पंतप्रधान कार्यालय
उत्तरप्रदेश, वृंदावन मधील अक्षय पात्र फाउंडेशन तर्फे आयोजित तीनशे कोटींव्या भोजनथाळी कार्यक्रमाप्रसंगी पंतप्रधानांचे भाषण
नवी दिल्ली, 11 फेब्रुवारी 2019
बंधू आणि भगिनींनो, मला यायला उशीर झाला त्यासाठी मी तुमची माफी मागतो. सर्वात आधी मी बालगोपळ नंदलालच्या या धरतीवरून मी तुम्हा सर्वांना प्रणाम करतो.
भगवान कृष्णाच्या भूमीवर संपन्न होत असलेल्या या पवित्र कार्यक्रमाचे आपण आज साक्षीदार होत आहोत. यावेळी मी तुमच्या समोर भगवत गीतेतील एक श्लोक म्हणू इच्छितो. दातव्य मिति यद्दानम् दीयते नुपकारिणे ।देशे काले च पात्रे च तद्दानं सात्त्विकं स्मृतम्॥ याचा अर्थ असा की, कोणत्याही उपकाराच्या भावनेशिवाय, योग्य ठिकाणी योग्य वेळी योग्य व्यक्तीला जे दान दिले जाते त्याला सात्विक दान म्हणतात.
अक्षय पात्र संस्था गेल्या 18 वर्षांपासून देशातील मुलांना पोषक आहार देऊन हे सात्विक दान करत आहे. यासाठी तुम्हा सर्वांना खूप खूप शुभेच्छा.
मित्रांनो, थोड्या वेळाने मी आता इथे काही मुलांना स्वतःच्या हाताने जेवण वाढणार आहे. इथे जितकी ताटं वाढली जातील त्यापैकी एक ताट जे तीनशे कोटी या संख्येचे असणार आहे. 1500 मुलांपासून सुरू झालेली ही मोहीम आता या मोहिमेत 17 लाख मुलं सहभागी होत आहेत.
अटलजींच्या सरकारच्या कार्यकाळात या कार्यक्रमातील पहिलं ताटं वाढण्यात आलं होतं आणि आज मला तीनशे कोटींव ताट वाढण्याची संधी मिळत आहे याचा मला आनंद होत आहे.
मित्रांनो, तुम्ही ही असाधारण सेवा, अतुलनीय समर्पण करत आहात. हे आपले हजारो वर्षांचे संस्कारच आहेत. सेवा आणि समर्पण हे कुठल्याही सन्मानासाठी केले जात नाहीत हे मला माहीत आहे परंतु तुमच्या या प्रयत्नांना नुकतीच देशात एक ओळख मिळाली आहे.
लाखो मुलांना माध्यान्ह भोजन देण्यासाठी अक्षय पात्र फाउंडेशन ला गांधी शांती पुरस्कार देण्यात आला. याशिवाय स्वामी मधूपंडित दास यांना पद्मश्री पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. यासाठी तुम्हा सर्वांचे अभिनंदन.
मित्रांनो, स्वातंत्र्याच्या पूर्वीपासूनच शाळांमध्ये माध्यान्ह भोजनाची परंपरा होती. याचे कारण म्हणजे गुलामगिरीचा खूप मोठा कालखंड, स्रोतांचा अभाव, उच्च कोटीची गरिबी आणि लोकांना अन्नासाठी करावा लागणार संघर्ष. याचा नाकारात्मक परिणाम आपल्या मुलांवर झाला. आता बदलेल्या परिस्थितीत मुलांना सकस आहारासोबतच पुरेसे आणि चांगले अन्न दिले जात आहे. या कामात अक्षय पात्र फाउंडेशनशी निगडित सर्व व्यक्ती मदत करत आहेत.
मित्रांनो, एका मजबूत इमारतीसाठी ज्याप्रकारे मजबूत पाया गरजेचा असते त्याचप्रमाणे शक्तिशाली नवं भारतासाठी आरोग्यदायी बालपण आवश्यक आहे. जर देशाचं बालपण कमकुवत राहील तर विकास धीम्या गतीने होईल. जन्माआधी आणि मुलं जन्माला आल्यानंतर मुलांच्या खाण्या पाण्यावर लक्ष दिले पाहिजे जेणेकरून भविष्यात त्यांना आरोग्याशी निगडित समस्या होणार नाहीत.
भगवत गीतेत सांगितले आहे, युक्ताहारविहारस्य युक्तचेष्टस्य कर्मसु। युक्तस्वप्नावबोधस्य योगो भवति दुःखहा॥ याचा अर्थ ज्याचे भोजन, विचार आणि वागणूक संतुलित असते, जो वेळेवर झोपतो आणि उठतो, ध्यान धारणेचा मार्ग त्याची सर्व दुःख समाप्त करतो. याच भावनेने मुलांना आरोग्यदायी जीवन प्रदान करण्यासाठी केंद्र सरकार मागील 55 महिन्यांपासून माता आणि मुलांच्या पोषण आहारावर काम करत आहे.
