आहे.
केवळ इतकेच नाही, निरोगी माता योजना, तिच्या माध्यमातून रुग्णालयातली प्रसूती, कारण आपल्या इथे पूर्वी दाई असायची आणि गावात ज्या प्रकारे चालायचे त्यामध्ये कधी बालकाचा मृत्यू होत असे, कधी मातेचा मृत्यू होत असे आणि कधी कधी माता आणि बालक या दोघांचाही मृत्यू होत असे. पण आता संस्थात्मक प्रसूतीमुळे, रुग्णालयातल्या प्रसूतीमुळे या प्रमाणात घट होत चालली आहे आणि तुलनेने मृत बालकांची संख्या देखील कमी होऊ लागली आहे, निरोगी बालकांचे जन्म होत आहेत.
बालकांच्या जन्माच्या नंतर सर्वात मोठे काम असते ते म्हणजे लसीकरण. लसीकरण पूर्वी देखील होत असायचे आणि आमच्या सरकारमध्येही होत आहे. असे नाही की लसीकरण आम्ही सुरू केले आहे. हे तर श्रेयांश भाईंना बघून मला आठवले. पण पूर्वी लसीकरणाचा जो दर होता तो चिंताजनक असायचा, खूप मोठ्या प्रमाणावर खर्च व्हायचा. लोकांचे केटीए- डीए व्हायचे पण लसीकरण होत नसायचे. आम्ही इंद्रधनुष योजना तयार केली आणि एक खूप मोठी मोहीम राबवली आणि जास्तीत जास्त माता भगिनींना इंद्रधनुष योजनेचा लाभ मिळावा आणि पूर्वीच्या तुलनेत कित्येक पटीने लसीकरणाचे काम व्यापक केले आहे आणि ज्यामुळे अपत्य आणि माता यांना भविष्यात कोणतेही त्रास होणार नाहीत यासाठी एक संरक्षक व्यवस्था तयार केली आहे.
ज्या प्रकारे हेल्थकेअर च्या व्यवस्थेची आवश्यकता आहे त्याच प्रकारे प्रतिबंधात्मक हेल्थकेअरची देखील तितकीच गरज आहे आणि प्रतिबंधात्मक हेल्थकेअरमध्ये जे स्वच्छ भारत अभियान चालवले जात आहे, सॅनिटेशन, मला लक्षात आहे ज्या दिवशी मी लाल किल्ल्यावर पंतप्रधान बनल्यानंतर सर्वात पहिल्यांदा स्वच्छतेविषयी बोललो होतो तेव्हा अनेकांनी माझी खिल्ली उडवली होती की हा कसा पंतप्रधान आहे? लाल किल्ल्यावरून शौचालय बनवण्याच्या गोष्टी करतो आहे. पण आज जेव्हा आम्ही सरकारमध्ये आलो तेव्हा देशात 38 टक्के कवरेज होते आणि आज 98 टक्क्यांपर्यंत पोहोचले आहे.
तुम्ही कल्पना करू शकता की या माता भगिनी किती आशीर्वाद देत असतील ज्यांना शौचालयासाठी सूर्य उगवण्यापूर्वी किंवा सूर्य मावळल्यानंतर जाण्यासाठी वाट पाहावी लागायची. पण या सर्व गोष्टी एकामागोमाग एक... हेल्थकेअरच्या क्षेत्रात... अनेक लोकांना थट्टा करायला मजा आली, अनेकांनी टीका देखील केली, अनेक प्रकारच्या गोष्टी बोलल्या गेल्या. पण आज निरामय आयुष्यासाठी योगविद्येचे माहात्म्य केवळ भारतानेच नाही तर जगानेही स्वीकारले आहे. संपूर्ण जग, म्हणजे केवळ रुग्णालय आणि औषधांच्या मात्रा, ऑपरेशन इतक्याच व्यवस्था नव्हेत तर प्रतिबंधात्मक दृष्टीनेही काय केले जाऊ शकते, या दिशेने आपण पुढे गेलो आहोत. आताच भारतानं आयुष्मान भारत योजना आखली आहे आणि ज्या दिवशी आयुष्मान भारताची योजना आली होती, त्या दिवशीचे जर तुम्ही गुजरात समाचार काढून पाहिले असते, दुसरी वर्तमानपत्रे देखील पाहू शकता, टीव्ही देखील बघू शकता.... आहाहा..... अशा अशा प्रकारे माझ्या वक्तव्यांवर टीका करण्यात आली होती, पैसे कुठे आहेत आणि कशी होणार, काय होणार आणि अमुक होईल तमुक होईल, काही बाकी ठेवले नव्हते.
आज इतक्या कमी दिवसात, शंभर दिवस तर आताच कुठे पूर्ण झाले आहेत, असे लोक जे जीवनात कल्पना देखील करू शकत नव्हते की या आजारात शस्त्रक्रिया करता येऊ शकेल किंवा रुग्णालयात जाता येईल. मोठ्या सरकारी रुग्णालयात जाण्याचे देखील कोणाच्या स्वप्नातही नव्हते, आज जवळपास 70-75 टक्के खाजगी रुग्णालये आणि 25-30 टक्के सरकारी रुग्णालये, इतक्या कमी कालावधीत 10 लाख लोकांनी त्याचा लाभ घेतला आहे आणि ते देखील एक फुटकी कवडी खर्च न करता आणि योजनेचा विस्तार 50 कोटी लोकांसाठी आहे, ही जगातली सर्वात मोठी योजना आहे.
