ai4bharat/IndicQA huggingface dataset:
context: ਮੋਹਨ ਦਾਸ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਕਸਤੂਰਬਾ (1902)]] 4 ਸਤੰਬਰ 1888 ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਦੀ ਦੀ 19ਵੀਂ ਸਾਲਗਿਰਾਹ ਤੋਂ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ, ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਅਤੇ ਬਰਿਸਟਰ ਬਣਨ ਲਈ, ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ ਲੰਦਨ ਚਲੇ ਗਏ। ਸ਼ਾਹੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਲੰਦਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ, ਭਾਰਤ ਛੱਡਦੇ ਵਕਤ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਜੈਨ ਭਿਕਸ਼ੂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੀਤੇ ਵਾਅਦੇ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤਹਿਤ ਗੋਸ਼ਤ, ਸ਼ਰਾਬ ਅਤੇ ਕਾਮ ਹਾਲਾਂਕਿ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜ ਅਪਣਾਉਣ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਮਿਸਾਲ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ - ਰਕਸ (ਨਾਚ) ਦੀ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ - ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਕਾਨ ਮਾਲਕਣ ਵਲੋਂ ਪੇਸ਼ ਗੋਸ਼ਤ ਮਿਲਿਆ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ। ਸਗੋਂ ਉਹ ਅਕਸਰ ਭੁੱਖਿਆਂ ਰਹਿ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਆਖਰ ਲੰਦਨ ਵਿੱਚ ਕੁਛ ਖ਼ਾਲਸ ਸਾਕਾਹਾਰੀ ਰੇਸਤਰਾਂ ਮਿਲ ਹੀ ਗਏ। ਹੈਨਰੀ ਸਾਲਟ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਤੋਂ ਮੁਤਾਸਿਰ ਹੋ ਕੇ,  ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਮੈਬਰਸ਼ਿਪ ਲੈ ਲਈਅ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਐਗਜ਼ੀਕੇਟਿਵ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਵੇਜ਼ਵਾਟਰ (ਕੇਂਦਰੀ ਲੰਦਨ ਵਿੱਚ ਸਿਟੀ ਆਫ ਵੇਸਟਮਿੰਸਟਰ ਬਰੋ ਦਾ ਇੱਕ ਜਿਲ੍ਹਾ) ਚੈਪਟਰ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਰੱਖੀ। ਉਹ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਛ ਥੀਓਸੋਫ਼ੀਕਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਰੁਕਨ ਸਨ ਜਿਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1875 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਭਾਈਚਾਰਗੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਅਤੇ ਬੁੱਧ ਮੱਤ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਮੱਤ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਅਧਿਅਨ ਦੇ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਭਗਵਤ ਗੀਤਾ ਅਸਲ ਅਤੇ ਤਰਜਮਾ ਦੋਨਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਦੇ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਸ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਹ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲੈਣ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ, ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਦੋਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਲੱਗੇ। ਜੂਨ 1891 ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ, ਜਿਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ  ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਇਲਮ ਹੋਇਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਣ ਬੁਝ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਲੇਕਿਨ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਵਕਾਲਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਕਾਮਯਾਬੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵਕਾਲਤ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਸੀ, ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਮਾਕਲ ਸੁਭਾਅ ਹੋਣ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲਣਾ ਬੜਾ ਔਖਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ।
qas: category: SHORT
question: ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਕਿਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਰਾਜ਼ੀ ਕੀਤਾ ਗਯਾ ?
answers: text: ਭਗਵਤ ਗੀਤਾ ਅਸਲ ਅਤੇ ਤਰਜਮਾ
category: SHORT
question: ਗਾਂਧੀ ਲੰਡਨ ਕਿਉਂ ਗਿਆ?
answers: text: ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ
category: SHORT
question: ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਧਰਮ ਦੀ  ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਸ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਿਖਾਣ ਲੱਗੇ?
answers: text: ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ, ਈਸਾਈ ਧਰਮ
category: SHORT
question: ਕਿਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਉਸਨੇ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਲਈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕਮੇਟੀ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ?
answers: text: ਹੈਨਰੀ ਸਾਲਟ 
category: SHORT
question: ਗਾਂਧੀ ਭਾਰਤ ਕਦੋਂ ਵਾਪਸ ਆਏ ?
answers: text: ਜੂਨ 1891
category: SHORT
question: ਗਾਂਧੀ ਜੀ  ਨੇ ਸ਼ਾਹੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਲੰਦਨ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਪਣਾਉਣ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਕੀਤਾ?
answers: text: ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜ
context: ਮੋਹਨਦਾਸ ਕਰਮਚੰਦ ਗਾਂਧੀ ਗੁਜਰਾਤ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਤੱਟੀ ਸ਼ਹਿਰ ਪੋਰਬੰਦਰ (ਜੋ ਉਦੋਂ ਬੰਬੇ-ਪ੍ਰੈਜੀਡੈਂਸੀ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ) ਵਿੱਚ ਦੋ ਅਕਤੂਬਰ 1869 ਈਸਵੀ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਕਰਮਚੰਦ ਗਾਂਧੀ (1822-1885) ਹਿੰਦੂ ਮੱਧ ਵਰਗ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ ਅਤੇ ਰਿਆਸਤ ਪੋਰਬੰਦਰ ਦੇ ਦਿਵਾਨ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਪੁਤਲੀ ਬਾਈ ਸੀ ਜੋ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਨਾਮੀ ਵੈਸ਼ਨੂੰ ਫ਼ਿਰਕੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਸੀ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦਾ ਆਉਣਾ ਆਮ ਸੀ। ਉਹ ਕਰਮਚੰਦ ਦੀ ਚੌਥੀ ਬੀਵੀ ਸੀ (ਪਹਿਲੀਆਂ ਤਿੰਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਜ਼ਚਗੀ ਦੌਰਾਨ ਹੋ ਗਈ ਸੀ)। 1883 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਉਹ 13 ਵਰ੍ਹੇ ਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਕਸਤੂਰਬਾ ਮਾਖਨਜੀ ਨਾਲ਼ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਸਤੂਰਬਾ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਬਾ ਕਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਸ਼ਾਦੀ ਇੱਕ ਬਾਲ ਵਿਆਹ ਸੀ ਜੋ ਉਸ ਵਕਤ ਉਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਆਮ ਰੀਤ ਸੀ। ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਉਥੇ ਇਹ ਰੀਤੀ ਵੀ ਸੀ ਕਿ ਨਾਬਾਲਗ਼ ਦੁਲਹਨ ਨੂੰ ਪਤੀ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਆਪਣੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਦੇ ਘਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਕਤ ਤੱਕ ਰਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਾਰੇ ਝੰਜਟ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਸਕੂਲ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। 1885 ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਗਾਂਧੀ 15 ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ ਤਦ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਔਲਾਦ ਹੋਈ। ਲੇਕਿਨ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਛ ਦਿਨ ਹੀ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰਹੀ।
qas: category: SHORT
question: ਮੋਹਨਦਾਸ ਕਰਮਚੰਦ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਕੀ ਸੀ ?
