રાષ્ટ્રપતિ સચિવાલય
સ્વતંત્રતા દિવસની પૂર્વસંધ્યાએ ભારતના રાષ્ટ્રપતિ શ્રી રામનાથ કોવિંદનો રાષ્ટ્રજોગ સંદેશ
મારા પ્રિય દેશવાસીઓ,
આવતીકાલે આપણી આઝાદીના 71 વર્ષ પૂરાં થઈ રહ્યાં છે. આવતીકાલે આપણે આપણી આઝાદીની વર્ષગાંઠ ઊજવીશું. રાષ્ટ્રગૌરવના આ અવસર પર, હું આપ સૌ દેશવાસીઓને ધન્યવાદ પાઠવું છું. 15મી ઓગસ્ટનો દિવસ, પ્રત્યેક ભારતીય માટે પવિત્ર હોય છે. પછી તેઓ દેશમાં હોય કે વિદેશમાં. આ દિવસે આપણે સૌ આપણો રાષ્ટ્રધ્વજ પોતપોતાના ઘર, શાળા, કચેરી, નગર અને ગ્રામ પંચાયતો, સરકારી અને ખાનગી ઈમારતો પર ઉત્સાહપૂર્વક લહેરાવીએ છીએ. આપણો ત્રિરંગો આપણા દેશની અસ્મિતાનું પ્રતીક છે. આ દિવસે આપણે દેશની સંપ્રભુતાનો ઉત્સવ મનાવીએ છીએ, અને આપણા એ પૂર્વજોના યોગદાનને કૃતજ્ઞતાપૂર્વક યાદ કરીએ છીએ, જેમના પ્રયાસોથી આપણે ઘણું બધું હાંસલ કર્યું છે. આ દિવસ, રાષ્ટ્રનિર્માણ માટે બાકી રહી ગયેલાં એ કાર્યોને પૂર્ણ કરવાના સંકલ્પનો પણ દિવસ છે, જેને આપણા પ્રતિભાશાળી યુવાનો અવશ્ય પૂર્ણ કરશે.
1947ના વર્ષે 14 અને 15 ઓગસ્ટની મધ્યરાત્રિએ આપણો દેશ આઝાદ થયો. આ આઝાદી આપણા પૂર્વજો અને સન્માનનીય સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓના વર્ષોના ત્યાગ અને વીરતાનું પરિણામ હતી. સ્વતંત્રતા સંગ્રામમાં સંઘર્ષ કરનાર સૌ વીર અને વીરાંગનાઓ, અસાધારણ સાહસ અને દૂરંદેશી ધરાવતા હતાં. આ સંગ્રામમાં દેશના તમામ ક્ષેત્રો, સમાજના સૌ વર્ગો અને સમુદાયોના લોકો સામેલ હતા. તેઓ ઈચ્છતા, તો સુવિધાયુક્ત જીવન પણ જીવી શકતા હતા. પરંતુ દેશ પ્રત્યેની પોતાની અતૂટ નિષ્ઠાના કારણે તેમણે એવું ન કર્યું. તેઓ એક એવું સ્વાધીન અને પ્રભુતા-સંપન્ન ભારત બનાવવા માગતા હતા, જ્યાં સમાજમાં સમાનતા અને ભાઈચારો હોય. આપણે તેમના યોગદાનને હંમેશાં યાદ કરીએ છીએ. હમણાં 9 ઓગસ્ટના દિવસે, ભારત છોડો આંદોલનની 76મી વર્ષગાંઠ પર, સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓને રાષ્ટ્રપતિ ભવનમાં સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા.
