वस्त्रोद्योग मंत्रालय
वस्त्रोद्योग क्षेत्रातल्या रोजगाराच्या संधी
भारतातले,वस्त्रोद्योग क्षेत्र,देशात रोजगाराच्या संधी पुरवण्याचा सर्वात मोठा स्त्रोत आहे. हे क्षेत्र साडेचार कोटी पेक्षा जास्त लोकांना प्रत्यक्ष तर 6 कोटी लोकांना संलग्न क्षेत्रात रोजगार पुरवते यामध्ये मोठ्या प्रमाणात महिला आणि ग्रामीण जनतेचा समावेश आहे. विविध योजना आणि सार्वजनिक कार्यक्रम याप्रमाणे –
- 2016-2022 या काळासाठी वस्त्रोद्योग क्षेत्राचे तंत्रज्ञान आणि यंत्र सामग्री अद्ययावत करण्यासाठी 17,822 कोटी रुपये खर्चाची सुधारित तंत्रज्ञान अद्ययावत निधी योजना राबवण्यात येत आहे. यातून 1 लाख कोटी रुपयांची गुंतवणूक आकर्षित होणार असून 2022 पर्यंत वस्त्रोद्योग क्षेत्रात रोजगार निर्मिती होईल.
- एकत्मिक वस्त्रोद्योग पार्क योजने अंतर्गत, पायाभूत सुविधा आणि रोजगार निर्मितीसाठी, वस्त्रोद्योग पार्क उभारण्यासाठी केंद्र सरकार 40 कोटी रुपयांच्या मर्यादेसह 40% अनुदान पुरवत आहे. 59 वस्त्रोद्योग पार्कना मंजुरी देण्यात आली असून अंमलबजावणीच्या विविध टप्प्यावर यांचे काम आहे. पूर्णपणे कार्यान्वित झाल्यानंतर 5909 वस्त्रोद्योग युनिट येऊन 3,61,093 व्यक्तींसाठी रोजगार निर्मिती होईल अशी अपेक्षा आहे.
- विणणे आणि विणलेली वस्त्रे समूह उत्पादनांना चालना देण्यासाठीची विकास योजना सुमारे 24 लाख लोकांना रोजगार पुरवते.
- या कार्यक्रमाव्यतिरिक्त केंद्र सरकार यंत्रमाग क्षेत्रात गुंतवणूक, उत्पादन, रोजगार निर्मिती यासाठी देशाच्या ग्रामीण भागात रोजगार निर्मितीकरिता सिल्क समग्र, ईशान्य क्षेत्र वस्त्रोद्योग प्रोत्साहन योजना, राष्ट्रीय हस्तकला विकास कार्यक्रम आणि राष्ट्रीय हातमाग विकास कार्यक्रम यासारख्या विविध योजनांची अंमलबजावणी करत आहे.
कच्या कापसाच्या ब्रांडिंगसाठी विशिष्ठ योजना नाही मात्र सरकारने उच्च दर्जाच्या हातमाग उत्पादनासाठी भारतीय हातमाग ब्रांड सुरु केला आहे. पर्यावरणावर प्रतिकूल परिणाम न होता झिरो डीफेक्ट, झिरो इफेक्ट सह पारंपारिक डिझाईनसह ही उत्पादेन आहेत. यांची सुरवात झाल्यापासून184 उत्पादन श्रेणीसाठी 1590 नोंदणी जारी करण्यात आल्या आहेत.
याशिवाय स्कील इंडिया आणि मेक इन इंडिया उपक्रम अंतर्गत केंद्र सरकारने अनेक उपक्रम हाती घेतले आहेत-
समर्थ – वस्त्रोद्योग क्षेत्रात क्षमता वृद्धी आणि 10 लाख युवकांच्या कौशल्य विकासाचे उद्दिष्ट ठेवणारा, संघटीत क्षेत्रात कताई आणि विणणे वगळता वस्त्रोद्योगाच्या संपूर्ण मूल्यसाखळीतला रोजगार केन्द्री कार्यक्रम. समर्थ मध्ये प्रशिक्षकांचे प्रशिक्षण, आधार वर आधारित बायोमेट्रिक उपस्थिती प्रणाली, प्रशिक्षण कार्यक्रमाचे सीसीटीव्ही मुद्रण, हेल्प लाईनसह समर्पित कॉल सेंटर, मोबाईल ऐप आधारित व्यवस्थापन माहिती यंत्रणा आणि प्रशिक्षण प्रक्रियेवर ऑनलाईन देखरेख यांचा समावेश आहे.
या योजने अंतर्गत 18 राज्य सरकारांना पारंपारिक आणि संघटीत क्षेत्रात प्रशिक्षण कार्यक्रमासाठी 3.6 लाख लाभार्थींना प्रशिक्षणाचे उद्दिष्ट देण्यात आले आहे. मंत्रालयाच्या क्षेत्रीय संघटनांना 43,000 लाभार्थींना पारंपारिक क्षेत्रात कौशल्य आणि कौशल्य अद्ययावत करण्याचे प्रशिक्षण देण्याचे उद्दिष्ट देण्यात आले आहे.
- तांत्रिक वस्त्रोद्योग उपक्रमा अंतर्गत वस्त्रोद्योग क्षेत्रातल्या कामगारांसाठी मोठ्या प्रमाणात रोजगार निर्मितीची शक्यता निर्माण करण्यात आली आहे. सध्याच्या 16 लाखावरून 2024 पर्यंत ही संख्या 23 लाखावर जाण्याची शक्यता आहे. या उपक्रमामुळे 2024-25 पर्यंत 40 अब्ज डॉलर्सची बाजारपेठ साध्य करण्यासाठी मदत होणार आहे. सध्या हा स्तर 19 अब्ज डॉलर्स आहे.
- याशिवाय केंद्र सरकार हातमाग आणि हस्तकला क्षेत्रात कौशल्य विकासासाठी प्रशिक्षण पुरवत आहे.उत्तम दर्जाच्या उत्पादनासाठी,विणणे, डिझाईन, डाय, प्रिंटींग यासाठी कारागिरांना प्रशिक्षण पुरवण्यात येत आहे.
- केंद्रीय वस्त्रोद्योग मंत्री स्मृती झुबीन इराणी यांनी आज राज्यसभेत लेखी उत्तरात ही माहिती दिली.
M.Chopade/N.Chitale/P.Kor