answers: text: ਪੁਤਲੀ ਬਾਈ
category: SHORT
question: ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਕੌਣ ਸਨ?
answers: text: ਕਰਮਚੰਦ ਗਾਂਧੀ 
category: SHORT
question: ਕਸਤੂਰਬਾ ਮਾਖਨਜੀ ਕਰਮਚੰਦ ਦੀ ਕਿਹੜੀ ਪਤਨੀ ਸੀ (ਪਹਿਲੀਆਂ ਤਿੰਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਜ਼ਚਗੀ ਦੌਰਾਨ ਹੋ ਗਈ ਸੀ)?
answers: text:  ਚੌਥੀ
category: SHORT
question: ਗਾਂਧੀ ਕਿੰਨੇ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਬੱਚਾ ਹੋਇਆ ਸੀ?
answers: text: 15 
category: SHORT
question: ਮੋਹਨਦਾਸ ਕਰਮਚੰਦ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਬੰਬਈ ਕਿਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ?
answers: text: ਬਰਤਾਨਵੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ 
category: NO
question: ਮੋਹਨਦਾਸ ਅਤੇ ਕਸਤੂਰਬਾ ਦੇ ਕਿੰਨੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ?
category: SHORT
question: ਮੋਹਨਦਾਸ ਕਰਮਚੰਦ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਜਨਮ ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਹੋਇਆ ਸੀ ?
answers: text:  ਵਿੱਚ ਦੋ ਅਕਤੂਬਰ 1869 ਈਸਵੀ ਨੂੰ 
category: NO
question: ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ?
context: ਮੋਹਿਨਜੋਦੜੋ (ਸਿੰਧੀ: موئن جو دڙو‎,ੳੁਰਦੂ: موئن جو دڑو‎,)  ਸਿੰਧ ਘਾਟੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਲੜਕਾਨਾ ਤੋਂ ਵੀਹ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਅਤੇ ਸੱਖਰ ਤੋਂ 80 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿੱਤ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੰਧ ਘਾਟੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਹਿਮ ਕੇਂਦਰ ਹੜਪਾ ਤੋਂ 400 ਮੀਲ ਦੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ 2600 ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ ਅਤੇ 1700 ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਨਾਮਾਲੂਮ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰ ਕੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਐਪਰ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੇ ਖਿਆਲ ਵਿੱਚ ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਦੇ ਰੁਖ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ, ਹੜ੍ਹ, ਬਾਹਰੀ ਹਮਲਾਵਰ ਜਾਂ ਭੁਚਾਲ ਅਹਿਮ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮੋਹਿਨਜੋਦੜੋ ਨੂੰ 1922 ਈ. ਵਿਚ ਬਰਤਨਵੀ ਮਾਹਿਰ  ਸਰ ਜਾਨ ਮਾਰਸ਼ਲ ਨੇ ਖੋਜਿਆ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਡੀ ਅੱਜ ਵੀ ਮੋਹਿਨਜੋਦੜੋ ਦੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਹੈ। ਮੋਹਿਨਜੋਦੜੋ ਸੰਭਾਲ ਸੈੱਲ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹਾਕਿਮ ਸ਼ਾਹ ਬੁਖ਼ਾਰੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ,' ਆਰ ਕੇ ਭਿੰਡਰ ਨੇ 1911 'ਚ ਬੁੱਧ ਮੱਤ ਦੇ ਮੁਕਾਮੇ ਮੁਕੱਦਸ ਦੀ ਹੈਸੀਅਤ ਤੋਂ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ , ਉਸ ਤੋਂ ਇਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਸਰ ਜਾਨ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਏ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਕਰਵਾਈ। ਇਸ ਖੁਦਾਈ ਹੇਠ ਇਕ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਤਰਤੀਬਬਦ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਸਿਅਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।
qas: category: NO
question: 
ਸ਼ਹਿਰ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਿੰਨੀ ਵਾਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ?
category: SHORT
question: ਮੋਹਿਨਜੋਦੜੋ ਹਰਪਾ ਤੋਂ ਕਿੰਨੇ ਮੀਲ ਦੂਰ ਹੈ?

answers: text: 400
category: NO
question: ਮੋਹਿਨਜੋਦੜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਅਨੁਮਾਨਤ ਆਬਾਦੀ ਕੀ ਸੀ?
category: SHORT
question: ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਮੋਹਨਜੋਦੜੋ ਦੀ ਖੋਜ ਕਿਸ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ?
answers: text: 1922 ਈ.
category: SHORT
question: ਸਿੰਧ ਘਾਟੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੇਂਦਰ ਕੀ ਹੈ?

answers: text: ਮੋਹਿਨਜੋਦੜੋ
context: ਮੋਹਿਨਜੋਦੜੋ ਦੀ ਦੈਵ ਮਾਰਗ ਗਲੀ ਵਿਚ ਲਗਭਗ 40 ਫੁੱਟ ਲੰਬਾ ਅਤੇ 25 ਫੁੱਟ ਚੌੜਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜਲ ਕੁੰਡ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਡੁੰਘਾਈ 7 ਫੁੱਟ ਹੈ। ਕੁੰਡ ਦੇ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਪੌੜੀਆਂ ਉਤਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁੰਡ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪਾਸੇ ਸਾਧੂਆਂ ਲਈ ਘਰ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਤਰ ਵਿਚ ਦੋ ਕਤਾਰਾ ਵਿਚ 7 ਇਸ਼ਨਾਨ ਘਰ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਕੁੰਡ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿਉਂ ਕਿ  ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਦਰਵਾਜਾ ਦੂਸਰੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਖੁੱਲਦੇ। ਕੁੰਡ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ ਦੋਹਰੇ ਘੇਰੇ ਵਾਲਾ ਖੂਹ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਨਿਕਾਸੀ ਲਈ ਪੱਕੀਆਂ ਨਾਲੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹੈ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਪੱਕੀਆਂ ਇੱਟਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਐਨਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਾਡੇ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਖੇਤੀ-ਬਾੜੀਖੁਦਾਈ ਤੋਂ ੲਿਹ ਵੀ ਗੱਲ ਉਜਾਗਰ ਹੋੲੀ ਹੈ, ਕਿ ਇੱਥੇ ਖੇਤੀ-ਬਾੜੀ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਦੀ  ਵੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਰਹੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਇਰਫ਼ਾਨ ਹਬੀਬ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਥੇ ਦੇ ਲੋਕ ਰਬੀ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਬੀਜਦੇ ਸਨ। ਕਣਕ, ਸਰੋਂ, ਛੋਲਿਆਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੇ ਪੱਕੇ ਸਬੂਤ ਮਿਲੇ ਹਨ।
qas: category: SHORT
question: ਮੋਹਨਜੋ-ਦਾਰੋ ਦੀ ਸੜਕ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਲਿਖੋ?
