ai4bharat/IndicQA huggingface dataset:
context: या भिंती लाल वाळूच्या दगडांनी तीन बाजूंनी बनविल्या आहेत आणि नदीच्या दिशेने उघडल्या आहेत. या भिंतींच्या बाहेरील जागेवर अतिरिक्त समाधी आहेत, ज्यात शाहजहांच्या इतर बायका पुरल्या गेल्या आहेत, तसेच मुमताजच्या प्रिय दासीसाठी एक विशाल समाधी देखील बांधली गेली आहे. या इमारती देखील बहुतेक लाल वाळूच्या दगडाने बांधल्या गेल्या आहेत आणि त्या काळातल्या लहान थडग्यांचे चित्रणही आहे. या तटबंदीच्या बागांमध्ये आतील बाजूस खांब असलेले आर्चवे कॉरीडोर आहेत. हि हिंदू मंदिरांची शैली आहे, नंतर पुढे मशिदींमध्येही त्यांचा अवलंब करण्यात आला. भिंतीवर घुमटाच्या आकाराचे डंपलिंग्ज (छत्री असलेल्या छोट्या इमारती, ज्या त्या काळी रक्षण करण्यासाठी वापरल्या जात असत, पण आता संग्रहालये आहेत). मुख्य दरवाजा (दरवाजा) देखील एक स्मारक स्वरूप आहे. हे संगमरवरी आणि लाल वाळूचे दगड देखील बनलेले आहे. हे सुरुवातीच्या मुघल सम्राटांचे आर्किटेक्चरल स्मारक आहे. त्याची कमान ताजमहालच्या कमानीची एक प्रत आहे. त्याच्या पिस्ता कमानी सुलेखन सह सुशोभित आहेत. यामध्ये बास आराम आणि पीटरा ड्यूरा मोजॅकसह फुलांचा आराम वापरला जातो. इथल्या इतर इमारतींप्रमाणे कमानींच्या छतावर आणि भिंतींवर भूमितीय नमुने बनवले गेले आहेत. या समूहाच्या अगदी शेवटच्या बाजूला दोन मोठ्या लाल सॅंडस्टोन इमारती असून थडग्याकडे तोंड आहे. त्यांचे मागील भाग पूर्वेकडील आणि पश्चिम भिंतींशी जोडलेले आहेत आणि दोन्ही एकमेकांचे प्रतिबिंबित आहेत. पाश्चिमात्य इमारत एक मशिदी आहे आणि पूर्वेस जवाब म्हणतात, ज्यांचा मुख्य हेतू आर्किटेक्चरल बॅलेन्स आहे आणि अभ्यागत खोली म्हणून अद्याप वापरला जात आहे. या दोन इमारतींमधील फरक असा आहे की मशिदीत एक कमानी आहे, मकाच्या दिशेने एक कोना आहे, आणि जावाबच्या मजल्यावरील भूमितीय नमुने बनवलेले आहेत, तर मशिदीच्या मजल्यात 569 नमाज पठण आहे (जा-नमाज) मॉडेल काळ्या संगमरवरी बनलेले आहेत. मशिदीचे मूळ रूप शाहजहांने बांधलेल्या इतर मशिदींशी, खासकरुन मशिद जहांुमा किंवा दिल्लीच्या जामा मशिदीसारखेच आहे; एक मोठा हॉलवे किंवा चेंबर किंवा अंगण, ज्यावर तीन घुमट बांधलेले आहेत.
qas: category: SHORT
question: ताजमहालाच्या भिंती तीन बाजूंनी लाल वाळूच्या दगडाच्या बांधलेल्या आहेत व कोणत्या स्त्रोतासाथी खुल्या आहेत?
answers: text: नदीच्या
category: NO
question: संबंधित इमारती कोणत्या वर्षी पूर्ण झाल्या?
category: NO
question: या काळातील मुघल मशिदींनी मंदिराचे किती भाग केले?
category: SHORT
question: ताजमहालाच्या बाहेरच्या बाजूस कुणाची एक प्रचंड समाधी बांधली गेली आहे?  