આપણે ભાગ્યશાળી છીએ કે આપણને આવા મહાન દેશભક્તોનો વારસો મળ્યો છે. તેમણે આપણને એક આઝાદ ભારત સોંપ્યું છે. સાથે જ, તેમણે કેટલાક એવાં કાર્યો પણ સોંપ્યાં છે, જે આપણે સાથે મળીને પૂરાં કરીશું. દેશનો વિકાસ કરવાનાં તથા ગરીબી અને અસમાનતાથી આઝાદી મેળવવાના મહત્ત્વપૂર્ણ કામ આપણે સૌએ કરવાનાં છે. આ કાર્યો પૂરા કરવાની દિશામાં આપણા રાષ્ટ્રીય જીવનનો દરેક પ્રયાસ, એ સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓ પ્રત્યે આપણી શ્રદ્ધાંજલિ છે.
જો આપણે આઝાદીનો માત્ર રાજકીય અર્થ લઈએ, તો એમ લાગશે કે 15મી ઓગસ્ટ, 1947ના દિવસે આપણું લક્ષ્ય પૂર્ણ થઈ ચૂક્યું હતું. તે દિવસે રાજસત્તા સામેના સંઘર્ષમાં આપણને સફળતા પ્રાપ્ત થઈ અને આપણે આઝાદ થઈ ગયા. પરંતુ આઝાદીની આપણી સંકલ્પના બહુ વ્યાપક છે. તેની કોઈ સંકુચિત કે સીમિત પરિભાષા નથી. આઝાદી એક સતત અને નિરંતર પ્રયાસ છે. 1947માં રાજકીય આઝાદી મળ્યાના આટલા દાયકાઓ પછી પણ, પ્રત્યેક ભારતીય એક સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીની જેમ જ, દેશ કાજે પોતાનું યોગદાન આપી શકે છે. આપણે આઝાદીને નવાં પરિમાણો આપવાનાં છે, અને એવા પ્રયાસ કરતા રહેવાના છે, જેનાથી આપણા દેશ અને દેશવાસીઓને વિકાસના નવા-નવા અવસર પ્રાપ્ત થાય.
આપણા ખેડૂતભાઈઓ એવા કરોડો દેશવાસીઓ માટે અનાજ ઊગાડે છે, જેમને તેઓ ક્યારેય સામસામે મળ્યા પણ નથી હોતા. તેઓ દેશ માટે અન્ન સુરક્ષા અને પૌષ્ટિક આહાર ઉપલબ્ધ કરાવીને, આપણી આઝાદીને શક્તિ પ્રદાન કરે છે. જ્યારે આપણે તેમનાં ખેતરમાં ઊપજ અને તેમની આવક વધારવા માટે આધુનિક ટેકનોલોજી અને અન્ય સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ કરાવીએ છીએ, ત્યારે આપણે આપણા સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓનાં સપનાનું ભારત બનાવીએ છીએ,
આપણા સૈનિકો સરહદો પર, બરફીલા પહાડો પર, ધોમધખતા તડકામાં, દરિયામાં અને આકાશમાં, બહાદુરી અને સતર્કતા સાથે, દેશની સુરક્ષાને સમર્પિત રહે છે. તેઓ બાહ્ય જોખમો સામે આપણને સુરક્ષિત રાખીને આપણી આઝાદીની રક્ષા કરે છે. જ્યારે આપણે તેમને વધુ સારા હથિયાર ઉપલબ્ધ કરાવીએ છીએ, સ્વદેશમાં જ સંરક્ષણનાં સાધનો માટે સપ્લાય-ચેઇન ઊભી કરીએ છીએ, અને સૈનિકોને કલ્યાણકારી સગવડો આપીએ છીએ, ત્યારે આપણે આપણા સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓના સપનાનું ભારત બનાવીએ છીએ,
આપણી પોલીસ અને અર્ધસૈનિક દળો અનેક પ્રકારના પડકારોનો સામનો કરે છે. તેઓ આતંકવાદનો સામનો કરે છે, તેમ જ ગુનાઓને અટકાવે છે અને કાયદો-વ્યવસ્થાનું રક્ષણ કરે છે. સાથોસાથ, કુદરતી આપત્તિઓના સમયે તેઓ આપણને સહાયરૂપ બને છે. જ્યારે આપણે તેમના કામકાજ અને વ્યક્તિગત જીવનમાં સુધારો લાવીએ છીએ, ત્યારે આપણે આપણા સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓના સપનાનું ભારત બનાવીએ છીએ.