answers: text: ਡੁੰਘਾਈ 7 ਫੁੱਟ 
category: NO
question: ਪਾਣੀ ਦੀ ਨਿਕਾਸੀ ਲਈ ਕੀ ਪਰਬੰਧ ਹੈ?
category: SHORT
question: ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੇ ਪੱਕੇ ਸਬੂਤ ਮਿਲੇ ਹਨ?

answers: text: ਕਣਕ, ਸਰੋਂ, ਛੋਲਿਆਂ
category: SHORT
question: ਮੋਹਨਜੋ-ਦਾਰੋ ਦੀ ਸੜਕ 'ਤੇ ਪੋੜੀਆਂ ਸਰੋਵਰ ਤੇ ਕਿਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲਦਿਆਂ ਸਨ?
answers: text: ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਉੱਤਰ
context: ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ 1799ਈ. ਚ ਲਹੌਰ ਤੇ ਮਿਲ ਮਾਰਿਆ ਉਹ ਵੇਲੇ ਲਹੌਰ ਤੇ ਭੰਗੀ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਸੀ ,ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੰਗੀ ਏਸ ਲਈ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਏ ਕਿ ਇਹ ਹਰ ਵੇਲੇ ਭੰਗ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਚ ਮਸਤ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਤੇ ਪਹਿਲੇ ਕਬਜ਼ਾ  ਕੀਤਾ ਸੀ ਤੇ ਜ਼ਮਾਨ ਸ਼ਾਹ ਨੇ 1797ਈ. ਚ ਮੁੜ ਲਹੌਰ ਤੇ ਮਿਲ ਮਾਰ ਲਿਆ । ਜ਼ਮਾਨ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਪਰਤਣ ਮਗਰੋਂ ਭੰਗੀ ਸਰਦਾਰਾਂ , ਚਿੱਤ ਸਿੰਘ , ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਤੇ ਮੁਹਾਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਫ਼ਿਰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਮਿਲ ਮਾਰ ਲਿਆ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਚ ਹਕੂਮਤ ਕਰਨ ਤੇ ਚਲਾਨ ਦੀ ਕਾਬਲੀਅਤ ਨਈਂ ਸੀ । ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਤੇ ਆਪਣੀ ਹੁਕਮਰਾਨੀ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਹੁਕਮਰਾਨ ਜ਼ਮਾਨ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਭਾਰੀ ਤੋਪਖ਼ਾਨੇ ਨਾਲ਼ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਫ਼ੌਜ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ਼ ਲਰਨ ਲਈ ਘੱਲੀ ਪਰ ਦਰੀਆਏ ਜਿਹਲਮ ਹੜ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਤੋਂ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਫ਼ੌਜ ਆਪਣੀਆਂ ਤੋਪਾਂ ਨੂੰ ਦਰਿਆ ਤੋਂ ਪਾਰ ਨਾ ਲਿਆ ਸਕੇ । ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਹੁਕਮਰਾਨ  ਜ਼ਮਾਨ ਸ਼ਾਹ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦਾ ਪੁੱਜਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਦੇ ਲਾਗੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੇਖ਼ਬਰੀ ਚ ਜਾ ਲਿਆ ਤੇ ਜਿਹਲਮ ਤੱਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ । ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਹੋ ਬੁੱਤ ਸਾਰੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਮਾਰੇ ਗਏ , ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਲ ਅਸਬਾਬ ਤੇ ਮਿਲ ਮਾਰ ਲਿਆ ਗਈਆ ਤੇ ਬਾਕੀ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਬਚਾਣ ਲਈ ਨੱਸ ਗਏ ।
qas: category: NO
question:  ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਜੰਗ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਕਿਸ ਨੂੰ ਅੰਨ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ?
category: SHORT
question: 1799 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਉੱਤੇ ਕਿਸਨੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ?
answers: text: ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ
category: SHORT
question: ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਅਫਗਾਨ ਫੌਜ ਆਪਣੀ ਤੋਪਖਾਨੇ ਨੂੰ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਲਿਜਾ ਸਕੀ?
answers: text: ਜਿਹਲਮ ਹੜ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਤੋਂ
category: SHORT
question: ਭੰਗੀਆਂ  ਕਿਸ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਆਦੀ ਸਨ?
answers: text: ਭੰਗ ਦੇ
category: SHORT
question: ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਕਿਸ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ?
answers: text: ਲਹੌਰ ਤੇ
category: SHORT
question: 1798 ਈਸਵੀ ਵਿਚ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਸਮੇਂ ਕਿਸਨੇ ਅਫਗਾਨ ਫੌਜ ਨੂੰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਭਾਰੀ ਤੋਪਖਾਨੇ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ?