answers: text: मुमताजच्या प्रिय दासीसाठी
context: या विषयाचा विस्तृत लेख पहा - महाराष्ट्राचा इतिहासमहाराष्ट्रातील विविध स्थळांचा - नदी, पर्वत, स्थळ इ. - रामायण महाभारत इत्यादी प्राचीन ग्रंथामध्ये उल्लेख आढळतो. उपलब्ध ऐतिहासिक साधनातून इ. स. पूर्व तिसऱ्या शतकापासून महाराष्ट्राबद्दल माहिती मिळते. महाराष्ट्राच्या प्रत्येक विभागाचा राजकीय कालखंडानुसार इतिहास वेगळा असला तरी सांस्कृतिक व सामाजिक इतिहास बराचसा समान आहे. जनपद, मगध, मौर्य, सातवाहन, वाकाटक, चालुक्य, राष्ट्रकुट, देवगिरीचे यादव, अल्लाउद्दीन खिलजी, मुहम्मद बिन तुघलक, पोर्तुगीज, विजापूर, मुघल, मराठा, हैदराबादचा निजाम, इंग्लिश लोक, इत्यादी राज्यकर्त्यांनी महाराष्ट्राचे विविध भाग वेगवेगळ्या कालखंडांत व्यापले होते. महाराष्ट्री भाषेच्या वापराच्या संदर्भात महाराष्ट्राचा इतिहास तिसऱ्या शतकापासून नोंदवला गेला आहे. त्या आधीच्या कालखंडाबद्दल विशेष माहिती उपलब्ध नाही. त्या काळात हा 'दंडकारण्याचा' भाग होता. मगध, चालुक्य, वाकाटक, राष्ट्रकुट यांचे राज्य महाराष्ट्रावर वेगवेगळ्या मध्ययुगीन कालखंडात होते, परंतु सातवाहन राजा शालिवाहन आणि देवगिरीचे यादव यांच्या कालखंडात मराठी भाषा-संस्कृतीचा विकास झाला. मौर्य साम्राज्याच्या विघटनानंतर सातवाहन यांनी इ. स. पू २३०- २२५ पर्यंत महाराष्ट्रावर राज्य केले. सातवाहनांच्या राज्यात मोठ्या प्रमाणात सांस्कृतिक सुधारणा झाली. महाराष्ट्री प्राकृत भाषा, (जी नंतर आधुनिक मराठी भाषेत रुपांतरीत झाली) सातवाहनांची राजभाषा होती. इ. स. ७८ मध्ये महाराष्ट्राचा राज्यकर्ता गौतमीपुत्र सातकर्णी किंवा शातकारणी (शालिवाहन) हा होता. त्याने सुरू केलेले शालिवाहन शक पंचांग आजही रूढ आहे. त्यानंतर देवगिरीच्या यादवांनी महाराष्ट्रावर राज्य प्रस्थापित केले. १३व्या शतकात महाराष्ट्र प्रथमच इस्लामी सत्तेखाली आला जेव्हा दिल्लीचे अल्लाउद्दीन खिलजी व नंतर मुहम्मद बिन तुघलक यांनी दख्खनचे काही भाग काबीज केले. इ. स. १३४७ मध्ये तुघलकांच्या पडावानंतर विजापूरच्या बहामनी सुलतानांनी सुमारे १५० वर्षे राज्य केले. १७व्या शतकाच्या सुरुवातीस (पश्चिम महाराष्ट्रातील) मराठा-साम्राज्याची मुहूर्तमेढ रोवली गेली. शिवाजी महाराजांनी मराठा साम्राज्य स्थापन केले. छत्रपती शिवाजीराजे भोसले यांच्या नेतृत्वाखाली मराठ्यांनी आपले स्वतंत्र राष्ट्र निर्माण करणे सुरू केले. इ. स. १६७४ साली राज्याभिषेकानंतर शिवाजी महाराजांच्या राज्याची 'अधिकृत' सुरुवात झाली. शिवाजीराजांचे पुत्र संभाजी राजे भोसल्यांना मोगल बादशहा औरंगझेब यांनी पकडले व त्यांची हत्या घडवून आणली. पुढील चार दशकात मराठा साम्राज्याची सूत्रे छ्त्रपतींचे प्रतिनिधी म्हणजेच पेशव्यांच्या हातात गेली.
qas: category: NO
question: नाममात्र शासक कोण होता?
category: SHORT
question: कारकिर्दीत मराठी भाषा आणि संस्कृती केव्हा बहरली?
answers: text: सातवाहनांची 
category: NO
question: भारताचे नवे राज्यकर्ते म्हणून कोण उदयास आले?
category: SHORT
question: मौर्य साम्राज्याच्या विघटनानंतर सातवाहनांनी महाराष्ट्रावर कधी राज्य केले?
answers: text:  इ. स. पू २३०- २२५
category: SHORT
question: शालिवाहन आणि देवगिरी यादव या सातवाहन राजांच्या काळात कोणती भाषा आणि संस्कृती फुलली?
answers: text: महाराष्ट्री प्राकृत भाषा
category: SHORT
question: महाराष्ट्र राज्याची स्थापना कोणी केली?
answers: text:  गौतमीपुत्र सातकर्णी 
category: SHORT
question: कोणती महाराष्ट्रीय भाषा, जी नंतर आधुनिक मराठी भाषा बनली?
answers: text: महाराष्ट्री प्राकृत भाषा
context: यातील एक परिचारिका देवी हिच्याशी अशोकचा विवाह झाला. देवी ही विदिशा येथील एका व्यापा‍ऱ्याची मुलगी होती. ती बौद्धधर्मी असल्याने बिंदुसाराला हा विवाह पसंत पडला नाही. त्याने अशोकला पाटलीपुत्रमध्ये रहाण्यास मनाई केली व अशोकला उज्जैन येथील प्रमुख करून टाकले. पुढील काही वर्षे अशोकची शांततामय गेली. बिंदुसारचे इसवी सनपूर्व २७३ मध्ये निधन झाले व सुसीम अशोकचा काटा काढण्यास अजून सक्रिय झाला. या प्रयत्‍नांत देवीवर प्राणघातक हल्ला करण्यात आला, त्यात अशोकची आई मारली गेली. या घटनेने संतप्त झालेल्या अशोकाने पाटलीपुत्रवर आक्रमण केले व लवकरच पाटलीपुत्रचा पाडाव केला. आपल्या सर्व बंधूंची हत्या केली. यानंतर अशोकाची महत्त्वाकांक्षा वाढीस लागली. मगध साम्राज्याचा सम्राट बनून त्याने अनेक प्रांत एकामागोमाग पार करण्याचा सपाटा लावला. या काळात अशोकला चंड-अशोक म्हणू लागले व एक क्रूरकर्मा अशी त्याची ओळख तयार होऊ लागली.