મહિલાઓની આપણા સમાજમાં એક વિશેષ ભૂમિકા છે. ઘણા અર્થમાં, આપણા દેશમાં આઝાદીને વ્યાપક બનાવવામાં જ મહિલાઓની આઝાદીની સાર્થકતા છે. આ સાર્થકતા, ઘરમાં માતા, બહેન કે દીકરી સ્વરૂપે, તથા ઘરની બહાર પોતાના નિર્ણય અનુસાર જીવન જીવવાની તેમની સ્વતંત્રતામાં જોઈ શકાય છે. તેમને પોતાની રીતે જીવવાની તક, તથા પોતાની ક્ષમતાઓનો પૂરો ઉપયોગ કરવા માટેનું સુરક્ષિત વાતાવરણ મળવું જોઈએ. તેઓ પોતાની ક્ષમતાનો ઉપયોગ ભલે ઘરની પ્રગતિમાં કરે, કે પછી આપણા કાર્યબળ કે ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થાઓમાં મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપીને કરે, તેમને પોતાનો વિકલ્પ પસંદ કરવાની સંપૂર્ણ આઝાદી હોવી જોઈએ. એક રાષ્ટ્ર અને સમાજ રૂપે આપણે એ સુનિશ્ચિત કરવાનું છે કે મહિલાઓને જીવનમાં આગળ વધવાના સઘળા અધિકાર અને ક્ષમતાઓ સુલભ બને.
જ્યારે આપણે મહિલાઓ દ્વારા ચલાવવામાં આવી રહેલાં સાહસો કે સ્ટાર્ટ-અપ માટે આર્થિક સંસાધન ઉપલબ્ધ કરાવીએ છીએ, કરોડો ઘરોમાં એલ.પી.જી. કનેક્શન પહોંચાડીએ છીએ, અને આ રીતે મહિલાઓનું સશક્તિકરણ કરીએ છીએ, ત્યારે આપણે આપણા સ્વાતંત્ર્ય. સેનાનીઓના સપનાનું ભારત બનાવીએ છીએ.
આપણા નવયુવાનો ભારતની આશાઓ અને આકાંક્ષાનો આધાર છે. આપણા સ્વતંત્રતા સંગ્રામમાં યુવાનો અને વરિષ્ઠજનો, સૌની સક્રિય ભાગીદારી હતી. પરંતુ એ સંગ્રામમાં જોશ ભરવાનું કામ વિશેષ રૂપે યુવા વર્ગે કર્યું હતું. આઝાદી મેળવવા માટે ભલે તેમણે અલગ-અલગ માર્ગ અપનાવ્યા હોય, પરંતુ તેઓ સૌ આઝાદ ભારત, બહેતર ભારત અને સમરસ ભારતના પોતાના આદર્શો અને સંકલ્પો પર અડગ રહ્યા.
આપણે આપણા યુવાનોનું કૌશલ્ય-વર્ધન કરીએ છીએ, તેમને ટેકનોલોજી, એન્જીનિયરિંગ અને ઉદ્યોગ-સાહસિકતા માટે, તથા કલા અને શિલ્પ માટે પ્રેરિત કરીએ છીએ. તેમને સંગીતનું સર્જન કરવાથી લઈને મોબાઇલ એપ્સ બનાવવા માટે અને રમતની સ્પર્ધાઓમાં ઉત્કૃષ્ટ પ્રદર્શન કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કરીએ છીએ. આ રીતે, જ્યારે આપણે આપણા યુવાનોની અસીમ પ્રતિભાને બહાર લાવવાની તક પૂરી પાડીએ છીએ, ત્યારે આપણે આપણા સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓના સપનાનું ભારત બનાવીએ છીએ.