मित्रांनो, मुलांच्या पोषणासाठी केंद्र सरकार काम करत आहे. मुलांचे बालपण बळकट करण्यासाठी सुरक्षा कवच तयार करत आहे, यातील तीन महत्वाचे पैलू आहेत- पोषण; भोजन, लसीकरण आणि स्वछता. अक्षय पात्रशी निगडित तुम्ही सर्व हे कवच मजबूत करण्यासाठी सरकारच्या प्रयत्नांना पाठबळ देत आहात याचा मला आनंद आहे.
मित्रांनो, आरोग्याचा थेट संबंध पोषणाशी आहे, अन्न पाण्याशी आहे. जर आपण हे पोषण अभियान प्रत्येक माता आणि बालकापर्यंत पोहोचवले तर त्यांचे आयुष्य वाचेल. याच विचाराने केंद्र सरकारने गेल्या वर्षी राजस्थानमधून झुंझुण येथून राष्ट्रीय पोषण अभियानाला सुरवात केली आणि याचे गांभीर्य लक्षात घेत सप्टेंबर 2018 हा पूर्ण महिना या अभियानासाठी समर्पित केला होता.
मित्रांनो, पोषण व्यवस्था, स्वछता, लसीकरण या सगळ्याच्या आधीदेखील विचार केला होता. स्वातंत्र्यानंतर यासाठी अनेक कार्यक्रम राबवण्यात आले परंतु अपेक्षित यश मिळाले नाही. आपल्याहून कमी स्रोत असलेले देश देखील आपल्या पुढे गेले. 2014 पासून आम्ही यासगळ्यासाठी नवीन धोरण आखून त्यावर काम करायला सुरुवात केली. लसीकरण अभियान मिशन मोडवर राबवण्याचा निर्णय घेतला, मिशन इंद्रधनुष अंतर्गत, देशातील प्रत्येक मुलापर्यंत पोहचण्याचे लक्ष्य निर्धारित केले.
मित्रांनो, या अभियानांतर्गत आतापर्यंत देशातील अंदाजे 3 कोटी 40 लाख मुलं आणि अंदाजे 90 लाख गर्भवती महिलांचे लसीकरण झाले आहे. संपूर्ण लसीकरणाचे लक्ष्य लवकरच पूर्ण होईल.
मित्रांनो, आम्ही लसीकरण अभियानाला गती देऊ त्यात लसींची संख्या देखील वाढवली आहे. आधीच्या कार्यक्रमात 5 लसींची संख्या वाढवली आहे, ज्यात इंसेफेलाइटिस म्हणजेच जपंक ज्वराचा देखील समावेश आहे. ज्याचा सर्वात जास्त धोका उत्तरप्रदेश मध्ये दिसून आला होता. मुलांना आता एकूण 12 लसी दिल्या जातात.
मिशन इंद्रधनुष साठी भारताच्या प्रयत्नांचे जगभरातून कौतुक केले जाते याचा मला आनंद आहे. एका प्रसिद्ध वैद्यकीय नियातकालिकाने नुकतीच या कार्यक्रमाची निवड जगातील 12 सर्वोत्तम कार्यक्रमात केली आहे.
मित्रांनो, मिशन इंद्रधनुष असो किंवा मग प्रधानमंत्री सुरक्षित मातृत्व अभियान या सगळ्याच्या माध्यमातून मुलं आणि गर्भवती महिलांचे आरोग्य, सुरक्षित गर्भ आणि त्यादरम्यान सकस आहारासाठी सहा हजार रुपयांचे आर्थिक सहाय्य दिले जात आहे.
मित्रांनो, मुलांच्या सुरक्षा कवचातील महत्वपूर्ण पैलू आहे स्वछता. पाच वर्षाखालील मुलांना अतिसारचा धोका सर्वाधिक संभवतो. स्वच्छ भारत अभियानाच्या माध्यमातून हा धोका दूर करण्याचा विडा आम्ही उचलला आहे. स्वच्छ भारत अभियान आणि शौचालयाच्या वापरामुळे अंदाजे 3 लाख लोकांचे आयुष्य वाचू शकते अशी शक्यता गेल्यावर्षी प्रसिध्द झालेल्या एका आंतरराष्ट्रीय अहवालात व्यक्त केली आहे. ही स्वच्छतेची ताकद आहे ज्यामुळे कोणत्याही खर्चाशिवाय गरिबांचे आयुष्य वाचू शकते.
यावर्षी कुंभ मेळा हा स्वच्छतेसाठी ओळखला जाईल असं मला आता योगीजींनी सांगितलं. शेकडो वर्षांपासून कुंभ मेळ्यातून सामाजिक संदेश दिला जायचा, यावर्षी स्वच्छतेचा संदेश देण्यात मोठे यश मिळाले आहे. याआधी देशातील किंवा जगभरातील वृत्तपत्रांमध्ये कुंभ मेळ्याची चर्चा ही इथे येणाऱ्या नागा साधूंविषयी असायची यावर्षी पहिल्यांदा न्यूयॉर्क टाइम्सने कुंभ मेळ्यातील स्वच्छतेविषयी एक अहवाल प्रसिद्ध केला.
