context: दिल्लीजवळील उत्तर प्रदेश, हरियाणा आणि राजस्थानमधील अनेक शहरे एनसीआरमध्ये आहेत. एनसीआरची लोकसंख्या ४ कोटी ७० लाखाहून अधिक आहे. संपूर्ण एनसीआरमध्ये दिल्लीचे क्षेत्रफळ १,४८४. चौरस किलोमीटर आहे. देशाची राजधानी एनसीआरच्या २.९% आहे. उत्तर प्रदेशातील मेरठ, गाझियाबाद, गौतम बुद्ध नगर (नोएडा), बुलंदशहर, शामली, बागपत, हापूर आणि मुझफ्फरनगर यांचा समावेश आहे. हरियाणामध्ये फरीदाबाद, गुडगाव, मेवात, रोहतक, सोनीपत, रेवाडी, झज्जर, पानीपत, पलवल, महेंद्रगड, भिवडी, जिंद आणि करनाल यासारख्या जिल्ह्यांचा समावेश आहे. राजस्थानमधील दोन जिल्हे - भरतपूर आणि अलवर एनसीआरमध्ये समाविष्ट केले गेले आहेत. राष्ट्रीय राजधानी दिल्ली १,४८४. किमी२ (५७३ चौरस मैल) पर्यंत पसरली असून त्यापैकी ७८३ किमी२ (३०२ चौरस मैल) ग्रामीण आणि ७०० किमी२ (२७० चौ मैल) शहरी म्हणून घोषित केली आहेत. उत्तर-दक्षिण दिशेला दिल्लीची कमाल ५१.९ किमी (३२ मैल) आणि पूर्व-पश्चिमेस जास्तीत जास्त ४८.४८ किमी (३० मैल) रुंदी आहे. दिल्लीची देखभाल करण्यासाठी तीन संस्था कार्यरत आहेत: -   दिल्ली महानगरपालिका: जगातील सर्वात मोठी स्थानिक संस्था असून अंदाजे १३७.८० लाख नागरिकांना (क्षेत्र १,३९७.३ किमी२ किंवा ५४० चौरस मैल) नागरी सेवा पुरविली जाते. हे क्षेत्र फक्त क्षेत्राच्या दृष्टीने टोकियोच्या मागे आहे. महानगरपालिका १३९७ चौरस किलोमीटर क्षेत्र पाहते. सध्या दिल्ली महानगरपालिका तीन भागात विभागली गेली आहे: अप्पर दिल्ली महानगरपालिका, पूर्व दिल्ली महानगरपालिका आणि दक्षिण दिल्ली महानगरपालिका. नवी दिल्ली नगरपरिषद: (एनडीएमसी) (क्षेत्र ४२.७ किमी२ किंवा १७ चौरस मैल) असे आहे नवी दिल्ली नगरपरिषदेचे नाव. त्याखालील क्षेत्राला एनडीएमसी क्षेत्र म्हणतात. दिल्ली कॅन्टोन्मेंट बोर्डः (क्षेत्र (४३ कि. मी. २ किंवा १७ चौरस मैल) जे दिल्लीच्या कॅन्टोन्मेंट क्षेत्राची देखभाल करते. दिल्ली हा खूप विस्तृत परिसर आहे. हे उत्तरेकडील सारूप नगर पासून दक्षिणेकडील राजोक्र्यापर्यंत पसरते. नजफगड पासून पूर्वेकडील यमुना नदीच्या पश्चिमेला शेवटचा भाग (तुलनेने पारंपारिक पूर्व टोक). तसे, त्याच्या पूर्वेकडील शहादारा, भजनपुरा इत्यादी मोठ्या बाजारातही येतात. वरील सीमांनी व्यापलेल्या शेजारील राज्यांमधील नोएडा, गुडगाव वगैरे भागदेखील राष्ट्रीय क्षेत्रात येतात. दिल्लीचे भौगोलिक स्वरूप खूप बदलत आहे. हे उत्तरेकडील सपाट कृषी मैदानापासून दक्षिणेस कोरड्या अरावली श्रेणीच्या सुरूवातीस बदलते. दिल्लीच्या दक्षिणेला मोठे नैसर्गिक तलाव असायचे. आता जास्त खाण झाल्यामुळे ते कोरडे झाले आहेत. त्यातील एक बडखल तलाव आहे. यमुना नदीने शहराचे पूर्व भाग वेगळे केले. या पुलांना यमुना पार म्हटले जाते, जरी ते अनेक पुलांद्वारे नवी दिल्लीशी चांगले जोडलेले आहेत. दिल्ली मेट्रो देखील आता दोन पुलांसह नदी पार करते. दिल्ली उत्तर भारतात २८.६१° N  ७७.