પ્રધાનમંત્રીનું કાર્યાલય
પ્રધાનમંત્રીએ પરીક્ષા પે ચર્ચા 2023માં વિદ્યાર્થીઓ, શિક્ષકો અને વાલીઓ સાથે વાતચીત કરી
"જો તમે ધ્યાન કેન્દ્રિત રાખશો તો અપેક્ષાઓનું દબાણ દૂર થઈ શકે છે"
"જ્યારે મન તાજું હોય ત્યારે વ્યક્તિએ ઓછામાં ઓછા રસપ્રદ અથવા મુશ્કેલ વિષયો લેવા જોઈએ"
"છેતરપિંડી તમને જીવનમાં ક્યારેય સફળ નહીં કરે"
"વ્યક્તિએ કુશળતાપૂર્વક અને મહત્વપૂર્ણ ક્ષેત્રો પર સખત મહેનત કરવી જોઈએ"
"મોટાભાગના લોકો સરેરાશ અને સામાન્ય હોય છે, પરંતુ જ્યારે આ સામાન્ય લોકો અસાધારણ કાર્યો કરે છે, ત્યારે તેઓ નવી ઊંચાઈઓ પ્રાપ્ત કરે છે"
"ટીકા એ સમૃદ્ધ લોકશાહીની શુદ્ધ અને મૂળ સ્થિતિ છે"
"આક્ષેપો અને ટીકા વચ્ચે મોટો તફાવત છે"
"ઈશ્વરે આપણને મુક્ત ઇચ્છાશક્તિ અને સ્વતંત્ર વ્યક્તિત્વ આપ્યું છે અને આપણે હંમેશાં આપણાં ગેઝેટ્સના ગુલામ બનવા વિશે સભાન રહેવું જોઈએ"
" સરેરાશ સ્ક્રીન સમય વધતો જવો એ ચિંતાજનક વલણ છે"
"એક પરીક્ષા એ જીવનનો અંત નથી અને પરિણામો વિશે વધુ પડતું વિચારવું એ રોજિંદા જીવનની વસ્તુ ન બનવી જોઈએ"
"પ્રાદેશિક ભાષા શીખવાનો પ્રયાસ કરીને, તમે માત્ર ભાષાને અભિવ્યક્તિ બનવા વિશે જ શીખતા નથી, પરંતુ તે ક્ષેત્ર સાથે સંકળાયેલા ઇતિહાસ અને વારસાના દરવાજા પણ ખોલી રહ્યા છો"
"હું માનું છું કે શિસ્ત સ્થાપિત કરવા માટે આપણે શારીરિક સજાના માર્ગે ન જવું જોઈએ, આપણે સંવાદ અને સંબંધ પસંદ કરવો જોઈએ"
"માતાપિતાએ બાળકોને સમાજમાં વિવિધ પ્રકારના અનુભવોનો સામનો થવા દેવો જોઈએ"
"આપણે પરીક્ષાના તણાવને ઓછો કરવો જોઈએ અને તેને ઉજવણીમાં ફેરવવો જોઈએ"
પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ આજે નવી દિલ્હીમાં તાલકટોરા સ્ટેડિયમ ખાતે પરીક્ષા પે ચર્ચા ની છઠ્ઠી આવૃત્તિમાં વિદ્યાર્થીઓ, શિક્ષકો અને વાલીઓ સાથે રસપ્રદ વાતચીત કરી હતી. તેમણે ક્રિયાપ્રતિક્રિયારૂપ આ વાતચીત પહેલા સ્થળ પર પ્રદર્શિત વિદ્યાર્થીઓનાં પ્રદર્શનો પણ નિહાળ્યાં હતાં. પરીક્ષા પે ચર્ચાની પરિકલ્પના પ્રધાનમંત્રીએ કરી હતી, જેમાં વિદ્યાર્થીઓ, વાલીઓ અને શિક્ષકો તેમની સાથે જીવન અને પરીક્ષા સાથે સંબંધિત વિવિધ વિષયો પર આદાનપ્રદાન કરે છે. પીપીસીની આ વર્ષની આવૃત્તિમાં આ વર્ષે ૧૫૫ દેશોમાંથી આશરે ૩૮.૮૦ લાખ નોંધણીઓ થઈ છે.