qas: category: SHORT
question: देवी नावाच्या परिचारिकाशी कोणाचे लग्न झाले होते?
answers: text: अशोकचा
category: NO
question: मौर्य साम्राज्याचा विस्तार कुठं पर्यंत झाला ?
category: SHORT
question: देवी कोणत्या शहरातील एका व्यावसायिकाची मुलगी होती?
answers: text: विदिशा 
category: NO
question: किती वर्षाच्या कालावधीत अशोकाने मगध साम्राज्याला अनेक प्रदेश जोडले?
category: SHORT
question: देवी बौद्ध होती म्हणून लग्न कोणासाठी आनंदी नव्हते?
answers: text: बिंदुसाराला
category: SHORT
question: बिंदुसाराने पाटलिपुत्रात कोणाला राहण्याची परवानगी नाकारली आणि त्याला उज्जैनचा प्रमुख बनवले?
answers: text: अशोकला 
category: NO
question: पुढील काही वर्षांत अशोकने काय गमावले?
context: यातील मध्यप्रदेशात सांची येथील स्तूप प्रसिद्ध आहे, हा स्तूप अशोकाने बांधला असे मानतात. अशोकाने आपल्या कारकिर्दीतील  पुढील वर्षांमध्ये अहिंसा हे राष्ट्रीय धोरण बनवले, जंगलामध्ये चैनीसाठी होणारी प्राण्यांची शिकारीवर बंदी आणली, प्राण्यांवर होणाऱ्या कोणत्याही प्रकारची हिंसकतेवरही बंदी आणली तसेच शाकाहाराला प्रोत्साहन देण्यात आले. शिक्षा मिळालेल्या कैद्यांना अशोकाने सहिष्णूपणे वागवले. गुणी विद्यार्थ्यांसाठी शिक्षणासाठी अनेक विद्यापीठे तसेच, शेतकऱ्यांसाठी पाण्याचे कालवे बांधले. त्याच्या राज्यात सर्व प्रकारच्या जातिधर्माच्या लोकांना सहिष्णुरीत्या वागवले जाई. अशोकाने आपले एकेकाळी ज्याच्यांशी युद्धे केली त्यांच्याशीही मैत्रिपूर्ण संबध वाढवले. सम्राट अशोकाने अनेक समाजोपयोगी कार्ये केली. अशोकाने आपल्या कारकिर्दीत राज्यात अनेक रुग्णालये व महामार्गाचे जाळे निर्माण केले, रस्त्यांच्या कडेला वृक्षांची लागवड ही अशोकाचीच कल्पना आहे, असे मानतात. आपण सम्राट असल्याच्या अधिकाराचा फायदा त्याने समाजोपयोगी कार्यासाठी केला. त्यानंतर अशोकाला धम्मअशोक असे म्हणू लागले. अशोकाने धम्माची प्रमुख आचारतत्त्वे विशद केली, अहिंसा, सर्व जातिधर्मांबद्दल सहिष्णुता, वडिलधाऱ्या माणसांना मान देणे, संतांना, शिक्षकांना योग्य तो मान देणे, दासांना माणुसकीने वागवणे. अशा आचारतत्त्वांना जगात कोणताही समाज नाकारू शकणार नाही. अशोकाच्या इतिहासकारांनुसार त्याने कलिंगाच्या युद्धानंतर कोणतेही प्रमुख युद्ध छेडले नाही परंतु त्याला शेजारी राष्ट्रांशी ग्रीक राज्ये, चोल साम्राज्य याच्याशी त्याला नेहमी युद्धाची शक्यता वाटत होती. परंतु अशोकाने पूर्वायुष्यातील केलेल्या मोहिमांमुळे व मगधच्या सामर्थ्यामुळे अशोकने बौद्ध धर्म स्वीकारला तरी त्याच्या शेजारी राज्यांनी त्याला छेडण्याचे साहस केले नाही.
qas: category: SHORT
question: सम्राट अशोकाने कोणते सर्वात मोठे युद्ध लढले? 
answers: text: कलिंगाच्या
category: SHORT
question: कोणाला ग्रीक जग माहित होते?
answers: text: त्याला
category: SHORT
question: सांचीचा स्तूप कोणत्या राज्यात आहे? 
answers: text: मध्यप्रदेशात 
category: SHORT
question: सांचीचा स्तूप हा कोणत्या राजाने बांधल्याचे मानले जाते? 
answers: text: अशोकाने 
category: SHORT
question: सम्राट अशोक याला नंतर कोणत्या नावाने ओळखले जाऊ लागले?
answers: text: धम्मअशोक 
category: SHORT
question: कोणता धर्म स्वीकारल्या नंतर अहिंसेला राष्ट्रीय धोरण बनवण्यात आले?