मध्यम वर्गाच्या कुटुंबात एका जरी व्यक्तीला आजार झाला तर संपूर्ण कुटुंब आजारी होते आणि त्या कुटुंबाची मध्यम वर्गातून गरीब वर्गात घसरण व्हायला वेळ लागत नाही आणि गरीब व्यक्तीच्या घरात आजाराचा प्रवेश झाला तर संपूर्ण कुटुंब उद्ध्वस्त होते, आयुष्य नकोसे होईल इतकी गंभीर परिस्थिती निर्माण होते. त्याची चिंता करण्याचे काम आयुष्मान भारत योजनेद्वारे करण्यात आले. पन्नास कोटी लोकांना आणि पन्नास कोटी म्हणजे जगातील सर्वात मोठ्या योजनेचा अर्थ काय, अमेरिका, कॅनडा, मेक्सिको या तिघांची एकूण लोकसंख्या जितकी आहे तितक्या लोकांना भारतात आयुष्मान भारत योजनेचा लाभ मिळाला आहे.
आज दररोज देशात अशा गंभीर संकटात अडकलेली कुटुंबे जी तीन-तीन चार-चार वर्षे मरणाची वाट पाहात होती, सरासरी दिवसाला 10 हजार लोक या योजनेचा लाभ घेत आहेत आणि आगामी काळात या योजनेचा लाभ वाढणार आहे आणि त्याचा खूप मोठा परिणाम हा होणार आहे की देशात मोठ्या प्रमाणावर टियर 2, टियर 3 शहर, मग ती बारडोली सारखी शहरे असतील, नवसारी सारखी असतील किंवा पारडी सारखी असतील, अशा शहरांमध्ये नव्या रुग्णालयांच्या शक्यता निर्माण होणार आहेत.
भारतात आरोग्य क्षेत्रात खाजगी गुंतवणूक आणि खाजगी व्यवसायासाठी मोठ्या संधी निर्माण होणार आहेत आणि त्यामुळे मोठ्या प्रमाणावर वैद्यकीय महाविद्यालये, मोठ्या प्रमाणावर आपल्या युवकांसाठी वैद्यकीय शिक्षणासाठी व्यवस्था- एक संपूर्णपणे नवी इकोसिस्टम उभी राहणार आहे आणि ज्याचा फायदा भारताला निरोगी बनवण्याच्या दिशेने खूप महत्त्वाचा ठरणार आहे, असा मला विश्वास वाटत आहे आणि हे रुग्णालय देखील आयुष्मान भारत योजनेशी संलग्न असल्याबद्दल मला आनंद वाटत आहे. गरिबातील गरिबाला देखील या रुग्णालयाचा लाभ मिळाला पाहिजे आणि त्याचा जो काही खर्च होईल तो खर्च भारत सरकार चुकवेल यासाठी देखील व्यवस्था करण्यात आली आहे.
आगामी काळात आरोग्य क्षेत्राला मजबूत बनवण्यासाठी आम्ही जेनेरिक औषधांकडे गेलो, जी औषधे, ज्या लोकांना मधुमेह असतो, प्रत्येक घरात एक ज्येष्ठ व्यक्ती असते, दररोज त्यांची कोणती ना कोणती औषधे आणावी लागतात. संयुक्त कुटुंब असो, आई वडील जास्त वयाचे असोत, कोणते ना कोणते औषध रोज आणावे लागत असेल, जेनेरिक औषधांची एक मोठी मोहीम राबवली, पाच हजार जेनेरिक केंद्रे उभी केली. आता आणखी केंद्रे वाढवण्याची योजना आहे आणि जी औषधे 300 रुपयात मिळत असतील ती 30 रुपयात मिळवून देण्याची व्यवस्था केली आहे
खूप मोठ्या प्रमाणावर औषधांमुळे येणारा बोजा कमी होईल , अशी अनेक प्रकारच्या औषधांची किंमत कमी करण्यात आली. काहींमध्ये 70 टक्क्यांची कपात, काहींमध्ये 50 टक्क्यांची कपात, काहींमध्ये 40 टक्के कपात करण्यात आली, पण सामान्य मानवाला मदत होईल, असे काम झाले आहे.
