પ્રધાનમંત્રીનું કાર્યાલય
પુણે, મહારાષ્ટ્રમાં લોકમાન્ય તિલક એવોર્ડ સમારોહ 2023માં પ્રધાનમંત્રી શ્રીના સંબોધનનો મૂળપાઠ
લોકમાન્ય તિલકાંચી, આજ એકશે તીન વી પુણ્યતિથી આહે.
દેશાલા અનેક મહાનાયક દેણાન્યા, મહારાષ્ટ્રાચ્યા ભૂમીલા,
મી કોટી કોટી વંદન કરતો.
માનનીય શ્રી શરદ પવારજી, રાજ્યપાલ શ્રી રમેશ બૈસજી, મહારાષ્ટ્રના મુખ્યમંત્રી શ્રી એકનાથ શિંદેજી, નાયબ મુખ્યમંત્રી શ્રી દેવેન્દ્ર ફડણવીસજી, નાયબ મુખ્યમંત્રી શ્રી અજીત પવારજી, ટ્રસ્ટના પ્રમુખ શ્રી દીપક તિલકજી, ભૂતપૂર્વ મુખ્યમંત્રી મારા મિત્ર શ્રી સુશીલ કુમાર શિંદેજી, તિલક પરિવારના તમામ આદરણીય સભ્યો અને ઉપસ્થિત ભાઈઓ અને બહેનો!
આજનો આ દિવસ મારા માટે ખૂબ મહત્વનો છે. હું અહીં આવીને જેટલો ઉત્સાહિત છું તેટલો જ હું લાગણીશીલ પણ છું. આપણા સમાજના મહાનાયક અને ભારતનું ગૌરવ એવા બાળ ગંગાધર તિલકજીની આજે પુણ્યતિથિ છે. તેમજ આજે અન્નાભાઈ સાઠેજીની જન્મજયંતિ છે. લોકમાન્ય તિલકજી તો આપણી આઝાદીના ઈતિહાસના માથાનું તિલક છે. આ સાથે સમાજને સુધારવામાં અન્નાભાઈનું યોગદાન અસાધારણ, અપ્રતિમ છે. હું આ બંને મહાપુરુષોના ચરણોમાં નમન કરું છું.
આજ યા મહત્વાચ્યા દિવશી, મલા પુણ્યાચ્યા યા પાવન ભૂમીવર, મહારાષ્ટ્રાચ્યા ધર્તીર યેણ્યાચી સંધી મિળાલી, હે માઝે ભાગ્ય આહે. આ પવિત્ર ભૂમિ છત્રપતિ શિવાજી મહારાજની ભૂમિ છે. યે ચાફેકર ભાઈઓની પવિત્ર ધરતી છે. જ્યોતિબા ફુલે, સાવિત્રીબાઈ ફુલેની પ્રેરણા અને આદર્શો આ ધરતી સાથે જોડાયેલા છે. થોડા સમય પહેલા મેં પણ દગડુ શેઠ મંદિરમાં ગણપતિજીના આશીર્વાદ લીધા હતા. પુણે જિલ્લાના ઈતિહાસનું આ પણ એક ખૂબ જ રસપ્રદ પાસું છે. દગડુ શેઠ એવા પ્રથમ વ્યક્તિ હતા જેમણે તિલકજીના આહ્વાન પર ગણેશની મૂર્તિઓની જાહેર સ્થાપનામાં ભાગ લીધો હતો. હું આ ધરતીને નમન કરતી વખતે આ તમામ મહાન વિભૂતિઓને નમન કરું છું.