મેં રાષ્ટ્રનિર્માણનાં અમુક જ ઉદાહરણ આપ્યાં છે. આવાં અનેક ઉદાહરણો આપી શકાય છે. ખરેખર તો, એ પ્રત્યેક ભારતીય જે પોતાનું કાર્ય નિષ્ઠા અને લગનપૂર્વક કરે છે, જે સમાજમાં નૈતિકતાપૂર્ણ યોગદાન આપે છે - પછી તે ડૉક્ટર હોય, નર્સ હોય, શિક્ષક હોય, લોકસેવક હોય, કારખાનાના કામદાર હોય, વેપારી હોય કે વૃદ્ધ મા-બાપની સંભાળ રાખતા સંતાન હોય – આ બધાં જ પોતપોતાની રીતે આઝાદીના આદર્શોનું પાલન કરે છે. આ બધા નાગરિકો, જેઓ પોતાના કર્તવ્ય અને જવાબદારી નિભાવે છે અને પોતાનું વચન પાળે છે, તેઓ પણ સ્વાધીનતા સંગ્રામના આદર્શોનું પાલન કરે છે. હું કહેવા માગીશ કે આપણા જે દેશવાસીઓ કતારમાં ઊભા રહીને પોતાનો વારો આવવાની રાહ જુએ છે, અને પોતાનાથી આગળ ઊભેલા લોકોના અધિકારનું સન્માન કરે છે, તેઓ પણ આપણા સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓના સપનાંનું ભારત બનાવે છે. આ એક બહુ જ નાનકડો પ્રયાસ છે. આવો, કોશિશ કરીએ, આપણે સૌ આને આપણા જીવનનો ભાગ બનાવીએ.
પ્રિય દેશવાસીઓ,
મેં જે પણ કંઈ કહ્યું છે, તે શું આજથી દસ-વીસ વર્ષ પહેલાં પ્રાસંગિક નહિ રહ્યું હોય? અમુક હદ સુધી, ચોક્સપણે આ બધું પ્રાસંગિક રહ્યું હશે. તેમ છતાં, આજે આપણે ઈતિહાસના એક એવા વળાંક પર ઊભા છીએ, જે ઘણી બધી રીતે બહુ જ વિશિષ્ટ છે. આજે આપણે એવાં અનેક લક્ષ્યથી ઘણા નજીક છીએ, જેના માટે આપણે વર્ષોથી પ્રયત્ન કરતા આવ્યા છીએ. સૌ માટે વીજળી, ખુલ્લામાં શૌચથી મુક્તિ, સૌ બેઘર લોકોને ઘર તેમ જ અતિ-ગરીબીને દૂર કરવાના લક્ષ્ય હવે આપણી પહોંચમાં છે. આજે આપણે એક એવા નિર્ણાયક સમયગાળામાંથી પસાર થઈ રહ્યાં છીએ, જેમાં આપણે એ બાબતે સજાગ રહેવાનું છે કે આપણે ગેરમાર્ગે દોરે એવા મુદ્દાઓમાં ન અટવાઈએ, કે ન તો નિરર્થક વિવાદોમાં પડીને પોતાના લક્ષ્યથી દૂર જઈએ.
