ai4bharat/IndicQA huggingface dataset:
context: आश्विन कृष्ण त्रयोदशीस धनत्रयोदशी हा सण साजरा केला जातो. धनत्रयोदशी या सणामागे एक मनोवेधक कथा आहे. कथित भविष्यवाणीप्रमाणे हेमा राजाचा पुत्र आपल्या सोळाव्या वर्षी मृत्युमुखी पडणार असतो. आपल्या पुत्राने जीवनाची सर्व सुखे उपभोगावीत म्हणून राजा व राणी त्याचे लग्न करतात. लग्नानंतर चौथा दिवस हा तो मृत्युमुखी पडण्याचा दिवस असतो. या रात्री त्याची पत्‍नी त्यास झोपू देत नाही. त्याच्या अवतीभवती सोन्या-चांदीच्या मोहरा ठेवल्या जातात. महालाचे प्रवेशद्वारही असेच सोन्या-चांदीने भरून रोखले जाते. सर्व महालात मोठमोठ्या दिव्यांनी लखलखीत प्रकाश केला जातो. वेगवेगळी गाणी व गोष्टी सांगून पत्‍नी त्याला जागे ठेवते. जेव्हा यम राजकुमाराच्या खोलीत सर्परूपात प्रवेश करण्याचा प्रयत्‍न करतो तेव्हा त्याचे डोळे सोन्या-चांदीने दिपतात. या कारणास्तव, यम आपल्या जगात (यमलोकात) परततो. अशा प्रकारे राजकुमाराचे प्राण वाचतात अशी आख्यायिका आहे. म्हणूनच या दिवसास यमदीपदान असेही म्हणतात. या दिवशी सायंकाळी घराबाहेर दिवा लावून त्याच्या वातीचे टोक दक्षिण दिशेस करतात. त्यानंतर त्या दिव्यास नमस्कार करतात.
qas: category: NO
question: कोणाचा शाप दूर करण्यासाठी समुद्र मंथन करण्यात आले?
category: NO
question: इंद्राने कुणासोबत समुद्रमंथन केले?
category: SHORT
question: हेमा राजाच्या महालाचे सर्व मंदिरे कोणत्या दिव्यांनी उजळली जातात?
answers: text: मोठमोठ्या दिव्यांनी
category: SHORT
question: अश्विन महिन्यात त्रयोदशी तिथी, कृष्ण पक्ष या दिवशी काय साजरे केले जाते?
answers: text: धनत्रयोदशी हा सण
category: SHORT
question: पौराणिक कथेनुसार, कोणाचा मुलगा वयाच्या सोळाव्या वर्षी मरेल?
answers: text: हेमा राजाचा
category: SHORT
question: हेमा राजाच्या पुत्राचा लग्नानंतरचा कोणता दिवस हा हेमा राजाच्या पुत्राचा मृत्युमुखी पडण्याचा दिवस असतो?
answers: text: चौथा 
category: SHORT
question: हेमा राजाच्या महालाचे प्रवेशद्वार देखील कशाने रोखले जाते?
answers: text: सोन्या-चांदीने भरून
context: आॅगस्ट १९४७ पूर्वी म्हणजेच भारताच्या स्वातंत्र्यापूर्वी राज्यघटना लिहिण्यासाठी एक विशेष समिती नेमली होती, त्या समितीने असा निर्णय घेतला की, भारताचा राष्ट्रध्वज हा सर्व पक्षांना, सर्व जाती-धर्मीयांना मान्य होईल असा असायला हवा. अनेक नमुण्यातून केशरी, पांढरा आणि हिरवा हे तीन रंग असणारा आणि पांढऱ्या पट्ट्याच्या मध्यभागी निळ्या रंगाचे अशोकचक्र असणारा ध्वज ‘राष्ट्रध्वज’ म्हणून निवडला गेला. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या प्रयत्नांनी व तर्कशुद्ध विचारांनी या अशोकचक्राला राष्ट्रध्वजात स्थान मिळाले. राष्ट्रध्वजातील भगवा किंवा केशरी रंग सर्वसंगपरित्याग किंवा निष्काम-नि:स्वार्थी बुद्धी दर्शवतो. मध्यभागी असणारा पांढरा रंग म्हणजेप प्रकाशाचे द्योतक, सत्याचा मार्ग आणि हिरवा रंग म्हणजे वनस्पती-जीवन-मातीशी- असलेले नाते, ज्यावर इतर सगळी सृष्टी अवलंबून असते आणि म्हणून हे नाते कायम स्मरणात ठेवायला हवे हे या रंगातून ध्वनीत केले आहे. पांढऱ्या रंगाच्या पट्ट्यावर मध्यभागी रेखलेले अशोकचक्र म्हणजे धर्म-नियमांचे चक्र आहे. या राष्ट्रध्वजाच्या साक्षीने काम करणाऱ्यावर नियमत्रण ठेवणारे तत्त्व म्हणजे सत्य आणि धर्मपालन (धम्मपालन) म्हणजेच सदाचार हेच असायला हवे. याखेरीज हे चक्र म्हणजे गतिमानतेचे द्योतक आहे. जो कोणतेही कार्य न करता, आळसातून क्रियाशून्य होतो तो मृतवतच होतो म्हणजे आजच्या रूढ वाक्यप्रचारानुसार  ‘थांबला तो संपला’. क्रियाशीलता म्हणजेच आयुष्य, जिवंतपणा. यापुढे भारताने कुठल्याही बदलाला अकारण विरोध करता कामा नये. देशाने आणि देशातल्या नागरिकांनी सतत कार्यरत राहून प्रगती साधली पाहिजे.