મિત્રો,
આજે પુણેમાં તમારા બધા વચ્ચે મને જે આદર મળ્યો છે તે મારા જીવનનો અવિસ્મરણીય અનુભવ છે. સ્થાન દ્વારા લોકમાન્ય તિલક રાષ્ટ્રીય પુરસ્કાર મેળવવો, જે સંસ્થા તિલકજી સાથે સીધી રીતે સંકળાયેલી છે, તે મારા માટે આશીર્વાદ સમાન છે. આ સન્માન માટે હું હિંદ સ્વરાજ્ય સંઘ અને આપ સૌનો હૃદયપૂર્વક આભાર માનું છું. અને હું એ પણ કહેવા માંગુ છું કે, જો તમે થોડું ઉપર જુઓ તો તે આપણા દેશમાં કાશી અને પુણે બંનેની વિશેષતા છે. જ્ઞાન અહીં રહે છે, અમરત્વ પ્રાપ્ત થાય છે. અને પુણે શહેરના વિદ્વાનોની બીજી ઓળખ એવી એ ભૂમિ પર સન્માનિત થવું એ આનાથી મોટું ગૌરવ અને સંતોષ કોઈ હોઈ શકે નહીં. પણ મિત્રો, જ્યારે આપણને એવોર્ડ મળે છે ત્યારે તેની સાથે આપણી જવાબદારી પણ વધી જાય છે. આજે જ્યારે તિલકજીનું નામ એ પુરસ્કાર સાથે જોડાય છે ત્યારે જવાબદારીની ભાવના અનેકગણી વધી જાય છે. હું લોકમાન્ય તિલક રાષ્ટ્રીય પુરસ્કાર 140 કરોડ દેશવાસીઓના ચરણોમાં સમર્પિત કરું છું. હું દેશવાસીઓને આશ્વાસન આપું છું કે હું તેમની સેવામાં, તેમની આશાઓ અને અપેક્ષાઓને પૂર્ણ કરવામાં કોઈ કસર છોડીશ નહીં. આ પુરસ્કારની સાથે મને આપવામાં આવેલી રકમ હું ગંગાધરના નામે તેમના નામે અર્પણ કરું છું. મેં ઈનામની રકમ નમામી ગંગે પ્રોજેક્ટમાં દાન કરવાનો નિર્ણય કર્યો છે.
મિત્રો,
ભારતની આઝાદીમાં લોકમાન્ય તિલકની ભૂમિકા, તેમના યોગદાનને થોડીક ઘટનાઓ અને શબ્દોમાં સમાવી શકાય તેમ નથી. તિલક જીના સમયમાં અને તેમના પછી પણ, સ્વતંત્રતા સંગ્રામને લગતી ગમે તે ઘટનાઓ અને આંદોલનો, તે સમયગાળા દરમિયાન ક્રાંતિકારીઓ અને નેતાઓ ગમે તે હોય, તિલકજીની છાપ દરેક જગ્યાએ, દરેક જગ્યાએ હતી. આથી અંગ્રેજોએ પણ તિલકજીને 'ભારતીય અશાંતિના પિતા' કહેવા પડ્યા. તિલકજીએ ભારતની સ્વતંત્રતા ચળવળની સમગ્ર દિશા બદલી નાખી. જ્યારે અંગ્રેજો કહેતા હતા કે ભારતીયો દેશ ચલાવવા માટે યોગ્ય નથી, ત્યારે લોકમાન્ય તિલકે કહ્યું હતું - 'સ્વરાજ્ય આપણો જન્મસિદ્ધ અધિકાર છે'. અંગ્રેજોએ એવી છાપ ઊભી કરી હતી કે ભારતની આસ્થા, સંસ્કૃતિ, માન્યતાઓ, આ બધું પછાતપણાના પ્રતીકો છે. પરંતુ તિલકજીએ આ વાત ખોટી સાબિત કરી. તેથી, ભારતની જનતાએ આગળ આવીને તિલકજીને માત્ર લોકપ્રિય માન્યતા જ નહીં આપી, પરંતુ તેમને લોકપ્રિયનું બિરુદ પણ આપ્યું. અને અભિ દીપકજીએ કહ્યું તેમ, મહાત્મા ગાંધીએ પણ તેમને 'આધુનિક ભારતના સર્જક' કહ્યા. આપણે કલ્પના કરી શકીએ છીએ કે તિલકજીની વિચારસરણી કેટલી વ્યાપક હશે, તેમની દ્રષ્ટિ કેટલી દૂરંદેશી હશે.
