context: మతం, వ్యవసాయం కలయికతో ప్రాధాన్యతతో వేద కాలంలో ఆర్థిక వ్యవస్థ కొనసాగింది. ఋగ్వేదంలో పొలాల చదునుచేయడం, పెద్ద జాడిలలో ధాన్యాలు నిల్వ చేయడం గురించిన సూచనలు ఉన్నాయి. యుద్ధం కూడా సంపద ప్రధాన వనరుగా ఉండేది. బలి ఇవ్వడం ద్వారా (ముఖ్యంగా రాజులు), పూజారులు (దానా), పశువులను సంపదగా ఉపయోగించడం ద్వారా ఆర్థిక మార్పిడి జరిగింది. కొన్ని శ్లోకాలలో బంగారం గురించి ప్రస్తావించబడినప్పటికీ, నాణేల వాడకం గురించి సూచనలు లేవు. ఋగ్వేదంలో లోహశాస్త్రం ప్రస్తావించబడలేదు. అయితే అయాసును దాని నుండి తయారైన రేజర్లు, గాజులు, గొడ్డలి వంటివి ప్రస్తావించబడ్డాయి. ఒక పద్యంలో అయాసు శుద్దీకరణ గురించి ప్రస్తావించబడింది. కొంతమంది పండితులు అయాసు ఇనుమును సూచిస్తారని, ధాం - కర్మారా అనే పదాలు ఇనుము-పనివారిని సూచిస్తాయని విశ్వసిస్తారు. ఏది ఏమయినప్పటికీ ఋగ్వేదంలోని అయాసు రాగి, కాంస్యాలను మాత్రమే సూచిస్తుందని ఫిలోలాజికలు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అయితే ఇనుము లేదా అయమా, అయాసు అక్షరాలా "నల్లలోహం" అని మొదట ఋగ్వేదం, అధర్వవేదంలో పేర్కొనబడింది. అందువల్ల ప్రారంభ వేదం కాలం ఒక కాంస్య యుగ సంస్కృతి. అయితే చివరి వేద కాలం ఇనుప యుగం సంస్కృతిగా భావించబడుతుంది. తరువాతి వేద యుగంలో వేద సమాజం అర్ధ-సంచార జీవితం నుండి స్థిరజీవితానికి, వ్యవసాయానికి మారడం వాణిజ్యం, వనరులకు పోటీకి దారితీసింది. ఈ కాలంలో గంగా లోయలో ఆర్థిక కార్యకలాపాలలో వ్యవసాయం ఆధిపత్యం చేసింది. వ్యవసాయ కార్యకలాపాలలో సక్లిష్ట ఇనుప పరికరాల వాడకంలో (కృష్ణ-అయాసు లేదా శ్యామా-అయాసు, అక్షరాలా నల్లని లోహం, లేదా డార్కు మెటలు)అధికరించింది. గోధుమ, వరి, బార్లీ పంటలను సాగు చేశారు. ఈ సమయంలో ఉద్భవిస్తున్న కేంద్రీకృత రాజ్యాలకు మద్దతు ఇవ్వడానికి మిగులు ఉత్పత్తి సహాయపడింది. వడ్రంగి, తోలు పని, చర్మశుద్ధి, కుండలు, జ్యోతిషశాస్త్రం, ఆభరణాలు, మరణ సంస్కారం, వైన్ తయారీ వంటి కొత్త చేతిపనులు, వృత్తులు పుట్టుకొచ్చాయి. రాగి, కాంస్య, బంగారంతో పాటు, తరువాత వేద గ్రంథాలలో టిన్, సీసం, వెండి గురించి కూడా ప్రస్తావించారు. కొన్ని శ్లోకాలలోని పానిసు అనే పదం వ్యాపారులను సూచిస్తుంది. మరికొన్నింటిలో తమ సంపదను దాచిపెట్టి, వేద యఙయాగాలు చేయని కరుడుగట్టిన వ్యక్తులను సూచిస్తుంది. కొంతమంది పండితులు పానిసు సెమిటికు వ్యాపారులు అని సూచిస్తున్నారు. కానీ దీనికి తగిన ఆధారాలు స్వల్పంగా