answers: text: ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਹੁਕਮਰਾਨ ਜ਼ਮਾਨ ਸ਼ਾਹ
context: ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਤੋਪ ਜ਼ਮਜ਼ਮਾ [[ਅਕਾਲੀ ਫੋਲਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਨਹਿੰਗ ਰਜਮੰਟ ਨਾਲ਼ ਭੇਜੀ  । ਜ਼ਮਜ਼ਮਾ ਨੇ ਮੁਵੱਸਸਰ ਗੋਲੇ ਸਿੱਟੇ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਕਿਲੇ ਦਾ ਫਾਟਕ ਅੜਾ ਦਿੱਤਾ । ਅਕਾਲੀ ਫੋਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਪੇਸ਼ ਕਦਮੀ ਕਰ ਕੇ ਕਿਲੇ ਤੇ ਮਿਲ ਮਾਰ ਲਿਆ । ਮਟਿਆਲੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਆਲ਼ਾ ਨਵਾਬ ਮੁਜ਼ੱਫ਼ਰ ਖ਼ਾਨ ਹੱਥ ਚ ਤਲਵਾਰ ਫੜੇ ਉਸਦੇ ਰਾਹ ਚ ਲੜਂ ਲਈ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ ਤੇ ਲੜਦਾ ਹੋਇਆ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਿਆ । ਉਸਦੇ 5 ਪਿੱਤਰ ਵੀ ਲੜਦੇ ਹੋਏ-ਏ-ਮਾਰੇ ਗਏ । ਦੋ ਬਚ ਜਾਣ ਆਲੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜਾਗੀਰਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਉੱਲਾਂ ਅੱਜ ਵੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਿਕ ਨੇਂ । ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਲਸਾ ਨੂੰ 600 ਦੀ ਨਫ਼ਰੀ ਨਾਲ਼ ਮੁਲਤਾਨ ਦੇ ਕਿਲੇ ਦੀ ਹਿਫ਼ਾਜ਼ਤ ਲਈ ਛੱਡਿਆ । ਹਨ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਦੱਖਣੀ ਸਰਹੱਦ ਮੁਲਤਾਨ ਸੀ  । 1818ਈ. ਚ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰੋਹਤਾਸ , ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਤੇ ਹਸਨ ਅਬਦਾਲ ਵੀ ਫ਼ਤਿਹ ਕਰ ਲਏ । ਫ਼ਿਰ ਉਸਨੇ ਦਰੀਏ-ਏ-ਸਿੰਧ ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਤੇ ਮਿਲ ਮਾਰਨ ਦੇ ਮਨਸੂਬੇ ਤਸ਼ਕੀਲ ਦਿੱਤੇ । 1819ਈ. ਚ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਤੇ ਮੁੜ ਹਮਲਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ । ਇਸ ਵਾਰੀ ਉਸਨੇ ਦਿਵਾਨ ਮੋਤੀ ਦਾਸ ਨੂੰ ਗਵਰਨਰ ਬਣਾਇਆ ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਅਟਾਰੀਵਾਲਾ , ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਪਡ੍ਹ ਨਯਾ ਤੇ ਮਸਾਰ ਦਿਵਾਨ ਚੰਦ ਨੂੰ ਵਾਦੀ ਚ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਲਈ ਮਦਦ ਲਈ ਛੱਡ ਆਇਆ । ਸਿੱਖ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਦੁਆਰਨ ਦਸ ਗਵਰਨਰਾਂ ਨੇ ਵਾਰੋ ਵਾਰ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਸੰਭਾਲਿਆ  । ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਚੋਂ ਇੱਕ ਸ਼ਹਜ਼ਾੜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਸਿੱਖ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਝੰਡੇ ਨੂੰ ਲਦਾਖ਼ ਤੱਕ ਲਹਿਰਾਇਆ । ਲਦਾਖ਼ ਦੀ ਵਾਦੀ ਦੀ ਫ਼ਤਿਹ ਨਾਲ਼ , ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਟ੍ਰੈਟਜਿਕ ਅਹਿਮੀਅਤ ਦੀ ਹਾਮਲ ਸੀ , ਸਰਹੱਦਾਂ ਚੀਨ ਦੇ ਅਸਰ ਤੋਂ ਮਹਿਫ਼ੂਜ਼ ਹੋ ਗਈਆਂ ।
qas: category: SHORT
question: ਕਿਸ ਸਾਲ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਫਿਰ ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ?
answers: text: 1819ਈ
category: SHORT
question: ਮੁਲਤਾਨ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ 600 ਨਫਰੀ ਨਾਲ ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਖਾਲਸਾ ਨੂੰ ਕਿਸ ਨੇ ਰਿਹਾ ਕੀਤਾ?
answers: text: ਖੜਕ ਸਿੰਘ
category: SHORT
question: ਕਿਸਨੇ ਜ਼ਾਮਜ਼ਾਮਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਤੋਪ ਭੇਜੀ?
answers: text: ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ
category: NO
question: ਤਿੱਬਤੀ ਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਕਿਸ ਨਾਲ ਸੰਧੀ ਕੀਤੀ?
category: SHORT
question: ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਸ ਨੂੰ ਜਗੀਰਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ?
answers: text: ਦੋ ਬਚ ਜਾਣ ਆਲੇ ਪੁੱਤਰਾਂ
category: NO
question: ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜਨਰਲ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਥੇ ਭੇਜਿਆ? 
category: NO
question: ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕੌਣ ਮੁਵਾਸਰ ਗੋਲੇ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਗੇਟ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ?
context: ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੁਕ੍ਰਚੱਕੀਆਂ ਮਿਸਲ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। 13 ਨਵੰਬਰ 1780ਈ.. ਚ (ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਦੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ) ਸੂਬਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜੰਮਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਸਬੰਧ ਜੱਟ ਬਿਰਾਦਰੀ ਨਾਲ ਸੀ  ਹਾੱਲੇ ਉਹ ਜਵਾਕ ਈ ਸੀ ਜੇ ਚੀਚਕ (ਚੇਚਕ) ਹੋਣ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਅੱਖ ਬੈਠ ਗਈ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਚੋਖਾ ਸਾਰਾ ਇਲਾਕਾ ਸਿੱਖ ਮਿਸਲਾਂ ਕੋਲ਼ ਸੀ ਤੇ ਇਹ ਸਿੱਖ ਮਿਸਲਾਂ ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੇ ਥੱਲੇ ਸਨ। ਇੰਨਾਂ ਮਿਸਲਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪਿਤਾ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਸ਼ੁਕਰਚਾਕੀਆ ਮਿਸਲ ਦਾ ਸਰਦਾਰ ਸੀ ਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੰਜਾਬ ਚ ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਥਾਂ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ਼ ਸਨ। 1785 ਚ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੰਗਣੀ ਘਨੱਈਆ ਮਿਸਲ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਤੇ ਸਰਦਾਰਨੀ ਸਦਾ ਕੌਰ ਦੀ ਧੀ ਮਹਿਤਾਬ ਕੌਰ  ਕਰ ਨਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ  ਗਈ| ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ 12 ਵਰਿਆਂ ਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਗੁਜ਼ਰ ਗਏ|  ਉਧਰ ਘਨੱਈਆ ਮਿਸਲ ਦੀ ਮੋਢੀ ਵਿਧਵਾ ਸਰਦਾਰਨੀ ਸਦਾ ਕੌਰ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਸੀ |ਸਦਾ ਕੌਰ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਓਹ ਆਪਣੀ ਮਿਸਲ ਦਾ ਸਰਦਾਰ ਬਣ ਗਾਏਆ| ਕਈ ਸਾਲ ਤਕ ਓਹ ਸਦਾ ਕੌਰ (ਜੋ ਕਿ ਕੂਟਨੀਤੀ ਨਾਲ ਕੱਮ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਇਸਤਰੀ ਸੀ) ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਰਿਹਾ ਅਤੇ 16 ਸਾਲ ਦਾ ਹੋਕੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮਿਸਲ ਦਾ ਕੱਮ ਕਾਜ ਪੂਰੀ  ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਲੈ ਲਿਆਰਾਜੇ ਮਗਰੋਂ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਚੜ੍ਹਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਮਾਨ ਸੰਭਾਲੀ।
qas: category: SHORT
question: ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਅੱਖ ਗੁਆ ਲਈ ਸੀ?
