आदिवासी विकास मंत्रालय
कोविड-19 मुळे निर्माण झालेल्या परिस्थितीच्या पार्श्वभूमीवर आदिवासींना आधार देण्यासाठी निम्न वनउत्पादनांच्या खरेदीला गती देण्यास सरकारने राज्यांना सांगितले
राज्यांद्वारे खरेदी उपक्रमांच्या अहवालासाठी ट्रायफेडने सुरु केला ऑनलाइन देखरेख डॅशबोर्ड
नवी दिल्ली, 3 मे 2020
निम्न वन उत्पादन गोळा करण्याचा हा हंगाम असल्याने आदिवासी व्यवहार मंत्रालयाने सर्व राज्यांना सल्ला दिला आहे की कोविड-19 ने निर्माण झालेल्या परिस्थितीच्या पार्श्वभूमीवर निम्न वन उत्पादनांच्या खरेदीची कामे जलदगतीने करावीत.
निम्न वन उत्पादनांच्या खरेदीची प्रक्रिया राज्यांनी सुरू केली असून 10 राज्यांत कामकाज सुरू झाले आहे. आर्थिक वर्ष 2020-21 मध्ये आत्तापर्यंत 20.30 कोटी रुपये किमतीची खरेदी करण्याचे काम हाती घेण्यात आले आहे. कोविड-19 महामारीच्या पार्श्वभूमीवर आदिवासी व्यवहार मंत्रालयाने 1 मे 2020 रोजी केलेल्या वन उत्पादनांच्या 49 वस्तूंच्या सुधारित किमान आधारभूत किमतीच्या घोषणेनंतर निम्न वन उत्पादनांच्या एकूण खरेदीला आणखी वेग येईल.
निम वन उत्पादनाच्या खरेदीसाठी राज्यस्तरावर राबविल्या जाणाऱ्या उपक्रमांची माहिती देण्यासाठी ऑनलाइन देखरेख डॅशबोर्ड तयार केला गेला आहे. त्यास वन धन मॉनिटर डॅशबोर्ड असे म्हटले जाते, प्रत्येक पंचायत आणि वन धन केंद्राकडे एकतर मेल किंवा मोबाइलद्वारे माहितीच्या देवाणघेवाणीसाठी तयार केलेल्या “ट्रायफेड ई- संपर्क सेतु” चा तो एक भाग आहे. ट्रायफडने  1 लाख खेडी, जिल्हा व राज्यस्तरीय भागीदार, संस्था आणि बचत गटांना जोडण्याचा प्रस्ताव दिला आहे. राज्य कार्यान्वयन संस्थांनी त्यांच्या राज्यांमधील कामाच्या प्रगतीच्या अनुषंगाने डॅशबोर्ड अद्ययावत करणे सुरू केले आहे.
हाट बाजारपेठेतून निम्न वन उत्पादनांच्या खरेदीसाठी राज्यांनी वन धन केंद्रे त्यांचे प्राथमिक खरेदी एजंट म्हणून नेमले आहेत. प्रधान मंत्री वन धन कार्यक्रमांतर्गत वन धन केंद्रांनी 1.11 कोटी रुपये किमतीची 31.35 मेट्रिक टन किरकोळ वन उत्पादनांची खरेदी केली आहे. 21 राज्ये आणि एका केंद्रशासित प्रदेशात 1126 वन धन विकास केंद्रांना मंजुरी मिळाली आहे ज्यात 3.6 लाख आदिवासी लाभार्थी उद्योजकतेच्या वाटेवर आहेत.
वन धन केंद्रे ही योजना देशातील आदिवासी बहुल अशा 22 राज्यात कार्यरत आहे आणि देशातील जवळपास 1.1 कोटी आदिवासी कुटुंबांना फायदेशीर ठरण्याची क्षमता या योजनेत आहे.
