पंतप्रधान कार्यालय
देशभरातील आशा,एएनएम आणि अंगणवाडी कार्यकर्त्यांसोबत पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी साधलेला संवाद
तुमच्यासोबत थेट संवाद साधण्याचा हा अशाप्रकारचा पहिलाच प्रयत्न आहे. आणि मला असं सांगण्यात आलं आहे की देशातल्या जवळपास प्रत्येक गटातल्या आशा, अंगणवाडी कार्यकर्त्या आणि सुईणी या संवादात सहभागी होण्यासाठी जमल्या आहेत. तुम्ही सगळया जणी राष्ट्रनिर्मितीच्या कामातल्या अग्रगण्य सैनिक आहात. तुमच्याशिवाय देशात निरोगी मातृत्वाची कल्पनाही करणे अशक्य आहे. तुम्ही सगळ्या जणी देशाचा पाया आणि देशाचे भवितव्य मजबूत करण्याच्या कार्यात अत्यंत महत्वाची भूमिका निभावत आहात याचा मला विशेष आनंद आहे.
देशातली प्रत्येक माता आणि प्रत्येक बालकाचे सुरक्षा कवच अधिकच सुदृढ आणि अभेद्य करण्याची जबाबदारी तुम्ही आपल्या खांद्यावर घेतली आहे. या सुरक्षा कवचाचे तीन पैलू आहेत. पहिला पैलू, पोषक आहार, दुसरा पैलू लसीकरण आणि तिसरा पैलू आहे स्वच्छता. याविषयी आधी लोकांना माहित नव्हते किंवा आधी या योजना तयार झाल्या नाहीत, असे अजिबात नाही.
या सगळ्या बाबी लक्षात घेऊन स्वातंत्र्यानंतर अनेक कार्यक्रम राबवले गेले, मात्र त्यातून म्हणावे तसे यश मिळाले नाही. भारतापेक्षा कमी विकसित, स्त्रोत आणि मनुष्यबळाची कमतरता असणारे लहान लहान देशही या विषयात भारताच्या बरेच पुढे गेले आहेत. त्यांच्याकडे अनेक चांगल्या गोष्टी राबवल्या जात आहेत.त्यामुळे भारताला अशा स्थितीतून बाहेर काढण्यासाठी 2014 नंतर आम्ही एक नवी रणनीती आखली आणि त्यानुसार काम सुरु केले.
इंद्रधनुष्य अभियानाविषयी तर तुम्हा सगळ्यांना माहिती आहेच. याच अभियानाअंतर्गत, दुर्गम आणि मागास भागात जी छोटी छोटी बालके आहेत, त्यांच्यापर्यंत देशातील लसीकरण मोहीम पोचवण्याचे उद्दिष्ट निश्चित करण्यात आले आहे. तुम्ही सगळ्या या अभियानाची अत्यंत वेगाने यशस्वी अंमलबजावणी करत असून आतापर्यत तीन कोटीपेक्षा अधिक बालके आणि 85 लाखपेक्षा अधिक गर्भवती महिलांचे लसीकरण पूर्ण केले आहे. इंसेफलायटीस, म्हणजे मेंदूदाह कशाप्रकारे आपल्या देशातील बालकांसाठी घातक आजार ठरतो आहे, याची कल्पना पूर्व उत्तर प्रदेश, पूर्व भारतातील कार्यकर्त्यांना नक्कीच असेल. अशा गंभीर आजारांचा सामना करण्यासाठी आम्ही या संपूर्ण लसीकरण कार्यक्रमात जापानी इंसेफलायटीसच्या पाच लसी आम्ही जोडल्या आहेत.
दोन वर्षांपूर्वी प्रधानमंत्री सुरक्षित मातृत्व अभियान सुरु केले होते. ह्याच्या अंमलबजावणीतही तुमचा महत्वाचा सहभाग आहे. तुम्ही सगळ्या माझ्या महत्वाच्या सहकारी आहात. जुन्या काळी असे म्हणत की देवाचे हजारो हात असतात. आता हे ‘हजार बाहू’ असेच विनाकारण म्हंटले जायचे का? तर नाही,. याचा अर्थ असा होता की देवाकडे अशी पाचशे माणसे आहेत, जी प्रत्येक समस्या सोडवण्यासाठी त्याची साथ देतात. आज देशाचा पंतप्रधान असे म्हणू शकतो, की त्याच्या सहस्त्र नाही, लक्षावधी बाहू आहेत. आणि हे बाहू म्हणजे तुम्ही सगळे, माझे सहकारी आहात.