answers: text: ਚੇਚਕ
category: NO
question: ਚੜ੍ਹਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਕਿਥੇ ਬਣਾਇਆ?
category: SHORT
question: ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਿਸ ਨਾਲ ਹੋਈਆਂ?
answers: text: ਮਹਿਤਾਬ ਕੌਰ 
category: SHORT
question: ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਕਿ ਨਾਮ ਸੀ?
answers: text: ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ
category: SHORT
question: ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਉਮਰ ਕਿੰਨੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ ਸੀ?

answers: text: 12
context: ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਜੋਕਿ ੧੮੦੧ ਤਕ ਮਹਾਰਾਜੈ ਦੀ ਪਦਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁਕਿਆ ਸੀ ਨੇ ੧੮੦੫ ਵਿੱਚ ਇਥੇ ਆਪਣਾ ਅਧਿਕਾਰ ਜਮਾਇਆ ਜਦੌਂ ਉਸ ਨੇ ਜ਼ਮਜ਼ਮਾ ਤੋਪ ਤੇ ਭੰਗੀ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਕਿਲੇ ਅਤੇ ਤੋਸ਼ੇਖਾਨੇ ਤੇ ਆਪਣਾ ਦਬਦਬਾ ਬਣਾ ਲਿਆ। ੧੮੧੫ ਵਿੱਚ ਰਾਮਗੜੀਆ ਕਿਲਾ ਹਥਿਆ ਲੈਣ ਉਪਰੰਤ ੧੮੨੦ ਵਿੱਚ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਤੇ ਕਨ੍ਹਈਆ ਮਿਸਲ ਨੂੰ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲੈਣ ਬਾਦ ਪੂਰਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੇਠ ਆ ਗਿਆ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕਿਲਾ ਗੋਬਿੰਦ ਗੜ੍ਹ ਬਣਵਾਇਆ ਗਿਆ, ਰਾਮ ਬਾਗ ਲਵਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਉੱਤੇ ਸੋਨਾ ਜੜਵਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਸਭ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਵਿੱਚ ਬੇਅੰਤ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਹ ਸਨਅਤੀ ਤੇ ਵਪਾਰਕ ਤਰੱਕੀ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫ਼ਕੀਰ ਸਾਂਈ ਮੀਂਆ ਮੀਰ (1550-1635) ਪਾਸੌਂ 28 ਦਸੰਬਰ 1588 ਨੂੰ ਰਖਵਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੌਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਦਾ ਕੰਮ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ (1534-1581) ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਹਵਾਲਿਆ ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਤੁੰਗ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਪਾਸੌਂ ਖਰੀਦੀ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਦੁਸਰੇ ਪਾਸੇ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਸਮਰਾਟ ਅਕਬਰ ਵਲੋਂ ਸ਼੍ਰੀ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ ਨੂੰ ਉਸ ਵਕਤ ਤੋਹਫੇ ਵਜੋਂ ਭੇਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜੱਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ।
qas: category: NO
question: ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਕਿਸ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ?

category: SHORT
question: ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਿਹੜੇ ਸਨ ਵਿਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ?
answers: text: ੧੮੦੧
category: NO
question: ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਛੱਪੜ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਦਾ ਕੰਮ ਕਿਸ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ? 
category: SHORT
question: ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਿਸ ਨਾਲ ਹੋਈਆਂ?
answers: text:  ਸ਼੍ਰੀ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ
category: NO
question: ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਵਜੋਂ ਕਿਸ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ?

category: NO
question: ਗੁਰੂ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 28 ਦਸੰਬਰ 1588 ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਰੱਖਿਆ ਸੀ?
category: SHORT
question: ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਕਿਲਾ ਕਿਹੜੀ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ?
answers: text: ਗੋਬਿੰਦ ਗੜ੍ਹ
category: SHORT
question: ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਦਾ ਕੰਮ ਕਿਸ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ?
answers: text:  ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ
context: ਰਮਨ ਇੱਕ ਹੋਣਹਾਰ ਬੱਚਾ ਸੀ। ਘਰ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਸੂਝ ਦਾ ਝੁਕਾ ਵੀ ਇਸੇ ਪਾਸੇ ਹੀ ਸੀ। ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹ ਧਾਰਮਿਕ ਪੁਸਤਕਾਂ- ਰਮਾਇਣ ਅਤੇ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਉਸ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਘੋਖ ਇੰਨੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਕਿ ਬੀ.ਏ. ਵਿੱਚ ਜਦ ਇੱਕ ਲੇਖ 'ਮਹਾਂਕਾਵਿ' ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਲਿਖਣ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ 'ਭਾਰਤੀ ਮਹਾਂਕਾਵਿ' ਨੂੰ ਚੁਣ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਲੇਖ ਲਿਖਿਆ ਤੇ ਇਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਛੋਟੀ ਉਮਰੇ ਹੀ ਰਮਨ ਨੇ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਤੇ ਵਾਲਟੇਅਰ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਅਜੇ ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਸੀ, ਜਦ ਇੰਟਰ ਪਾਸ ਕਰ ਕੇ ਮਦਰਾਸ ਦੇ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਏ. ਪਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ। ਰਮਨ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਈਲੀਅਟ ਤੇ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਦਾ ਲਾਡਲਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਰਮਨ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਬੀ.ਏ. ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਸ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਲਈ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਉਸਨੇ ਐੱਮ.ਏ. ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਣਾ ਸੀ।
qas: category: SHORT
question: ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਬੀਏ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਤੇ ਨਾਲ ਕੀ  ਜਿੱਤਿਆ ?