મિત્રો,
એક મહાન નેતા તે છે જે માત્ર એક મહાન ધ્યેય માટે પોતાને સમર્પિત નથી કરતા, પરંતુ તે લક્ષ્યને પ્રાપ્ત કરવા માટે સંસ્થાઓ અને સિસ્ટમો પણ બનાવે છે. આ માટે આપણે સૌના સહયોગથી આગળ વધવું પડશે, દરેકના વિશ્વાસને આગળ ધપાવવાનો છે. આ બધા ગુણો આપણે લોકમાન્ય તિલકના જીવનમાં જોઈએ છીએ. અંગ્રેજો દ્વારા તેમને જેલમાં ધકેલી દેવામાં આવ્યા ત્યારે તેમના પર અત્યાચાર ગુજારવામાં આવ્યો હતો. તેમણે આઝાદી માટે બલિદાન અને બલિદાન આપ્યા. પરંતુ તે સાથે જ તેણે ટીમ ભાવના, ભાગીદારી અને સહયોગનું અનુકરણીય ઉદાહરણ પણ સ્થાપિત કર્યું. તેમનો વિશ્વાસ, લાલા લજપત રાય અને બિપિન ચંદ્ર પાલ સાથેનો તેમનો લગાવ એ ભારતીય સ્વતંત્રતા સંગ્રામનો સુવર્ણ અધ્યાય છે. આજે પણ જબ બાત હોતી હૈ, તો લાલ-બલ-પલ, આ ત્રણ નામો એક ત્રિશક્તિ તરીકે યાદ કરવામાં આવે છે. તિલકજી પણ તે સમયે આઝાદીનો અવાજ બુલંદ કરવા માટે પત્રકારત્વ અને અખબારોનું મહત્વ સમજતા હતા. શરદ રાવે કહ્યું તેમ અંગ્રેજીમાં તિલક જીએ 'ધ મરાઠા' સાપ્તાહિક શરૂ કર્યું. ગોપાલ ગણેશ અગરકર અને વિષ્ણુશાસ્ત્રી ચિપલુણકરજી સાથે મળીને તેમણે મરાઠીમાં 'કેસરી' અખબાર શરૂ કર્યું. 140 થી વધુ વર્ષો પછી પણ કેસરી અવિરત મહારાષ્ટ્રમાં છપાય છે અને લોકોમાં વંચાય છે. તિલકજી એ કેટલા મજબૂત પાયા પર સંસ્થાઓનું નિર્માણ કર્યુ હતું.
સાથીઓ,
સંસ્થાઓની જેમ લોકમાન્ય તિલકે પણ પરંપરાઓનું જતન કર્યું હતું. તેમણે સમાજને એક કરવા માટે સાર્વજનિક ગણપતિ મહોત્સવનો પાયો નાખ્યો. તેમણે સમાજને છત્રપતિ શિવાજી મહારાજની હિંમત અને આદર્શોની ઊર્જાથી ભરવા માટે શિવ જયંતિનું આયોજન કરવાનું શરૂ કર્યું. આ કાર્યક્રમો ભારતને સાંસ્કૃતિક દોરમાં જોડવાનું અભિયાન પણ હતું અને પૂર્ણ સ્વરાજની સંપૂર્ણ કલ્પના પણ હતી. આ ભારતની સામાજિક વ્યવસ્થાની વિશેષતા રહી છે. ભારતે હંમેશા આવા નેતૃત્વને જન્મ આપ્યો છે, જેમણે આઝાદી જેવા મોટા ધ્યેયો માટે પણ લડત આપી અને સામાજિક બદીઓ સામે પણ નવી દિશા બતાવી. આજની યુવા પેઢી માટે આ એક મોટો પાઠ છે.
