ai4bharat/IndicQA huggingface dataset:
context: हे शहर महाराष्ट्राची उपराजधानी असल्यामुळे सुमारे दोन आठवडे चालणारे महाराष्ट्र विधानसभेचे हिवाळी अधिवेशन येथे भरते. मुंबई उच्च न्यायालयाचे नागपूर खंडपीठदेखील येथे आहे. राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ या संघटनेचे जन्मस्थान व मुख्यालय येथेच आहे. नागपुरात अनेक राष्ट्रीय स्तराच्या सरकारी वैज्ञानिक संस्था आहेत- राष्ट्रीय पर्यावरण अभियांत्रिकी संशोधन संस्था (नॅशनल एनवायरन्मेंटल इंजिनियरिंग रिसर्च इन्स्टिट्यूट) (NEERI), सेंट्रल इन्स्टिट्यूट ऑफ कॉटन रिसर्च (CICR), नॅशनल रिसर्च सेंटर फॉर सायट्रस, नॅशनल ब्युरो ऑफ सॉइल-सर्वे ऍण्ड लॅंड-यूज प्लॅनिंग, जवाहरलाल नेहरू नॅशनल अल्युमिनियम रिसर्च ॲंन्ड डेवलपमेंट सेंटर, इंडियन ब्युरो ऑफ माइन्स, इंडियाज इंटेलेक्च्युअल प्रॉपर्टी ट्रेनिंग इन्स्टिट्यूट, नॅशनल अकॅडमी ऑफ डायरेक्ट टॅक्सेस, चीफ कंट्रोलर ऑफ एक्सप्लोसि‍व्ह्वज ऑफ द पेट्रोलियम ॲंन्ड एक्सप्लोसिव्ह्ज सेफ्टी ऑर्गनायझेशन, साऊथ सेंट्रल झोन कल्चरल सेंटर व भारतीय हवामान खात्याचे विभागीय मुख्यालय. भारतीय सैन्याच्या दृष्टीने नागपूर महत्त्वाचे  आहे. भारतीय वायुदलाच्या निर्वहन (maintenance) विभागाचे मुख्यालय नागपूरात असून दारुगोळा कारखाना, स्टाफ कॉलेज या संस्थादेखील शहरात आहेत. नागपूरजवळील कामठी (Kamptee) हे उपनगर भारतीय सैन्याने रेजिमेंटल सेंटर ऑफ इंडियन आर्मीज ब्रिगेडसाठी स्थापन केलेली लष्करी संस्था(कॅंटाॅन्मेंट बोर्ड) आहे. या लष्कर हद्दीत नॅशनल कॅडेट कोअर ऑफिसर्स ट्रेनिंग स्कूल, इन्स्टिट्यूट ऑफ मिलिटरी लॉ व इतर अनेक लष्करी संस्था आहेत. त्याचबरोबर नागपूरचे राष्ट्रीय नागरी संरक्षण महाविद्यालय भारत व परदेशातील विद्यार्थांना नागरी-रक्षण व आपत्कालीन व्यवस्थापनाचे शिक्षण देते. शहरात भारतीय वायुदलाच्या आय. एल-७६ या वाहतूक विमानांचा तळ(गजराज) आहे. नागपूरच्या भौगोलिक स्थानामुळे देशांतर्गत सर्व अंतराचे मोजमाप येथील सिव्हिल लाईन्स या भागात असलेल्या शून्य मैलाच्या दगडापासून (zero milestone) केले जाते. राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ ह्या जगातल्या सगळ्यात मोठ्या गैर-शासकीय स्वयंसेवी संस्थेचे मुख्यालय नागपूर येथे डॉ. केशव बळीरामपंत हेडगेवार ह्यांनी १९२५ साली प्रस्थापित केले. मोहन मधुकर भागवत सध्याचे राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे सरसंघचालक आहेत. पेशाने ते पशुवैद्य आहेत.
qas: category: SHORT
question: नागपूर हे कोणत्या शासकीय वैज्ञानिक संस्थांचे घर आहे?
answers: text: अनेक राष्ट्रीय स्तराच्या
category: SHORT
question: नागपूर मध्ये कशाचा समावेश आहे?
