पंतप्रधान कार्यालय
अहमदाबाद शॉपिंग फेस्टिवलच्या उद्घाटन प्रसंगी पंतप्रधानांचे संबोधन
नवी दिल्ली, 17 जानेवारी 2019
उपस्थित बंधू- भगिनींनो,
मित्रहो, साधारणतः मोठ्या व्यापार परिषदांबरोबर अशा प्रकारचे आयोजन आपण परदेशात पाहतो. व्हायब्रन्ट गुजरात बरोबरच अहमदाबाद शॉपिंग फेस्टिवलची सुरवात हा प्रशंसनीय उपक्रम आहे. या आयोजना प्रति आपला उत्साह मी अनुभवू शकतो.
गुजरातच्या वेगवेगळ्या भागातून फेरीवाल्यांपासून ते शॉपिंग मॉल पर्यंतचे व्यापारी यात सहभागी झाले आहेत अशी माहिती मला मिळाली आहे. हस्तशिल्प कारागीर, इलेक्ट्रॉनिक आणि हॉटेल, रेस्टोरंट यांच्याशी संबंधित, आपल्या उत्पादनांचा प्रचार आणि प्रसार करण्यासाठी इथे दाखल झाले आहेत.
खादी आणि हस्तकलेशी निगडित कारागीर आणि शिल्पकारांसाठी इथे सरस मेळ्याचेही आयोजन करण्यात आले आहे. थोड्या वेळापूर्वी मी, स्टॉल्सना भेट दिली तेव्हा गुजरातची परंपरा आणि गुजरातच्या हस्त शिल्प कलेची उत्तम झलक मला पाहायला मिळाली.
या फेस्टिवल मध्ये गुजरात बाहेरून आलेले अनेक उद्योगपतीही भाग घेत आहेत. कपडे असोत, दागिने असोत, इलेक्ट्रॉनिक्स असो, आपली प्राचीन संस्कृती आणि आधुनिकता यांचा एक अदभुत संगम आपल्याला या फेस्टिवल मध्ये पाहायला मिळत आहे, विशेष करून वारसा दर्शन घडवणाऱ्या मेळ्यात. या मेळ्याला नक्की भेट द्या असे मी सर्वाना सांगेन. कमी वेळ असला तरी या वारसा मेळ्याला नक्की भेट द्या.
पाटणची पटोला असो, बांधणी साडी असो,कच्छ मधली हस्तकला असो, मिरर अर्थात आरसा काम असो, आदिवासी भागातल्या कलाकृती, बांबू पासून तयार होणाऱ्या वस्तू, तागापासून तयार केलेल्या वस्तू असोत, तागाचा इतका मोठा झोपाळा. दगडापासून बनवलेल्या वस्तू, आदिवासींनी तयार केलेल्या वारली चित्रकृती, गुजरातच्या सांस्कृतिक समृद्धीचे हे उत्तम उदाहरण आहे.
आपल्या देशात अशा वस्तूंचा व्यापक आणि भरपूर खजिना आहे की अवघ्या जगात आपण आपली ओळख अधिक दृढ करू शकतो. अशा प्रकारचे फेस्टिवल छोट्या उद्योगपतींना मोठी बाजारपेठ मिळवून द्यायला निश्चितच उपयोगी ठरतात. अशा प्रकारच्या आयोजनातून त्यांना एक मोठा मंच प्राप्त होतो.
मित्रहो, देशात व्यापार आणि व्यवसायाला अनुकूल वातावरण निर्माण करण्यासाठी सरकार नव-नवे उपक्रम राबवत आहे. गेल्या साडेचार वर्षात शेकडो नियम सुलभ करण्यात आले. जुने नियम रद्दबातल ठरवून पारदर्शकता हा व्यवस्थेचा भाग ठरावा यासाठी जोमाने प्रयत्न सुरु आहेत. याचाच परिणाम म्हणजे चार वर्षापूर्वी व्यवसाय सुलभतेत आपण 142 व्या क्रमांकावर होतो तर आज आपण 77 व्या स्थानावर पोहोचलो आहोत, म्हणजेच 65 स्थानाची झेप. वीज, पाण्याची जोडणी, पर्यावरण विषयक मंजुरी, बांधकामासाठी परवानगी, वाहतुकीचे नियम जवळ-जवळ प्रत्येक व्यवस्था आधीच्या तुलनेत अधिक सुलभ झाली आहे.