ఉన్నాయి. యోధులు, పూజారులు, పశువుల పెంపకందారులు, రైతులు, వేటగాళ్ళు, క్షురకులు, రథం తయారీ, బండి తయారీ, వడ్రంగి, లోహపు పని, చర్మశుద్ధి, విల్లు తయారీ, కుట్టుపని, నేయడం, గడ్డి, రెల్లు చాపల తయారీ ఋగ్వేదం శ్లోకాలలో ప్రస్తావించబడింది. వీరిలో కొందరికి పూర్తికాల నిపుణులు అవసరమై ఉండవచ్చు. పడవలు, మహాసముద్రాల గురించి సూచనలు ఉన్నాయి. ఋగ్వేదం పుస్తకం తూర్పు - పశ్చిమ మహాసముద్రాలను సూచిస్తుంది. వ్యక్తిగత ఆస్తి యాజమాన్యం ఉనికిలో లేదు. వంశాలు మొత్తం భూములు, మందల మీద హక్కులను పొందాయి. యుద్ధ సమయంలో లేదా అప్పు చెల్లించని ఫలితంగా బానిసత్వం (దాసా, దాసి) ప్రస్తావించబడింది. ఏదేమైనా బానిసలు ఉత్పత్తి-సంబంధిత కార్యకలాపాల కంటే గృహాలలో పనిచేశారు. ప్రధానంగా నాలుగు వేదాలు వేద కాలం నాటి గ్రంథాలుగా పరిగణించబడుతున్నాయి. అయితే బ్రాహ్మణాలు, ఆరణ్యకులు, పాత ఉపనిషత్తులు అలాగే పురాతన శ్రుతసూత్రాలు కూడా వేదంగా పరిగణించబడతాయి. వేదాలలోని 16 లేదా 17 శ్రుతులు పూజారులు, పురోహితులు చేసిన ఆచారాలు, బలి ఆచారాలతో అనుసంధానించబడిన ప్రార్ధనా నమోదు చేస్తాయి. ఋగ్వేదం శ్లోకాల స్వరకర్తలు అయిన ఋషులు ప్రేరేపిత కవులు, దార్శనికులుగా పరిగణించబడ్డారు (వేదానంతర కాలంలో, శాశ్వతంగా వేదం "వినేవారు" అని అర్ధం, శ్రుత అంటే "విన్నది"). ప్రార్థనా విధానం యఙయాగాల పనితీరు (యజ్ఞం)లో, ఇందులో ఋగ్వేద వచనాలు జపించడం (వేద శ్లోకం చూడండి), సామవేద గీతాలు ​​పాడటం, యజుర్వేద మంత్రాల (యజుసు) 'పఠించడం' ఉన్నాయి. యజ్ఞంలో వేద మంత్రాల జపంతో పాటు అగ్నిలో హవన సామాగ్రీ (మూలికా సన్నాహాలు) బలి, ఉత్కృష్టత ఉన్నాయి. యజ్ఞ అనే పదానికి ఉత్కృష్టమైన అర్ధం (యజ్ఞం అనే సంస్కృత క్రియ నుండి) ఉద్భవించింది. దీనికి దేవతల ఆరాధన (దేవపూజ), ఐక్యత (సాయోగతికరనా), దాతృత్వం (దాన) అనే మూడు అర్ధం ఉంది. ఒక ముఖ్యమైన అంశం ఏమిటంటే బలి అర్పించే అగ్ని-దైవ (అగ్నిలో) వేస్తారు. ఎందుకంటే అగ్నిలో అర్పించే ప్రతిదీ దేవునికి చేరుతుందని నమ్ముతారు. వర్షాలు, పశువులు, కుమారులు, దీర్ఘాయువు, 'స్వర్గం' పొందాలని ప్రజలు ప్రార్థించారువేద ప్రజలు ఆత్మ ప్రసారాన్ని విశ్వసించాయి. రావి చెట్టు, ఆవు అధర్వవేదం సమయానికి పవిత్రమైనవిగా చేయబడ్డాయి. భారతీయ తత్వశాస్త్రం అనేక భావనలలో ధర్మం, కర్మ మొదలైనవి తరువాత స్మరించబడ్డాయి. వాటి మూలాన్ని వేదాలలో గుర్తించబడ్డాయి. వేద పాంథియోను ప్రధాన దేవతలు ఇంద్ర, అగ్ని  (అగ్ని హవ్యవాహకుడు) సోమ, మిత్రా-వరుణ, ఆర్య, భాగ, అమ్సా