qas: category: SHORT
question: राष्ट्रध्वजातील भगवा कशाच्या परोपकारी भावनेचे प्रतीक आहे?
answers: text: सर्वसंगपरित्याग किंवा निष्काम-नि:स्वार्थी बुद्धी
category: NO
question: शांततेच्या मार्गात बदल, सुधारणा आणि प्रगतीच्या गतिशील चळवळीचे प्रतीक काय आहे?
category: SHORT
question: दिवसाच्या २४ तासांचे प्रतिनिधित्व कोण करतात?
answers: text: चक्र
category: SHORT
question: सतत काम करून कोणी प्रगती करावी?
answers: text: शाने आणि देशातल्या नागरिकांनी
category: SHORT
question: पांढऱ्या पट्टीच्या मध्यभागी काय आहे?
answers: text: अशोकचक्र
context: इंग्लंडचा राजा जॉर्ज II ​​च्या आदेशानुसार १७२७ मध्ये येथे दिवाणी कोर्टाची स्थापना झाली. कोलकाता महानगरपालिका स्थापन झाली आणि पहिला महापौर निवडला गेला. १७५६ मध्ये बंगालच्या नवाब सिराज-उद-दौलाने कोलिकाटावर हल्ला केला आणि जिंकला. त्याने त्याचे नाव "अलीनगर" ठेवले. पण एका वर्षाच्या आतच सिराज-उद-दौलाची पकड इथली मोकळी झाली आणि ब्रिटीशांनी ती पुन्हा मिळवली. १७७२ मध्ये वॉरेन हेस्टिंग्जने ब्रिटीश राज्यकर्त्यांची भारतीय राजधानी बनविली. १६९८ मध्ये फोर्ट विल्यमच्या स्थापनेची जोड देऊन या शहराच्या स्थापनेची सुरुवात काही इतिहासकारांनी पाहिली. कोलकाता हे १९१२ पर्यंत ब्रिटिश राजधानी होते. १७५७ नंतर, ब्रिटीशांनी हे शहर पूर्णपणे स्थापित केले आणि त्यानंतर १८५० पासून या शहराचा विकास वेगाने झाला, विशेषत: कपड्यांच्या उद्योगाची वाढ येथे नाटकीयरित्या वाढली, परंतु शहर वगळता या विकासाचा परिणाम जवळपास झाला. च्या भागात कुठेही प्रतिबिंबित झाले नाही ५ ऑक्टोबर १८६५ रोजी चक्रीवादळामुळे (ज्याने साठ हजारांहून अधिक लोकांचा बळी घेतला होता) कोलकातामध्ये झालेल्या विध्वंसानंतरही कोलकाता हे पुढचे दीड वर्ष अनियोजित राहिले आणि आज त्याची लोकसंख्या जवळपास १ कोटी ४० लक्ष आहे.
qas: category: SHORT
question: कुणाच्या आदेशानुसार १७२७ मध्ये नागरी न्यायालय स्थापन करण्यात आले?
answers: text: इंग्लंडचा राजा जॉर्ज II 
category: SHORT
question: किती साली बंगालचा नवाब सिराज-उद-दौला याने कोलकत्त्यावर हल्ला केला आणि जिंकला?
answers: text: १७५६ मध्ये
category: SHORT
question: १६९८ मध्ये इतिहासकारांनी कसल्या स्थापनेसह कलकत्ता या शहराची स्थापना केली?
answers: text: फोर्ट विल्यमच्या स्थापनेची 
category: SHORT
question: कलकत्त्यावर ५ ऑक्टोबर १८६५ रोजी कोणते नैसर्गिक संकट आले होते?
answers: text: चक्रीवादळामुळे
category: SHORT
question: १७७२ मध्ये कुणी कोलकत्ता हे ब्रिटिश राज्याची राजधानी बनवले?
answers: text: वॉरेन हेस्टिंग्जने
category: NO
question: कोणत्या वर्षांपूर्वी कोलकाता हे भारतातील सर्वाधिक लोकसंख्या असलेले शहर होते, पण नंतर मुंबईने ते स्थान बदलले?
category: NO
question: १९४७ मध्ये भारताचे स्वातंत्र्य आणि १९७१ च्या भारत-पाकिस्तान युद्धानंतर कोणत्या राज्यातील निर्वासितांनी गर्दी केली आणि शहराची अर्थव्यवस्था ढासळली?