answers: text: बौद्ध धर्म
context: येथे शून्य मैलाच्या दगडाशेजारीच गोवारी स्मारक आहे. तलाव शहरातील अंबाझरी, तेलंगखेडी, गांधीसागर, सक्करदरा, गोरेवाडा व सोनेगाव हे तलाव पर्यटकात प्रिय आहेत. सेमिनरी हिल्स परिसरात सातपुडा बोटॅनिकल गार्डन आहे. पैकी अंबाझरी परिसरात रम्य उद्यान आहे. ते अगदी जुन्या काळापासून प्रसिद्ध आहे. नागपूर शहराचा पाणीपुरवठा पूर्वी या व गोरेवाडा तलावातून होता. भोसले शासकांनी विकसित केलेल्या महाराजबाग प्राणिसंग्रहालयात अनेक दुर्मिळ प्राणी-पक्षी आहेत. पेंच संरक्षित वने (यांचा रुडयार्ड किपलिंग यांच्या जंगल-बुक या पुस्तकात उल्लेख आहे) नागपुरापासून ४५ किलोमीटर उत्तरेस आहेत. मैदाने, चित्रपटगृहे आणि हाॅटेलेविदर्भ क्रिकेट संघटनेचे मैदान हे देशातील कसोटी क्रिकेट खेळल्या जाणाऱ्या ९ मैदानांपैकी आहे. नागपूर- वर्धा रस्त्यावर जामठा या गावानजीक बनलेल्या या नव्या मैदानात ४५,००० प्रेक्षकांची बसण्याची व्यवस्था  आहे. नागपुरात अनेक उपहारगृहे (हॉटेल्स) आहेत. तिथे भारतीय व आंतरराष्ट्रीय पद्धतीचे जेवण मिळते. लिबर्टी व स्मृती ही लोकप्रिय चित्रपटगृहे आहेत. शहरातील पहिले मल्टिप्लेक्स वर्धमाननगरात आहे तर आणखी तीन तयार होत आहेत.
qas: category: SHORT
question: अंबाझरी, तेलंगखेडी, गांधी सागर, सक्करदरा, गोरेवाडा आणि सोनेगाव हे सारे तलाव कोणत्या ठिकाणी आहेत?
answers: text: तलाव शहरातील
category: SHORT
question: नागपूर-वर्धा रस्त्यावरील नवीन स्टेडियममध्ये किती प्रेक्षक बसण्याची क्षमता असेल?
answers: text: ४५,००० 
category: SHORT
question: कोणत्या परिसरात एक सुंदर बाग आहे, जी प्राचीन काळापासून लोकप्रिय आहे?
answers: text: अंबाझरी परिसरात 
category: SHORT
question: कोणत्या भागात अनेक लहान -मोठी रेस्टॉरंट्स आहेत?
answers: text: नागपुरात
category: SHORT
question: नागपूर शहरातील पहिले मल्टीप्लेक्स कुठे आहे?
answers: text: वर्धमाननगरात 
category: NO
question: हॉटेल तुली इंटरनॅशनल आणि हॉटेल प्राइड ही नागपुरातील कोणती हॉटेल्स आहेत?
category: SHORT
question: अनेक दुर्मिळ प्राणी आणि पक्षी असलेले महाराजबाग हे प्राणीसंग्रहालय कुणी विकसित केले होते? 
answers: text: भोसले शासकांनी
context: रवींद्रनाथकालीन भारतामध्ये सामाजिक, राजकीय व सांस्कृतिक चळवळींचे प्रमुख केन्द्रांपैकी एक असलेल्या महाराष्ट्राचा प्रभाव रवींद्रनाथांवरही पडला होता. संत तुकारामांच्या साहित्याचा त्यांनी अभ्यास केला होता. संत तुकारामांचे काही अभंग त्यांनी बंगाली भाषेत अनुवादित केले आहेत. रवींद्रनाथ अनुवादित तुकारामांचे अभंग. कारवार येथील सृष्टिसौन्दर्यामुळे रवींद्रनाथांना आपल्या पहिल्या नाटकाची प्रेरणा मिळाली  छत्रपती शिवाजी महाराजांचे जीवनही त्यांच्या साठी प्रेरणास्थान होते. छत्रपती शिवाजी महाराजांवर त्यांनी एक खंडकाव्य ही त्यांनी रचले आहे. रवींद्रनाथांचा नेता व क्रांतिकारक या रूपांत भारतीय स्वातंत्र्य संग्रामात थेट सहभाग नव्हता म्हणून व त्यांच्या संस्कृतीपिपासू वृत्तीमुळे त्यांच्यावर महाराष्टात टीका झाली होती. रवीन्द्रनाथांच्या व्यक्तिमत्त्वाने काही महाराष्ट्रीयही प्रभावित झाले होते. रविंद्रनाथ ्मूळ बंगालीतून वाचण्याच्या इच्छेने पु. ल. देशपांडे हे बंगाली भाषा शिकले. मराठी व कानडी भाषेत लेखन केलेले व कानडी भाषेतील आधुनिक साहित्यातील सर्वश्रेष्ठ कवी व जन्माने महाराष्ट्रीय असलेल्या द. रा. बेन्द्रे यांच्या साहित्यावरही रवीद्रनाथांचा प्रभाव आहे. गीतांजलीचे इंग्रजी भाषांतर रवींद्रनाथांनीच केले होते. याशिवाय तिचे जगातील अनेक भाषांत अनुवाद झाले. मराठीतले पहिला गद्य अनुवाद हरि नारायण फडके यांनी केला होता. अमरावतीचे डॉक्टर राम म्हैसाळकर (जन्म : २९ मे, १९२९) यांनी रवींद्रनाथांच्या गीतंजलीसकट एकूण चार पुस्तकांचा ‘रवींद्र गीतांजली. . . ’ नावाचा गद्यानुवाद केला आहे. ह्या अनुवादल मसापचे उत्कृष्ट भावानुवादाचे स. ह. मोडक पारितोषिक मिळाले होते.
