પશુ સંવર્ધન, ડેરી અને મત્સ્ય ઉછેર મંત્રાલય
ફિશ મીલ ઉદ્યોગનું ટકાઉપણું અને માછીમારોની આજીવિકા
મત્સ્યોદ્યોગ વિભાગ, મત્સ્યોદ્યોગ, પશુપાલન અને ડેરી મંત્રાલય, ભારત સરકાર હેઠળ, 9મી જૂન, 2023ના રોજ સ્વતંત્રતાના અમૃત ઉત્સવ હેઠળ, 'ફિશ મીલ ઉદ્યોગનું ટકાઉપણું અને માછીમારોની આજીવિકા' આ વિષય પર રાષ્ટ્રીય વેબિનારનું આયોજન કર્યું હતું. આ કાર્યક્રમના સહ-અધ્યક્ષ શ્રી સાગર મહેરા, સંયુક્ત સચિવ , મત્સ્યોદ્યોગ વિભાગ અને ડૉ. જે. બાલાજી, સંયુક્ત સચિવ , ફિશરીઝ વિભાગ, ભારત સરકાર હતા. માછીમાર સમુદાયના પ્રતિનિધિઓ, નિકાસકારો, ઉદ્યમીઓ, મત્સ્યોદ્યોગ સંગઠનો, મત્સ્યોદ્યોગ વિભાગના અધિકારીઓ, ભારત સરકારના અધિકારીઓ અને વિવિધ રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના મત્સ્યોદ્યોગ વિભાગના અધિકારીઓ, રાજ્યની કૃષિ, વેટરનરી અને ફિશરીઝ યુનિવર્સિટીના શિક્ષકો, સંસ્થાના મત્સ્ય સંશોધન ફેકલ્ટીઓ, મત્સ્યઉદ્યોગ સહકારી સંસ્થાઓના અધિકારીઓ, વૈજ્ઞાનિકો, વિદ્યાર્થીઓ અને મત્સ્યઉદ્યોગ સાથે સંકળાયેલા દેશભરના હિતધારકોએ ભાગ લીધો હતો.
વેબિનારની શરૂઆત ભારત સરકારના મત્સ્યોદ્યોગ વિભાગના જોઈન્ટ સેક્રેટરી શ્રી સાગર મહેરાના સ્વાગત પ્રવચનથી થઈ હતી. તેમણે કહ્યું કે એક્વાકલ્ચર દ્વારા ઉત્પાદિત લગભગ 70 ટકા માછલીઓ અને ક્રસ્ટેશિયન્સને પ્રોટીનયુક્ત ખોરાક આપવામાં આવે છે, જેમાં માછલીનું ભોજન મુખ્ય ઘટક છે. માછલીનું ભોજન એ ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા પ્રોટીન, આવશ્યક એમિનો એસિડ, વિટામિન્સ, આવશ્યક ખનિજો  અને માછલીના વિકાસ માટે જરૂરી અન્ય તત્વોથી ભરપૂર પોષણયુક્ત પૂરક છે. તેના ઉત્કૃષ્ટ પોષણ મૂલ્યને લીધે, તેને પાલતુ પ્રાણીઓનાં આહાર માટે પ્રોટીન પૂરક તરીકે પસંદ કરવામાં આવે છે. તે સામાન્ય રીતે માછલી અને ઝીંગાના આહારમાં પ્રોટીનનો મુખ્ય સ્ત્રોત છે. દર વર્ષે લગભગ 20 મિલિયન ટન કાચા માલનો ઉપયોગ કરીને ફિશ મીલ અને ફિશ ઓઇલનું ઉત્પાદન કરવામાં આવે છે. તેમણે ટેકનિકલ ચર્ચા શરૂ કરવા માટે પેનલના તમામ સભ્યોનું સ્વાગત કર્યું.
ટેકનિકલ સત્રનું ઉદ્ઘાટન શ્રી નિસાર એફ., સભ્ય, મેનેજિંગ કમિટી, CLFMA દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. 'ઓવરવ્યૂ ઓફ ફિશ મીલ ઈન્ડસ્ટ્રી' વિષય પર ચર્ચા સાથે મોહમ્મદ. તેમણે ફિશ મીલનું મહત્વ અને ઉચ્ચ ગુણવત્તાનું ફિશ મીલ કેવી રીતે ઉત્પન્ન કરી શકાય તે અંગે પ્રકાશ પાડ્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે ફિશ મીલમાં માછલીના કચરાનો ઉપયોગ પાણીનું પ્રદૂષણ ઘટાડે છે. તે પ્રાણીઓમાં રોગ પ્રતિકારક શક્તિ વધારે છે અને ઘેટાં, ડુક્કર વગેરેમાં મૃત્યુદર ઘટાડે છે. બીજા વક્તા, શ્રી મોહમ્મદ દાઉદ સૈત, પ્રમુખ, ભારતીય મરીન ઇન્ગ્રેડિયન્ટ્સ એસોસિએશન, બેંગ્લોર એ માછલી ભોજન ઉદ્યોગ સામેની સમસ્યાઓ અને પડકારો વિશે વાત કરી. તેમણે મત્સ્ય ઉદ્યોગના વિકાસ અને કલ્યાણને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ભારતના મત્સ્ય ભોજન અને માછલીના તેલ ઉત્પાદકોને એકસાથે લાવવામાં ભજવવામાં આવેલી મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા વિશે વાત કરી હતી.