context: इतर ध्वजांची पताका अथवा ध्वज राष्ट्रध्वजापेक्षा उंच लावू नये. राष्ट्रध्वजाचा उपयोग वक्त्याचे व्यासपीठ झाकण्यासाठी अथवा ते सजविण्यासाठी करू नये. केशरी पट्टा जमिनीच्या बाजूने ठेवून ध्वज फडकविला जाऊ नये. तसेच राष्ट्रध्वजाला माती व पाण्याचा स्पर्श होऊ देऊ नये. ध्वज फडकविताना तो फाटणार नाही, अशा पद्धतीने बांधला पाहिजे. ध्वजाचा दुरुपयोग थांबविण्यासंदर्भात स्पष्ट दिशा ठरविण्यात आली आहे. त्यानुसार राजकीय व्यक्ती, केंद्रीय सैनिक दलाच्या संबंधित व्यक्तीच्या अंत्ययात्रेव्यतिरिक्त इतरत्र कोठेही त्याचा उपयोग करू नये. ध्वज कुठलेही वाहन, रेल्वे, जहाजावर लावला जाऊ शकत नाही. ध्वजाचा उपयोग घराच्या पडद्यासाठी करू नये. कुठलाही पेहराव करताना ध्वजाचे कापड घेता येणार नाही. तसेच राष्ट्रध्वज गादी, रुमालावर काढू नये. राष्ट्रध्वजावर कुठेलीही लिखाण केले जात नाही किंवा त्यावर कुठलीही जाहिरात केली जात नाही. ध्वज ज्या खांबावर फडकविला जातो त्यावरही जाहिरात लावता येणार नाही. केवळ प्रजासत्ताक दिन व स्वातंत्र्य दिन याच दिवशी ध्वज फुलांच्या पाकळ्या ठेवून फडकविला जातो. राष्ट्रीय ध्वज फडकवताना अथवा उतरवताना उपस्थित नागरिक कवायतीच्या सावधान स्थितीत पाहिजेत. शासकीय पोषाखात असलेले सरकारी अधिकारी ध्वजाला मानवंदना देतील.
qas: category: SHORT
question: राष्ट्रध्वज फडकवताना किंवा खाली करताना कोणी सावधगिरी बाळगावी?
answers: text: उपस्थित नागरिक
category: NO
question: कोणाच्या जवळ जाताना त्यांनी ध्वजाला आदराने सलाम केला पाहिजे?
category: NO
question: जेव्हा कुठला ध्वज हा सैनिकाच्या हातात असतो तेव्हा तो सतर्क अवस्थेत असतो?
category: SHORT
question: कोणत्या दिवशी ध्वज फुलांच्या पाकळ्यांसह फडकवला जातो?
answers: text: प्रजासत्ताक दिन व स्वातंत्र्य दिन 
category: SHORT
question: भारतीय ध्वजाला कोण सलाम करेल?
answers: text: सरकारी अधिकारी 
category: NO
question: कोणत्याही प्रसंगी काय परिधान करू नये?
category: NO
question: राष्ट्रध्वजाच्या वर काय असू नये?
context: इतिहासकाळी, बांकाबाई हिने इंग्रजांशी हातमिळवणी केली त्याचा निषेध म्हणून बांकाबाईच्या, कागद व बांस वापरुन केलेल्या पुतळयाची  तान्हा पोळ्याच्या  दिवशी (पोळ्याचा दुसरा दिवस)मिरवणूक काढण्यात येते व मग पुतळ्याचे दहन होते. तिच्या नवऱ्याच्या पुतळ्याला बडग्या म्हणतात. सार्वजनिक उत्सवादरम्यान मानवी वाघ हा देखील एक प्रकार येथे बघावयास मिळतो. वाठोडा रिंग रोड येथे भव्य स्वामिनारायण मंदिर उभारण्यात आले आहे. नागपुरात वर्षभर अनेक सांस्कृतिक कार्यक्रम होत असतात. महाराष्ट्र शासन आयोजित कालिदास महोत्सव आठवडाभर चालतो. या महोत्सवात अनेक  संगीत-नृत्य विषयक कार्यक्रम होतात. राष्ट्रीय व आंतरराष्ट्रीय ख्यातीचे कलाकार त्यात भाग घेतात. संत्रानगरी क्राफ्ट मेळा, लोकनृत्य- महोत्सव हे कार्यक्रम दक्षिण-मध्य सांस्कृतिक केंद्रातर्फे होतात. नागपूरकर भारतीय शास्त्रीय संगीताचे चाहते आहेत. पं. भीमसेन जोशी व इतर अनेक सुप्रसिद्ध कलाकारांनी येथे बऱ्याचदा आपले कार्यक्रम केले आहेत. मराठी नाटकांना नागपूरमध्ये मोठाच लोकाश्रय मिळतो. नागपूर आकाशवाणी, नागपूर दूरदर्शन ही माध्यमे स्थानिक बातम्या, घडामोडी व कार्यक्रम प्रसारित करतात. लोकमत, सकाळ, तरुण भारत व लोकसत्ता ही मराठी दैनिके येथून निघतात.
qas: category: LONG
question: कोणती वर्तमानपत्रे येथे उपलब्ध आहेत?
answers: text: .लोकमत, सकाळ, तरुण भारत व लोकसत्ता
category: SHORT
question: वडोदराच्या रिंगरोडवर कोणते मंदिर आहे?
answers: text: स्वामिनारायण मंदिर 
category: SHORT
question: बंकाबाईच्या पतीच्या पुतळ्याला काय म्हणतात?
answers: text:  बडग्या
category: NO
question: प्रेसच्या स्वातंत्र्याचा पुतळा कुठे स्थित आहे?
category: SHORT
question: पूर्वी मेळाव्यामध्ये बंकाबाईच्या कुणाशी युती केल्याचा निषेध करण्यात आला?
answers: text: इंग्रजांशी
category: SHORT
question: नागपुरात कोणता महोत्सव हा महाराष्ट्र शासन आयोजित आठवडाभर चालणारा उत्सव आहे?
answers: text: कालिदास महोत्सव
category: SHORT
question: नागपूरकर कोणत्या प्रकारच्या संगीताचे चाहते आहेत?