આ સમારોહને સંબોધતા પ્રધાનમંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે, આ પહેલી વખત છે કે પ્રજાસત્તાક દિનની ઉજવણી દરમિયાન પરીક્ષા પે ચર્ચા યોજાઈ રહી છે. તેમણે નોંધ્યું હતું કે, અન્ય રાજ્યોમાંથી નવી દિલ્હીની મુલાકાત લેનારાઓને પણ પ્રજાસત્તાક દિનની ઝાંખી જોવા મળી હતી. પ્રધાનમંત્રીએ ખુદ પ્રધાનમંત્રી માટે 'પરીક્ષા પે ચર્ચા'નાં મહત્ત્વ પર પ્રકાશ ફેંકતા આ કાર્યક્રમનાં ભાગરૂપે પૂછવામાં આવતા લાખો પ્રશ્રોનું ધ્યાન દોર્યું હતું અને કહ્યું હતું કે, એનાથી એમને ભારતની યુવા પેઢીનાં મનની ઊંડી સમજ મળે છે. પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું હતું કે, "આ પ્રશ્નો મારા માટે ખજાના સમાન છે." તેમણે ધ્યાન દોર્યું હતું કે તેઓ આ બધા પ્રશ્નોનું સંકલન ઇચ્છે છે, જેનું વિશ્લેષણ આગામી વર્ષોમાં સામાજિક વૈજ્ઞાનિકો દ્વારા કરી શકાય છે, જે આવા ગતિશીલ સમયે યુવાન વિદ્યાર્થીઓનાં મન વિશે વિસ્તૃત થિસિસ આપણને આપે છે.
નિરાશા હાથ ધરવા અંગે
તમિલનાડુનાં મદુરાઈનાં કેન્દ્રીય વિદ્યાલયનાં વિદ્યાર્થી સુશ્રી અશ્વિની, પીતમપુરા દિલ્હી કેન્દ્રીય વિદ્યાલયનાં નવતેજ અને પટણામાં નવીન બાલિકા સ્કૂલનાં પ્રિયંકા કુમારીનાં નબળા માર્ક્સનાં મામલે પરિવારની નિરાશા સાથે સંબંધિત એક પ્રશ્નને સંબોધતા પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું હતું કે, કુટુંબની અપેક્ષાઓમાં કોઈ ગરબડ નથી. જો કે, તેમણે કહ્યું હતું કે, જો આ અપેક્ષાઓ સામાજિક દરજ્જા-સંબંધિત અપેક્ષાઓને કારણે છે, તો તે ચિંતાજનક છે. શ્રી મોદીએ દરેક સફળતા સાથે પર્ફોર્મન્સનાં સતત વધતાં જતાં ધોરણો અને વધતી જતી અપેક્ષાઓ વિશે પણ વાત કરી હતી. તેમણે કહ્યું હતું કે, અપેક્ષાની આસપાસનાં જાળામાં ફસાઈ જવું સારું નથી અને વ્યક્તિએ અંદરની તરફ જોવું જોઈએ તથા અપેક્ષાને પોતાની ક્ષમતાઓ, જરૂરિયાતો, ઇરાદાઓ અને પ્રાથમિકતાઓ સાથે જોડવી જોઈએ. ક્રિકેટની રમતનું ઉદાહરણ આપતાં પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું હતું કે, પ્રેક્ષકો ચોગ્ગા-છગ્ગાની બૂમો પાડતા રહે છે. પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું હતું કે, પ્રેક્ષકોમાંના ઘણા લોકો છગ્ગા કે ચોગ્ગાની માગણી કરે છે, છતાં પણ બૅટ્સમૅન બૅટિંગ કરવા જાય છે તે સ્વસ્થ રહે છે. ક્રિકેટનાં મેદાન પર બેટ્સમેનનાં ફોકસ અને વિદ્યાર્થીઓનાં મન વચ્ચેની કડીને રેખાંકિત કરતાં પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું હતું કે, જો તમે એકાગ્ર રહેશો તો અપેક્ષાઓનું દબાણ દૂર થઈ શકે છે. તેમણે માતાપિતાને વિનંતી કરી કે તેઓ તેમનાં બાળકો પર અપેક્ષાઓનો ભાર ન મૂકે અને વિદ્યાર્થીઓને હંમેશાં તેમની સંભવિતતા અનુસાર પોતાનું મૂલ્યાંકન કરવા જણાવ્યું. જો કે, તેમણે વિદ્યાર્થીઓને દબાણોનું વિશ્લેષણ કરવા અને તેઓ તેમની પોતાની ક્ષમતાને ન્યાય આપી રહ્યા છે કે કેમ તે જોવા જણાવ્યું હતું. આવી સ્થિતિમાં આ અપેક્ષાઓ વધુ સારાં પ્રદર્શનને ઉત્તેજીત કરી શકે છે.