answers: text: हिवाळी अधिवेशन
category: SHORT
question: नागपूर हे महाराष्टाची कोणती राजधानी आहे ?
answers: text: उपराजधानी
category: SHORT
question: नागपूर  हे कोणत्या लष्करासाठी अत्यंत महत्वाचे आहे?
answers: text: भारतीय वायुदलाच्या
category: NO
question: माहिती आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रात कोणाचा विकास वेगाने होत आहे?
context: हे संकुल सुमारे 300 मीटर चौरस मीटर चारबाग या मोगलच्या बागेत वेढलेले आहे. या बागेत एक उंचावलेला मार्ग आहे. ही पत्रिका या चार बागेला 16 निम्न स्तरीय बेडमध्ये विभागते. बागेच्या मधोमध उंच स्तरावर बांधलेल्या तलावामध्ये ताजमहालचे प्रतिबिंब आहे. हे समाधी आणि मुख्य प्रवेशद्वार दरम्यान बांधले गेले आहे. ही प्रतिमा त्याच्या सौंदर्यात सौंदर्य जोडते. इतर ठिकाणी बागेत रोपाच्या ओळी आहेत आणि मुख्य दरवाजापासून समाधीकडे जाणारे कारंजे आहेत. या उंच मजल्याच्या तलावाला अल-हौद अल कवथर म्हणतात, जो मुहम्मदच्या अपेक्षेनुसार अप्पा तलावाचे प्रतिनिधित्व करतो. बागांना पर्शियन बागांनी प्रेरित केले आहे, आणि पहिल्यांदा मोगल सम्राट बाबर यांनी भारतात बांधले होते. हे चार नद्या (नंदनवन) नद्यांचे आणि नंदनवन किंवा नंदनवनाच्या बागांना सूचित करतात. हा शब्द पारदीजा या पर्शियन शब्दापासून आला आहे, ज्याचा अर्थ एक भव्य बाग आहे. पर्शियन रहस्यवादात, मोगल काळात इस्लामिक मजकूरामध्ये, फिरदौस यांना परिपूर्णतेची बाग म्हणून वर्णन केले आहे. यामध्ये, मध्य डोंगर किंवा स्त्रोत किंवा कारंजे चार दिशेने चार दिशेने वाहतात, उत्तर, दक्षिण, पूर्व आणि पश्चिम अशा चार दिशांना बागेचे चार भाग करतात. मोगल चारबाग बहुतेक आयताकृती असून मध्यभागी मंडप / समाधी आहे. केवळ ताजमहालच्या बागांमध्ये ही विकृती आहे; तो मुख्य घटक मंडप बागेच्या शेवटी आहे. यमुना नदीच्या दुसर्‍या बाजूला असलेल्या महताब बाग किंवा चांदनी बागच्या शोधापासून, भारतीय पुरातत्व सर्वेक्षण या निष्कर्षावरुन निष्कर्ष काढला आहे की यमुना नदी देखील या बागेच्या स्वरूपाचा एक भाग होती आणि स्वर्गातील नद्यांपैकी एक म्हणून देखील मोजली जावी. बागचे डिझाइन आणि त्याची स्थापत्य वैशिष्ट्ये, जसे की कारंजे, विटा, संगमरवरी वॉकवे आणि काश्मिरातील शालीमार बागसारखे दिसणारे भूमितीय विटांनी भरलेल्या बेड, अली मर्दन या दोघांचे वास्तूविशारद एकसारखेच असू शकतात. बागेचे प्रारंभिक वर्णन त्याच्या बागांमध्ये गुलाब, कुमुद किंवा नर्गिस आणि फळझाडे यांचे जास्त प्रमाण दर्शविते.
qas: category: NO
question: त्याचे प्रशासन कोणत्या राजकडे आले, तेव्हा त्याने लंडनमधील बागेप्रमाणे बाग बदलली?
category: SHORT
question: संपूर्ण परिसर मुगल गार्डनमध्ये किती मीटर चौरसाने वेढलेला आहे?
answers: text: 300 मीटर चौरस मीटर
category: SHORT
question: बागांना कोणत्या बागांनी प्रेरित केले?
answers: text: पर्शियन
category: SHORT
question: बागेच्या मध्यभागी बांधलेले उंच तलाव कोणाचे प्रतिबिंब आहे?