qas: category: SHORT
question: गीतांजली रवींद्रनाथनेर - माय मराठीचे भाषांतर कोणी केले आहे?
answers: text: रवींद्रनाथांनीच
category: SHORT
question: डॉक्टर राम म्हैसळकर हे मूळ कोणत्या ठिकाणचे होते? 
answers: text: अमरावतीचे 
category: SHORT
question: कोणते ऐतिहासिक व्यक्तिमत्व हे रवींद्रनाथांसाठी प्रेरणादायी होते?
answers: text: छत्रपती शिवाजी महाराजांचे
category: SHORT
question: भाषांतराच्या सर्वोत्तम अनुवादाला कोणते पारितोषिक देण्यात आले?
answers: text: भावानुवादाचे स. ह. मोडक
category: SHORT
question: रवींद्रनाथांवर कोणत्या राज्याचा प्रभाव होता?
answers: text: महाराष्ट्राचा
category: NO
question: रवींद्रनाथांनी साहित्य शिक्षण कुठे घेतले होते?
category: SHORT
question: गीतांजली ही रवींद्रनाथांनी कोणत्या भाषेत अनुवादित केली होती?
answers: text: इंग्रजी
context: राजस्थान हे भौगोलिक दृष्ट्या अतिशय वैविध्यपूर्ण आहे. थरचे वाळवंट व अरवली पर्वत हे राजस्थानच्या भूभागाचे वैशिष्ट्य. अरवली पर्वत राज्याच्या अाग्नेय ते नैर्ऋत्य दिशांना पसरलेला आहे व त्याची एकूण लांबी ८५० किमी इतकी आहे. अबू डोंगरावर गुरु शिखर हे अरवली पर्वताचे राजस्थानमधील सर्वात उंच शिखर आहे. अरवलीने राजस्थानचे पूर्व राजस्थान व पश्चिम राजस्थान असे दोन भाग केलेले आहेत. पूर्व राजस्थानात व पश्चिम राजस्थानात हवामानाचा मोठा फरक असून पश्चिम राजस्थान हा अतिशय कोरडा रेताळ प्रांत आहे. पश्चिम भाग हा प्रामुख्याने थर वाळवंटात मोडतो. थर वाळवंट पाकिस्तानात देखील शेकडो किमी पर्यंत आहे. अरवलीपर्वत मोसमी वार्‍यांचे विभाजन न करता त्यांना फक्त दिशा देतो. मोसमी वार्‍याची दिशा अरवलीला समांतर असल्याने हे वारे अरवली ओलांडण्याचे कष्ट घेत नाहीत. परिणामी पश्चिम भागात कमी पाऊस पडल्याने  या भागात सातत्याने शुष्क हवामान राहते. त्यामुळे थर वाळवंटात मानवी वस्ती अतिशय तुरळक आहे. बिकानेर हे सर्वाधिक लोकवस्तीचे शहर आहे. पावसाचे प्रमाण पश्चिमेकडे कमी कमी होत जाते.
qas: category: NO
question: वर्षभर काय उच्च असते?
category: SHORT
question: भारतातील सर्वाधिक लोकसंख्या असलेले शहर कोणते?
answers: text: बिकानेर
category: SHORT
question: राजस्थानमधील अरवली पर्वतरांगेच्या सर्वोच्च शिखराचे नाव काय आहे?
answers: text: अबू डोंगरावर गुरु शिखर
category: SHORT
question: राजस्थानमधील कोणत्या दिशेचा भाग प्रामुख्याने वाळवंट आहे?
answers: text: पश्चिम भाग 
category: NO
question: प्रदेशातील सरासरी वार्षिक पाऊस किती आहे?
category: SHORT
question: थार वाळवंट हे भारताव्यतिरिक्त कोणत्या देशात आहे?
answers: text: पाकिस्तानात 
category: SHORT
question: थारचे वाळवंट आणि कोणता डोंगर राजस्थानची निसर्गचित्रे म्हणून ओळखली जातात?