પરીક્ષાની તૈયારી અને સમય વ્યવસ્થાપન પર
કે.વી., ડેલહાઉસીની ધોરણ 11ની વિદ્યાર્થીની આરુષિ ઠાકુર પાસેથી પરીક્ષાની તૈયારીઓ ક્યાંથી શરૂ કરવી તે જાણતા ન હોવા અંગેના પ્રશ્નો અને તણાવપૂર્ણ પરિસ્થિતિને લગતા સવાલ અને રાયપુરની ક્રિષ્ના પબ્લિક સ્કૂલની અદિતિ દિવાન પાસેથી પરીક્ષા દરમિયાન ટાઇમ મેનેજમેન્ટ અંગેના પ્રશ્નોને સંબોધતા પ્રધાનમંત્રીએ પરીક્ષા સાથે કે તે વિના સામાન્ય જીવનમાં ટાઇમ મેનેજમેન્ટનાં મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે કામથી ક્યારેય થકાતું નથી, હકીકતમાં કામ ન કરવાથી વ્યક્તિ થાકી જાય છે. તેમણે વિદ્યાર્થીઓને તેઓ જે કરે છે તે વિવિધ વસ્તુઓ માટે સમયની ફાળવણીની નોંધ રાખવા જણાવ્યું હતું. તેમણે કહ્યું કે આ એક સામાન્ય વલણ છે કે વ્યક્તિ પોતાને ગમતી વસ્તુઓ માટે વધુ સમય ફાળવે છે. તેમણે કહ્યું હતું કે, જ્યારે કોઈ વિષયને સમય ફાળવતી વખતે, જ્યારે મન તાજું હોય ત્યારે વ્યક્તિએ ઓછામાં ઓછો રસપ્રદ અથવા સૌથી મુશ્કેલ વિષય લેવો જોઈએ. કોઈના રસ્તે દબાણ કરવાને બદલે, વિદ્યાર્થીઓએ હળવી માનસિકતા સાથે જટિલતાઓનો સામનો કરવો જોઈએ. પ્રધાનમંત્રીએ પૂછ્યું હતું કે, શું વિદ્યાર્થીઓએ ઘરે કામ કરતી માતાઓનાં સમયનાં વ્યવસ્થાપન કૌશલ્યનું અવલોકન કર્યું છે, જેઓ દરેક કામ સમયસર કરે છે. તેમણે એમ પણ ઉમેર્યું હતું કે તેઓ પોતાનું બધું કામ કરીને માંડ માંડ થાકે છે પરંતુ બાકીના સમયમાં કોઈ સર્જનાત્મક કાર્યમાં જોડાવાનો સમય પણ શોધી કાઢે છે. પ્રધાનમંત્રીએ ધ્યાન દોર્યું હતું કે, તેમની માતાઓનું અવલોકન કરીને વિદ્યાર્થીઓ સમયના સૂક્ષ્મ-વ્યવસ્થાપનનું મહત્ત્વ સમજી શકે છે અને આ રીતે દરેક વિષય પર ચોક્કસ કલાકો ફાળવી શકે છે. પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું હતું કે, "વધારે લાભ માટે તમારે તમારો સમય વહેંચવો જોઈએ."
પરીક્ષામાં અયોગ્ય રસ્તાઓ અને શોર્ટકટ લેવા અંગે
બસ્તરની સ્વામી આત્માનંદ સરકારી શાળાના નવમા ધોરણના વિદ્યાર્થી રૂપેશ કશ્યપે પરીક્ષામાં અયોગ્ય રસ્તાઓથી બચવાના ઉપાયો વિશે પૂછ્યું હતું. કોણાર્ક પુરી ઓડિશાના તન્મય બિસ્વાલે પણ પરીક્ષામાં છેતરપિંડી નાબૂદ કરવા અંગે પૂછ્યું હતું. પ્રધાનમંત્રીએ એ બાબતે ખુશી વ્યક્ત કરી હતી કે, વિદ્યાર્થીઓએ પરીક્ષા દરમિયાન ગેરરીતિઓ સામે લડવાના માર્ગો શોધવાનો વિષય ઉઠાવ્યો હતો અને નૈતિકતામાં આવેલા નકારાત્મક પરિવર્તન તરફ ધ્યાન દોર્યું હતું, જેમાં વિદ્યાર્થી પરીક્ષામાં છેતરપિંડી કરતી વખતે સુપરવાઇઝરને મૂર્ખ બનાવવામાં ગર્વ અનુભવે છે. પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું હતું કે, "આ ખૂબ જ જોખમી વલણ છે." તેમણે સમગ્ર સમાજને આ વિશે વિચારવા જણાવ્યું હતું. તેમણે એમ પણ નોંધ્યું હતું કે કેટલીક શાળાઓ અથવા શિક્ષકો કે જેઓ ટ્યુશન વર્ગો ચલાવે છે તેઓ અયોગ્ય માધ્યમો માટે પ્રયત્નશીલ રહે છે જેથી તેમના વિદ્યાર્થીઓ પરીક્ષામાં શ્રેષ્ઠ બને. તેમણે વિદ્યાર્થીઓને રસ્તાઓ શોધવામાં અને છેતરપિંડીની સામગ્રી તૈયાર કરવામાં સમય બગાડવાનું ટાળવાનું અને તે સમય શીખવામાં વિતાવવા જણાવ્યું હતું. બીજું, "આ બદલાતા સમયમાં, જ્યારે આપણી આસપાસનું જીવન બદલાઈ રહ્યું છે, ત્યારે તમારે દરેક પગલે પરીક્ષાઓનો સામનો કરવો પડે છે." પ્રધાનમંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે, આવા લોકો ફક્ત થોડી પરીક્ષાઓ પાસ કરી શકે છે, પરંતુ જીવનમાં અંતે નિષ્ફળ જાય છે. "છેતરપિંડીથી જીવન સફળ થઈ શકતું નથી. તમે એક અથવા બે પરીક્ષા પાસ કરી શકો છો પરંતુ તે જીવનમાં શંકાસ્પદ રહેશે," એમ તેમણે ઉમેર્યું. પ્રધાનમંત્રીએ સખત મહેનત કરતા વિદ્યાર્થીઓને ચીટર્સની કામચલાઉ સફળતા પર નિરાશ ન થવા જણાવ્યું હતું અને કહ્યું હતું કે, સખત મહેનતથી તેમનાં જીવનમાં હંમેશા ફાયદો થશે. તેમણે કહ્યું હતું કે, "પરીક્ષાઓ આવે છે અને જાય છે, પરંતુ જીવન સંપૂર્ણપણે જીવવાનું છે." ફૂટ ઓવરબ્રિજ પાર કરવાને બદલે રેલવે ટ્રેક પર રસ્તો બનાવીને પ્લેટફોર્મ ક્રોસ કરનારા રેલવે સ્ટેશન પરના લોકોનું ઉદાહરણ આપતાં પ્રધાનમંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે શોર્ટકટ તમને ક્યાંય લઈ જશે નહીં અને કહ્યું હતું કે, શોર્ટકટ તમને ટૂંકાવી નાખશે.