અવંતિ ફીડ્સ પ્રા. લિ.ના ચેરમેન અને મેનેજિંગ ડિરેક્ટર શ્રી એ.કે. ઇન્દ્ર કુમારે ફિશ મીલ અને ઝીંગા ફીડ ઉદ્યોગ વિશે વાત કરી જે દર વર્ષે સતત વધી રહ્યો છે. એક્વાકલ્ચર દ્વારા ઉત્પાદિત ઝીંગામાંથી લગભગ 95 ટકા નિકાસ કરવામાં આવે છે. આથી તમામ આયાતકારોની માંગ ટકાઉ એક્વાકલ્ચર અને મેરીટાઇમ ટ્રસ્ટમાંથી ઉત્પાદિત માછલીની છે. ડો. આશિષ કુમાર ઝા, વરિષ્ઠ વૈજ્ઞાનિક અને અસર વૈજ્ઞાનિક, વેરાવળ-ICAR સેન્ટ્રલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ફિશરીઝ ટેક્નોલોજીએ 'ફિશ મીલ એન્ડ ઇટ્સ અલ્ટરનેટિવ ટુ એક્વા ફીડ ઇન્ડસ્ટ્રી' વિષય પર ચર્ચા કરી. તેમણે ઓવર ફિશિંગ, બાયકેચ અને પ્રદૂષણના 3 મુદ્દાઓ વિશે માહિતી આપી હતી. આ ઉપરાંત તેમણે જણાવ્યું કે માછલીના ભોજનના વિકલ્પ તરીકે જંતુઓ, પાંદડા, ફળ, બીજ વગેરેનો ઉપયોગ કરી શકાય છે. મુખ્ય વૈજ્ઞાનિક, ICAR-CMFRI, ડૉ. એ. પી. દિનેશબાબુએ ભારતીય દરિયાઈ માછીમારી ઉદ્યોગમાં કિશોર માછલીઓને ન પકડવા વિશે વાત કરી. તેમણે મેશ સાઈઝ રેગ્યુલેશન, જુવેનાઈલ બાયકેચ રિડક્શન ડિવાઈસ  અને મિનિમમ લીગલ રેન્જ ના અમલીકરણનું સૂચન કર્યું.
કર્ણાટક સરકારના મત્સ્યોદ્યોગના નિયામક શ્રી રામાચાર્યએ વિનંતી કરી કે લગભગ 12 થી 18 ટકા માછલીનો બગાડ થઈ રહ્યો છે, તેથી ઉદ્યોગને મદદ કરવી જોઈએ. તેમણે સ્વીકાર્યું કે યોગ્ય નીતિના પગલાં અને નિયમન જેવા વિવિધ મુદ્દાઓ વિશે વિવિધ પ્લેટફોર્મ દ્વારા જાગૃતિ પેદા કરવામાં આવી રહી છે. કર્ણાટક સરકારે અનિયંત્રિત માછીમારીને રોકવા માટે નિયમો બનાવ્યા છે.
જોઈન્ટ સેક્રેટરી એ જાગૃતિ ફેલાવવાનું મહત્વ સમજાવ્યું અને કિશોર માછલીઓને પકડવા પાછળના કારણોને સંબોધિત કર્યા. તેમણે કહ્યું કે માછલીના પુનઃ પુરવઠામાં કૃત્રિમ ખડકોની સ્થાપના ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ રહેશે. આનાથી કિશોર માછલીઓ પકડવામાં પણ અંકુશ આવશે. ત્યારબાદ ચર્ચા માટે માળખું ખોલવામાં આવ્યું હતું અને તેની આગેવાની જોઈન્ટ સેક્રેટરી  ડૉ. જે.કે. બાલાજીએ કર્યું. મત્સ્ય ખેડૂતો અને ઉદ્યોગોના પ્રતિનિધિઓ દ્વારા ઉઠાવવામાં આવેલા પ્રશ્નો અને શંકાઓની ચર્ચા કરવામાં આવી હતી અને ખાતરી આપવામાં આવી હતી.
ઉપરોક્ત વ્યવહારિક ચર્ચાઓ ઉપરાંત, પ્રાદેશિક વ્યૂહરચના અને કાર્ય યોજના ઘડવાના હેતુથી ફોલો-અપ કાર્યવાહી માટે સંખ્યાબંધ મુદ્દાઓ ઘડવામાં આવ્યા હતા. વેબિનારનું સમાપન કરતાં, મત્સ્યોદ્યોગ વિભાગમાં મદદનીશ કમિશનર , ડૉ. એસ.ના. દ્વિવેદીએ અધ્યક્ષ, પ્રતિનિધિઓ, અતિથિ વક્તાઓ અને સહભાગીઓનો આભાર માન્યો.
YP/GP/JD
(Visitor Counter : 88