వంటి క్రమానుసార దేవతలు, సూర్య (సూర్యుడు), వాయు ( గాలి), పృథ్వీ (భూమి)వంటి ప్రకృతికి ప్రాతినిథ్యం వహించే దేవతలు ఉంటారు. దేవతలలో ఉషా (ఉదయం), పృథ్వీ, అదితి (ఆదిత్య దేవతల తల్లి లేదా కొన్నిసార్లు ఆవు) ఉన్నారు. నదులను (ముఖ్యంగా సరస్వతిని) కూడా దేవతలుగా భావించారు. దేవతలను సర్వశక్తిమంతులుగా చూడలేదు. మానవులకు, దేవతకు మధ్య ఉన్న సంబంధం లావాదేవీలలో ఒకటి. అగ్ని (బలి అగ్ని) ఇద్దరి మధ్య దూత పాత్రను తీసుకుంది. ఒక సాధారణ ఇండో-ఇరానియను మతంలో బలమైన జాడలు కనిపిస్తాయి. ముఖ్యంగా సోమ ఆరాధన, అగ్ని ఆరాధన రెండూ జొరాస్ట్రియనిజంలో భద్రపరచబడ్డాయి. వేదాలలో నీతి సత్య, ర్త భావనలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. సత్య అనేది సంపూర్ణంలో పాతుకుపోయిన సమైక్యత సూత్రం. అయితే ర్త అనేది సత్య వ్యక్తీకరణ. ఇది విశ్వం చైతన్యం. దానిలోని ప్రతిదాన్ని నియంత్రించి సమన్వయం చేస్తుంది. ర్త తో అనుగుణ్యత పురోగతిని సాధిస్తుంది. అయితే దాని ఉల్లంఘన శిక్షకు దారితీస్తుంది. కామన్ ఎరా ప్రారంభంలో వేద సంప్రదాయం "హిందూ సంస్కృతి"లో ప్రధాన భాగాలలో ఒకటిగా ఏర్పడింది. శైత కర్మలో వేద మతం మనుగడ సాగించింది. అయితే యోగా, వేదాంతం వంటి భక్తి సంప్రదాయాలు వేదాల అధికారాన్ని అంగీకరిస్తాయి. కాని వేద పాంథియోను విశ్వం ఏకీకృత దృక్పథంగా 'దేవుడు'ని (బ్రహ్మ) అర్థం చేసుకుంటాడు. ఈశ్వర, బ్రాహ్మణ రూపాలు. తరువాతి గ్రంథాలైన ఉపనిషత్తులు, ఇతిహాసాలు వేదసాహిత్యంలో భాగం అయ్యాయి. ఈ తరువాతి పరిణామాలలో మహాభారతం, గీత ముఖ్యమైన భాగాలుగా ఉన్నాయి. వేద భారతదేశం చరిత్ర పునర్నిర్మాణం టెక్స్టు-అంతర్గత వివరాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. కానీ సంబంధిత పురావస్తు వివరాలతో సంబంధం కలిగి ఉంటుంది. భాషా పరంగా వేద గ్రంథాలను ఐదు కాలక్రమానుసారం వర్గీకరించవచ్చు:ఋగ్వేద వచనం: ఋగ్వేదం ఇప్పటివరకు సంరక్షించబడిన వేద గ్రంథాలలో చాలా పురాతనమైనది. ఇది భాష, కంటెంటు రెండింటిలోనూ ఇతర వేద గ్రంథాలలో లేని అనేక సాధారణ ఇండో-ఇరానియను అంశాలను కలిగి ఉంది. దీని కాల వ్యవధి చివరి హరప్పను సంస్కృతి, గాంధార సమాధి సంస్కృతి, ఓచరు కలర్డు కుమ్మరి సంస్కృతికి అనుగుణంగా ఉంటుంది. మంత్ర భాషా గ్రంథాలు: ఈ కాలంలో అధర్వవేదం (పిప్పలాద, షాన్మికియా), ఋగ్వేద ఖిలానీ, సమావేద సంహిత (ఋగ్వేదంలో లేని 75 మంత్రాలు ఉన్నాయి), యజుర్వేదం మంత్రాలు ఉన్నాయి. ఈ గ్రంథాలు చాలావరకు