સ્માર્ટ વર્ક વિ. હાર્ડ વર્ક કરવા પર
કેરળના કોઝિકોડના એક વિદ્યાર્થીએ હાર્ડ વર્ક વિરુદ્ધ સ્માર્ટ વર્કની જરૂરિયાત અને ગતિશીલતા વિશે પૂછ્યું. સ્માર્ટ વર્કનું ઉદાહરણ આપીને પ્રધાનમંત્રીએ તરસ્યા કાગડાની ઉપમા પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો, જેણે પોતાની તરસ છીપાવવા માટે ઘડામાં કાંકરા ફેંક્યા હતા. તેમણે કાર્યનું નજીકથી વિશ્લેષણ કરવાની અને સમજવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો અને સખત મહેનત, હોશિયારીથી કામ કરવાના વાર્તાના બોધ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે, "દરેક કામની પહેલા સંપૂર્ણ તપાસ થવી જોઈએ." તેમણે એક સ્માર્ટ વર્કિંગ મિકેનિકનું ઉદાહરણ આપ્યું હતું, જેણે બસ્સો રૂપિયામાં બે મિનિટમાં જીપ ફિક્સ કરી હતી અને કહ્યું હતું કે કામ કરવામાં વિતાવેલા સમય કરતાં કામનો અનુભવ જ મહત્ત્વનો છે. " બધું જ સખત મહેનતથી પ્રાપ્ત કરી શકાતું નથી". એ જ રીતે રમતગમતમાં પણ વિશિષ્ટ તાલીમ મહત્ત્વની છે. તેમણે કહ્યું કે આપણે શું કરવાની જરૂર છે તેના પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું જોઈએ. વ્યક્તિએ હાર્ડ વર્ક સ્માર્ટલી- ચપળતાથી અને મહત્વપૂર્ણ ક્ષેત્રોમાં કરવું જોઈએ.
પોતાની ક્ષમતાને ઓળખવા પર
ગુરુગ્રામની જવાહર નવોદય વિદ્યાલયની 10મા ધોરણની વિદ્યાર્થિની જોવિતા પાત્રાએ એક સરેરાશ વિદ્યાર્થી તરીકે પરીક્ષામાં સારું પ્રદર્શન કરવા વિશે પૂછ્યું હતું. પ્રધાનમંત્રીએ પોતાની જાતનું વાસ્તવિક મૂલ્યાંકન કરવાની જરૂરિયાતની પ્રશંસા કરી હતી. પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું હતું કે, એક વખત આ બાબતનો અહેસાસ થઈ જાય પછી વિદ્યાર્થી દ્વારા ઉચિત લક્ષ્યાંકો અને કૌશલ્યો નક્કી કરવા જોઈએ. તેમણે કહ્યું હતું કે, પોતાની ક્ષમતા જાણવાથી વ્યક્તિ ખૂબ જ સક્ષમ બને છે. તેમણે માતાપિતાને તેમનાં બાળકોનું સાચું મૂલ્યાંકન કરવા જણાવ્યું હતું. તેમણે કહ્યું હતું કે, મોટાભાગના લોકો સરેરાશ અને સામાન્ય હોય છે, પણ જ્યારે આ સામાન્ય લોકો અસાધારણ કાર્યો કરે છે, ત્યારે તેઓ નવી ઊંચાઈઓ પ્રાપ્ત કરે છે. પ્રધાનમંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે, વૈશ્વિક અર્થતંત્રમાં ભારતને નવી આશા તરીકે જોવામાં આવે છે. તેમણે એ સમયને યાદ કર્યો જ્યારે ભારતીય અર્થશાસ્ત્રીઓ અને પ્રધાનમંત્રીને પણ નિપુણ અર્થશાસ્ત્રીઓ તરીકે જોવામાં આવતા ન હતા, પરંતુ આજે ભારતને વિશ્વનાં તુલનાત્મક અર્થશાસ્ત્રમાં ચમકતું જોવામાં આવે છે. તેમણે કહ્યું હતું કે, "આપણે ક્યારેય એવાં દબાણ હેઠળ ન રહેવું જોઈએ કે આપણે સરેરાશ છીએ અને જો આપણે સરેરાશ હોઈએ તો પણ આપણામાં કંઈક અસાધારણ હશે, તમારે ફક્ત તેને ઓળખવાની અને તેનું પોષણ કરવાની જરૂર છે, " એમ તેમણે કહ્યું.