answers: text: ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਮਗਾ
category: SHORT
question: ਜਦੋ ਵਾਲਟੇਅਰ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲੈ ਲਿਆ। ਉਸ  ਸਮੇ ਉਹ ਕਿੰਨੇ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ ?
answers: text: ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ
category: NO
question: ਸੀ.ਵੀ. ਰਮਨ ਨੇ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਪਾਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਸ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਲਿੱਤਾ?
category: SHORT
question: ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹੜੀ ਧਾਰਮਿਕ ਪੁਸਤਕਾਂ  ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ?
answers: text: ਰਮਾਇਣ ਅਤੇ ਮਹਾਂਭਾਰਤ
category: SHORT
question: ਇੱਕ ਹੋਣਹਾਰ ਬੱਚਾ ਕੌਣ ਸੀ?

answers: text: ਰਮਨ
category: SHORT
question: ਉਸਨੇ ਕਿਸ ਦੀ ਚੋਣ "ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਲੇਖ ਲਿਖਣ ਅਤੇ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਣ ਲਈ" ਕੀਤੀ ?
answers: text: ਭਾਰਤੀ ਮਹਾਂਕਾਵਿ
category: NO
question: ਸੀ.ਵੀ. ਰਮਨ ਕਿਸ  ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਦਾ ਲਾਡਲਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਬਣਿਆ?
context: ਰਾਜ ਵਿਚ 30 ਸਤੰਬਰ 2010 ਤੱਕ 15,331 ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚ 1,040,139 ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਤੇ 22,118 ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ। 2001 ਵਿਚ ਰਾਜ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 71.62% ਸੀ ਜੋ 2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਸਮੇਂ ਵਧ ਕੇ 78.81% ਹੋ ਗਈ। 2011 ਵਿਚ 87.4% ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ 70% ਔਰਤਾਂ ਸਾਖਰ ਸੀ। ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਜਾਂ ਤਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਜਾਂ ਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਸੂਬੇ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਜਾਂ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਟਰੱਸਟ ਅਤੇ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਕੂਲ ਉਤਰਾਖੰਡ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਸਕੂਲ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਕੁਝ ਕੇਂਦਰੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ, ਕੌਂਸਲ ਆਫ ਇੰਡੀਅਨ ਸਕੂਲ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਐਗਜਾਮੀਨੇਸ਼ਨਜ਼, ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਓਪਨ ਸਕੂਲਿੰਗ ਨਾਲ ਵੀ ਸਬੰਧਿਤ ਹਨ। ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਸਿਲੇਬਸ ਨੂੰ ਉਤਰਾਖੰਡ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਦੁਆਰਾ ਤੈਯਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਤਰਾਖੰਡ ਉਹ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ ਵੇਦ ਰਚੇ ਗਏ ਸਨ। ਅਤੇ ਮਹਾਂਕਾਵਿ, ਮਹਾਭਾਰਤ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਐਪਿਕ, ਮਹਾਭਾਰਤ, ਇਸੀ ਰਾਜ ਮੈ ਸਥਿਤ ਮਾਣਾ ਗਾਂਵ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਾਜ ਵਿਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹੱਤਵ ਕੇ ਕਈ ਸੰਸਥਾਨ ਹਨ। ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਿਕ ਅਕਾਦਮੀ, ਅਤੇ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਨ ਅਕਾਦਮੀ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੈਨਾ ਦੇ, ਅਤੇ ਆਈਐਫਐਸ ਕੈਡਰ ਦੇ ਅਫਸਰਾਂ ਨੂੰ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਸੂਰੀ ਵਿਚ ਲਾਲ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਕਾਦਮੀ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਆਈਏਐਸ, ਆਈਐਫਐਸ, ਅਤੇ ਔਰ ਸਿਵਿਲ ਅਫਸਰਾਂ ਨੂੰ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਵਿਚ ਵਨ ਅਨੁਸੰਧਾਨ ਸੰਸਥਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ 1878 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਫਾਰੈਸਟ ਸਕੂਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1906 ਵਿਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਫਾਰੈਸਟਰੀ ਸੇਵਾ ਅਧੀਨ ਆਊਂ ਤੇ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨੂੰ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਫਾਰੈਸਟ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪੰਤਨਗਰ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਗੋਵਿੰਦ ਵੱਲਭ ਪੰਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰ ਐਂਡ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ।
qas: category: SHORT
question: 30 ਸਤੰਬਰ, 2010 ਤੱਕ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਸਨ ?

answers: text: 15,331 
category: NO
question: ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲਾਤ ਖੋਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਦੋਂ ਹੋਈ?

category: NO
question: ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਯੂਪੀਏਯੂ) ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕਿਸਨੇ ਕੀਤਾ?
category: SHORT
question: ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕਿਹੜੀ ਹੈ ?
answers: text: ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਜਾਂ ਹਿੰਦੀ ਹੈ।
category: SHORT
question: ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹੱਤਵ ਦੀ ਕਿਸੇ ਇਕ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਖੋ?
answers: text:  ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਨ ਅਕਾਦਮੀ 
category: SHORT
question: ਲਾਲ ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਅਕੈਡਮੀ ਕਿਥੇ ਹੈ?
answers: text: ਮਸੂਰੀ ਵਿਚ
category: SHORT
question: ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗੋਵਿੰਦ ਵੱਲਭ ਪੰਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰ ਐਂਡ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਕਿੱਥੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ?