ભાઈઓ બહેનો,
લોકમાન્ય તિલક પણ જાણતા હતા કે સ્વતંત્રતાની ચળવળ હોય કે રાષ્ટ્ર નિર્માણનું મિશન હોય, ભવિષ્યની જવાબદારી હંમેશા યુવાનોના ખભા પર રહે છે. તેઓ ભારતના ભવિષ્ય માટે શિક્ષિત અને સક્ષમ યુવાનો બનાવવા માંગતા હતા. લોકમાન્યને યુવાનોની પ્રતિભાને ઓળખવાની જે દિવ્ય દ્રષ્ટિ હતી તેનું ઉદાહરણ આપણને વીર સાવરકર સંબંધિત ઘટનામાં જોવા મળે છે. સાવરકરજી તે સમયે યુવાન હતા. તિલકજીએ તેમની ક્ષમતાને ઓળખી. તેઓ ઈચ્છતા હતા કે સાવરકર વિદેશમાં જઈને સારો અભ્યાસ કરે અને પાછા આવીને સ્વતંત્રતા માટે કામ કરે. બ્રિટનમાં, શ્યામજી કૃષ્ણ વર્મા આવા યુવાનોને તક આપવા માટે બે શિષ્યવૃત્તિ ચલાવતા હતા - એક શિષ્યવૃત્તિનું નામ હતું છત્રપતિ શિવાજી શિષ્યવૃત્તિ અને બીજી શિષ્યવૃત્તિનું નામ હતું - મહારાણા પ્રતાપ શિષ્યવૃત્તિ! તિલકજીએ વીર સાવરકર માટે શ્યામજી કૃષ્ણ વર્માની ભલામણ કરી હતી. આનો લાભ લઈને તેઓ લંડનમાં બેરિસ્ટર બની શક્યા. તિલકજીએ આવા અનેક યુવાનોને તૈયાર કર્યા. પુણેમાં ન્યુ ઇંગ્લિશ સ્કૂલ, ડેક્કન એજ્યુકેશન સોસાયટી અને ફર્ગ્યુસન કોલેજ જેવી સંસ્થાઓની સ્થાપના તેમના વિઝનનો એક ભાગ છે. આ સંસ્થાઓમાંથી આવા ઘણા યુવાનો ઉભર્યા, જેમણે તિલક જીના મિશનને આગળ ધપાવ્યું, રાષ્ટ્ર નિર્માણમાં તેમની ભૂમિકા ભજવી. સિસ્ટમ નિર્માણથી સંસ્થાના નિર્માણ તરફ, સંસ્થાના નિર્માણથી વ્યક્તિ નિર્માણ તરફ, અને વ્યક્તિ નિર્માણથી રાષ્ટ્ર નિર્માણ તરફ, આ વિઝન રાષ્ટ્રના ભાવિ માટેના રોડમેપ જેવું છે. દેશ આજે આ રોડમેપને અસરકારક રીતે અનુસરી રહ્યો છે.
સાથીઓ,
જો કે તિલક જી સમગ્ર ભારતના લોકપ્રિય નેતા છે, પરંતુ જેમ તેઓ પુણે અને મહારાષ્ટ્રના લોકો માટે અલગ સ્થાન ધરાવે છે, તેમ ગુજરાતના લોકો પણ તેમની સાથે સમાન સંબંધ ધરાવે છે. આજે આ ખાસ અવસર પર હું પણ એ વાતોને યાદ કરી રહ્યો છું. સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ દરમિયાન તેઓ અમદાવાદ સાબરમતી જેલમાં લગભગ દોઢ મહિના રહ્યા હતા. આ પછી 1916માં તિલકજી અમદાવાદ આવ્યા, અને તમને જાણીને આનંદ થશે કે તે સમયે જ્યારે અંગ્રેજો દ્વારા સંપૂર્ણ જુલમ ચાલતો હતો, ત્યારે 40 હજારથી વધુ લોકો તિલકજીનું સ્વાગત કરવા અને તેમને સાંભળવા માટે અમદાવાદ આવ્યા હતા. કરવું અને ખુશીની વાત એ છે કે સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ પણ તેમને સાંભળવા તે સમયે શ્રોતાઓમાં હાજર હતા. તેમના ભાષણે સરદાર સાહેબના મનમાં એક અલગ જ છાપ છોડી.