answers: text: भारतीय शास्त्रीय संगीताचे
context: इस्त्रो, राष्ट्रीय ऊर्जा संशोधन संस्था, भारत इलेक्ट्रॉनिक लिमिटेड, केंद्रीय अन्न तंत्रज्ञान संस्था इत्यादी भारताच्या सर्वात नावाजलेल्या महत्त्वाच्या संशोधन संस्था कर्नाटकात आहेत. कर्नाटकने १९८० च्या दशकात इलेक्ट्रॉनिक क्षेत्रात महत्त्वाची झेप घेतली, त्यामुळे कर्नाटकात माहिती तंत्रज्ञान क्षेत्राचा झपाट्याने विकास झाला. सध्या कर्नाटकात २००० पेक्षाही जास्त माहिती तंत्रज्ञान क्षेत्रातील प्रमुख कंपन्या कार्यरत आहेत, अथवा त्यांची कार्यालये आहेत. इन्फॉसिस, विप्रो या जागतिक दर्जाच्या माहिती तंत्रज्ञान कंपन्यांची मुख्यालये बंगळूरमध्ये आहेत. तसेच सॅप सारख्या अनेक परदेशी कंपन्याची मुख्य कार्यालये आहेत. या कंपन्यांकडून होणाऱ्या संगणक प्रणालींची निर्यात ५०,००० कोटींपेक्षाही जास्त रुपये असून भारताच्या माहिती तंत्रक्षेत्रातील एकूण निर्यातीच्या साधारणपणे ३८ टक्के एवढी आहे. . सॉफ्टवेर क्षेत्रातील या प्रगतीमुळे बंगळूरला भारताची सिलिकॉन व्हॅली संबोधले जाते. कर्नाटक हे जैव तंत्रज्ञानात आघाडीचे राज्य असून देशातील ३२० पैकी १५८ प्रमुख कंपन्या, प्रयोगशाळा एकट्या कर्नाटकातच आहेत. तसेच भारतातून होणारी ७५ टक्के फुलांची निर्यात एकट्या कर्नाटकमधूनच होते. नर्सरी उत्पादनांमध्येही राज्य अग्रेसर आहे. देशातील काही बॅंकाची मुख्यालये कर्नाटकमध्ये आहेत. कॅनरा बॅंक, सिंडीकेट बॅंक, वैश्य बॅंक, कर्नाटक बॅंक ह्या काही प्रसिद्ध बॅंका मुळच्या कर्नाटकमधील आहेत. उडुपी व दक्षिण कन्नड या किनारपट्टीच्या जिल्ह्यांत भारताच्या बॅंकांचे सर्वात मोठे जाळे आहे.
qas: category: SHORT
question: भारतातून निर्यात होणाऱ्या फुलांपैकी किती टक्के फुले ही कर्नाटकातील आहेत?
answers: text: ७५
category: SHORT
question: इन्फोसिस आणि विप्रोचे मुख्यालय कुठे आहे?
answers: text: बंगळूरमध्ये
category: NO
question: कोणता उद्योग कर्नाटकातील सर्वात जुन्या उद्योगांपैकी एक आहे आणि एक मोठा उद्योग बनला आहे?
category: SHORT
question: कोणते राज्य हे देशातील प्रमुख कंपन्या आणि प्रयोगशाळांसह बायोटेक्नॉलॉजीमध्ये आघाडीचे राज्य आहे?
answers: text: कर्नाटक
category: SHORT
question: कोणत्या काळात इस्रो कंपनीने माहिती तंत्रज्ञानाच्या क्षेत्रात वेगाने वाढण्यास सुरुवात केली?
answers: text: १९८० च्या दशकात
category: NO
question: या जिल्ह्यांमध्ये सरासरी किती लोकसंख्या असलेल्या बँकेची शाखा आहे?
context: ईस्ट इंडिया कंपनीद्वारे ब्रिटिश सरकार झाशी संस्थान खालसा करणार नाही असे पूर्वीपासून झाशीच्या ब्रिटिशांशी असणाऱ्या मैत्रीपूर्ण संबंधांवरून राणी लक्ष्मीबाईंना वाटत होते. त्यासाठी लक्ष्मीबाई स्वतः ईस्ट इंडिया कंपनीशी पत्रव्यवहार करत होत्या. या पत्रव्यवहारातून त्यांनी कंपनी सरकारचा अन्याय, बेकायदेशीरपणा आणि खोडसाळपणा उघड केला. एका पत्रात त्यांनी झाशी संस्थान खालसा केले, तर पूर्ण हिंदुस्थानातील लोकांना हळहळ वाटेल. परिणामी हिंदुस्थानातील लोकांना ब्रिटिशांबद्दल भरवसा, विश्वास वाटेल का? , अशी शंका व्यक्त करून कंपनीला एक प्रकारचे आव्हान दिले. कंपनी सरकारच्या बेजबाबदार अनैतिक कृत्यांनी व कंपनीच्या अधिकाराला आव्हान देण्याचे धारिष्ट्य करणाऱ्या राणी लक्ष्मीबाई या देशातील पहिल्या काही व्यक्तींमधील एक होत्या. परंतु हिंदुस्थानातील संस्थाने खालसा करण्याचा निर्णय गव्हर्नर जनरल डलहौसीने घेतलेलाच असल्याने झाशी संस्थानही खालसा करण्यात आले. १३ मार्च, इ. स. १८५४ रोजी झाशीच्या जनतेला उद्देशून जाहीरनामा काढण्यात आला. त्यानुसार दत्तक विधान नामंजूर करून झांशी संस्थान ब्रिटिश सरकारांत विलीन करण्यात आले.