answers: text: अरवली पर्वत
context: राजस्थानात शुष्क हवामानाचे प्रमाण जास्त आहे तसेच दाट जंगलाचे कव्हरही अतिशय कमी आहे तरीपण राजस्थानमध्ये जैववैविध्य जबरदस्त आहे. जैववैविध्य हे प्रामुख्याने भौगोलिक वैविध्यतेमुळे आहे. कोरडे वाळवंट, शुष्क काटेरी जंगल, गवताळ वाखर, शुष्क जंगल अशी विविध प्रकारची वने आढळतात तसेच राजस्थानमध्ये सामान्य जन साधारणपणे वने व वन्यजीवांच्या बद्द्ल आस्था आहे. राजस्थानमध्ये शुष्क वातावरण असल्याने नैसर्गिक साधन संपत्ती कमी आहे त्यामुळेच येथे निसर्ग संवर्धनाला जास्त महत्त्व देतात. राजस्थानमध्ये प्रामुख्याने शुष्क वातावरणाला सरावणारे वन्यजीव दिसून येतात. त्यात चिंकारा, काळवीट, रानगाढव व भारतीय लांडगा हे प्राणी आहेत. माळढोक हा राजस्थानचा राज्यपक्षी असून अतिशय दुर्मिळ आहे. रानगाढव हे फक्त राजस्थानच्या वाळवंटी भागात व कच्छच्या रणात दिसून येते. जैसलमेर मधील मरु राष्ट्रीय उद्यान हे भारतातील आकाराने सर्वात मोठे राष्ट्रीय उद्यान आहे व वाळवंटी हॅबिटॅट चे एक उत्कृष्ट उदाहरण. इतर प्राण्यांमध्ये वाळवंटी मांजर, वाळवंटी खोकड, हे प्राणी येथे आढळतात. या राष्ट्रीय उद्यानात लाखो वर्षांपूर्वीच्या वृक्षांचे फॉसिल्स आहेत जे एक पर्यटन आकर्षण बनले आहे. अरवलीच्या सानिध्यात अनेक अभयारण्ये व राष्ट्रीय उद्याने आहेत. त्यातील रणथंबोर राष्ट्रीय उद्यान हे भारतातील एक प्रमुख व्याघ्रप्रकल्प म्हणून गणले जाते. सारिस्का हे अजून एक व्याघ्रप्रकल्प अल्वार जिल्ह्यात आहे. अलिकडेच चोरीच्या शिकरींमुळे सारिस्का प्रकाशात आले असून तेथील वाघ लुप्त झाल्यची भीती आहे.
qas: category: SHORT
question: राजस्थानचा राज्य पक्षी कोणता? 
answers: text: माळढोक
category: SHORT
question: कोणत्या ठिकाणी अनेक राष्ट्रीय उद्याने आणि उद्याने आहेत?

answers: text: अरवलीच्या सानिध्यात
category: SHORT
question: मरु राष्ट्रीय उद्यान हे राजस्थानमध्ये कोणत्या ठिकाणी आहे?
answers: text: जैसलमेर
category: SHORT
question: भारतातील जैसलमेरमध्ये सर्वात मोठे राष्ट्रीय उद्यान कोणते आहे?
answers: text: मरु राष्ट्रीय उद्यान
category: NO
question: ताल छपर अभयारण्य हे कोणत्या हरणांच्या प्रजातीसाठी प्रसिद्ध आहे?
category: NO
question: राजस्थानमधील सर्वात प्रसिद्ध अभयारण्य केवदेव घाना राष्ट्रीय उद्यान आहे कोणत्या जिल्ह्यात आहे?
category: SHORT
question: सरिस्का ही कोणत्या जिल्ह्यातील व्याघ्र अभयारण्य आहे?
answers: text: अल्वार
context: राजस्थानातील गोंदवाड व मारवाड या प्रांतांत प्रामुख्याने शुष्क काटेरी वने आहेत. जोधपूर शहर याच प्रांतात मोडत असतात. लुनी नदी ही या भागातील प्रमुख नदी असून अरवलीच्या पश्चिम उतारावरून कच्छच्या दिशेने वाहते. ही नदी खारी नदी असून फक्त बारमेर जिल्ह्यातील बालाटोरा इथवरच गोडी आहे. हरियाणात उगम पावणारी घग्गर नदी ही हरियाणातील शुष्क भागातून येते व थरच्या वाळवंटात लुप्त पावते. ही नदी प्राचीन सरस्वती नदी असण्याची शक्यता संशोधकांनी व्यक्त केली आहे. अरवलीच्या पूर्वेस पावसाचे प्रमाण उत्तर भारताच्या सरासरी इतके असल्याने हा भाग बर्‍यापैकी सुपीक व सिंचित आहे. ह्या भागात काठेवाडी प्रकारची शुष्क वने आढळतात. ह्या प्रकारच्या वनांमध्ये अतिशय वैशिट्यपूर्ण जैववैविविधता आढळते. तसेच या भागातील जनमानसांत असलेल्या पशुपक्ष्यांविषयी असलेल्या आस्थेमुळे वन्यजीवन सहज पहावयास मिळते. मेवाड प्रांतात राजस्थानचे सर्वाधिक जंगल आहे. येथे केवळ शुष्क जंगल नसून मध्य भारतात आढळणार्‍या मोठ्या पानांची सागाची वनेदेखील या भागात आढळतात. राजस्थानचा सर्वात पूर्वेकडचा भाग मेवात म्हणून ओळखला जातो.