ચાર વર્ષ પછી આપણે આઝાદીની 75મી વર્ષગાંઠ ઊજવીશું. હવેથી ત્રણ દાયકા પૂરા થતાં પહેલાં, આપણે એક આઝાદ રાષ્ટ્ર રૂપે ભારતની 100મી વર્ષગાંઠ ઊજવીશું. સમગ્ર દુનિયા ઝડપભેર બદલાઈ રહી છે. આપણે દુનિયાની સરખામણીમાં વધુ તેજ ગતિએ પરિવર્તન અને વિકાસ સાધવા પડશે. આજે જે નિર્ણયો આપણે લઈ રહ્યાં છીએ, જે પાયો આપણે નાખી રહ્યા છીએ, જે પરિયોજનાઓ આપણે શરૂ કરી રહ્યા છીએ, જે સામાજિક અને આર્થિક પહેલ આપણે કરી રહ્યાં છીએ, તેનાથી જ નક્કી થશે કે આપણો દેશ ક્યાં સુધી પહોંચ્યો છે. આપણા દેશમાં પરિવર્તન અને વિકાસ ઝડપભેર થઈ રહ્યા છે, અને તેની પ્રશંસા પણ થઈ રહી છે. આપણા દેશમાં આ પ્રકારનું પરિવર્તન, આપણી જનતા, આપણા પ્રબુદ્ધ નાગરિકો તેમ જ સમાજ અને સરકારની સહભાગિતા થકી જ થઈ રહ્યું છે. આપણી વિચારધારા હંમેશાં એ જ રહી છે કે આવા પરિવર્તનથી સમાજના વંચિત વર્ગ અને ગરીબોનું જીવન બહેતર બને.
હું આપને માત્ર એક ઉદાહરણ આપું છું. હાલમાં ગ્રામ સ્વરાજ અભિયાન અંતર્ગત સાત મુખ્ય કાર્યક્રમોનો લાભ વધુમાં વધુ આપણા ગરીબ અને વંચિત નાગરિકો સુધી પહોંચાડવામાં આવી રહ્યો છે. આ સેવાઓમાં વીજળી, બેન્કિંગ, કલ્યાણકારી અને વીમા કાર્યક્રમોની સાથોસાથ, દુર્ગમ વિસ્તારો સુધી રસીકરણની સગવડ પહોંચાડવાનો સમાવેશ થાય છે. ગ્રામ સ્વરાજ અભિયાન અંતર્ગત એ 117 આકાંક્ષી જિલ્લાઓને પણ સમાવવામાં આવ્યા છે, જે આઝાદીના સાત દાયકા પછી પણ આપણી વિકાસયાત્રામાં પાછળ રહી ગયા છે.
આ જિલ્લાઓની વસ્તીમાં, અનુસૂચિત જાતિ અને જનજાતિના લોકોની સંખ્યા વધુ છે. આપણી સમક્ષ સામાજિક અને આર્થિક પિરામિડમાં સૌથી નીચે રહી ગયેલા દેશવાસીઓના જીવનસ્તરમાં ઝડપથી સુધારો લાવવાનો એક સારો અવસર છે. ગ્રામ સ્વરાજ અભિયાનનું કાર્ય માત્ર સરકાર દ્વારા કરવામાં નથી આવી રહ્યું. આ અભિયાન, સરકાર અને સમાજના સંયુક્ત પ્રયાસોથી ચાલી રહ્યું છે. આ પ્રયાસોમાં એવા નાગરિકો સક્રિય છે, જેઓ નિર્બળ વર્ગોની મુશ્કેલીઓને ઓછી કરવા, તેમની તકલીફો દૂર કરવા અને સમાજને કંઈક આપવા સદૈવ તૈયાર રહે છે.
ભારતીય પરંપરામાં, દરિદ્ર નારાયણની સેવાને સૌથી સારું કામ કહેવામાં આવ્યું છે. ભગવાન બુદ્ધે પણ કહ્યું હતું કે ‘અભિત્વરેત કલ્યાણે’ – એટલે કે, કલ્યાણકારી કાર્ય, હંમેશાં તત્પરતાથી કરવું જોઈએ. મને વિશ્વાસ છે કે આપણે સૌ ભારતવાસીઓ, સમાજ અને દેશના કલ્યાણ માટે, તત્પરતાથી પોતાનું યોગદાન આપતાં રહીશું.