जीएसटी अर्थात, वस्तू आणि सेवा कर म्हणजे देशात सचोटीची व्यापार व्यवस्था निर्माण करण्यात एक मोठे पाऊल आहे. यापूर्वी डझनभर कर भरावे लागत असत ते सर्व आता एकातच सामावण्यात आले आहेत.
वस्तू आणि सेवा कर परिषदेने नुकताच एक निर्णय घेतला आहे, इथे सारा व्यापारी वर्ग आहे, त्यांच्याशी संबंधित बाब आहे. आता 40 लाखापर्यंत उलाढाल असलेल्या व्यापाऱ्यांना वस्तू आणि सेवा कर नोंदणी अनिवार्य नाही. पूर्वी ही मर्यादा 20 लाख रुपये होती.
मित्रहो, वस्तू आणि सेवा कर व्यवस्था अधिक सशक्त आणि सुलभ करण्यासाठी सातत्याने प्रयत्न सुरु आहेत. आपल्या सारख्या व्यापारी आणि ग्राहकांच्या सुचना आणि अनुभवाच्या अनुषंगाने सुधारणा प्रक्रिया निरंतर सुरु आहे.
बंधू-भगिनीनो, लघु आणि मध्यम उद्योग आपल्या अर्थव्यवस्थेचा कणा आहेत. भारताच्या निर्यातीत 40 ते 45 टक्के योगदान लघु आणि मध्यम उद्योगांचे आहे. आपल्यासारख्या उद्योगपतींचे उद्योगक्षेत्र अधिक मजबूत करण्यासाठी सरकार छोट्या उत्पादनांच्या निर्यातीवरही भर देत आहे.
भारताबाहेत एक मोठी बाजारपेठ हिंदुस्तानची प्रतीक्षा करत आहे. भारताने जागतिक बाजारपेठेत आपले स्थान मजबूत करावे यासाठी, केंद्र सरकार छोट्या उद्योगपतींनाही, सर्वतोपरी मदत करत आहे.
सरकारने दोन-अडीच वर्षापूर्वीच निर्णय घेतला आहे की वस्तू आणि सेवा कर नोंदणी कृत प्रत्येक सूक्ष्म, लघु आणि मध्यम उद्योगाला एक कोटी रुपयांपर्यंत नवे कर्ज अथवा इन्क्रीमेंटल कर्जाच्या रकमेवर दोन टक्के सवलत दिली जाईल. विशेषकरून निर्यात करणाऱ्या आपल्या बंधू-भगिनींना, प्रोत्साहन देण्यासाठी, सरकारने, निर्यातदारांना, जहाजावर माल भरण्यापूर्वी आणि जहाजावर माल भरल्यानंतरच्या कालावधीसाठी जे कर्ज मिळते त्यावरच्या व्याजदरात देण्यात येणारी सूट आता तीन टक्य्यावरून 5 टक्के केली आहे.
याशिवाय या वर्षाच्या सुरवातीलाही सरकारने, छोट्या उद्योगाशी संबंधित महत्वाचा आणखी एक निर्णय घेतला. या निर्णयामुळे वस्त्रोद्योग, चामडे, हस्तकला संबंधित छोट्या उद्योगपतीनाही याचा मोठा लाभ होणार आहे.
मित्रहो, जहाजावर माल भरण्यापूर्वी आणि जहाजावर माल भरल्यानंतरच्या कालावधीसाठी जे कर्ज मिळते त्यावरच्या व्याजदरात जी सूट देण्यात येते त्याचा लाभ, उत्पादन क्षेत्राशी संबंधित उद्योगांनाच मिळत असे. मर्चंट निर्यातदारांनाही याचा लाभ मिळावा अशी मागणी खूप दिवस करण्यात येत होती. ज्यांची सूक्ष्म, लघु आणि मध्यम उद्योग क्षेत्रात मोठी भूमिका आहे.