qas: category: SHORT
question: भारतातील संस्थाने मोडीत काढण्याचा निर्णय कुणी घेतला?
answers: text:  ब्रिटिश सरकार
category: SHORT
question: झाशीच्या राणीचा कोणत्या प्रकारे अपमान करण्यात आला?
answers: text:  दत्तक विधान नामंजूर 
category: NO
question: झाशीच्या राणीला शहर सोडून कोठे राहावे लागले?
category: SHORT
question: कोणत्या साली झाशीच्या लोकांना एक घोषणा जारी करण्यात आली?
answers: text: इ. स. १८५४ 
category: SHORT
question: झाशीचे राज्य सोपवले जाऊ नये, म्हणून राणी लक्ष्मीबाई कुणाशी पत्रव्यवहार करत होत्या?
answers: text: ईस्ट इंडिया कंपनीशी
context: उपलब्ध पुराव्यांनुसार दिवाळी हा सण किमान तीन हजार वर्षे जुना आहे. या सणाचा उगम फार प्राचीन काळी, आर्यांचे वास्तव्य उत्तर ध्रुव प्रदेशात होते, त्या काळातच झाला असा समज आहे. तथापि वैदिक काळात आश्विन महिन्यात शरद ऋतूचे औचित्य साधून आश्वयुजी किंवा आग्रयण यासारखे यज्ञ केले जात असत, ज्यांचा समावेश सात पाकयज्ञांमध्ये होतो. परंतु या धार्मिक आचारात दिवाळीचे प्राचीन संदर्भ सापडतात, असे नेमके म्हणता येतेच असे नाही, असे मत  बी. के. गुप्ते यांनी आपल्या फोकलोअर ऑफ दिवाली या पुस्तकात मांडले आहे. काही लोकांची अशी श्रद्धा आहे की चौदा वर्षांचा वनवास संपवून रामचंद्र सीतेसह अयोध्येला परत आले. तो याच दिवसात. पण त्यावेळी त्याचे स्वरूप आजच्यापेक्षा खूपच भिन्न होते. प्राचीन काळी हा यक्षांचा उत्सव मानला जायचा. अंधार दूर करून प्रकाश  निर्माण करणारा दीप मांगल्याचे प्रतीक मानला जातो. त्याच्या प्रकाशाने आपल्या जीवनातील अंधकार दूर व्हावा म्हणून हा दीपोत्सव साजरा केला जातो. पावसाळ्यातील समृद्धीच्या, आनंद उत्सवाचा, कृतज्ञतेचा हा सोहळा मानला जातो. या दिवसांत सायंकाळी दारात रांगोळ्या काढून पणत्या लावतात, घरांच्या दारात आकाशदिवे लावले जातात. महाराष्ट्रात व इतर ठिकाणी लहान मुले या काळात मातीचा किल्ला तयार करतात.
qas: category: SHORT
question: कोणता उत्सव किमान तीन हजार वर्षे जुना आहे?
answers: text: दिवाळी 
category: LONG
question: हा सण का साजरा केला जातो?
answers: text: काशाने आपल्या जीवनातील अंधकार दूर व्हावा म्हणून
category: SHORT
question: दिवाळीचा सण किती जुना आहे?
answers: text: किमान तीन हजार वर्षे
category: SHORT
question: उत्तर ध्रुवावर कोणी वास्तव्य केले?
answers: text: आर्यांचे 
category: NO
question: त्यांनी त्यावर कोणती खेळणी ठेवली?
category: SHORT
question: शरद ऋतूचे औचित्य साधून अश्विन महिन्यात अस्वायुजी किंवा अग्रयान यांसारखे यज्ञ कधी केले गेले?
answers: text: वैदिक काळात
category: SHORT
question: ही परंपरा कशी आणि केव्हा सुरू झाली याबद्दल काय नाही आहे?