qas: category: SHORT
question: कोणती नदी जोधपूर या प्रदेशाची मुख्य नदी आहे आणि अरवलीच्या पश्चिम उतारावरून कच्छच्या दिशेने वाहते?
answers: text: लुनी नदी
category: NO
question: जिल्ह्याची सीमा हरियाणा आणि कोणत्या राज्याशी जोडलेली आहे?
category: NO
question: राजस्थानमधील सर्वात मोठे जंगल कोणते आहे?
category: SHORT
question: राजस्थानमध्ये कोरड्या कटेरी जंगले प्रामुख्याने कोणत्या जिल्ह्यात आढळतात?
answers: text: गोंदवाड व मारवाड
category: SHORT
question: घग्गर नदी हरियाणामध्ये उगम पावते आणि हरियाणाच्या शुष्क प्रदेशातून वाहते आणि कोणत्या वाळवंटात नाहीशी होते?
answers: text: थरच्या 
category: NO
question: या भागात कोणते शहर येते?
category: NO
question: बियास आणि चंबल नद्या कोणत्या नदीच्या प्रसिद्ध उपनद्यांमधून वाहतात?
context: राज्यात किमान नऊ जिल्ह्यांमध्ये भू च्या जालीम विषकारी द्रव्य घाण ग्रस्त , आणि अंदाजे 8.7 दशलक्ष लोक वर्ल्ड हेल्थ ऑर्गनायझेशन वरील जालीम विषकारी द्रव्य असलेली पाणी 10 μg / लक्ष्मीपती [ 49 ] मर्यादा शिफारस प्यावेपश्चिम बंगाल वातावरणात उत्तर subtropical दमट करण्यासाठी दक्षिणेकडील भाग मध्ये उष्णदेशीय (विशेषतः आफ्रिकेच्या) उष्ण प्रदेशातील गवताळ प्रदेश पासून बदलते. मुख्य हंगाम उन्हाळ्यात , पावसाळ्यात , अल्प शरद ऋतूतील , आणि हिवाळा आहेत . त्रिभुज प्रदेशातील उन्हाळ्यात अति आर्द्रता साठी नोंद असताना , पश्चिम हाईलॅंड्स 38 ° क ( 100 ° फॅ ) 45 ° क ( 113 ° फॅ ) ह्या सर्वोच्च दिवस तापमान सह , उत्तर भारतासारख्या कोरड्या उन्हाळ्यात अनुभव . [ 50 ] रात्री एक थंड दक्षिणेकडून ब्रीझ बंगालचा उपसागर पासून ओलावा आहे. लवकर उन्हाळ्यात Kalbaisakhi , किंवा Nor'westers म्हणून ओळखले संक्षिप्त squalls आणि प्रचंड वादळे , अनेकदा घडतात . [ 51 ] पश्चिम बंगाल एक वायव्य दिशेने आणले जाते की हिंदी महासागरावरील मोसमी बंगाल शाखेच्या बे मिळते. Monsoons जून ते सप्टेंबर संपूर्ण स्थितीवर पाऊस आणणे . 250 सें. मी. वरील मिसळलेल्या पाऊस दार्जिलिंग , Jalpaiguri आणि Cooch Behar जिल्ह्यात साजरा केला जातो . Monsoons येण्याच्या दरम्यान , बंगाल प्रदेश उपसागर मध्ये कमी दाब अनेकदा किनारपट्टीच्या भागात वादळ च्या घटना ठरतो . हिवाळी ( डिसेंबर जानेवारी ) सेवनाने आर्द्रता पातळी कमी 15 ° क ( 59 ° F ) . यावरील विस्तृत लेख पहा - पश्चिम बंगालमधील जिल्हेपश्चिम बंगाल राज्यात २३ जिल्हे आहेत.
qas: category: SHORT
question: वर्ल्ड हेल्थ ऑर्गनायझेशन (डब्ल्यूएचओ) वर जालीम विष असलेले पाणी किती लोक पितील?
answers: text: अंदाजे 8.7 दशलक्ष 
category: SHORT
question: पश्चिम बंगाल मध्ये पश्चिम बंगाल राज्यात किती जिल्हे आहेत?
answers: text: २३
category: SHORT
question: उन्हाळ्यात कोणत्या प्रदेशात अत्यंत आर्द्रता नोंदवली जाते?
answers: text: त्रिभुज
category: SHORT
question: बंगालच्या उपसागर कोणता पूल रात्री थंड असतो?
answers: text: ब्रीझ
category: NO
question: तथापि कोणत्या डोंगराळ प्रदेशात अधूनमधून (किंवा वेगळा) हिमवर्षाव आणि असह्य हिवाळ्याचा अनुभव येतो?
category: SHORT
question: राज्यातील किती जिल्हे जमिनीच्या जालीम विषाक्ततेने दूषित आहेत?