answers: text: ਪੰਤਨਗਰ ਵਿਚ
context: ਰਾਜਗੋਪਾਲਾਚਾਰੀ ਦ ਜਨਮ ਥੋਰਾਪਲੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੁਨਸਿਫ਼ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਵੈਂਕਟਰਮਨ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਰਅੰਮਾ ਦੇ ਘਰ 10 ਦਸੰਬਰ 1878 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਪਰਵਾਰ ਮਦਰਾਸ ਪ੍ਰੈਜੀਡੈਂਸੀ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੇ ਥੋਰਾਪਲੀ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪੱਕਾ ਆਇੰਗਾਰ ਪਰਵਾਰ ਸੀ। ਇੱਕ ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਬੀਮਾਰ ਬੱਚਾ, ਰਾਜਗੋਪਾਲਾਚਾਰੀ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਲਈ ਨਿਰੰਤਰ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਰ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇਰ ਨਹੀਂ ਜੀਵੇਗਾ। ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਥੋਰਾਪੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਫਿਰ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਹੋਸੂਰ ਚਲੇ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਗੋਪਾਲਾਚਾਰੀ ਨੇ ਹੋਸੂਰ ਆਰ.ਵੀ. ਗੌਰਮਿੰਟ ਬੁਆਏਜ਼ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ। . ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ 1891 ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1894 ਵਿੱਚ ਸੈਂਟਰਲ ਕਾਲਜ, ਬੰਗਲੌਰ ਤੋਂ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਇਆ। ] ਰਾਜਗੋਪਾਲਾਚਾਰੀ ਨੇ ਮਦਰਾਸ ਦੇ ਪ੍ਰੈਜੀਡੈਂਸੀ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੋਂ ਉਸਨੇ 1897 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਰਾਜਗੋਪਾਲਾਚਾਰੀ ਨੇ 1897 ਵਿੱਚ ਆਲੇਮੇਲੂ ਮੰਗਲਮਾਮਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਬੱਚੇ ਸੀ, ਤਿੰਨ ਬੇਟੇ: ਸੀ ਆਰ ਨਰਸਿਮਹਨ, ਸੀ ਆਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਸਵਾਮੀ, ਅਤੇ ਸੀ ਆਰ ਰਾਮਸਵਾਮੀ, ਅਤੇ ਦੋ ਬੇਟੀਆਂ: ਲਕਸ਼ਮੀ ਗਾਂਧੀ (ਪਹਿਲਾ ਨਾਂ ਰਾਜਾਗੋਪਾਲਾਚਾਰੀ) ਅਤੇ ਨਾਮਾਗਿਰੀ ਅਮਾਮਲ ਸੀ ਆਰ। ਮੰਗਲਮਾ ਦੀ ਮੌਤ 1916 ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਰਾਜਗੋਪਾਲਾਚਾਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਆਪ ਲੈ ਲਈ ਸੀ।
qas: category: SHORT
question: ਰਾਜਗੋਪਾਲਾਚਾਰੀ ਨੇ ਕਿਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ?
answers: text: ਆਲੇਮੇਲੂ ਮੰਗਲਮਾਮਾ
category: SHORT
question: ਰਾਜਗੋਪਾਲਾਚਾਰੀ ਦਾ ਜਨਮ ਕਦੋਂ ਹੋਇਆ ?
answers: text: 10 ਦਸੰਬਰ 1878 ਨੂੰ 
category: SHORT
question: ਰਾਜਗੋਪਾਲਾਚਾਰੀ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਥੋਰਾਪੱਲੀ ਤੋਂ ਕਿਸ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਆਇਆ ਸੀ?
answers: text: ਮਦਰਾਸ ਪ੍ਰੈਜੀਡੈਂਸੀ 
category: NO
question: ਦੇਵਦਾਸ ਗਾਂਧੀ ਕਿਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ?
category: NO
question: ਰਾਜਗੋਪਾਲਾਚਾਰੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਨਾਮ ਕੀ ਸੀ?
category: SHORT
question: ਰਾਜਗੋਪਾਲਾਚਾਰੀ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਿੱਥੇ ਕੀਤਾ?
answers: text:  ਮਦਰਾਸ ਦੇ ਪ੍ਰੈਜੀਡੈਂਸੀ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ
context: ਰਾਮੇਸ਼ਵਰਮ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ" ਭਾਵ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਕ ਅਤੇ ਰਾਮਾਨਾਥਸਵਾਮੀ ਮੰਦਰ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇਵਤਾ। ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਰਮਾਇਣਅਨੁਸਾਰ, ਰਾਮ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਅਵਤਾਰ, ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਇਥੇ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ ਜੋ ਉਸਨੇ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਰਾਖਸ਼ ਰਾਜਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣੀ ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਪੁਰਾਣਾਂ (ਹਿੰਦੂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਸਲਾਹ 'ਤੇ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਇਥੇ ਪਾਪ ਦਾ ਸਫਾਇਆ ਕਰਨ ਲਈ ਲਿੰਗਮ (ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਚਿੰਨ੍ਹ) ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਵੱਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਾਵਣ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਵੇਲੇ ਹੋਇਆ। ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਲਿੰਗਮ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰੋਸੇਮੰਦ  ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਹਿਮਾਲਿਆ ਤੋਂ ਲਿੰਗਮ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ। ਲਿੰਗਮ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਲੱਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਸੀਤਾ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰਢੇ ਦੀ ਰੇਤ ਨਾਲ ਇੱਕ ਲਿੰਗਮ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੰਦਰ ਦੇ ਅਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਖਾਤਾ ਵਾਲਮੀਕੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਤ ਮੂਲ ਰਮਾਇਣ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜੋ  ਯੁਧ ਕਾਂਡ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
qas: category: NO
question: ਸੇਤੂ ਕਰੇ ਰਾਮੇਸ਼ਵਰਮ ਟਾਪੂ ਤੋਂ ਕਿੰਨੇ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਹੈ?

category: SHORT
question: ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਰਮਾਇਣ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਕਿੰਨੇ  ਵੇ ਅਵਤਾਰ ਰਾਮਾ ਸਨ ?
answers: text: ਸੱਤਵੇਂ
category: SHORT
question: ਰਾਮ ਨੇ ਭਰੋਸਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਹਿਮਾਲਿਆ ਤੋਂ ਲਿੰਗਮ ਕਿਸ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣਾ ਹੈ?
answers: text: ਹਨੁਮਾਨ
category: SHORT
question: ਇਕ ਹੋਰ ਸੰਸਕਰਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਧਿਆਤਮਾ ਰਾਮਾਇਣ, ਰਾਮ ਨੇ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਪੁਲ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ?