પ્રિય દેશવાસીઓ,
સ્વતંત્રતા દિવસનું હંમેશાં એક વિશેષ મહત્ત્વ હોય છે. પરંતુ આ વખતે, આ દિવસ સાથે એક ખાસ વાત જોડાયેલી છે. થોડાક જ સપ્તાહ બાદ, બીજી ઓક્ટોબરથી મહાત્મા ગાંધીની 150મી જયંતીની ઊજવણી શરૂ થઈ જશે. ગાંધીજીએ માત્ર આપણા સ્વતંત્રતા સંગ્રામનું જ નેતૃત્વ નહોતું કર્યું, પરંતુ તેઓ આપણા નૈતિક પથ-પ્રદર્શક પણ હતા, અને સદૈવ રહેશે. ભારતના રાષ્ટ્રપતિ રૂપે, મને આફ્રિકાના દેશોની યાત્રા કરવાનો શુભ અવસર મળ્યો. વિશ્વના દરેક સ્થળે, જ્યાં-જ્યાં પણ હું ગયો, સંપૂર્ણ માનવતાના આદર્શ રૂપે ગાંધીજીનું સન્માનપૂર્વક સ્મરણ કરવામાં આવે છે. તેમને મૂર્તિમંત ભારત સ્વરૂપે જોવામાં આવે છે.
આપણે ગાંધીજીના વિચારોના ઊંડાણને સમજવાનો પ્રયાસ કરવો પડશે. તેમને રાજનીતિ અને આઝાદીની સીમિત પરિભાષા મંજૂર નહોતી. જ્યારે ગાંધીજી અને તેમનાં પત્ની કસ્તૂરબા ચંપારણમાં ગળીની ખેતી કરતા ખેડૂતોના આંદોલન સંદર્ભે બિહાર ગયાં, તો ત્યાં તેમણે ઘણો સમય, ત્યાંના લોકોને, ખાસ કરીને મહિલાઓ અને બાળકોને સ્વચ્છતા અને આરોગ્ય અંગે શિક્ષણ આપવામાં ફાળવ્યો. ચંપારણમાં અને બીજાં અનેક સ્થળો પર, ગાંધીજીએ સ્વયં સ્વચ્છતા અભિયાનનું નેતૃત્વ કર્યું. તેમણે સાફસફાઈને સ્વયંશિસ્ત તથા શારીરિક અને માનસિક આરોગ્ય માટે આવશ્યક ગણાવ્યું.
તે સમયે, ઘણા લોકોએ એવો સવાલ કર્યો કે આ બધી બાબતોને સ્વતંત્રતા સંગ્રામ સાથે વળી શું લેવા-દેવા? મહાત્મા ગાંધી માટે આઝાદી માટેના અભિયાનમાં આ બાબતોનું બહુ મહત્ત્વ હતું. તેમના માટે તે માત્ર રાજકીય સત્તા હાંસલ કરવાનો સંગ્રામ નહોતો, પરંતુ ગરીબમાં ગરીબ લોકોનો સશક્ત બનાવવાનો, અભણ લોકોને શિક્ષિત કરવાનો, તથા દરેક વ્યક્તિ, પરિવાર, સમૂહ અને ગામ માટે સન્માનપૂર્વક જીવન જીવવાના અધિકારનો સંઘર્ષ હતો.
ગાંધીજી સ્વદેશીને બહુ મહત્ત્વ આપતા હતા. આ તેમના માટે ભારતીય પ્રતિભા અને સંવેદનશીલતાને પ્રોત્સાહન આપવાનું એક અસરકારક માધ્યમ હતું. તેઓ દુનિયાના અન્ય ભાગોમાં પ્રચલિત ચિંતન-પ્રવાહો અંગે જાગૃત હતા. તેઓ માનતા હતા કે ભારતીય સભ્યતા અનુસાર, આપણે પૂર્વગ્રહોથી મુક્ત થઈને નવા-નવા વિચારો માટે આપણા મનની બારીઓ ખુલ્લી રાખવી જોઈએ. સ્વદેશી અંગે આ તેમની પોતાની વિચારધારા હતી. દુનિયા સાથેના આપણા સંબંધોને પરિભાષિત કરવામાં આપણી અર્થવ્યવસ્થા, આરોગ્ય, શિક્ષણ, સામાજિક આકાંક્ષાઓ અને નીતિવિષયક વિકલ્પોની પસંદગીમાં સ્વદેશીનો તેમનો આ ખ્યાલ આજે પણ પ્રાસંગિક છે.