‘आदिवासी उत्पादनांच्या विकासासाठी आणि विपणनासाठी संस्थात्मक समर्थन’ या योजनेत किमान आधारभूत किंमत घटक आणि मूल्यवर्धित घटक आहेत आणि आदिवासी जमातींचे उत्पन्न वाढविणे आणि त्यांच्यातील उद्यमशीलतेला प्रोत्साहन देणे हा या योजनेचा उद्देश आहे. आदिवासी जमातींना अधिक मोबदल्याच्या किंमती सुनिश्चित करण्यासाठी आदिवासी व्यवहार मंत्रालयाने निम्न वन उत्पादनांसाठी किमान आधारभूत किमतीची सुधारित किंमत यादी 01 मे 2020 रोजी जारी केली आहे. कोविड-19 च्या संकट काळात जीवनशैलीवर परिणाम झालेल्या वन उत्पादन गोळा करणाऱ्या आदिवासींना फायदा व्हावा म्हणून एमएफपी प्राइसिंग सेल आणि मुख्य एमएफपी-समृद्ध राज्यांशी सल्लामसलत केल्यानंतर हे केले गेले. सुधारित किंमतींमुळे वन उत्पादन गोळा करणाऱ्या आदिवासींना आवश्यक तो आधार मिळेल आणि राज्यांतील किरकोळ वन उत्पादनांच्या खरेदीच्या कामांना चालना मिळेल. किरकोळ वन उत्पादनांसाठी सुधारित किंमती पुढीलप्रमाणे आहेत –
1 चिंच )  31 - 36
2 जंगली मध  195 - 225
3 डिंक Gum Karaya  98 - 114
4 करंज बिया Karanj seed  19 - 22
5 Sat seed  20 - 20
6 मोह बिया Mahua seed  25 - 29
7 साल पाने Sal leaves  30 - 35
8 चारोळी रोपे बियांसह Chironji pods with seeds (Buchananial lanzan 109 - 126
9 आवळा Myrobalan  15 - 15
10 a. लाख Rangeeni Lac 130 - 200
10 b. लाख Kusumi Lac 203 - 275
11 Kusum seeds  2023
12 कडुनींब Neem seeds 23 - 27
13 Puwad seeds 14 - 16
14 बेहेडा Baheda  17 - 17
15 झाडूचे गवत Hill Broom Grass  30 - 50
16 वाळलेली शिकेकाई Dry Shikakai Pods  43 - 50
17 बेल Bael pulp   27 -30
18 नागरमोथा Nagarmotha  27 - 30
19 शतावरी Shatavari Roots   92 - 107
20 मधुनाशिनी Gudmar / Madhunashini  35 - 41
21 कल्मेघ Kalmegh  33 - 35
22 चिंच  Tamarind   54 - 63
23 गुग्गुळ Guggul  700 - 812
24 मोह फुले Mahua Flowers   17 - 30
25 तमालपत्र Tejpatta   33 -40
26 जांभूळ  Jamun dried seeds  36 - 42
27 वाळलेला आवळा Dried Amla pulp   45 - 52
28 बिब्बा Marking Nut  8 - 9
29 रिठा Soap Nut   12 - 14
30 बहावा Bhava seed/  1 l 13
31 अर्जुन साल Arjuna Bark  18 - 21
32 कोकम  Kokum   25 - 29
33 गुळवेल Giloe  21 - 40
34 अश्वगंधा Kaunch seed  18 - 21
35 किराईत Chirata  29 - 34
36 वावडिंग Vaybidding / Vavding  81 - 94
37 धायटी Dhavaiphool dried flowers  32 - 37
38 Nux Vomica  36 42
39 तुळस Ban Tulsi Leaves   19 - 22
40 Kshirni  30 - 35
41 बकुळ Bakul   40 - 46
42 कुटज Kutaj   27 31
43 Noni / Aal   15 17
44 Sonapatha/ Syõnak pods  18 21
45 Chanothi seeds  39 45
46 Kalihari   27 31
47 Makoi   21 24
48 Apang plant  24 28
49 Sugandhmantri roots/ tubers  33 38
सुधारित किंमत खालीलप्रमाणे
वाढीव किंमत वस्तू
0%-5% 0
5%-10% 1
10%-15% 10
15%-20% 30
>20% 6
एकूण 50 उत्पादने 
गिलो, मोह फुले, गवत आणि लाख  यांच्या किमतीमध्ये सर्वाधिक सुधार केला आहे तर साल बियाणे, बेहेडा आणि आवळ्याचे दर कायम आहेत.
G.Chippalkatti/V.Joshi/P.Malandkar
सोशल मिडियावर आम्हाला फॉलो करा@PIBMumbai /PIBMumbai /pibmumbai pibmumbai[at]gmail[dot]com
(