ટીકાને હાથ ધરવા અંગે
ચંડીગઢની સેન્ટ જોસેફ સેકન્ડરી સ્કૂલના એક વિદ્યાર્થી મન્નત બાજવા, અમદાવાદનાં ધોરણ 12નાં વિદ્યાર્થી કુમકુમ પ્રતાપભાઈ સોલંકી અને બેંગલુરુની વ્હાઈટફિલ્ડ ગ્લોબલ સ્કૂલના ધોરણ 12ના વિદ્યાર્થી આકાશ દરિરાએ પ્રધાનમંત્રીને તેમના પ્રત્યે નકારાત્મક વિચારો અને અભિપ્રાયો ધરાવતા લોકોનો સામનો કરવા અને તેની કેવી અસર તેમના પર થાય છે તે અંગે પ્રધાનમંત્રીને પૂછ્યું હતું. દક્ષિણ સિક્કિમની ડીએવી પબ્લિક સ્કૂલનાં ધોરણ 11નાં વિદ્યાર્થી અષ્ટમી સેને પણ મીડિયાના આલોચનાત્મક દૃષ્ટિકોણને પહોંચી વળવા માટે આવો જ સવાલ ઉઠાવ્યો હતો. પ્રધાનમંત્રીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, તેઓ એ સિદ્ધાંતમાં માને છે કે ટીકા એ શુદ્ધિ યજ્ઞ છે અને સમૃદ્ધ લોકશાહીની મૂળ સ્થિતિ છે. પ્રતિસાદની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકતા, પ્રધાનમંત્રીએ એક પ્રોગ્રામરનાં ઉદાહરણો આપ્યાં, જે સુધારણા માટે ખુલ્લા સ્રોત પર પોતાનો કોડ મૂકે છે, અને જે કંપનીઓ તેમનાં ઉત્પાદનોને બજારમાં વેચાણ માટે મૂકે છે અને ગ્રાહકોને ઉત્પાદનોમાં ખામીઓ શોધવા માટે કહે છે. તેમણે એમ પણ ધ્યાન દોર્યું હતું કે, તમારાં કામની કોણ ટીકા કરી રહ્યું છે તેની નોંધ લેવી મહત્વપૂર્ણ છે. તેમણે કહ્યું કે આ દિવસોમાં માતા-પિતા રચનાત્મક ટીકાને બદલે તેમનાં બાળકોને વિક્ષેપિત કરવાની ટેવ પાડી ચૂક્યા છે અને તેમને આ ટેવને તોડવાની વિનંતી કરી છે કારણ કે તે બાળકોનાં જીવનને પ્રતિબંધિત રીતે ઢાળશે નહીં. પ્રધાનમંત્રીએ સંસદ સત્રના એ દ્રશ્યો પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો હતો જ્યારે કોઈ ચોક્કસ વિષય પર સત્રને સંબોધન કરી રહેલા સભ્ય વિપક્ષના સભ્યો દ્વારા વિક્ષેપિત થયા પછી પણ વિચલિત થતા નથી. બીજું, પ્રધાનમંત્રીએ ટીકાકાર બનવામાં શ્રમ અને સંશોધનનાં મહત્વ પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો હતો, પરંતુ આજના યુગમાં શોર્ટકટ વલણનું અવલોકન કર્યું હતું, જેમાં મોટાભાગના લોકો ટીકાને બદલે આક્ષેપો કરે છે. પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું હતું કે, "આક્ષેપો અને ટીકા વચ્ચે મોટી ખાઇ છે." તેમણે દરેકને વિનંતી કરી હતી કે, તેઓ આક્ષેપોને ટીકા ગણવાની ભૂલ ન કરે.