answers: text: ताजमहालचे
category: SHORT
question: या उंच तलावाला काय म्हणतात?
answers: text: अल-हौद अल कवथर
category: SHORT
question: पेपर चार बागांना किती निम्न-स्तरीय बेडमध्ये विभागतो?
answers: text: 16
category: NO
question: काय कापले गेले आणि बागेचे देखावे कमी झाले?
context: हैदराबादेतील महात्मा गांधी बसस्थानक हे आशियातील पहिल्या पाच सर्वात मोठ्या बसस्थानकापैकी एक आहे. देशाच्या अनेक भागातून बसगाड्या येथे येतात. हैदराबाद शहर आणि परिसरात आंध्रप्रदेश स्टेट रोड ट्रान्सपोर्ट कॉपोर्रेशन (एएसआरटीसी) या सरकारी महामंडळाच्या बसगाड्या धावतात. हैदराबाद डेक्कन (नामपल्ली), काचीगुडा आणि सिकंदराबाद ही तीन प्रमुख रेल्वे स्थानके शहरात आहेत. शहरात उपनगरी रेल्वेसेवा उपलब्ध असल्याने या सेवेची इतर लहान स्थानकेही आहेत. हैदराबादच्या जुळ्या सिकंदराबाद शहरातच  दक्षिण मध्य रेल्वेचे मुख्यालय आहे. रेल निलयम या संकुलात ते वसलेले आहे. हैदराबादहून देशाच्या सर्व भागांत जाण्यायेण्यासाठी रेल्वेसेवा उपलब्ध आहे. हैदराबादेत 2 मेट्रो मार्ग कार्यरत आहेत जे अमीरपेट स्थानकात एकत्र येतात. १. एलबीनगर ते मियापूर आणि २. अमीरपेट ते नागोल. हैदराबादेत मार्च २००८ मध्ये शमशाबाद येथे राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ हा नवा अत्याधुनिक विमानतळ चालू झाला.
qas: category: SHORT
question: शमशाबाद येथे नवीन विमानतळ हैदराबाद मधील कोणते विमानतळ आहे?
answers: text: राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ
category: NO
question: देशाच्या विविध भागातून राज्यात काय पोहोचेल?
category: SHORT
question: पूर्वीच्या बेगमपेट विमानतळाची वाढती हवाई वाहतूक आवश्यकता पूर्ण करण्यासाठी निधी संपल्यानंतर काय सुरू झाले?
answers: text: हैदराबादहून
category: NO
question: देशाच्या सर्व भागातून थेट उड्डाणे कोठे आहेत?
category: SHORT
question: शहरातील तीन प्रमुख रेल्वे स्थानके कोणती आहेत?
answers: text: डेक्कन (नामपल्ली), काचीगुडा आणि सिकंदराबाद 
category: SHORT
question: हैदराबादमध्ये २ ऑपरेशनल मेट्रो लाइन आहेत ज्या कोणत्या स्टेशनवर एकत्र येतात?
answers: text: अमीरपेट
category: SHORT
question: हैदराबादमधील कोणते बस स्टँड आशियातील पहिल्या पाच सर्वात मोठ्या बसस्थानकांपैकी एक आहे?