બાદમાં સરદાર પટેલ અમદાવાદ મ્યુનિસિપાલિટીના પ્રમુખ બન્યા, નગરપાલિકાના પ્રમુખ બન્યા. અને તમે જુઓ કે તે સમયના વ્યક્તિત્વની વિચારસરણી કેવી હતી, તેઓએ અમદાવાદમાં તિલક જીની પ્રતિમા સ્થાપિત કરવાનું નક્કી કર્યું. અને તેમણે માત્ર મૂર્તિ સ્થાપિત કરવાનો નિર્ણય લીધો ન હતો, સરદાર સાહેબના લોખંડી પુરુષની ઓળખ પણ તેમના નિર્ણયમાં જોવા મળે છે. સરદાર સાહેબે પસંદ કરેલી જગ્યા હતી વિક્ટોરિયા ગાર્ડન! અંગ્રેજોએ રાણી વિક્ટોરિયાની ડાયમંડ જ્યુબિલીની ઉજવણી માટે 1897માં અમદાવાદમાં વિક્ટોરિયા ગાર્ડન્સનું નિર્માણ કર્યું હતું. એટલે કે સરદાર પટેલે આવા મહાન ક્રાંતિકારી લોકમાન્ય ટિળકની પ્રતિમા પોતાની છાતી પર બ્રિટિશ રાણીના નામ પર રાખવામાં આવેલ પાર્કમાં સ્થાપિત કરવાનો નિર્ણય લીધો. અને તે સમયે સરદાર સાહેબ પર ગમે તેટલું દબાણ કરવામાં આવે તો પણ તેને રોકવાના પ્રયાસો કરવામાં આવ્યા હતા. પરંતુ સરદાર તો સરદાર હતા, સરદારે કહ્યું કે તેઓ તેમનું પદ છોડવા માંગે છે, પરંતુ પ્રતિમા ત્યાં સ્થાપિત કરવામાં આવશે. અને તે પ્રતિમા બનાવવામાં આવી હતી અને તેનું ઉદ્ઘાટન 1929 માં મહાત્મા ગાંધી દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. અમદાવાદમાં રહીને મને એ પવિત્ર સ્થળની મુલાકાત લેવાનો અને તિલકજીની પ્રતિમા સમક્ષ માથું નમાવવાની ઘણી વાર તક મળી છે. આ એક અદ્ભુત પ્રતિમા છે, જેમાં તિલકજી આરામની મુદ્રામાં બેઠા છે. એવું લાગે છે કે તેઓ સ્વતંત્ર ભારતના ઉજ્જવળ ભવિષ્યની રાહ જોઈ રહ્યા છે. તમે કલ્પના કરી શકો છો કે, ગુલામીના સમયગાળામાં પણ સરદાર સાહેબે પોતાના દેશના પુત્રના સન્માનમાં સમગ્ર અંગ્રેજ શાસનને પડકાર ફેંક્યો હતો. અને જુઓ આજની સ્થિતિ. આજે જો આપણે એક પણ રસ્તાનું નામ બદલીને વિદેશી આક્રમણકારીને બદલે ભારતીય વિભૂતિ કરી દઈએ તો કેટલાક લોકો તેના પર બૂમો પાડવા લાગે છે, તેમની ઊંઘ ઉડી જાય છે.
સાથીઓ,
લોકમાન્ય તિલકના જીવનમાંથી આપણે ઘણું શીખી શકીએ છીએ. લોકમાન્ય તિલક ગીતામાં શ્રદ્ધા ધરાવતા વ્યક્તિ હતા. તેઓ ગીતાના કર્મયોગને જીવતા વ્યક્તિ હતા. તેને રોકવા માટે, અંગ્રેજોએ તેમને ભારતના સુદૂર પૂર્વમાં માંડલેની જેલમાં ધકેલી દીધા. પરંતુ, ત્યાં પણ તિલકે ગીતાનો અભ્યાસ ચાલુ રાખ્યો. 'ગીતા રહસ્ય' દ્વારા તેમણે દેશને દરેક પડકારનો સામનો કરવા માટે કર્મયોગની સરળ સમજ આપી, કર્મની શક્તિનો પરિચય કરાવ્યો.