हे काम कठीण आहे, फार्मसी क्षेत्रातील सर्व लोकांची नाराजी झेलून करावे लागेल, असे हे काम होते, पण तरीही ते केले कारण ते सर्वसामान्य माणसासाठी करायचे होते.हृदयाची शस्त्रक्रिया असो, स्टेंट बसवायचे असोत, गुडघ्याची शस्त्रक्रिया असेल, 1 लाख, 1.5 लाख, 3 लाख इतक्या महागड्या. या कंपन्यांबरोबर बोलणी केल्यानंतर परिस्थिती अशी झाली की काही वस्तूंच्या किंमती 30 टक्के करण्यात आल्या, 40 टक्के करण्यात आल्या. गरीब व्यक्तीला गुडघ्याची शस्त्रक्रिया करायची असेल किंवा स्टेंट बसवायचे असतील तर त्यासाठी येणाऱ्या खर्चात कपात करण्यात आली. एका प्रकारे समाजजीवनाच्या व्यवस्थेसाठी आरोग्यक्षेत्रात असो, पायाभूत सुविधा असोत, प्रतिबंधात्मक हेल्थकेअरचे काम असो, मानव संसाधन विकासाचे काम असो, आम्ही करत आलेलो आहोत.
आपल्याकडे या ठिकाणी जेव्हा मी गुजरातचा मुख्यमंत्री होतो त्या वेळी हे सर्व नेते भाषणे करायचे, पण त्यांच्या विरोधात कोणी काहीच बोलायचे नाही. आमच्याकडे उमरगामपासून अंबाजी पर्यंतच्या आदिवासी पट्ट्यात विज्ञानाच्या अभ्यासक्रमाची एकही शाळा नव्हती, आता आदिवासी पट्ट्यात जर विज्ञानाचा अभ्यासक्रम असलेली शाळाच नसेल तर विद्यार्थी वैद्यकीय शिक्षणाकडे कसा वळणार आणि जे आरक्षण मिळाले आहे, जी सवलत मिळाली आहे तिचा लाभ तरी कसा घेणार.
मी मुख्यमंत्री बनल्यानंतर येथे विज्ञान विषयाचा अभ्यासक्रम असलेली शाळा आदिवासी पट्ट्यात सुरू केली आणि त्यात वैद्यकीय विषयाशी संबंधित शिक्षण मुले घेऊ लागली आणि आज गुजरातमध्ये जवळजवळ दरवर्षी एक नवे वैद्यकीय महाविद्यालय स्थापन करण्याच्या दिशेने आम्ही यशस्वी होत आहोत. मुलांसाठी ज्या जागा होत्या त्यात मोठ्या प्रमाणात वाढ करण्यात आली, त्याचा फायदा गुजरातच्या मुलांनाही मिळाला आहे.
माझ्या सांगण्याचे तात्पर्य हे आहे की सर्वांगीण विकासासाठी जेव्हा आपण काम करत आहोत तेव्हा एक महत्त्वाचा निर्णय, विशेष करून सवर्ण समाजामध्ये एक प्रकारचा आक्रोश, एक अपेक्षा आणि त्या आरक्षणाच्या मुद्यावर बरेच काही घडले. खूप जास्त धाडस करून भारताच्या राज्यघटनेत आम्ही बदल केला आहे आणि घटनादुरुस्तीविना हे गोष्ट होणे शक्य नव्हते. ही गोष्ट आम्ही ठामपणे सांगत होतो, पण काही राजकीय पक्ष आपल्या राजकीय फायद्यासाठी ती पूर्ण करण्यासंदर्भात ही गोष्ट स्वीकारायला तयार नव्हते. आज आम्ही घटनादुरुस्ती केली आणि सवर्ण समाजातील गरीब मुलांसाठी 10 टक्के आरक्षण निश्चित केले आणि मी गुजरात सरकारचे अभिनंदन करतो की त्यांनी सर्वात पहिल्यांदा या आरक्षणाची अंमलबजावणी केली.
शिक्षणात, नोकरीमध्ये सवर्ण समाजाच्या गरीब कुटुंबांना याचा लाभ मिळेल आणि ज्यांना पूर्वीपासून हे फायदे मिळत आहेत, त्यातील एक टक्का देखील कमी होणार नाही, ही बाब देखील पूर्णपणे लक्षात घेतली जाईल. नवी व्यवस्था उभारण्यात आली आणि संधी कमी होऊ नयेत यासाठी शिक्षणात 10 टक्के जागा वाढवण्याचा निर्णय देखील घेण्यात आला, जेणेकरून निकोप विकासाची दिशा निश्चित करता येईल. असे एक मॉडेल आम्ही समाजात तणाव निर्माण न करता उभे करण्याचे काम केले आहे.
समाजाच्या सेवेसाठी शासन व्यवस्थेच्या समर्पित भावाचा वापर हा एकच भाव ठेवून हे एक श्रेष्ठ काम चालत आहे. मी आज सेवंती भाईंचे, त्यांच्या कुटुंबीयाचे त्यांच्या या धाडसाबद्दल, त्यांच्या या सेवाभावाबद्दल, त्यांच्या या समर्पित वृत्तीबद्दल मनापासून अभिनंदन करतो आणि त्याचबरोबर अनेक अनेक शुभेच्छा देतो आणि भारत सरकारच्या वतीने देखील आश्वासन देतो, हमी देतो की सेवेच्या या कार्यात सरकार देखील तुमच्या खांद्याला खांदा लावून तुमच्या सोबत राहील.
खूप खूप आभार.
N.Sapre/S.Patil/P.Malandkar
(Visitor Counter : 37