दोन आठवड्यापूर्वी सरकारने ही मागणी मान्य केली आणि त्याचा मोठा लाभ निर्यातीशी संबंधित छोट्या व्यावसायिकांना होत आहे. त्यांना सुमारे 600 कोटी रुपयांचा लाभ मिळेल असा अंदाज आहे.
छोट्या आणि मध्यम उद्योगांना नवी बाजारपेठ मिळावी, रोकड कुठे अडकू नये यासाठी नवी व्यवस्था सुरु करण्यात आली आहे.
मित्रहो, सरकारने एक ऑनलाईन मंच म्हणजे सरकारी ई बाजारपेठ निर्माण केली आहे. केंद्र सरकारच्या प्रत्येक विभागाची बरीचशी खरेदी या जीईएम पोर्टल द्वारे होते हे याचे वैशिष्ट्य आहे. सुमारे 25 टक्के खरेदी छोट्या आणि आणि लघु उद्योगांकडून करावी असा नियम सरकारने केला आहे.
याचा असा लाभ झाला आहे की, आता देशाच्या कानाकोपऱ्यातल्या गावात राहणारा कोणताही छोटा उद्योगपती, कोणतीही गृहिणी, आपली उत्पादने थेट सरकारला विकू शकते. याचाच परिणाम म्हणजे या मंचाच्या माध्यमातून आतापर्यंत सुमारे साडे सोळा हजार कोटी रुपयांची उलाढाल झाली आहे. साडे सोळा हजार ही काही छोटी रक्कम नाही आणि तीही इतक्या कमी अवधीत.
मित्रहो, छोट्या उद्योगपतींसाठी, प्रक्रिया जेवढी सुलभ करता येईल तेवढी सुलभ करण्याचा सरकारचा प्रयत्न आहे. केवळ वस्तू आणि सेवा कर आणि दुसऱ्या विवरण पत्राच्या आधारावर छोट्या उद्योगपतींना बँकानी कर्ज द्यावे अशा व्यवस्थेकडे आपण वाटचाल करत आहोत.
छोट्या उद्योगपतींना बँकाकडे खेपा माराव्या लागू नयेत या विचाराने सरकारने एक पोर्टल सुरु केले आहे. या पोर्टलच्या माध्यमातून उद्योगपतींना एकोणसाठ मिनिटात एक कोटी रुपयांपर्यंतच्या कर्जाला तत्वतः मंजुरी मिळत आहे, एक तासही नव्हे तर केवळ एकोणसाठ मिनिटात.
मित्रहो, हातमाग, यंत्रमाग, हस्तकला यांच्याशी संबंधित लाखो कुटुंबांच्या कौशल्याचा प्रचार आणि त्याचा प्रसारही होत आहे. यासाठी सरकारने अनेक योजना लागू केल्या आहेत. देशभरात हाट मेळे अर्थात बाजार यासाठी व्यवस्था तर करण्यात येत आहेच, प्रदर्शनांसाठी जागतिक स्तरावरही केंद्र निर्माण केली जात आहेत. मी आधी सांगितल्याप्रमाणे अशा प्रकारच्या आयोजनातून त्यांना मोठ्या बाजारपेठेचा शोध घेण्यासाठी, निर्यात वाढवण्यासाठी, मदत होते.
बंधू-भगिनीनो, आणखी एक वारसा लाभला आहे ज्याप्रती गुजरातसहित संपूर्ण देशाचा भावनात्मक बंध जुळला आहे, हा वारसा, बापूंच्या सत्याग्र्हाशीही जोडलेला आहे आणि स्वातंत्र्य लढ्यातल्या त्याग, तप आणि बलीदानाशीही जोडलेला आहे. हा वारसा खादीचा आहे,ज्याचे केवळ स्मरणही स्वातंत्र्यलढ्यापर्यंत नेते.
म्हणूनच आमच्या सरकारने खादीला पुन्हा सर्वोच्च स्थान प्राप्त करून देण्याचा निश्चय केला आणि सरकारच्या धोरणांचा परिपाक म्हणून देशाबरोबरच, परदेशातही, खादी, फॅशनचे प्रतिक ठरली आहे. आज देशात खादीची अभूतपूर्व विक्री होत आहे.