સાથીઓ,
આજે હું દેશની યુવા પેઢીનું ધ્યાન બાળ ગંગાધર તિલકજીના વ્યક્તિત્વના અન્ય પાસાઓ તરફ દોરવા માંગુ છું. તિલકજીની એક મોટી વિશેષતા હતી કે તેઓ લોકોને પોતાનામાં વિશ્વાસ અપાવવા માટે ખૂબ જ આગ્રહી હતા, અને તેમને એમ કરવાનું શીખવતા હતા, તેઓ તેમનામાં આત્મવિશ્વાસ ભરી દેતા હતા. છેલ્લી સદીમાં જ્યારે લોકોના મનમાં એ વાત વસી ગઈ હતી કે ભારત ગુલામીની બેડીઓ તોડી શકશે નહીં, ત્યારે તિલકજીએ લોકોને આઝાદીનો વિશ્વાસ અપાવ્યો. તેમને આપણા ઇતિહાસમાં વિશ્વાસ હતો. તેઓ આપણી સંસ્કૃતિમાં માનતા હતા. તેમને પોતાના લોકોમાં વિશ્વાસ હતો. તેમને આપણા કામદારો, ઉદ્યોગસાહસિકોમાં વિશ્વાસ હતો, તેમને ભારતની ક્ષમતામાં વિશ્વાસ હતો. ભારત આવતાની સાથે જ કહેવામાં આવતું કે અહીંના લોકો આવા જ છે, આપણાથી કંઈ થઈ શકે નહીં. પરંતુ તિલકજીએ હીનતાની આ માન્યતાને તોડવાનો પ્રયાસ કર્યો, દેશને તેની ક્ષમતામાં વિશ્વાસ અપાવ્યો.
સાથીઓ,
અવિશ્વાસના વાતાવરણમાં દેશનો વિકાસ શક્ય નથી. ગઈ કાલે હું જોઈ રહ્યો હતો, પુણેના એક સજ્જન શ્રી મનોજ પોચાટે મને ટ્વીટ કર્યું છે. તેણે મને 10 વર્ષ પહેલા પુણેની મારી મુલાકાતની યાદ અપાવી. તે સમયે, તિલકજી દ્વારા સ્થાપિત ફર્ગ્યુસન કોલેજમાં, મેં તે સમયે ભારતમાં વિશ્વાસની ઉણપ વિશે વાત કરી હતી. હવે મનોજજીએ મને વિનંતી કરી છે કે ટ્રસ્ટ ડેફિસિટથી ટ્રસ્ટ સરપ્લસ સુધીની દેશની સફર વિશે વાત કરો! હું મનોજજીનો આભાર વ્યક્ત કરવા માંગુ છું કે તેમણે આ મહત્વપૂર્ણ મુદ્દો ઉઠાવ્યો છે.
ભાઈઓ બહેનો,
આજે, ભારતમાં ટ્રસ્ટ સરપ્લસ નીતિમાં પણ દેખાય છે, અને તે દેશવાસીઓની મહેનતમાં પણ પ્રતિબિંબિત થાય છે! છેલ્લા 9 વર્ષોમાં ભારતના લોકોએ મોટા ફેરફારોનો પાયો નાખ્યો છે, મોટા ફેરફારો બતાવ્યા છે. છેવટે, ભારત વિશ્વનું 5મું સૌથી મોટું અર્થતંત્ર કેવી રીતે બન્યું? ભારતની જનતાએ જ આ કરી બતાવ્યું છે. આજે દેશ દરેક ક્ષેત્રમાં પોતાના પર ભરોસો કરી રહ્યો છે અને પોતાના નાગરિકો પર પણ ભરોસો કરી રહ્યો છે. કોરોનાના સંકટમાં, ભારતે તેના વૈજ્ઞાનિકો પર વિશ્વાસ કર્યો અને તેઓએ મેડ ઇન ઇન્ડિયા વેક્સીન બનાવી અને બતાવી. અને તેમાં પુણેની પણ મોટી ભૂમિકા હતી. અમે આત્મનિર્ભર ભારતની વાત કરી રહ્યા છીએ, કારણ કે અમે માનીએ છીએ કે ભારત તે કરી શકે છે.
