નાણા મંત્રાલય
વિશ્વ બેંક દ્વારા તૈયાર કરાયેલ G20 દસ્તાવેજમાં ભારતની પ્રગતિની પ્રશંસા કરાઈ
ડિજિટલ પબ્લિક ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર  એ ભારત પર પરિવર્તનકારી અસર કરી છે, જે સમાવિષ્ટ ફાઇનાન્સથી પણ આગળ છે. G20 ગ્લોબલ પાર્ટનરશિપ ફોર ફાઇનાન્શિયલ ઇન્ક્લુઝન ડોક્યુમેન્ટ  એ વિશ્વ બેંક દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવેલ છેલ્લા દાયકામાં કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા ભારતમાં DPIsની પરિવર્તનકારી અસરની પ્રશંસા કરી છે.
આ દસ્તાવેજ કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા લેવામાં આવેલા ગ્રાઉન્ડબ્રેકિંગ પગલાં અને ડિજિટલ પબ્લિક ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર  લેન્ડસ્કેપને આકાર આપવામાં સરકારી નીતિ અને નિયમનની મુખ્ય ભૂમિકાને પ્રકાશિત કરે છે.
નાણાકીય સમાવેશઃ ભારતના DPI અભિગમની પ્રશંસા કરતા વિશ્વ બેંકના દસ્તાવેજ નોંધે છે કે ભારતે માત્ર 6 વર્ષમાં જે હાંસલ કર્યું છે તે માટે લગભગ પાંચ દાયકા જેટલો સમય લાગશે.
JAM ટ્રિનિટીએ નાણાકીય સમાવેશ દર 2008માં 25% થી છેલ્લા 6 વર્ષમાં 80% પુખ્ત વયના લોકો સુધી આગળ ધપાવ્યો છે, DPIsને આભારી પ્રવાસ 47 વર્ષ સુધી ઓછો થયો છે.
દસ્તાવેજ સ્પષ્ટપણે નોંધે છે, "જ્યારે આ લીપફ્રોગિંગમાં DPIsની ભૂમિકા અસંદિગ્ધ છે, ત્યારે અન્ય ઇકોસિસ્ટમ વેરીએબલ્સ અને નીતિઓ જે DPIsની ઉપલબ્ધતા પર નિર્માણ કરે છે તે મહત્વપૂર્ણ હતી. આમાં વધુ સક્ષમ કાનૂની અને નિયમનકારી માળખું બનાવવા માટે હસ્તક્ષેપ, ખાતાની માલિકી વિસ્તારવા માટે રાષ્ટ્રીય નીતિઓ અને ઓળખ ચકાસણી માટે આધારનો લાભ લેવાનો સમાવેશ થાય છે.
તેની શરૂઆતથી, PMJDY ખાતાઓની સંખ્યા માર્ચ 2015માં 147.2 મિલિયનથી ત્રણ ગણી વધીને જૂન 2022 સુધીમાં 462 મિલિયન થઈ ગઈ છે; આમાંના 56 ટકા ખાતા મહિલાઓ ધરાવે છે, જે 260 મિલિયનથી વધુ છે.
જન ધન પ્લસ પ્રોગ્રામ ઓછી આવક ધરાવતી મહિલાઓને બચત કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કરે છે, જેના પરિણામે 12 મિલિયનથી વધુ મહિલા ગ્રાહકો  અને માત્ર પાંચ મહિનામાં સરેરાશ બેલેન્સમાં 50% વધારો થયો છે, જે સમાન સમયગાળામાં સમગ્ર પોર્ટફોલિયોની સરખામણીએ હતો. એવો અંદાજ છે કે 100 મિલિયન ઓછી આવક ધરાવતી મહિલાઓને બચત પ્રવૃત્તિઓમાં સામેલ કરીને, ભારતમાં જાહેર ક્ષેત્રની બેંકો અંદાજે રૂ. 25,000 કરોડ  થાપણોમાં આકર્ષિત કરી શકે છે.
સરકારથી વ્યક્તિ  ચુકવણીઓ:
છેલ્લા દાયકામાં, ભારતે DPIનો લાભ ઉઠાવતા વિશ્વના સૌથી મોટા ડિજિટલ G2P આર્કિટેક્ચર્સમાંનું એક બનાવ્યું છે.
આ અભિગમે 312 ચાવીરૂપ યોજનાઓ દ્વારા કેન્દ્ર સરકારના 53 મંત્રાલયોના લાભાર્થીઓને સીધા જ લગભગ $361 બિલિયનની રકમના ટ્રાન્સફરને સમર્થન આપ્યું છે.