अक्षय पात्र संस्थेने देखील शाळांमध्ये स्वछतेविषयी जनजागृती पसरवण्यासाठी स्वच्छ विदयार्थी, स्वच्छ शाळा असे अभियान सुरू केले आहे, यासाठी तुम्हाला अनेक शुभेच्छा.
मित्रांनो, याआधी जेव्हा मुलांच्या आरोग्याविषयी, त्यांच्या जेवणाविषयी बोललं जायचं तेव्हा आईचे दुःख तिचा त्रास याकडे दुर्लक्ष केलं जायचं. गरीब कुटुंबातील महिलांना चुलीवर जेवण बनवायला लागायचे. गेल्या साडे चार वर्षात आम्ही ही परिस्थिती बदलण्याचा प्रयत्न केला आहे. उज्वला योजनेअंतर्गत देशभरात सव्वा सहा कोटींहून अधिक गॅस जोडणी देण्यात आली आहेत. यामुळे आई आणि मुलाला धुरापासून होणाऱ्या त्रासापासून मुक्ती मिळाली आहे तसंच आता तिचा वेळ देखील वाचत आहे.
मित्रांनो, अजून एक आई आहे जी देशातील मुलांना, आपल्याला सतत पोषक आहार देत आहे आज या गोकुळच्या भूमीवरून मी तिला धन्यवाद देऊ इच्छितो. ही माता आहे.. गोमाता. ह्या गोमातेने दूध, दही लोण्याने आपल्या बाळ-गोपाळांचे पोषण केले आहे.
मित्रांनो, गाय आपली संस्कृती, परंपरा आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेचा महत्वपूर्ण भाग आहे. इथे मथुरेत गोसेवेची समृद्ध परंपरा आहे.
मित्रांनो, गोकुळाच्या देशाच्या या भावनेचा विस्तार करत पशुधनाचे आरोग्य अधिक चांगले करण्यासाठी आमच्या सरकारने राष्ट्रीय गोकुळ अभियान सुरू केले आहे. याचा अधिक विस्तार करण्याच्या उद्देशाने यावर्षीच्या अर्थसंकल्पात राष्ट्रीय कामधेनू आयोग स्थापन करण्याचा निर्णय घेण्यात आला आहे. या आयोगांतर्गत 500 कोटी रुपयांची तरतूद करण्यात आली आहे.
मित्रांनो, गुराखी कुटुंबांच्या मदतीसाठी आता बँकांचे दरवाजे उघडण्यात आले आहेत. पीक कर्जाप्रमाणे गुरख्यांना देखील किसान क्रेडिट कार्ड अंतर्गत बँकेकडून तीन लाख रुपयांचे कर्ज दिले जाईल. सरकारच्या या पावलामुळे देशातील दुग्ध उद्योगाचा विस्तार होईल ज्यामुळे गुरख्यांचे उत्पन्न वाढून त्यांचे जीवन सुकर होईल.
मित्रांनो, पशुपालनाचे काम करणाऱ्यांसोबतच देशाला अन्नधान्य पुरवणारा आपला अन्नदाता, शेतकरी यांच्यासाठी देखील सरकारने पंतप्रधान शेतकरी सन्मान योजना तयार केली आहे. या योजनेचा सर्वाधिक लाभ उत्तरप्रदेश मधील शेतकऱ्यांना होणार आहे कारण इथे अधिकांश शेतकऱ्यांकडे दोन एकर किंवा पाच एकरहून कमी जमीन आहे. या सर्व कुटुंबांच्या बँक खात्यात केंद्र सरकार दरवर्षी थेट सहा हजार रुपये जमा करणार आहे. दोन-दोन हजारांच्या तीन हप्त्यांमध्ये ही रक्कम शेतकरी कुटुंबांना मिळेल.
मित्रांनो, आपला अन्नदाता आज विक्रमी उत्पादन घेत आहे; आणि तुमच्यासारखे समर्पित कार्यकर्ते हे अन्नधान्य मुलांपर्यंत पोहचवून देशाचा पाया सशक्त करण्याचे काम करत आहेत.
तुमच्या या प्रयत्नांसाठी मी तुमचे अभिनंदन करतो, हे प्रयत्न मी पासून आम्ही पर्यंतच्या प्रवासाचे एक उत्तम उदाहर आहे. मी चे रूपांतर जेव्हा आम्ही मध्ये होते तेव्हा आपण समाजाचा विचार करायला सुरुवात करतो, विचारांची व्याप्ती वाढते. आम्ही हा विचार आपल्या देशाला, आपल्या संस्कृतीला आणि आपल्या परंपरेला व्यक्तिहून अधिक महत्वाचे स्थान मिळवून देतो.
मित्रांनो, नवं भारत देशाच्या याच संस्कारांना बळकट करणार आहे. सबका साथ सबका विकास हाच नवं भारताचा मार्ग आहे. तुमच्या या सेवाभावनेसाठी तुमचे पुन्हा एकदा अभिनंदन. तुमची ही सेवाभावना अशीच अक्षय रहावी या सदीच्छेसह खूप खूप धन्यवाद!
B.Gokhale/S.Mhatre/P.Malandkar
(Visitor Counter : 73