ગેમિંગ અને ઓનલાઇન વ્યસન પર
ભોપાલના દિપેશ અહિરવારે, દસમા ધોરણના વિદ્યાર્થી આદિતાભે ઇન્ડિયા ટીવી દ્વારા પોતાનો પ્રશ્ન પૂછ્યો, કામાક્ષીએ રિપબ્લિક ટીવી દ્વારા પોતાનો પ્રશ્ન પૂછ્યો, અને ઝી ટીવી દ્વારા મનન મિત્તલે ઓનલાઇન ગેમ્સ અને સોશિયલ મીડિયાની લત વિશે અને તેનાં પરિણામે વિક્ષેપો સર્જાયા એ અંગે પ્રશ્નો પૂછ્યા. પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું કે પહેલો નિર્ણય એ નક્કી કરવાનો છે કે તમે સ્માર્ટ છો કે તમારું ગેજેટ સ્માર્ટ છે. સમસ્યા ત્યારે શરૂ થાય છે જ્યારે તમે ગેજેટને તમારા કરતા વધુ સ્માર્ટ માનવાનું શરૂ કરો છો. કોઈની સ્માર્ટનેસ વ્યક્તિને સ્માર્ટ ગેજેટનો સ્માર્ટ રીતે ઉપયોગ કરવા અને ઉત્પાદકતામાં મદદ કરતા ઉપકરણો તરીકે વર્તવા માટે સક્ષમ બનાવે છે. તેમણે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી કે, એક અભ્યાસ મુજબ, એક ભારતીય માટે સરેરાશ સ્ક્રીન ટાઇમ છ કલાક સુધીનો હોય છે. આવી સ્થિતિમાં ગેજેટ આપણને ગુલામ બનાવે છે, એમ તેમણે કહ્યું હતું. પ્રધાનમંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે, "ભગવાને આપણને મુક્ત ઇચ્છા અને સ્વતંત્ર વ્યક્તિત્વ આપ્યું છે અને આપણે હંમેશાં આપણા ગેજેટ્સના ગુલામ બનવા વિશે સભાન રહેવું જોઈએ." તેમણે પોતાનું ઉદાહરણ આપ્યું કે, તેઓ ખૂબ જ સક્રિય હોવા છતાં ભાગ્યે જ મોબાઇલ ફોન સાથે જોવા મળે છે. તેમણે કહ્યું કે તેઓ આવી પ્રવૃત્તિઓ માટે એક નિશ્ચિત સમય રાખે છે. કોઈએ તકનીકીને ટાળવી જોઈએ નહીં, પરંતુ પોતાની જરૂરિયાત મુજબ ઉપયોગિતાની વસ્તુઓ સુધી મર્યાદિત રહેવું જોઈએ. તેમણે વિદ્યાર્થીઓમાં ઘડિયા પઠન માટેની ક્ષમતાનાં નુકસાનનું ઉદાહરણ પણ આપ્યું. પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું હતું કે, આપણે આપણી મૂળભૂત ભેટો ગુમાવ્યા વિના આપણી ક્ષમતાઓમાં સુધારો કરવાની જરૂર છે. પોતાની સર્જનાત્મકતાને જાળવી રાખવા માટે કૃત્રિમ બુદ્ધિના આ યુગમાં વ્યક્તિએ પરીક્ષણ કરતા અને શીખતા રહેવું જોઈએ. પ્રધાનમંત્રીએ નિયમિત સમયાંતરે 'ટેકનોલોજીના ઉપવાસ'નું સૂચન કર્યું હતું. તેમણે દરેક ઘરમાં 'ટેકનોલોજી-ફ્રી ઝોન' તરીકે સીમાંકિત વિસ્તારનું સૂચન પણ કર્યું હતું. આનાથી જીવનનો આનંદ વધશે અને તમે ગેજેટ્સની ગુલામીની ચુંગાલમાંથી બહાર આવશો, એમ પ્રધાનમંત્રીએ જણાવ્યું હતું.
પરીક્ષા પછી તણાવ પર
સખત મહેનત કર્યા પછી પણ ઇચ્છિત પરિણામો ન મળવાથી તણાવને દૂર કરવા વિશે જમ્મુની સરકારી મોડલ હાઈસ્કૂલના ધોરણ 10ના વિદ્યાર્થી નિદાહના પ્રશ્નો અને હરિયાણાના પલવલમાં શહીદ નાયક રાજેન્દ્ર સિંહ રાજકિયા સ્કૂલના વિદ્યાર્થી પ્રશાંતે પૂછ્યું હતું કે, તણાવ કેવી રીતે પરિણામ પર અસર કરે છે, ત્યારે પ્રધાનમંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે, પરીક્ષા પછી તણાવનું મુખ્ય કારણ પરીક્ષાઓ સારી રીતે ગઈ છે કે નહીં તે વિશેનું સત્ય સ્વીકારવું નહીં. પ્રધાનમંત્રીએ વિદ્યાર્થીઓ વચ્ચેની સ્પર્ધાનો ઉલ્લેખ તણાવ પેદા કરનાર પરિબળ તરીકે પણ કર્યો હતો અને સૂચન કર્યું હતું કે, વિદ્યાર્થીઓએ તેમની આંતરિક ક્ષમતાઓને મજબૂત કરવાની સાથે સાથે પોતાની જાતને અને તેમની આસપાસનાં વાતાવરણમાંથી જીવવું અને શીખવું જોઈએ. જીવન પ્રત્યેની દૃષ્ટિ પર પ્રકાશ પાડતા પ્રધાનમંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે, એક પરીક્ષા એ જીવનનો અંત નથી અને પરિણામો વિશે વધારે પડતું વિચારવું એ રોજિંદા જીવનની બાબત ન બનવી જોઈએ.