मित्रहो, सरकार, आपणा सर्वांच्या आशा आकांक्षांची पूर्तता करण्यासाठी सर्वतोपरी प्रयत्न करत आहे. पर्यटन असो, उत्पादन असो किंवा आपले सेवा क्षेत्र असो; रोजगाराच्या करोडो संधी गेल्या साडेचार वर्षात निर्माण झाल्या आहेत. मेक इन इंडिया आज जागतिक नाममुद्रा ठरले आहे.
बंधू-भगिनीनो, देशवासीयांच्या विश्वासाचे बळ पाठीशी आहे म्हणूनच आता विकासाची गती थांबणार नाही. जवान असोत, शेतकरी असोत किंवा युवक, प्रत्येकाच्या स्वप्नातला नव भारत समोर आहे. नकारात्मकता टाळून आपण सकारात्मकता आणि प्रामाणिक प्रयत्न करण्याची गरज आहे. या दिशेने आम्ही आगेकूच करत असताना मी सर्व व्यापारी वर्गाला खूप खुप शुभेच्छा देतो.
आज दुपारी मी आलो, हा माझा चौथा कार्यक्रम आहे. गांधीनगरमधे एका आंतरराष्ट्रीय व्यापार प्रदर्शनाचे उद्घाटन केले. आता अहमदाबादचा गौरव, गुजरातचा गौरव, सरदार वल्लभ भाई रुग्णालय – आधुनिक रुग्णालय, उत्तम रुग्णालयाचे लोकार्पण करण्याची संधी प्राप्त झाली. या साबरमती नदीच्या किनारी एक बालक अभ्यास करत असे, ज्याने विज्ञान आणि तंत्रज्ञानाच्या क्षेत्रात देशाचे नाव जगात उज्वल केले, अंतराळ क्षेत्रात भारताचे स्थान निर्माण केले, अशा या धरतीचे सुपुत्र, या शहराचा गौरव, देशाची शान, डॉक्टर विक्रम साराभाई यांच्या प्रतिमेचे लोकार्पण करण्याची संधी मला मिळाली आहे.
हे वर्ष, डॉक्टर विक्रम साराभाई यांचे जन्म शताब्दी वर्ष आहे आणि विक्रम साराभाई यांच्या जन्म शताब्दी वर्षात गुजरात मधल्या बालकांमधे, विज्ञानाची रुची निर्माण करणे, वैज्ञानिक प्रवृत्तीकडे त्यांचा ओढा वाढवणे हीच त्यांना सर्वात मोठी श्रद्धांजली ठरेल असे मला वाटते. इथे पहिले तर, विक्रम साराभाई स्वतः बसले असून आपले अध्ययन कार्य करत आहेत असे वाटते. कलेच्या दृष्टीनेही उत्तम जागा या नदी किनाऱ्याची शान वाढवत आहे. आज मला याचे उद्घाटन करण्याची संधी मिळाली याचा मला आनंद आहे.
आज या शॉपिंग फेस्टिवलचा प्रारंभ होत आहे. अशा वेळी मी गुजरात सरकारला, अहमदाबादला आणि शैलेश भाई पटवारी यांच्या सारख्या मित्रांना आग्रह करू इच्छितो की दर वर्षी एक निश्चित कार्यक्रम ठरवला जाऊ शकतो का ? दर वर्षी त्याच वेळी, आपण पाहिले असेल, जगभरात अशा प्रकारचे शॉपिंग फेस्टिवल खूपच लोकप्रिय ठरले आहेत.
ज्यांनी न्यूयॉर्कचा शॉपिंग फेस्टिवल पाहिला असेल, त्याच्या बरोबर एक कार्यक्रम जोडला गेला आहे, त्याला मेसेज डे परेड म्हणतात, तो खूपच लोकप्रिय ठरला आहे. सारे व्यापारी आपापल्या वस्तू या माध्यमातून पुढे आणतात. मेसेज डे परेड पाहण्यासाठी जगभरातून लोक येतात.
आपणही एक तारीख निश्चित करून आपली सारी उत्पादने, मग ती गावातला गरीब छोटा शिल्पकार बनवत असू दे, त्याला प्रतिष्ठा मिळावी आणि मेसेज परेड मधे सर्वांचा सहभाग असावा, एक मोठा फेस्टिवल म्हणून हा लोकप्रिय ठरावा आणि दुसऱ्या दिवशी फेस्टिवलला सुरवात व्हावी.