answers: text:  महात्मा गांधी बसस्थानक
context: ह्यूसन व बॉ आपल्या निवासस्थानांकडे पळून गेले. एवढ्यात शेख पालटू नावाचा मुसलमान शिपाई मंगलच्या दिशेने जाऊ लागला. तो आपल्या पलटणीतील असल्यामुळे आपल्याला मदत करायला येत असावा, असे मंगल पांडे यांना वाटले; पण तसे घडले नाही. शेख पालटूने मंगल पांडे यांना पाठीमागून विळखा घातला. पांडे यांनी त्याचा विळखा सोडवला. देशी शिपाईही शेखच्या रोखाने दगड व जोडे फेकू लागले. जिवाच्या भीतीने शेख पालटू पळून गेला. थोड्याच वेळात कर्नल व्हीलर त्या स्थानी आला. त्याने सैनिकांना मंगल पांडे यांना पकडण्याची आज्ञा केली. कर्नल व्हीलरला सैनिकांनी निक्षून सांगितले, ``आम्ही या पवित्र ब्राह्मणाच्या केसालासुद्धा हात लावणार नाही. हिंदुस्थानच्या भूमीवरून वाहाणारे गोर्‍या अधिकाऱ्यांचे रक्‍त आणि समोरचे धर्माभिमानी शिपाई पाहून कर्नल व्हीलर त्याच्या बंगल्याकडे पळून गेला. नंतर जनरल हिअर्स पुष्कळसे युरोपियन शिपाई घेऊन मंगल पांडे यांच्यावर चालून गेला. तोपर्यंत दुपार झाली होती. मंगल पांडे थकले होते. आपण फिरंग्यांच्या हातात सापडणार, हे पहाताच त्यांनी बंदूक आपल्या छातीकडे रोखली व स्वतःवर गोळी झाडून घेतली. मंगल पांडे धरणीवर कोसळले आणि त्यांची शुद्ध हरपली. नंतरच ब्रिटिश त्यांना पकडू शकले. आठवडाभरातच त्यांच्यावर सैनिकी न्यायालयात अभियोग चालवण्यात आला. स्वधर्मावर प्राणापलीकडे निष्ठा ठेवणार्‍या या तरण्याबांड क्षात्रवीराला न्यायालयाने कटामध्ये  सामील असलेल्यांची नावे विचारली; परंतु मंगल पांडे यांच्या मुखातून कोणाचेही नाव बाहेर पडले नाही. पांडे यांना सैनिक न्यायालयात फाशीची शिक्षा सुनावण्यात आली. आपल्या देशबांधवांच्या अपमानासाठी स्वतःचे प्राण देणार्‍या या क्रांतीच्या अग्रदूताविषयी लोकांत इतकी विलक्षण श्रद्धा निर्माण झाली होती की, सार्‍या बराकपूरमध्ये त्यांना फाशी देण्यास एकही मांग मिळेना. शेवटी या घाणेरड्या कामासाठी कोलकात्याहून चार माणसे मागवण्यात आली. मंगल पांडे ज्या तुकडीचे सैनिक होते, तिच्या सुभेदाराला इंग्रजांनी ठार मारले. १९ आणि ३४ या दोन्ही पलटणी त्यांनी निःशस्त्र करून खालसा केल्या. याचा परिणाम उलटाच झाला. शिपायांना धाक वाटण्याऐवजी शेकडो शिपायांनी आपणहून गुलामीचे चिन्ह असलेले त्यांचे सैनिकी गणवेश फाडून टाकले.
qas: category: NO
question: क्रांतिकारी युद्धातील सर्व सैनिक स्वतःला काय म्हणू लागले?
category: NO
question: रेजिमेंटचे सुभेदार कोण होते?
category: NO
question: मंगल पांडेची हत्या कोणी केली?
category: YES
question: कोण होते मंगल पांडे?
answers: text: सैनिक
category: NO
question: घटनास्थळी कोण पोहोचले?
category: NO
question: कोणता वर्ष स्वातंत्र्य युद्धाची सुरुवात मानला जातो?
context: १.गोव्यात गणेश उत्सव,शिमगा हे सण विशेष उत्साहाने साजरे होतात. गणेश चतुर्थुला घराघरात मातीची गणेशमूर्ती आणून तिची पूजा केली जातो. निसर्गात सापडणाऱ्या विविध वनस्पती, फुले, फळे, यांची गणेशाला आवड आहे. त्यातूनच सुंदर संकल्पना निर्माण झाली, ती म्हणजे गणेश चतुर्थीला रानफुले व फळाचा वापर करून तयार करण्यात येणाऱ्या 'माटोळी'. होळीला गोव्यात 'शिगमा' असे म्हटले जाते. २. गोव्याची ग्रामदेवता सातेरी म्हणजे वारूळ. गोव्यात स्रियांचा धालो किंवा धिल्लो नावाचा उत्सव साजरा होतो. यामधे वारूळाच्या मातीचा गोळा तयार करून भूदेवतेचा पूजाविधी म्हणून सुमारे तीन आठवडे स्रिया त्याभोवती फेर धरून गाणी म्हणतात. जननशक्तीचे प्रतीक म्हणून ही वारूळाची पूजा केली जाते. गोव्यातील अनेक लोककला प्रकारात 'धालो' हा लोकोत्सव प्रकार अत्यंत महत्त्वाचा मानला जातो. 'धालो' हा पूर्णपणे स्त्रीप्रधान लोकनाट्यकला प्रकार आहे. ३. नवस बोलणे, अंगात देवी येणे, देवतेला कौल लावणे, पूजेसाठी नागवेली, नारळ,सुपारी यांचा वापर करणे, मांत्रिक किंवा देवर्षीचा सल्ला असे विधी गोव्यात प्रचलित आहेत. पंचमहाभूतांची पूजाही विशेष प्रचलित दिसते. ४.ग्रामीण देवदेवतांची पूजा करताना भैरोबा, काळभैरव, सिदोबा यांची पूजा केली जाते.