નવી ભાષાઓ શીખવાના ફાયદાઓ પર
તેલંગાણાની જવાહર નવોદય વિદ્યાલય રંગારેડ્ડીના નવમા ધોરણના વિદ્યાર્થી આર અક્ષરસિરી અને ભોપાલની રાજકીય માધ્યમિક વિદ્યાલયના 12મા ધોરણનાં વિદ્યાર્થી રિતિકા દ્વારા પૂછવામાં આવેલા પ્રશ્નોને સંબોધતા પ્રધાનમંત્રીએ ભારતની સાંસ્કૃતિક વિવિધતા અને સમૃદ્ધ વારસા પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો અને કહ્યું હતું કે, આ ખૂબ જ ગર્વની વાત છે કે ભારત સેંકડો ભાષાઓ અને હજારો બોલીઓનું ઘર છે. તેમણે કહ્યું હતું કે, નવી ભાષાઓ શીખવી એ નવું સંગીતનું સાધન શીખવા જેવું જ છે. પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું હતું કે, "પ્રાદેશિક ભાષા શીખવાનો પ્રયાસ કરીને, તમે માત્ર ભાષાને એક અભિવ્યક્તિ બનવા વિશે જ શીખતા નથી, પરંતુ આ ક્ષેત્ર સાથે સંકળાયેલા ઇતિહાસ અને વારસા માટેનાં દ્વાર પણ ખોલી રહ્યાં છો," એમ પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું હતું, તેમણે રોજિંદી દિનચર્યા પર બોજારૂપ ન હોય એ રીતે નવી ભાષા શીખવા પર ભાર મૂક્યો હતો. બે હજાર વર્ષ અગાઉ બાંધવામાં આવેલા દેશના એક સ્મારક પર નાગરિકો ગર્વ અનુભવે છે તેની સરખામણી કરતાં પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું હતું કે, દેશને તમિલ ભાષા પર પણ આ જ પ્રકારનું ગૌરવ હોવું જોઈએ, જે પૃથ્વી પરની સૌથી જૂની ભાષા તરીકે ઓળખાય છે. આ પ્રસંગે પ્રધાનમંત્રીએ સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સંગઠનોને તેમનાં છેલ્લાં સંબોધનને યાદ કર્યું હતું અને જણાવ્યું હતું કે, તેમણે તમિલ વિશેનાં તથ્યો ખાસ કરીને પ્રસ્તુત કર્યા હતાં, કારણ કે તેઓ દુનિયાને એ જણાવવા ઇચ્છતા હતા કે તેઓ સૌથી જૂની ભાષાનું ઘર એવા દેશ માટે ગર્વ ધરાવે છે. પ્રધાનમંત્રીએ ઉત્તર ભારતમાંથી આવેલા લોકો પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો, જેઓ દક્ષિણ ભારતની સ્વાદિષ્ટ વાનગીઓ આરોગી જાય છે અને એથી ઊલટું. પ્રધાનમંત્રીએ ભારતમાંથી માતૃભાષા સિવાયની ઓછામાં ઓછી એક પ્રાદેશિક ભાષા જાણવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો અને જ્યારે તમે તેમની સાથે વાત કરો છો, ત્યારે તે ભાષા જાણતા લોકોના ચહેરાને કેવી રીતે તેજસ્વી બનાવશે તેના પર ભાર મૂક્યો હતો. પ્રધાનમંત્રીએ ગુજરાતમાં સ્થળાંતરિત શ્રમિકોની 8 વર્ષની પુત્રીનું ઉદાહરણ આપ્યું હતું, જે બંગાળી, મલયાલમ, મરાઠી અને ગુજરાતી જેવી વિવિધ ભાષાઓ બોલી હતી. ગયા વર્ષે સ્વતંત્રતા દિવસ પર લાલ કિલ્લાની પ્રાચીર પરથી પોતાનાં સંબોધનને યાદ કરીને પ્રધાનમંત્રીએ પોતાના પંચ પ્રણ માંના એક વારસા પર ગર્વ લેવા પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો અને કહ્યું હતું કે, દરેક ભારતીયે ભારતની ભાષાઓ પર ગર્વ લેવો જોઈએ.