માર્ચ 2022 સુધીમાં, આના પરિણામે કુલ $33 બિલિયનની બચત થઈ હતી, જે GDPના લગભગ 1.14 ટકા જેટલી છે.
UPI:
એકલા મે 2023માં લગભગ રૂ. 14.89 ટ્રિલિયનના મૂલ્યના 9.41 અબજથી વધુ વ્યવહારો થયા હતા.
નાણાકીય વર્ષ 2022-23 માટે, UPI વ્યવહારનું કુલ મૂલ્ય ભારતના નજીવા જીડીપીના લગભગ 50 ટકા જેટલું હતું.
ખાનગી ક્ષેત્ર માટે DPIsનું સંભવિત ઉમેરાયેલ મૂલ્ય:
ભારતમાં DPI એ જટિલતા, ખર્ચ અને ભારતમાં વ્યાપાર કામગીરી માટે લાગતો સમય ઘટાડીને ખાનગી સંસ્થાઓ માટે કાર્યક્ષમતા પણ વધારી છે.
કેટલીક NBFC ને પણ SME ધિરાણમાં 8% વધુ રૂપાંતરણ દર, ઘસારાના ખર્ચમાં 65% બચત અને છેતરપિંડી શોધવા સંબંધિત ખર્ચમાં 66% ઘટાડો સક્ષમ કરવામાં આવ્યો છે.
ઉદ્યોગના અનુમાન મુજબ, DPI ના ઉપયોગથી ભારતમાં ગ્રાહકોને ઓનબોર્ડિંગ કરવા માટે બેંકોનો ખર્ચ $23 થી ઘટીને $0.1 થયો છે.
KYC માટે બેંકો માટે પાલનની ઓછી કિંમત
ઈન્ડિયા સ્ટેકે KYC પ્રક્રિયાઓને ડિજિટાઈઝ અને સરળ બનાવી છે, ખર્ચમાં ઘટાડો કર્યો છે; ઇ-કેવાયસીનો ઉપયોગ કરતી બેંકોએ તેમની અનુપાલન કિંમત $0.12 થી ઘટાડીને $0.06 કરી છે. ખર્ચમાં ઘટાડાથી ઓછી આવક ધરાવતા ગ્રાહકો સેવા માટે વધુ આકર્ષક બન્યા અને નવા ઉત્પાદનો વિકસાવવા માટે નફો મેળવ્યો.
ક્રોસ-બોર્ડર ચુકવણીઓ:
UPI-PayNow ભારત અને સિંગાપોર વચ્ચે ઇન્ટરલિંકિંગ, ફેબ્રુઆરી 2023માં કાર્યરત, G20ની નાણાકીય સમાવેશની પ્રાથમિકતાઓ સાથે સંરેખિત છે અને ઝડપી, સસ્તી અને વધુ પારદર્શક ક્રોસ-બોર્ડર ચૂકવણીની સુવિધા આપે છે.
એકાઉન્ટ એગ્રીગેટર  ફ્રેમવર્ક:
ઈન્ડિયાઝ એકાઉન્ટ એગ્રીગેટર  ફ્રેમવર્કનો ઉદ્દેશ્ય ભારતના ડેટા ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને મજબૂત કરવાનો છે, જે ગ્રાહકો અને એન્ટરપ્રાઈઝને ઈલેક્ટ્રોનિક સંમતિ ફ્રેમવર્ક દ્વારા માત્ર તેમની સંમતિથી તેમનો ડેટા શેર કરવા સક્ષમ બનાવે છે. ફ્રેમવર્ક RBI દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
ડેટા શેરિંગ માટે કુલ 1.13 બિલિયન ક્યુમ્યુલેટિવ એકાઉન્ટ્સ સક્ષમ કરવામાં આવ્યા છે, જેમાં જૂન 2023માં 13.46 મિલિયન સંચિત સંમતિ ઊભી કરવામાં આવી છે.
ડેટા એમ્પાવરમેન્ટ એન્ડ પ્રોટેક્શન આર્કિટેક્ચર :
ભારતનું DEPA વ્યક્તિઓને તેમના ડેટા પર નિયંત્રણ આપે છે, જે તેમને પ્રદાતાઓમાં શેર કરવા સક્ષમ બનાવે છે. આ નવા પ્રવેશકર્તાઓને પૂર્વ-અસ્તિત્વમાં રહેલા ક્લાયંટ સંબંધોમાં, નવીનતા અને સ્પર્ધાને ઉત્તેજન આપવા માટે ભારે રોકાણ કરવાની જરૂર વિના અનુરૂપ ઉત્પાદન અને સેવા ઍક્સેસને પ્રોત્સાહન આપે છે.
CB/GP/NP
સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો : @PIBAhmedabad /pibahmedabad1964 /pibahmedabad pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com
(