answers: text:  ਜੋ
category: SHORT
question: ਰਾਮੇਸ਼ਵਰਮ ਦਾ ਅਰਥ  ਕੀ ਹੈ" "  ਅਤੇ  ਰਮਾਨਥਸਵਮੀ ਮੰਦਰ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਦੇਵਤੇ ?
answers: text:  "ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ"
category: SHORT
question: ਪੁਰਾਣਾਂ (ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ) ਅਨੁਸਾਰ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਸਲਾਹ 'ਤੇ, ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਭਰਾ ਲਛਮਣ ਨੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਰਾਮੇਸ਼ਵਰਮ ਵਿੱਚ ਕੀ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪੂਜਿਆ ?
answers: text: ਲਿੰਗਮ
category: SHORT
question: ਰਾਮੇਸ਼ਵਰਮ ਦਾ  ਬਿਰਤਾਂਤ ਮੂਲ ਰਾਮਾਇਣ ਨੂੰ ਕਿਸ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ?
answers: text: ਵਾਲਮੀਕੀ
context: ਰੱਬ ਦਾ ਭਾਣਾ ਮੰਨਣਾ: ਆਪਣੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦਾ ਏਦਾਂ ਵਿਕਾਸ ਕਰਨਾ ਕਿ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਗ਼ਮੀ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ੪ ਫਲ਼: ਸੱਚਾਈ, ਸੰਤੋਖ, ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਨਾਮ। ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਵੇਖੋ: Sikhism underlying values.ਗੈਰਤਰਕਪੂਰਨ ਵਿਵਹਾਰ: ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਰਸਮਾਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਹੀਂ ਹਨ (ਧਾਰਮਿਕ ਯਾਤਰਾਵਾਂ, ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਪੱਥਰਾਂ, ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਕੱਪੜੇ ਪਾਉਣ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਆਦਿ)ਮੋਹ ਮਾਇਆ: (“ਮਾਇਆ”) ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਧਨ, ਸੋਨਾ, ਭੰਡਾਰ, ਜ਼ਮੀਨ, ਜਾਇਦਾਦ ਸੰਸਾਰ ਛੱਡਣ ਸਮੇਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੀਵ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ: ਸਤੀ (ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਜਲਾਉਣ ਸਮੇਂ ਚਿਖਾ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਣਾ), ਧਾਰਮਿਕ ਕਾਰਜ ਲਈ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਬਲੀ ਦੇਣ ਉਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਹੈ। ਨਾ-ਪਰਿਵਾਰਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ: ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਅਵਾਰਾ, ਭਿਖਾਰੀ, ਜੋਗੀ, ਭਿਖੂ, ਸਾਧ ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਬਿਨਾਂ ਕੰਮ ਦੇ ਗੱਲਬਾਤ: ਗੱਪਸ਼ੱਪ, ਬਹਿਸ, ਝੂਠ ਬੋਲਣਾ ਵਰਜਿਤ ਹੈ।
qas: category: SHORT
question: ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਲਈ ਕੀ ਵਰਜਿਤ ਹੈ?
answers: text: ਬਹਿਸ, ਝੂਠ 
category: NO
question: ਕੀ ਰਸਮਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਹੀਂ  ਹਨ?
category: SHORT
question: ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਕੀ - ਕੀ ਵਰਜਿਤ ਹੈ?
answers: text: ਗੱਪਸ਼ੱਪ, ਬਹਿਸ, ਝੂਠ ਬੋਲਣਾ ਵਰਜਿਤ ਹੈ
category: SHORT
question: ਜਦੋਂ ਦੁਨੀਆ ਤਬਾਹ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ ਤਾਂ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਪੈਸੇ ਦਾ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ?
answers: text: ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਵੇਗਾ।
category: SHORT
question: ਜੋ ਧਾਰਮਿਕ ਕਾਰਜ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਪੁਜਾਰੀ (ਧਾਰਮਿਕ ਪੁਰਸ਼) 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ?
answers: text: ਸਿੱਖਾਂ
category: SHORT
question: ਸਤੀ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਬਲੀ ਬਾਰੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਕੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ?
answers: text:  ਪਾਬੰਦੀ ਹੈ
context: ਰੱਬ ਲਈ ਕਈ ਮਾਰਗ ਹਨ: ਸਿੱਖ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੁਕਤੀ ਗੈਰ-ਸਿੱਖਾਂ ਰਾਹੀਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਚੰਗੀ ਸੋਚ: “ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ” – ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੰਗੀ, ਖੁਸ਼-ਉਮੀਦ, ਪ੍ਰਸੰਨ-ਚਿੱਤ ਸੋਚ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅਨੁਸ਼ਾਸਤ ਜੀਵਨ: ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਣ ਉਪਰੰਤ, ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਪੰਜ ਕਕਾਰ ਪਹਿਨਣੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ, ਪੰਜਾਂ ਬਾਣੀਆਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਦਿਨ ਦੀ ਕੋਈ ਖਾਸ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ: ਸਿੱਖ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਦਿਨ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਰੱਖੇਗਾ। ੫ ਬੁਰਾਈਆਂ ਤੋਂ ਬਚੋ: ਹਰੇਕ ਸਿੱਖ ਨੂੰ 5 ਬੁਰਾਈਆਂ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ: ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ, ਲੋਭ, ਮੋਹ, ਅਤੇ ਹੰਕਾਰਬਚਾਅ ਲਈ ੫ ਹਥਿਆਰ: ਸੰਤੋਖ, ਦਾਨ, ਦਿਆਲਤਾ, ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ, ਮਨੁੱਖਤਾਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਸਿੱਖੀ ਮੂਲ ਸੋਚ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰੋ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ:ਬਰਾਬਰਤਾ: ਰੱਬ ਸਾਹਮਣੇ ਸਭ ਮਨੁੱਖ ਬਰਾਬਰ ਹਨ। ਰੱਬ ਦੀ ਰੂਹ: ਸਭ ਜੀਵ ਜੰਤ ਰੱਬ ਦਾ ਭਾਗ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
qas: category: NO
question: ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਪੰਜ ਕਕਾਰ ਪਹਿਨਣ, ਪੰਜ ਬਾਣੀਆਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?

category: NO
question: ਪਰਿਵਾਰਕ ਜੀਵਨ- ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਲਈ ਕਿੰਵੇ ਰਹਿਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ?
category: NO
question: ਹਰ ਇੱਕ ਦੇ ਕੰਮ ਕਿਸ ਵਿੱਚ ਮਦਦਗਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ?
category: SHORT
question: ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਬਰਾਬਰੀ- ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖ ਕਿਸ  ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬਰਾਬਰ ਹਨ?
answers: text: ਰੱਬ 
category: SHORT
question: ਕੌਣ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੁਕਤੀ ਗੈਰ-ਸਿੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ?
answers: text: ਸਿੱਖ