qas: category: SHORT
question: गोव्यात कोणाची पूजा केली जाते?
answers: text: गणेशमूर्ती 
category: SHORT
question: गोव्यात गणेश व कोणता सण मोठ्या उत्साहात साजरा केला जातो?
answers: text: शिमगा 
category: NO
question: दरवर्षी पौष महिन्याच्या कोणत्या दिवशी हा सण साजरा केला जातो?
category: SHORT
question: गोव्यात कोणता सण 'शिग्मा' म्हणून ओळखला जातो?
answers: text: होळीला
category: SHORT
question: गोव्याची ग्रामदेवता, सती, काय म्हणून ओळखली जाते?
answers: text: सातेरी
category: SHORT
question: गोव्यातील सर्वात महत्वाच्या लोक उत्सवाचे नाव काय?
answers: text: धालो'
category: LONG
question: गणेशचतुर्थीमुळे कोणती एक सुंदर कल्पना निर्माण झाली आहे?
answers: text: गणेश चतुर्थीला रानफुले व फळाचा वापर करून तयार करण्यात येणाऱ्या 'माटोळी'
context: १९१५ साली त्यांना ब्रिटिश सरकारने "सर" ही पदवी दिली. १९१९ च्या जालियनवाला बाग हत्याकांडानंतर त्यांनी ती सरकारला परत केली. १९२१ साली रवीन्द्रनाथ व कृषी-अर्थतज्ज्ञ लिओनार्ड के एल्महिर्स्ट् यांनी शांतिनिकेतन जवळील सुरुल येथे एका ग्रामीण पुनर्निर्माण संस्थेची स्थापना केली. याच संस्थेचे रवीन्द्रनाथांनी पुढे "श्री-निकेतन" असे नामकरण केले. श्री-निकेतनच्या माध्यमातून महात्मा गांधींच्या प्रतिकात्मक स्वराज्य चळवळीला पर्याय देण्याचा त्यांनी प्रयत्न केला होता. ज्ञानसंवर्धनातून अज्ञानी व असहाय्य ग्रामीण भागाची सुटका होईल या उदेशाने त्यांनी विविध देशातील विद्वान, दाते व अधिकाऱ्यांस या उपक्रमात सहभागी करून घेतले. १९३० सालापासून त्यांनी भारतातील पराकोटीच्या जातीयतेविरुद्ध प्रचार सुरू केला. नाट्य-कविता यांद्वारे जागृती निर्माण करण्याचा प्रयत्न केला. केरळच्या गुरुवायुर मंदिरात दलितांना प्रवेश देण्यासाठी त्यांनी आवाहन केले. जीवनाच्या शेवटच्या दशकात रवींद्रनाथ पूर्णपणे जनसन्मुख होते. त्यांची लोकप्रियता विशेषतः बंगालमध्ये शिखरावर होती. १५-जानेवारी-१९३४ रोजी बिहारमध्ये झालेल्या भूकंपाची, महात्मा गांधींनी "दलित अत्याचाराचा परमेश्वराने घेतला सूड" अशी संभावना केली. या वक्तव्याचा रवींद्रनाथांनी निषेध केला. बंगालच्या आर्थिक व सामाजिक अवनतीबाबत व कोलकत्यातील भयावह दारिद्‌र्‍यबद्दल त्यांनी