વિદ્યાર્થીઓને પ્રેરિત કરવામાં શિક્ષકોની ભૂમિકા
ઓડિશાના કટકનાં શિક્ષિકા સુનન્યા ત્રિપાઠીએ પ્રધાનમંત્રીને વિદ્યાર્થીઓને પ્રેરિત કરવા અને વર્ગોને રસપ્રદ અને શિસ્તબદ્ધ રાખવા વિશે પૂછ્યું હતું. પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું હતું કે, શિક્ષકોએ લવચીક બનવું જોઈએ અને વિષય અને અભ્યાસક્રમમાં વધારે કઠોર ન રહેવું જોઈએ. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, શિક્ષકોએ વિદ્યાર્થીઓ સાથે સંબંધ સ્થાપિત કરવો જોઈએ. શિક્ષકોએ હંમેશાં વિદ્યાર્થીઓમાં જિજ્ઞાસાને પ્રોત્સાહન આપવું જોઈએ કારણ કે તે તેમની મોટી શક્તિ છે. તેમણે કહ્યું હતું કે, આજે પણ વિદ્યાર્થીઓ તેમનાં શિક્ષકોને ખૂબ જ મહત્ત્વ આપે છે. તેથી જ, પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું, શિક્ષકોએ કંઈક કહેવા માટે સમય કાઢવો જોઈએ. શિસ્ત સ્થાપિત કરવાની રીતો અંગે પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું હતું કે, નબળા વિદ્યાર્થીઓને અપમાનિત કરવાને બદલે શિક્ષકોએ પ્રશ્રો પૂછીને મજબૂત વિદ્યાર્થીઓને ઇનામ આપવું જોઈએ. એ જ રીતે વિદ્યાર્થીઓ સાથે શિસ્તના પ્રશ્નો સાથે સંવાદ સ્થાપિત કરીને તેમના અહંકારને ઠેસ પહોંચાડવાને બદલે તેમની વર્તણૂકને યોગ્ય દિશામાં દોરી શકાય છે. "હું માનું છું કે શિસ્ત સ્થાપિત કરવા માટે આપણે શારીરિક સજાના માર્ગે ન જવું જોઈએ, આપણે સંવાદ અને સંબંધ પસંદ કરવો જોઈએ".
વિદ્યાર્થીઓની વર્તણૂક અંગે
નવી દિલ્હીનાં માતા-પિતા શ્રીમતી સુમન મિશ્રાએ સમાજમાં વિદ્યાર્થીઓનાં વર્તન વિશે પૂછેલા પ્રશ્રને સંબોધતા પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું હતું કે, માતા-પિતાએ સમાજમાં વિદ્યાર્થીઓનાં વર્તનને મર્યાદિત ન કરવું જોઈએ. "સમાજમાં વિદ્યાર્થીના વિકાસ માટે એક સર્વગ્રાહી અભિગમ હોવો જોઈએ. પ્રધાનમંત્રીએ વિદ્યાર્થીઓને સંકુચિત ક્ષેત્ર સુધી મર્યાદિત ન રાખવાની સલાહ આપી હતી અને વિદ્યાર્થીઓ માટે વિસ્તૃત વર્તુળને પ્રોત્સાહન આપ્યું હતું. તેમણે પોતાની સલાહને યાદ કરી કે વિદ્યાર્થીઓને પરીક્ષા પછી બહાર પ્રવાસ કરવા અને તેમના અનુભવોની નોંધ રાખવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવા જોઈએ. તેમને આ રીતે મુક્ત કરવાથી તેઓ ઘણું બધું શીખી શકશે. ધોરણ ૧૨ ની પરીક્ષા પછી તેમને તેમનાં રાજ્યોની બહાર જવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવા જોઈએ. તેમણે માતાપિતાને તેમનાં બાળકોને નવા અનુભવો માટે દબાણ કરવાનું ચાલુ રાખવા જણાવ્યું હતું. તેમણે માતાપિતાને તેમના મૂડ અને પરિસ્થિતિ વિશે જાગૃત રહેવા જણાવ્યું હતું. તેમણે કહ્યું કે આવું ત્યારે થાય છે જ્યારે માતાપિતા પોતાને ભગવાનની ભેટ એટલે કે બાળકોના રક્ષક માને છે.
સંબોધનનાં સમાપનમાં પ્રધાનમંત્રીએ આ પ્રસંગે ઉપસ્થિત તમામ લોકોનો આભાર માન્યો હતો અને વાલીઓ, શિક્ષકો અને માતા-પિતાઓને પરીક્ષા દરમિયાન જે તણાવપૂર્ણ વાતાવરણ ઊભું કરવામાં આવે છે તેને મહત્તમ હદ સુધી હળવું કરવા વિનંતી કરી હતી. પરિણામે, પરીક્ષાઓ વિદ્યાર્થીઓનાં જીવનને ઉત્સાહથી ભરી દેનારી ઉજવણીમાં પરિવર્તિત થઈ જશે, અને આ ઉત્સાહ જ વિદ્યાર્થીઓની શ્રેષ્ઠતાની ખાતરી આપશે.
Pariksha Pe Charcha 2018
Pariksha Pe Charcha 2019
Pariksha Pe Charcha 2020
Pariksha Pe Charcha 2021
Pariksha Pe Charcha 2022
YP/GP/JD
(