भागींनीनो, पोषक आहाराशी आरोग्याचा थेट संबंध आहे. आणि पोषक आहार म्हणजे केवळ आपण काय खावे? कसे खावे, इथपर्यंतच मर्यादित नाही. स्वच्छता असो, लसीकरण असो, किंवा मग तुम्हाला ऐकून आश्चर्य वाटेल, पण कमी वयात लग्न होणे, हे देखील या समस्येचे एक महत्वाचे कारण आहे. योग्य वयात लग्न व्हायला हवे. आई होण्यासाठी देखील स्त्री योग्य वयात असणे अत्यंत आवश्यक आहे. जर मुलगी लहान वयातच आई झाली तर आई आणि होणारे बाळ दोघांच्याही आयोग्याला धोका निर्माण होऊ शकतो, हे लक्षात घ्या, आणि पुढे आयुष्यभर त्यांचे शरीर निरोगी राहत नाही.
जेवण्याच्या आधी आणि जेवणानंतर हात कसे धुवायचे? अशा अनेक बाबीदेखील पोषण आहाराशी निगडीत आहेत. हे सगळे लक्षात घेऊन यावर्षी राजस्थानमधल्या झुंझुनू येथून देशभरात राष्ट्रीय पोषण अभियानाची सुरुवात करण्यात आली. हे एक खूप मोठे, अत्यंत महत्वाकांक्षी अभियान आहे. खूप मोठे आव्हान आहे, मात्र हे आव्हान मी माझ्या बळावर घेतलेले नाही. तर तुमच्यावरच्या विश्वासामुळे आम्ही हे आव्हान घेतले आहे, आणि तुम्ही ते पूर्ण कराल असा मला विश्वास आहे. जर आपण केवळ पोषण आहाराची योजना प्रत्येक माता आणि बालकापर्यंत पोहोचवण्यात यशस्वी झालो, तर लाखो आयुष्य वाचतील. देशाच्या विकासाला एक नवी गती मिळेल.
कधी-कधी आपण ऐकतो, को गावात कोणी व्यक्ती पाण्यात बुडत होती, तर अमुक व्यक्तीने तिला वाचवलं. ह्या प्राण वाचवणाऱ्या व्यक्तीची त्याच्या आयुष्यभर गावात सगळीकडे चर्चा, कौतुक होत राहते. का? कारण त्याने कोणाचे तरी आयुष्य वाचवलेले असते. रेल्वेरूळाखाली कोणी येत असेल, आणि कोणी पटकन त्याला खेचून घेत त्याचा जीव वाचवला, तर सगळ्या टीव्हीवर ती बातमी येते की कसे त्याने अमुक व्यक्तीचा जीव वाचवला.मात्र तुम्ही तर अशा कार्यकर्त्या आहात, ज्या दररोज आपली मेहनत, आपला त्याग आणि तपस्येतून छोट्या-छोट्या निरागस बालकांचे आयुष्य वाचवता.कधी कधी वाटतं की एक डॉक्टर आपल्या पूर्ण कारकिर्दीत जितके प्राण वाचवत असेल, त्यापेक्षा जास्त प्राण तुम्ही आपल्या या छोट्या पण महत्वाच्या कामांमुळे वाचवता.
देशात सुरु असलेला ‘पोषक आहार महिना’ यशस्वी बनवण्यासाठी, या कामात गुंतलेल्या तुम्हा सर्व २४ लाखांहून अधिक कार्यकर्त्यांच्या योगदानासाठी, तुमच्या या एकनिष्ठ कार्यासाठी, आणि लोकांचे आयुष्य वाचवण्यासाठी तुम्ही सगळ्या दिवस-रात्र जी मेहनत घेता, त्यासाठी, मी इथून जाहीररीत्या तुम्हा सर्वांना आदरपूर्वक वंदन करतो . आज तुम्हा सर्वांना वंदन करण्याचे सौभाग्य मला लाभले आहे. ह्या अभियानाची अंमलबजावणी करतांना तुमच्यासमोर कोणत्या अडचणी होत्या, कोणती आव्हाने होती, तुमचे अनुभव काय होते? तुमच्या काही सूचना असतील, तर त्या जाणून घेण्यासाठी मी अत्यंत उत्सुक आहे. कारण या सगळ्या गोष्टी तुमच्याकडून अगदी नीट कळू शकतील.
जर योजनेत काही त्रुटी असतील, तर आम्ही इथे वातानुकुलीत कार्यालयात बसणारे लोक त्या दूर करु शकणार नाही, मात्र आपण त्या अचूक ओळखू आणि सांगू शकाल, कारण आपण रोज त्याच्या अंमलबजावणीचे काम करत आहात. आणि जेव्हा देशातले सगळे लोक तुमचं म्हणणं तुमच्या सूचना ऐकतील,तर हा कार्यक्रम ऐकणाऱ्या, आपल्या ज्या देशभरातील कार्यकर्त्या असतील, त्यांनाही काहीतरी नवे शिकायला मिळेल. आणि म्हणूनच आज मला तुमचे म्हणणे ऐकायचे आहे.