चिंता व्यक्त केली. या दारिद्र्यावर केलेल्या मुक्तछंदातील १०० ओळींच्या कवितेचा प्रभाव सत्यजित रे यांच्या अपुर संसार ( अपूचे जग) या चित्रपटावरही पडलेला दिसतो. पुनश्च (१९३२), शेष सप्तक (१९३५), पत्रपुत (१९३६) आदी गद्यपद्यांचा(prose-prose) समावेश असलेले स्वतःच्या लिखाणाचे १५ खंड संपादित केले. याशिवाय 'चित्रांगदा', श्यामा (१९३९), चंडालिका (१९३८) सारख्या नृत्य-नाटिकांवर विविध प्रयोग केले. याशिवाय दुई बोन (दोन बहिणी) (१९३३), मलंच (१९३४), and चार अध्याय (१९३४)आदी कादंबऱ्या लिहिल्या. अखेरच्या काळात विज्ञानात रवींद्रनाथांनी विशेष रस घेतला. यातूनच त्यांच्या विश्वपरिचय या निबंधसंग्रहाची निर्मिती झाली. जीवशास्त्र, भौतिकी व खगोलशास्त्राचा त्यांनी केलेल्या अभ्यासाचा प्रभाव त्यांच्या कवितेवरही जाणवतो. त्यांच्या कवितेतून झळकणारा निसर्गवाद(naturalism) हा त्यांना वैज्ञानिक नियमांप्रती त्यांना असलेला आदर अधिरेखित करतो. विज्ञानाची प्रगती त्यांनी आपल्या विविध रचनांमधून मांडली आहे जसे से (तो) (१९३७),तीन संगी (१९४०), गल्पस्वल्प (१९४१). रवींद्रनाथांच्या आयुष्यातील शेवटची चार वर्षे प्रदीर्घ व्याधी व आजारपणांनी व्यापली. १९३७ साली शुद्ध हरपून ते बराच काळ कोमात होते. पुन्हा १९४० सालचा कोमा जीवघेणा ठरला.
qas: category: SHORT
question: कोणत्या हत्याकांडानंतर त्याने ते सरकारला परत केले?
answers: text: जालियनवाला बाग हत्याकांडानंत
category: SHORT
question: "त्याच संस्थेचे नंतर "श्री निकेतन" असे नामकरण कोणाद्वारे करण्यात आले?"
answers: text: रवीन्द्रनाथांनी
category: SHORT
question: त्यांनी लोकांना केरळमधील कोणत्या मंदिरात प्रवेश करण्याचे आवाहन केले?
answers: text: गुरुवायुर 
category: SHORT
question: कोणत्या साली रवींद्रनाथ टागोर यांचे निधन झाले?
answers: text: १९४० 
category: SHORT
question: कोणत्या विषयावर रवींद्रनाथ टागोर यांनी आपले विचार रचनांमध्ये व्यक्त केले आहेत?
answers: text: विज्ञानाची प्रगती
category: SHORT
question: "१९१५ मध्ये कोणत्या सरकारने त्यांना "सर" ही पदवी बहाल केली होती?"
answers: text: ब्रिटिश सरकारने
category: SHORT
question: सत्यजीत किरणचे चित्रपट अपू संसार (अपूचे जग) मध्ये गरिबीवर किती ओळी आहेत?