answers: text: प्राचीन संदर्भ
context: एकंदरीतच होयसाळांची कारकीर्द ही कन्नड संस्कृतीचा सुवर्णकाळ मानली जाते. होयसाळांनी आपल्या राज्यविस्तारात आंध्र व तमिळनाडूचेही भाग काबिज केले होते. चौदाव्या शतकात हरिहर-बुक्क यांनी  विजयनगर साम्राज्याची स्थापना केली. या राज्याची राज्याची राजधानी तुंगभद्रेच्या काठी होशपट्टण येथे केली. याच गावाचे नाव नंतर विजयनगर म्हणून रूढ झाले. विजयनगरच्या साम्राज्याने उत्तरेकडून येणाऱ्या इस्लामी आक्रमणांना बऱ्याच काळापर्यंत यशस्वीरीत्या तोंड दिले. राजा रामदेवराय हा विजयनगर साम्राज्याचा सर्वात प्रभावी सम्राट होऊन गेला. जवळपास संपूर्ण दक्षिण भारतावर विजयनगर साम्राज्याची सत्ता होती. बेल्लारीजवळ मध्ययुगीन विजयनगर  शहराचे अवशेष आहेत. सन १५६५ मध्ये विजयनगर साम्राज्याचा तालिकोटा येथील लढाईत इस्लामी सुलतानांच्या युतीविरुद्ध पराभव झाला व विजयनगर साम्राज्याचे अनेक इस्लामी शाह्यांमध्ये (निजामशाही, आदिलशाही व कुतुबशाही) विभाजन झाले. विजापूरस्थित आदिलशाही सलतनतीने जवळपास संपूर्ण दख्खनच्या पठारावर आपले वर्चस्व प्रस्थापित केले होते. १६८७ मध्ये औरंगजेबाने आदिलशाही संपुष्टात आणली. बहामनी व आदिलशाही स्थापत्याची चुणूक उत्तर कर्नाटकातील शहरांमध्ये पहावयास मिळते. गोल घुमट हे त्यातील सर्वात प्रसिद्ध स्थापत्य आहे. मराठा साम्राज्याच्या विस्तारकालात पूर्वी विजयनगर साम्राज्याचे विभाग असलेली दक्षिण कर्नाटकातील अनेक छोटी राज्ये अजूनही स्वतंत्र होती. म्हैसूरचे वडियार, मराठे व निझाम यांच्या ताब्यात कर्नाटक होता. म्हैसूर राज्याचा सेनापती हैदर अली  याने (. . . . साली) म्हैसूर राज्यावर ताबा मिळवला व स्वतः राज्यकर्ता बनला. त्याचा मुलगा टिपू सुलतान हा भारतीय इतिहासातील एक शूर योद्धा मानला जातो. त्याने इंग्रजांशी चार युद्धे केली. १७९९ मधील चौथ्या युद्धात त्याचा म्रुत्यू झाला व इंग्रजांनी म्हैसूरचे संस्थान काबिज केले व नंतर वडियार घराण्याला पुन्हा म्हैसूरच्या गादीवर बसवले. संस्थाने खालसा करण्याच्या धोरणांमुळे इंग्रजांविरुद्ध अनेक उठाव झाले. कित्तुर चिन्नमा ह्या राणीने दिलेला लढा प्रसिद्ध आहे. कर्नाटकमध्ये अनेक क्रांतीकारकानी प्रभाव टाकला व भारतीय स्वातंत्र्यलढ्याला बळ दिले.
qas: category: SHORT
question: एकूणच, होयसलाची कारकीर्द कोणत्या संस्कृतीचा सुवर्णकाळ मानली जाते?
answers: text: कन्नड संस्कृतीचा सुवर्णकाळ
category: NO
question: म्हैसूरच्या महाराजांनी भारतात प्रवेश करण्याचा निर्णय कधी घेतला?
category: SHORT
question: होयसलांनी कोणाचा काही भाग त्यांच्या प्रदेशात व्यापला?
answers: text: आंध्र व तमिळनाडूचेही भाग
category: SHORT
question: कोणाची कारकीर्द कन्नड संस्कृतीचा सुवर्णकाळ मानली जाते?
answers: text: होयसाळांची कारकीर्द
category: NO
question: कर्नाटक राज्याचे आधीचे नाव काय होते?
context: एकीकडे या ऐतिहासिक शहरात प्राचीन, प्राचीन काळाचे असंख्य अवशेष सापडले आहेत तर दुसरीकडे, प्राचीन काळाच्या योजनेनुसार बांधलेले उपनगरे. जगातील कोणत्याही अद्ययावत शहरांशी स्पर्धा करण्याची क्षमता त्यात आहे. प्राचीन काळाची बरीच शहरे उद्ध्वस्त झाली आहेत, परंतु भौगोलिक स्थान आणि काळानुसार बदलत्या बदलांमुळे आज दिल्ली हे केवळ एक संपन्न शहर नाही. भारत सरकारच्या पुरातत्व सर्वेक्षण विभागाच्या सांस्कृतिक मंत्रालयाने भारत सरकारच्या दिल्लीतील १२०० इमारती ऐतिहासिक महत्त्व आणि १७५ इमारती राष्ट्रीय सांस्कृतिक स्मारके म्हणून घोषित केली आहेत. नवी दिल्लीतील मेहरौली येथे गुप्त काळात बांधलेले लोखंडी बुरुज आहेत. हे तंत्रज्ञानाचे पाठपुरावा करणारे उदाहरण आहे. इ. स. चौथ्या शतकात जेव्हा ते बांधले गेले तेव्हापासून ते गंजलेले नाही. दिल्लीतील इंडो-इस्लामिक वास्तुकलाचा विकास विशेषतः दिसून येतो. दिल्लीच्या कुतुब कॉम्प्लेक्समधील सर्वात भव्य वास्तुकला म्हणजे कुतुब मीनार. हे मीनार सूफी संत कुतुबुद्दीन बख्तियार काकी यांच्या स्मरणार्थ बांधले गेले. तुघलक काळात बांधलेली घिय्यासूद्दीनची थडगे वास्तूशास्त्रातील नवीन ट्रेंडचे सूचक आहे.
qas: category: NO
question: दिल्लीतील कोणाचे थडगे हे मुघल वास्तुकलेचे उत्तम उदाहरण आहे?
category: NO
question: शाहजहानची कारकीर्द कोणत्या शास्त्रासाठी लक्षात ठेवली जाते?
category: SHORT
question: कोणत्या काळात अनेक शहरे नष्ट झाली आहेत?