ગાંધીજીનો સૌથી મહાન સંદેશ એ જ હતો કે હિંસાની સરખામણીએ અહિંસાની શક્તિ ઘણી વધુ છે. પ્રહાર કરવા કરતાં સંયમ વર્તવો અનેક ગણું વધુ ઉચિત છે, અને આપણા સમાજમાં હિંસા માટે કોઈ સ્થાન નથી. ગાંધીજીએ અહિંસાનું આ અમોઘ શસ્ત્ર આપણને આપ્યું છે. તેમના અન્ય ઉપદેશની જેમ, અહિંસાનો મંત્ર પણ ભારતની પ્રાચીન પરંપરામાં મોજૂદ હતો, અને આજે 21મી સદીમાં પણ, આપણા જીવનમાં એટલો જ ઉપયોગી અને પ્રાસંગિક છે.
સ્વતંત્રતા દિવસના આજના અવસર પર, કે જે ગાંધીજીની 150મી જયંતીની ઊજવણીથી બહુ નજીક છે, આપણે સૌ ભારતવાસીઓ આપણા રોજિંદા આચરણમાં, તેમણે સૂચવેલા માર્ગ પર ચાલવાનો સંકલ્પ કરીએ. આપણી સ્વાધીનતાનો ઉત્સવ ઊજવવાની અને ભારતીયતાના ગૌરવને અનૂભવવાની આનાથી વધુ સારી રીત બીજી કોઈ ન હોઈ શકે.
આ ભારતીયતા માત્ર આપણા માટે જ નથી. સમગ્ર વિશ્વને ભારતીય સભ્યતાની આ ભેટ છે. ગાંધીજી અને ભારતની વિચારધારા ‘વસુધૈવ કુટુંબકમ્'ની રહી છે. આપણે સમગ્ર દુનિયાને એક જ પરિવાર માનીએ છીએ. એટલે જ આપણું ધ્યાન હંમેશાં વિશ્વકલ્યાણ પર હોય છે – પછી ભલે તે આફ્રિકી દેશોની મદદ કરવાની હોય, જળવાયુ પરિવર્તનના મુદ્દે પહેલ કરવાની હોય, સંયુક્ત રાષ્ટ્રના શાંતિ અભિયાનો માટે દુનિયાના વિવિધ ક્ષેત્રોમાં સેના મોકલવાની હોય, પડોશી દેશોમાં કુદરતી આપત્તિ વખતે મદદ પહોંચાડવાની હોય, કે પછી વિશ્વમાં ક્યાં પણ વિષમ પરિસ્થિતિમાં ફસાયેલા ભારતવાસીઓને ત્યાંથી સુરક્ષિત બહાર લાવવાની સાથે અન્ય દેશોનો લોકોના પણ ત્યાંથી બહાર કાઢવાના હોય. ગાંધીજી અને ભારતની આ વિચારધારા અનુસાર, આપણે આરોગ્ય અને માનવ કલ્યાણ માટે યોગાભ્યાસનો, તેમ જ વિકાસ માટે આધુનિક ટેકનોલોજીનો લાભ સમગ્ર દુનિયાને આપીએ છીએ. આપણે સૌ ગાંધીજીનાં સંતાન છીએ. જ્યારે આપણે એકાકી પથ પર ચાલતા હોઈએ, ત્યારે પણ આપણી આંખોમાં સમગ્ર માનવતાના કલ્યાણનું સપનું હોય છે.