answers: text: १०० ओळींच्या
context: १९३१ च्या जनगणनेनुसार आगरी लोकांची लोकसंख्या मुंबई शहर जिल्ह्यात ७,४८६ तर मुंबई उपनगर जिल्ह्यांत ७,३२० तत्कालिन मुंबई राज्यातील एकूण लोकसंख्या २,६५,२८५ होती. मुंबईची लोकसंख्या वाढत गेली. (१६६१ : १०,०० ते १६८७ : ६०,०००). १६८७ रोजी ईस्ट इंडिया कंपनीने आपले मुख्यालय सुरतेहून मुंबईत हलविले. कालांतराने हे शहर मुंबई इलाख्याची (Bombay Province) राजधानी झाली. १८१७ ते १८४५ पर्यंत हॉर्नबी व्हेलार्ड (Hornby Vellard) च्या (आताच्या सागर किनाऱ्याने जाणाऱ्या हाजी अली रोडच्या) आतल्या भागात येणारी बेटे जोडून जमीन सलग करण्याचे काम मुंबईत सुरू होते. याचा परिणाम म्हणून मुंबईचे क्षेत्रफळ वाढून ४३८ चौरस कि. मी. झाले. १८५३ रोजी आशियातील पहिला लोहमार्ग मुंबईपासून सुरू झाला. अमेरिकन यादवी युद्धाच्या काळात मुंबई ही जगातील प्रमुख कापूस बाजारपेठ म्हणून उदयास आली व शहराची भरभराट सुरूच राहिली. सुएझ कालव्याच्या निर्मितीनंतर मुंबई हे अरबी समुद्रातील प्रमुख बंदर झाले. पुढील ३० वर्षात मुंबई शहराची भरभराट झाली. १९०६च्या सुमारास शहराच्या लोकसंख्येची वाढ होऊन ती १० लाखांपर्यंत पोहोचली व मुंबई शहर हे कलकत्याखालोखाल दुसरे मोठे शहर बनले. भारतीय स्वातंत्र्ययुद्धाचे मुंबई हे प्रमुख केंद्र होते.
qas: category: SHORT
question: भारताच्या स्वातंत्र्यानंतर बॉम्बे प्रोव्हिन्सची राजधानी कोण राहिली?
answers: text: मुंबई
category: NO
question: १९४२ मध्ये मुंबई छोडो भारत चळवळ कोणी सुरू केली?
category: SHORT
question: कोणत्या साली मध्ये ईस्ट इंडिया कंपनीने आपले मुख्यालय सुरतहून मुंबईला हलवले?
answers: text: १६८७ रोजी 
category: SHORT
question: आगरी लोकांची लोकसंख्या मुंबई शहर जिल्ह्यात किती होती?
answers: text: ७,४८६
category: SHORT
question: मुंबई राज्यातील एकूण लोकसंख्या किती होती ?
answers: text: २,६५,२८५
context: १९३३ पासून १९३६ पर्यंत सुभाषबाबूंचे युरोप मध्ये वास्तव्य होते. युरोप मधील वास्तव्यात सुभाषबाबूंनी आपल्या तब्येतीची काळजी घेतानाच, आपले कार्यही सुरूच ठेवले. त्यांनी इटली चे नेते मुसोलिनी ह्यांची अनेकदा भेट घेतली. मुसोलिनीने त्यांना, भारताच्या स्वातंत्र्यलढ्यात सर्वतोपरी सहकार्य करण्याचे वचन दिले. आयर्लंड चे नेते डी व्हॅलेरा सुभाषबाबूंचे चांगले मित्र बनले. सुभाषबाबू युरोप मध्ये असताना, पंडित जवाहरलाल नेहरूंच्या पत्‍नी कमला नेहरू ह्यांचे ऑस्ट्रियामध्ये निधन झाले. सुभाषबाबूंनी तिथे जाऊन पंडित जवाहरलाल नेहरूंचे सांत्वन केले. पुढे सुभाषबाबू युरोप मध्ये विठ्ठलभाई पटेल ह्यांना भेटले. विठ्ठलभाई पटेल ह्यांच्यासह सुभाषबाबूंनी पटेल-बोस जाहीरनामा प्रसिद्ध केला, ज्यामध्ये त्या दोघांनी  गांधीजींच्या नेतृत्वावर कडाडून टीका केली. त्यानंतर विठ्ठलभाई पटेल आजारी पडले, तेव्हा सुभाषबाबूंनी त्यांची खूप सेवा केली. पण विठ्ठलभाई पटेलांचे निधन झाले. विठ्ठलभाई पटेलांनी आपले मृत्युपत्र बनवून आपली करोडोंची संपत्ती सुभाषबाबूंच्या नावे केली. पण त्यांच्या निधनानंतर, त्यांचे बंधू सरदार वल्लभभाई पटेलांनी हे मृत्युपत्र स्वीकारले नाही व त्यावर न्यायालयात खटला चालवला. हा खटला जिंकून, सरदार वल्लभभाई पटेलांनी ती सर्व संपत्ती, गांधीजींच्या हरिजन सेवा कार्याला भेट म्हणून देऊन टाकली. १९३४ साली सुभाषबाबूंना त्यांचे वडील मृत्युशय्येवर असल्याची बातमी मिळाली.