answers: text: प्राचीन
category: SHORT
question: भारत सरकारच्या पुरातत्व सर्वेक्षण विभागाच्या सांस्कृतिक मंत्रालयाने भारत सरकारच्या दिल्लीतील किती इमारतींना राष्ट्रीय सांस्कृतिक स्मारके म्हणून घोषित केले आहे?
answers: text: १७५ 
category: SHORT
question: भारत सरकारच्या पुरातत्व सर्वेक्षण विभागाच्या सांस्कृतिक मंत्रालयाने भारत सरकारच्या दिल्लीतील किती इमारतींना ऐतिहासिक म्हणून घोषित केले आहे?
answers: text: १२०० 
category: SHORT
question: नवी दिल्लीच्या महरौलीमध्ये कोणत्या काळात लोखंडी बुरुज बांधले गेले?
answers: text: गुप्त काळात
category: NO
question: कोणाची कारकीर्द त्याच्या स्थापत्यशास्त्रासाठी लक्षात ठेवली जाते?
category: SHORT
question: भारत सरकारच्या सांस्कृतिक मंत्रालयाने दिल्लीतील ऐतिहासिक इमारती म्हणून किती इमारती घोषित केल्या आहेत?
answers: text: १२०० 
category: NO
question: दिल्लीतील हुमायूंचे थडगे कोणत्या वास्तुकलेचे उत्तम उदाहरण आहे?
category: SHORT
question: कोणत्या काळातील अनेक शहरे नष्ट झाली?
answers: text: प्राचीन काळाची
category: SHORT
question: दिल्लीतील कोणत्या वास्तुकलेचा विकास विशेषतः स्पष्ट आहे?
answers: text: इंडो-इस्लामिक
category: SHORT
question: कुतुब मीनार हे दिल्लीतील कोणत्या कॉम्प्लेक्समधील सर्वात भव्य इमारतींपैकी एक आहे?
answers: text:  कुतुब
context: एप्रिल १९१८ला पहिल्या महायुद्धाच्या नंतरच्या काळात, व्हाईसरॉय ने गांधीना दिल्लीत एका युद्ध परिषदेसाठी बोलावले. कदाचित गांधीनी त्यांचा इंग्रज साम्राज्यास असलेला पाठींबा दर्शवावा आणि भारताच्या स्वातंत्र्याच्या मागणीसाठी मदत मिळवावी हा त्यामागचा हेतू होता. गांधीनी भारतीयांना सक्रियपणे युद्धात उतरवण्याची तयारी दर्शवली. १९०६ मधील झुलू युद्ध आणि १९१४ मधील प्रथम जागतिक युद्धामधील भरतीच्या विरुद्ध या वेळी जेंव्हा त्यानी रुग्णवाहिका दलासाठी स्वयंसेवक भरती केले, तेंव्हा योद्धे भरती करण्याचा प्रयत्‍न केला. जून १९१८ला प्रसिद्ध केलेल्या एका ' फौजेत भारती होण्याचे आवाहन'  मध्ये गांधी म्हणतात - "ही गोष्ट (स्वातंत्र्य) प्रत्यक्षात आणण्यासाठी आपल्यामध्ये स्वतःचे रक्षण करण्याची क्षमता असली पाहिजे, म्हणजेच शस्त्र बाळगण्याची आणि वापरण्याची क्षमता. . . . . . आपल्याला जर शस्त्र सर्वाधिक कौशल्याने वापरण्याची कला अवगत करायची असेल तर फौजेत भरती होणे हे आपले कर्तव्य आहे" असे जरी असले तरी व्हाईसरॉयच्या खासगी सचिवास लिहिलेल्या पत्रात ते म्हणतात "वैयक्तिकरीत्या कोणालाही, मित्र व शत्रूस, मारणार नाही अथवा जखमी करणार नाही. "गांधींच्या युद्धभरतीने त्यांच्या अहिंसेबद्दलच्या एकजिनसीपणावर प्रश्नचिन्ह निर्माण केले.
qas: category: SHORT
question: भारतीयांना सक्रियपणे सामील होण्याची  ऑफर कोणी दिली?
answers: text: गांधीनी 
category: SHORT
question: "गांधींच्या एकजिनसीपणावर प्रश्नचिन्ह कशामुळे लावले?
answers: text: युद्धभरतीने
category: NO
question: "वैयक्तिकरित्या, मी त्याच्या वागण्याशी त्याच्या स्वतःशी कधीही जुळवू शकलो नाही" असे गांधीजींच्या कोणत्या मित्राने नोंद केले आहे?
category: SHORT
question: कोणत्या वर्षी पहिल्या महायुद्धानंतर व्हाईसरॉयने गांधींना युद्ध परिषदेसाठी दिल्लीला बोलावले?