અમે દેશના સામાન્ય માણસને કોઈ ગેરંટી વગર મુદ્રા લોન આપી રહ્યા છીએ, કારણ કે અમને તેમની ઈમાનદારી અને કર્તવ્યનિષ્ઠામાં વિશ્વાસ છે. પહેલા સામાન્ય લોકોને નાના કામ માટે પરેશાન થવું પડતું હતું. આજે મોટા ભાગનું કામ મોબાઈલ પર એક ક્લિક પર થઈ રહ્યું છે. આજે સરકાર કાગળોને પ્રમાણિત કરવા માટે તમારી જ સહી પર આધાર રાખે છે. જેના કારણે દેશમાં એક અલગ જ વાતાવરણ સર્જાઈ રહ્યું છે, સકારાત્મક વાતાવરણ સર્જાઈ રહ્યું છે. અને આપણે જોઈ રહ્યા છીએ કે કેવી રીતે દેશની જનતા, વિશ્વાસથી ભરપૂર, પોતે જ દેશના વિકાસ માટે આગળ વધી રહી છે. આ જાહેર માન્યતાએ જ સ્વચ્છ ભારત ચળવળને જન આંદોલનમાં પરિવર્તિત કરી. આ જાહેર માન્યતાએ જ બેટી બચાવો-બેટી પઢાવો અભિયાનને જન આંદોલનમાં પરિવર્તિત કર્યું. લાલ કિલ્લા પરથી મારા એક કોલ પર કે જેઓ સક્ષમ છે તેમણે ગેસ સબસિડી છોડી દેવી જોઈએ, લાખો લોકોએ ગેસ સબસિડી છોડી દીધી હતી. થોડા સમય પહેલા ઘણા દેશોમાં એક સર્વે કરવામાં આવ્યો હતો. આ સર્વેમાં સામે આવ્યું છે કે જે દેશના નાગરિકોને તેમની સરકારમાં સૌથી વધુ વિશ્વાસ છે તે દેશનું નામ ભારત છે. આ બદલાઈ રહેલું જનમાનસ, આ વધતો જાહેર વિશ્વાસ ભારતના લોકો માટે પ્રગતિનું માધ્યમ બની રહ્યો છે.
સાથીઓ,
આજે આઝાદીના 75 વર્ષ બાદ દેશ પોતાના અમૃત કાલને ફરજ તરીકે જોઈ રહ્યો છે. આપણે દેશવાસીઓ દેશના સપના અને સંકલ્પોને ધ્યાનમાં રાખીને પોતાના સ્તરથી કામ કરી રહ્યા છીએ. તેથી જ આજે દુનિયા ભારતમાં ભવિષ્ય જોઈ રહી છે. અમારા પ્રયાસો આજે સમગ્ર માનવતા માટે ખાતરીરૂપ બની રહ્યા છે. હું માનું છું કે લોકમાન્યનો આત્મા આજે જ્યાં પણ છે, તે આપણને જોઈ રહ્યો છે, આપણા પર તેમના આશીર્વાદ વરસાવી રહ્યો છે. તેમના આશીર્વાદથી, તેમના વિચારોની શક્તિથી, અમે ચોક્કસપણે મજબૂત અને સમૃદ્ધ ભારતનું અમારું સ્વપ્ન સાકાર કરીશું. મને વિશ્વાસ છે કે હિંદ સ્વરાજ્ય સંઘ આગળ આવતું રહેશે અને લોકોને તિલકના આદર્શો સાથે જોડવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવશે. આ સન્માન માટે હું ફરી એકવાર આપ સૌનો આભાર વ્યક્ત કરું છું. આ ધરતીને સલામ કરીને, આ વિચારને આગળ લઈ જવામાં સામેલ દરેકને સલામ કરીને, હું મારા ભાષણને વિરામ આપું છું. આપ સૌનો ખૂબ ખૂબ આભાર!
YP/GP/JD
(