शैलेश भाई आणि त्यांच्या चमूने या दिशेने कामाला लागावे असे मला वाटते. युवकांनी मोठ्या उत्साहाने याचे आयोजन केले आणि मला विश्वास आहे की हा फेस्टिवल ते अधिक पुढे नेतील.
माझा दुसरा आग्रह आहे की, एका काळात गुजरातची छबी काय होती एक सामान्य व्यापारी अशी आपली ओळख होती. व्यापारीही कसा तर एका ठिकाणाहून माल घेऊन दुसऱ्या जागी विकणे आणि आपल्या मेहनतीची जी दलाली मिळेल ती घेणे. अशा पद्धतीने तो आपला कारभार चालवत असे. त्यानंतर हळू-हळू आज गुजरात, उत्पादक राज्य बनले आहे.
व्यापारी राज्यावरून, उत्पादक राज्य बनणे, गुजरातच्या खूप प्रदीर्घ, सफल प्रवासाचा परिपाक आहे. ही ताकद जाणत गुजरात आज एक प्रकारे जागतिक समुदाय आहे. प्रत्येक जिल्ह्यातले, तालुक्यातले, जवळच्या गावातले एखादे तरी कुटुंब परदेशात जाऊन राहत असते, त्या कुटुंबाला जगाची माहिती असते.
गुजरातचा व्यापारी 200,400 वर्षापूर्वी, छोट्या छोट्या होड्यातून जगात आपला माल विकण्याचे सामर्थ्य बाळगून होता. मी एकदा अस्तराखान या ठिकाणी गेलो, रशियातले एक ठिकाण आहे, एक राज्य आहे. तिथल्या उत्तम दुकानांना, उत्तम मॉलला मोठ्या आग्रहाने त्याचे नाव ओखा ठेवले जाते. आपल्या द्वारकेजवळ ओखा आहे ते ओखा. का? 400 वर्षापूर्वी आपले व्यापारी तिथे जात असत आणि ज्या मालाची गौरवाने विक्री करत असत तेव्हा हे ओखा मधून आले आहेत असे मानले जात असे. आता अनेक पिढ्या गेल्या मात्र ओखा ब्रान्ड लागला म्हणजे माल एकदम उत्तम, ही आपल्या लोकांची परंपरा आहे.
गुजरात आणि गुजरातच्या धरतीवर काम करणाऱ्या प्रत्येकाने जागतिक व्यापारात आपले स्थान निश्चित केले पाहिजे. आपली निर्यात कशी वाढेल ? याचे उद्दिष्ट निश्चित करावे, या छोट्या छोट्या बाबींची बाजारपेठेत मोठी ताकद असते. छोट्या छोट्या हस्तकला, छोटे छोटे भाग, यांच्यासाठी एक मोठी बाजारपेठ असते. याचा लाभ आपण घेतला तर गुजरातसाठी नवी संधी निर्माण होईल. गुजराती समाजासाठी अज्ञाताचे भय नाही, कुठेही, कोणी ना कोणी तरी परिचित आहे.
आपण प्रयत्न करावा, सामायिक प्रयत्न करावा, प्रोत्साहनाचा लाभ घेत जगाच्या बाजारपेठेत आपला दबदबा निर्माण करावा, या अपेक्षेने आज पुन्हा एकदा अहमदाबाद, बदललेल्या अहमदाबादमधे हे काम आखले आहे. या शॉपिंग फेस्टिवलमध्ये जास्तीत जास्त लाभ घेण्याचे आवाहन मी ग्राहकांना करतो. अहमदाबादी याचा फायदा नक्कीच घेतील याचा मला विश्वास आहे. डिस्काउंटची खबर ही मोठी असते आणि त्यातही लॉटरीचा नंबर म्हणजे दुहेरी लाभ. अहमदाबादवासी, गुजरातची जनता आणि परदेशी अतिथींनाही या संधीचा लाभ घेण्याचा आग्रह करतो.
पुन्हा एकदा शुभेच्छा देतो, खूप खूप धन्यवाद.
B.Gokhale/N.Chitale/D. Rane
(Visitor Counter : 95