ఋగ్వేదం నుండి ఉద్భవించాయి. కాని భాషా మార్పు ద్వారా, పునర్నిర్మాణం ద్వారా కొన్ని మార్పులకు లోనయ్యాయి. సర్వ ద్వారా విశ్వం "అన్నీ" మార్చడం, కురు-శబ్ద కాండం వ్యాప్తి (ఋగ్వేద క్రోనో- కొరకు). వాయువ్య భారతదేశంలో బ్లాకు అండ్ రెడ్ పాత్రలు (బిఆర్డబ్ల్యు), పెయింటెడు గ్రే పాత్రలు (పిజిడబ్ల్యు) సంస్కృతులతో ప్రారంభ ఇనుప యుగం సమయం, ప్రారంభ కురు రాజ్యం, సి. క్రీ. పూ 12 నుండి 11 వ శతాబ్దం వరకు కొనసాగింది. సంహిత గద్య గ్రంథాలు: ఈ కాలం వేద నియమావళి సేకరణ, క్రోడీకరణ ప్రారంభాన్ని సూచిస్తుంది. ఒక ముఖ్యమైన భాషా మార్పు నిషేధాన్ని పూర్తిగా కోల్పోవడం సంభవించింది. బ్లాక్ యజుర్వేదం (ఎంఎస్, కెఎస్, టిఎస్) బ్రాహ్మణ భాగం (మంత్రాలు, కర్మల మీద 'వ్యాఖ్యానం' ఈ కాలానికి చెందినది. పురావస్తుపరంగా పెయింటెడు గ్రే పాత్రలు (పిజిడబ్ల్యు) సంస్కృతి సి. క్రీస్తుపూర్వం 1000 లేదా 900 కురు రాజ్యానికి అనుగుణంగా ఉంటుంది. తరువాత రాజకీయ కేంద్రం కురుల నుండి గంగానదిలోని పాంచాలలకు మారుతుంది. బ్రాహ్మణ గద్య గ్రంథాలు: నాలుగు వేదాలలో బ్రాహ్మణులు ఈ కాలానికి చెందినవారు. అదేవిధంగా ఉపనిషత్తులలో పురాతనమైన ఆర్యణ్యకాలు (బృహత్ ఆర్యక ఉపనిషత్తులు, చందోగ్య ఉపనిషత్తు, జైమినియ ఉపనిషత్తు), పురాతన శ్రౌతసూత్రాలు (భౌదాయన శ్రౌతసూత్రాలు, వత్సా). తూర్పున విదేహ (ఎన్. బీహారు, నేపాల్) వేద కాలం మూడవ ప్రధాన రాజకీయ కేంద్రంగా స్థాపించబడింది. కొన్ని ఉపనిషత్తులు (ఉదా.
qas: category: SHORT
question: సంస్కృతంలో చివరి వేద కాలంగా చెప్పబడే యుగం ఏది?
answers: text: ఇనుప యుగం
category: NO
question: క్రీ.పూ 500 లో, చాలా వరకు ఏ గ్రహ సూత్రాలు వ్రాయబడ్డాయి?
category: SHORT
question: ఎన్ని ప్రధాన వేదాలు వేదకాలం నాటి గ్రంథాలుగా పరిగణించబడ్డాయి?
answers: text: నాలుగు వేదాలు
category: SHORT
question: వ్యవసాయ కార్యకలాపాలు ఉద్భవిస్తున్న కేంద్రీకృత రాజ్యాలకు మద్దతు ఇవ్వడానికి ఏ ఉత్పత్తి సహాయపడింది?
answers: text: మిగులు
category: SHORT
question: వేద కాలంలో ఏ నది లోయలో ఆర్థిక కార్యకలాపాలలో వ్యవసాయం ఆధిపత్యం చేసింది?
answers: text: గంగా లోయలో
category: SHORT
question: ఏవి అధర్వవేదం సమయానికి పవిత్రమైనవిగా చేయబడ్డాయి?
answers: text: రావి చెట్టు, ఆవు
category: SHORT
question: ఏ వేద శ్లోకంలో స్వరకర్తలు అయిన ఋషులు ప్రేరేపిత కవులు, దార్శనికులుగా పరిగణించబడ్డారు?
answers: text: ఋగ్వేదం