answers: text: एप्रिल १९१८
context: ऐतिहासिक ग्रंथांमध्ये मणिपूरचा उल्लेख कांगेलीपाक (ꯀꯪꯂꯩꯄꯛ) किंवा मीतेलीइपाक म्हणून केला जातो. सनमाही लाइकान यांनी लिहिले की अठराव्या शतकात मेईडू पम्हेबाच्या कारकिर्दीत मणिपूरचे नवीन नाव स्वीकारले. साकोक लॅमलेनच्या म्हणण्यानुसार या भागाच्या इतिहासात वेगवेगळी नावे होती. हयाचक काळात ते मायया कोइरेन पोयरेइ नामथक सारोनपंग किंवा टिल्ली कोकटॉन्ग अहंबा म्हणून ओळखले जात; खुनुंग्चक(त्रेतायुग) काळात ते मीरा पोंगथोकलाम होते. लंग्बाचक(द्वापरयुग) काळात ते टिल्ली कोकटॉन्ग लाइकोइरेन बनले आणि शेवटी कोन्नाचक(कलियुग) काळात मुवापाली म्हणून ओळखले जाऊ लागले. प्रत्येक शेजारील संस्कृतीत मणिपूर आणि तेथील लोकांची वेगळी नावे होती. शान किंवा अम्फोए पोंगने 'कॅसे', ब्रह्मदेशाच्या लोकांनी 'काठे' आणि आसामी लोकांनी 'मेक्ली' या नावांनी परिसराला संबोधले. १७६२ मध्ये झालेल्या ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी आणि मेईडू चिंगथंगखोंबा (भाग्यचंद्र) यांच्यात झालेल्या पहिल्या करारामध्ये हे राज्य मेक्ले म्हणून नोंदले गेले. भाग्यचंद्र व त्याच्या उत्तराधिकारी यांनी “मणिपुरेश्वर” म्हणजेच “मणिपूरचा स्वामी” अशी कोरीव नाणी दिली व इंग्रजांनी मेक्ली हे नाव टाकले.
qas: category: NO
question: नंतर, धारणी संहिता मधील कथा मणिपूर नावाच्या मूळच्या कोणत्या कथा म्हणून लोकप्रिय झाल्या?
category: SHORT
question: ऐतिहासिक ग्रंथांमध्ये मणिपूरला कशाचा उल्लेख आहे?
answers: text: कांगेलीपाक
category: NO
question: मणिपूर / कंगलीपाक म्हणजे काय?
category: SHORT
question: कोणाच्या मते संपूर्ण इतिहासात या भागाची वेगवेगळी नावे होती?
answers: text: साकोक लॅमलेनच्या
category: SHORT
question: ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी आणि मीडू चिंगथांगखोंबा (भाग्यचंद्र) यांच्यातील पहिला करार कोणत्या वर्षी मॅकल म्हणून राज्याची नोंद झाली?
answers: text: १७६२
context: ऐतिहासिक पुराव्यांनुसार गंगा-यमुना प्रदेश १६ व्या आणि १७ व्या शतकापर्यंत घनदाट जंगलांनी व्यापलेला असल्याचे ज्ञात आहे. या जंगलात वन्य हत्ती, म्हैस, गेंडा, सिंह आणि वाघ यांची शिकार केली गेली. गंगा किनाऱ्याने शांततापूर्ण आणि मैत्रीपूर्ण वातावरणामुळे आपल्या वेशीवर रंगीबेरंगी पक्ष्यांचे जग जपले आहे. त्या किनारपट्टीत माशांच्या १४० प्रजाती, ३५ सरपटणारे प्राण्यांच्या ३५ आणि नीलगाय, सांबर, ससा, मुंगूस, चिंकारा (ब्लॅक बक) अशा सस्तन वन्यजीवांच्या ४२ प्रजाती आहेत. या भागातील काही प्रजाती संरक्षित घोषित केल्या आहेत. लंगूर, लाल माकड, तपकिरी अस्वल, कोल्हा, बिबट्या, बर्फाळ बिबट्या, हरीण, भुंकण हरण, सांभर, कस्तुरी हरीण, सेरो हरीण (अजहरीण), बार हरीण, सुदंर, ताहर (रानबकरा) इत्यादी मोठ्या प्रमाणात गंगेच्या पर्वतीय किनाऱ्यावर आढळतात. फुलपाखरे आणि वेगवेगळ्या रंगांचे कीटक देखील येथे आढळतात. वाढत्या लोकसंख्येच्या दबावाखाली, हळूहळू जंगले नष्ट होत आहेत आणि गंगा खोऱ्यात सर्वत्र शेती केली जात आहे, तरीही गंगेच्या मैदानावर हरण, रानडुक्कर, रान मांजरी, लांडगा, खोकड व कोल्ह्यांच्या अनेक प्रजाती मोठ्या संख्येने आढळतात. डॉल्फिनच्या दोन प्रजाती गंगेमध्ये सापडतात. ज्याला गंगा डॉल्फिन आणि इरावाडी डॉल्फिन म्हणून ओळखले जाते.
qas: category: SHORT
question: वाघ, हत्ती, आळशी अस्वल, माकड आणि कस्तुरी हरीण यांसारखे प्राणी देखील कुठे आढळतात?
answers: text: गंगेच्या पर्वतीय किनाऱ्यावर 
category: SHORT
question: ऐतिहासिक पुरावे सूचित करतात की १६ व्या आणि १७ व्या शतकांपासून कोणता प्रदेश घनदाट जंगलांनी व्यापलेला होता?
answers: text: गंगा-यमुना
category: SHORT
question: गंगेत डॉल्फिनच्या किती प्रजाती आढळतात?
answers: text: दोन
category: SHORT
question: गंगेमध्ये सापडलेल्या डॉल्फिनच्या दोन प्रजातींना काय म्हणून ओळखले जाते?
answers: text: गंगा डॉल्फिन आणि इरावाडी डॉल्फिन
category: SHORT
question: गंगा का प्रसिद्ध आहे?
answers: text: शांततापूर्ण आणि मैत्रीपूर्ण वातावरणामुळे