answers: text: नऊ
context: रामायण आणि महाभारत ही महाकाव्ये भारतीय संस्कृतीचे दोन शाश्वत आधार स्तंभ आहेत. सांस्कृतिक जीवनाच्या वाटचालीत, पडझडीत आजही मार्गदर्शन करणारे दीपस्तंभ आहेत. रामायण, महाभारत या ग्रंथांतील तत्त्वज्ञानाने भारतीय संस्कृतीला नीतिमूल्यांचे, जीवनाच्या शाश्वत मूल्यांचे अधिष्ठान मिळाले. त्यातील महन्मंगल चारित्र्याच्या गुण संस्कारामुळे येथील समाजमनाचे पोषण झाले. विकसन झाले. आसेतु हिमाचलपसरलेल्या या देशात सांस्कृतिक एकता निर्माण होऊ शकली. त्याच एकात्मतेच्या जोरावर ही संस्कृती अनेक भीषण आघात व इतिहासातील आक्रमणे पचवू शकली. भारतीय संस्कृतीची प्रसरणशीलता विलक्षण आहे. येथील पूर्वज जीवनाचे, संस्कृतीचे उच्च तत्त्वज्ञान घेऊन संपूर्ण जगात पसरले. कोणत्याही प्रकारची जुलूम-जबरदस्ती, हिसाचार न करता त्यांनी आपला सांस्कृतिक प्रभाव निर्माण केला. त्याची साक्ष आज जे संशोधने होत आहेत, साहित्याचा अभ्यास होतो आहे, त्यातील भावधारा शोधण्याचा, तिचा उगम शोधण्याचा, संशोधक प्रयत्‍न करीत आहेत यावरून पटते आहे. जगाच्या निरनिराळ्या भागांत होत असलेल्या उत्खननांतून डोकावणारी भारतीय देव-देवतांची मंदिरे, त्यांच्या साहित्यातून निर्माण झालेल्या कथा व त्यातील उल्लेख आपल्या या सांस्कृतिक अधिराज्याच्या खुणा दर्शवितात. इतिहासाच्या अनुशीलनाने हे लक्षात येते की, इ. स. च्या प्रारंभी काली ‘कुशाण' वंशाचे राज्य काशीपासून तो खोतानपर्यंत पसरले होते. त्यामुळे त्याला जोडून असलेले देश भारतीय संस्कृतीमुळे प्रभावित होणे हे अगदी स्वाभाविक होते. हा संपर्क स्थापित होण्याचे आणखीही एक कारण म्हणजे इ. स. ८५ ते १०५ या कालखंडात चिनी सम्राट ‘हो-ती' याचा सेनापती ‘यान्-छाव' याने मध्य आशियात केलेल्या स्वाऱ्या होत. त्यामुळे चीन आणि मध्य आशिया यांचा परस्परांशी संबंध प्रस्थापित होऊन दुसऱ्या शतकापर्यंत तेथे भारतीय साहित्याचा प्रभाव बराच वाढला. इ. स. ४७२ मध्ये ‘चि-चिया-यन्'ने‘पाओ-त्सांग-चिङग्' या त्याच्या ग्रंथाचा प्रारंभच रामायणाने केला. ‘चि-चिआ-य' हे संस्कृतच्या ‘केकेय' नावाचे रूपांतर आहे. या ग्रंथाच्या उपसंहारात रामराज्याचे मोठे गुणगान केलेले आहे. इ. स. ५८० मध्ये नेपाळ अधिपती ‘अशुवर्मा' याच्या मुलीचा विवाह ‘ल्हासा' या ठिकाणी करण्यात आला. त्यामुळे त्याचा भारताशी अधिकच निकटचा संबंध आला. त्या काळात भारतात प्रभुत्व पावलेल्या बौद्ध साहित्याचा तेथे प्रभाव पडणे अगदी स्वाभाविकच होते. त्यापैकी ‘अनामकं जातकम्'नावाच्या बौद्ध जातकाचे ‘कांग-से-इ' नावाच्या चिनी लेखकाने चिनी भाषेत रूपांतर केले ते ‘लिये-उतुत्सी' नावाच्या ग्रंथात सुरक्षित आहे. त्यात राम-सीतेचा वनवास, सीताहरण, जटायुचा वृत्तान्त, वाली आणि सुग्रीव यांचे युद्ध, सीतेची अग्निपरीक्षा इत्यादी घटनांचे मोठे रोचक वर्णन केले आहे. या ग्रंथाच्या कितीतरी हस्तलिखित प्रती उपलब्ध आहेत.
qas: category: SHORT
question: रामायण आणि महाभारत हे कोणत्या संस्कृतीचे दोन चिरस्थायी स्तंभ आहेत?
answers: text: भारतीय
category: SHORT
question: रामायण आणि महाभारताच्या तत्त्वज्ञानाने भारतीय संस्कृतीला कशाचा पाया दिला?
answers: text: नीतिमूल्यांचे, जीवनाच्या शाश्वत मूल्यांचे 
category: SHORT
question: कोणते भारतीय संस्कृतीचे दोन चिरस्थायी स्तंभ आहेत?
answers: text: रामायण आणि महाभारत ही महाकाव्ये
category: NO
question: सायबेरिया कोठे आहे?
category: SHORT
question: कोणाच्या तत्त्वज्ञानाने भारतीय संस्कृतीला नैतिकतेचा आणि जीवनातील शाश्वत मूल्यांचा पाया दिला?
answers: text: रामायण, महाभारत या ग्रंथांतील
category: NO
question: आशियातील सर्वात उत्तरेकडील देश कोणता आहे?