પ્રિય દેશવાસીઓ,
અનેક વિશ્વવિદ્યાલયોમાં મારા સંવાદો દરમિયાન, મેં વિદ્યાર્થીઓને એવો આગ્રહ કર્યો છે કે તેઓ વર્ષમાં ચાર કે પાંચ દિવસ કોઈ ગામડામાં વિતાવે. યુ.એસ.આર. એટલે કે ‘યુનિવર્સિટીઝ સોશ્યલ રિસ્પોન્સિબિલિટી' રૂપે કરવામાં આવતા આ પ્રયાસથી, વિદ્યાર્થીઓમાં પોતાના દેશની વાસ્તવિકતાઓ વિશેની જાણકારી વધશે. તેમને સામાજિક કલ્યાણના કાર્યક્રમો સાથે જોડાવાની અને તેમાં ભાગ લેવાની તક મળશે, તેમ જ તેઓ આવા કાર્યક્રમોની અસરને સારી રીતે સમજી શકશે. આ પહેલથી વિદ્યાર્થીઓને પણ લાભ થશે અને સાથોસાથ,
ગ્રામીણ વિસ્તારોને પણ મદદ મળશે. આનાથી આઝાદીના સંઘર્ષ જેવો જોશ ફરી પેદા થશે. અને દરેક નાગરિકને રાષ્ટ્રનિર્માણ સાથે જોડાવાની પ્રેરણા મળશે.
આપણા દેશના યુવાનોમાં આદર્શવાદ અને ઉત્સાહ જોઈને મને ઘણો સંતોષ અનુભવાય છે. તેમનામાં પોતાના માટે, પોતાના પરિવાર માટે, સમાજ માટે અને પોતાના દેશ માટે કંઈક ને કંઈક હાંસલ કરવાની ભાવના જોવા મળે છે. નૈતિક શિક્ષણનું આનાથી વધુ સારું ઉદાહરણ ન હોઈ શકે. શિક્ષણનો ઉદ્દેશ માત્ર ડિગ્રી કે ડિપ્લોમા મેળવવાનો જ નથી, પરંતુ સૌના જીવનને વધુ સારું બનાવવાની ભાવના જગાડવાનો પણ છે. આવી ભાવનાથી જ સંવેદનશીલતા અને બંધુતાને પ્રોત્સાહન મળે છે. આ જ ભારતીયતા છે. આ જ ભારત છે. આ ભારત દેશ ‘આપણા સૌ ભારતના લોકોનો છે, માત્ર સરકારનો નહિ.
આપણે સૌ ભારતના લોકો એક થઈને આપણા દેશના દરેક નાગરિકને મદદ કરી શકીએ છીએ. એક થઈને, આપણે આપણાં જંગલો અને કુદરતી વારસાનું સંરક્ષણ કરી શકીએ છીએ. આપણે આપણા ગ્રામીણ અને શહેરી પર્યાવાસને નવું જીવન આપી શકીએ છીએ. આપણે સૌ ગરીબી, નિરક્ષરતા અને અસમાનતાને દૂર કરી શકીએ છીએ. આપણે સૌ મળીને આ સઘળાં કામ કરી શકીએ છીએ, અને આપણે આ કરવાનું જ છે. આમાં સરકારની મુખ્ય ભૂમિકા ચોક્સપણે હોય જ, પરંતુ એકમાત્ર તેની જ ભૂમિકા નથી. આવો, આપણે આપણા પ્રયાસોને આગળ ધપાવવા સરકારના કાર્યક્રમો અને પરિયોજનાઓનો પૂરેપૂરો ઉપયોગ કરીએ. આવો, દેશના કામને પોતાનું કામ સમજીએ, આ જ વિચાર આપણને પ્રેરણા આપશે.
આ જ શબ્દો સાથે, હું ફરી એક વાર આપને અને આપના પરિવારના સભ્યોને, સ્વતંત્રતા દિવસની હાર્દિક શુભેચ્છા પાઠવું છું અને આપના સ્વર્ણિમ ભવિષ્ય માટે અનેકાનેક શુભકામના પાઠવું છું.
આભાર
જય હિંદ.
(Visitor Counter : 1608