२३° E  वर स्थित आहे. हे हिमालयाच्या दक्षिणेस १६० किलोमीटर दक्षिणेस समुद्राच्या सपाटीपासून ७०० ते १००० फूट उंचीवर यमुना नदीच्या काठावर वसलेले आहे. हे उत्तर, पश्चिम आणि दक्षिणेस तीन बाजूंनी हरियाणा राज्याद्वारे आणि पूर्वेला उत्तर प्रदेश राज्याने वेढलेले आहे. दिल्ली जवळजवळ संपूर्ण गंगेच्या प्रदेशात आहे. दिल्लीच्या भूगोलाचे दोन प्रमुख भाग म्हणजे यमुना बागायती मैदान आणि दिल्ली पर्वत (टेकडी). तुलनेने कमी स्तरीय मैदाने उप-लागवडीसाठी उत्कृष्ट जमीन प्रदान करतात, जरी हे पूरप्रवण क्षेत्र आहेत. हे दिल्लीच्या पूर्वेकडील बाजूस आहेत. आणि पश्चिमेला कड क्षेत्र आहे. त्याची कमाल उंची ३१८ मी (१०४३ फूट) पर्यंत पोहोचते. हे दक्षिणेस अरावल्ली पर्वतरांगेपासून सुरू होते आणि शहराच्या पश्चिम, उत्तर-पश्चिम आणि उत्तर-पूर्व भागात पसरते. दिल्लीची जीवनरेखा यमुना ही हिंदू धर्मातील सर्वात पवित्र नद्यांपैकी एक आहे. हिंडन ही आणखी एक छोटी नदी, पूर्व दिल्लीला गाझियाबादपासून विभक्त करते. दिल्ली सीज़्मिक क्षेत्र-IV मध्ये येत असल्याने येथे मोठ्या भूकंपाची शक्यता असते. लाखो वर्षांपासून भूमिगत जलचर नैसर्गिकरित्या नद्या आणि पावसाच्या प्रवाहांनी जिवंत राहतात. गंगा-यमुना मैदानी भाग म्हणजे पाण्याचे सर्वोत्तम स्रोत असलेले क्षेत्र. त्यात चांगला पाऊस पडतो आणि हिमालयीन हिमनद्यांपासून वाहणा बारमाही नद्या वाहतात. दिल्लीसारख्या काही भागात सुदधा हेच घडते. दक्षिणेकडील पठाराचे उतार सपाट बाजुला असून डोंगराळ भागात नैसर्गिक तलाव तयार झाले आहेत. टेकड्यांवरील नैसर्गिक वन कवच अनेक बारमाही प्रवाहाचे पाळणे असायचे. आज व्यापाराचे केंद्र म्हणून दिल्लीची ओळख आहे. यामागचे कारण म्हणजे वाहतूक करण्यायोग्य रुंद यमुना नदी आहे; ज्यामध्ये मालवाहतूकही करता येत असे. इ. स. पु. ५०० च्या आधीही ते नक्कीच एक समृद्ध शहर होते, जिथे त्याच्या मालमत्तेचे रक्षण करण्यासाठी शहर तटबंदीची आवश्यकता होती.
qas: category: SHORT
question: दिल्लीच्या मध्यभागी कोणती श्रेणी आणि त्याची नैसर्गिक जंगले तीन वेळा सापडली आहेत?
answers: text: कोरड्या अरावली
category: SHORT
question: NCR प्रदेशाची लोकसंख्या किती कोटींपेक्षा जास्त आहे?
answers: text: ४ कोटी ७० लाखाहून 
category: SHORT
question: उत्तर प्रदेश, हरियाणा आणि राजस्थानमधील अनेक शहरे कशा मध्ये आहेत?
answers: text: एनसीआरमध्ये
category: SHORT
question: १३९७ चौरस किलोमीटर क्षेत्र कोण व्यापते?
answers: text: महानगरपालिका 
category: NO
question: भौगोलिकदृष्ट्या अरवली पर्वतांनी वेढलेल्या दिल्लीच्या शहरी वस्त्यांना कोणत्या विशेषाधिकारांचा लाभ झाला आहे?
category: SHORT
question: संपूर्ण NCR मध्ये दिल्लीचे क्षेत्रफळ किती चौरस किलोमीटर आहे?
answers: text: १,४८४. चौरस किलोमीटर 
category: SHORT
question: NCR मध्ये कोणत्या दोन जिल्ह्यांचा समावेश करण्यात आला आहे?
answers: text: भिवडी, जिंद