qas: category: NO
question: त्यामुळे कराचीमार्गे कोलकाताला काय परतले?
category: SHORT
question: कोणत्या वर्षी सुभाषबाबूंना त्यांचे वडील मृत्यूशय्येवर असल्याची बातमी मिळाली?
answers: text: १९३४
category: SHORT
question: तो कोणाला भेटला?
answers: text:  इटली चे नेते मुसोलिनी
category: SHORT
question: सुभाषबाबू कोणाला भेटले ?
answers: text: सुभाषबाबूंचे
category: NO
question: कराचीत आल्यावर त्याला काय माहिती पडले?
category: SHORT
question: सुभाष बाबूंचे चांगले मित्र कोण झाले?
answers: text: आयर्लंड चे नेते डी व्हॅलेरा
context: १९३८ साली गांधीजींनी काँग्रेस अध्यक्षपदासाठी सुभाषबाबूंची निवड केली असली, तरी गांधीजींना सुभाषबाबूंची कार्यपद्धती पसंत नव्हती. ह्याच सुमारास युरोपात द्वितीय महायुद्धाची छाया पसरली होती. सुभाषबाबूंची इच्छा होती की इंग्लंडच्या कठीण परिस्थितीचा लाभ उठवून, भारताचा स्वातंत्र्यलढा अधिक तीव्र केला जावा. त्यांनी आपल्या अध्यक्षपदाच्या कारकीर्दीत ह्या दिशेने पावले टाकण्यास सुरूवातही केली होती. गांधीजी ह्या विचारसरणीशी सहमत नव्हते. १९३९ मध्ये जेव्हा नवीन काँग्रेस अध्यक्ष निवडण्याची वेळ आली, तेव्हा सुभाषबाबूंना अध्यक्षपदावर कुणी अशी व्यक्ती हवी होती, जी ह्या बाबतीत कोणत्याही दबावासमोर झुकणार नाही. अशी कोणती दुसरी व्यक्ती समोर न आल्यामुळे, सुभाषबाबू स्वतः पुन्हा काँग्रेस अध्यक्ष बनू इच्छीत होते. गांधीजीनी अध्यक्षपदासाठी पट्टाभि सितारमैय्या ह्यांची निवड केली. कविवर्य रवींद्रनाथ ठाकूर ह्यांनी गांधीजींना पत्र लिहून सुभाषबाबूंनाच पुन्हा अध्यक्ष बनवण्याची विनंती केली. प्रफुल्लचंद्र राय, मेघनाद साहा सारखे वैज्ञानिकही पुन्हा सुभाषबाबूंनाच अध्यक्ष करावे ह्या मताचे होते.
qas: category: NO
question: निवडणूक सहज जिंकण्यासाठी महात्मा गांधींनी कुणाला पाठिंबा दिला?
category: SHORT
question: कोणाला सुभाष बाबूंची कार्यशैली आवडली नाही?
answers: text: गांधीजींना
category: SHORT
question: दुसरे महायुद्ध कोठे सुरू झाले होते?
answers: text: युरोपात
category: SHORT
question: कोणत्या साली सुभाषचंद्र बोस भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसचे अध्यक्ष म्हणून निवडले गेले?
answers: text: १९३८
category: SHORT
question: वर्षानुवर्षांच्या भांडणानंतर कुणाची काँग्रेसच्या अध्यक्षपदी निवड झाली?
answers: text: सुभाषबाबूंची
context: १९५५ नंतर बॉम्बे इलाख्याची फाळणी करून महाराष्ट्र व गुजरात राज्यांची निर्मिती व्हावी अशी मागणी होत होती. परंतु काहींच्या मते मुंबईला केंद्रशासित करावी असे होते. संयुक्त महाराष्ट्र चळवळीने यास प्रखर विरोध केला व मुंबईला महाराष्ट्र राज्याची राजधानी करण्याची मागणी केली. त्यावेळेस देशाचे पंतप्रधान पंडित जवाहरलाल नेहरू आणि गृहमंत्री मोरारजी देसाई यांनी विरोध केला, तरीही मराठी आणि इतर सहकाऱ्यांनी त्यांचा विरोधाला न जुमानता मुंबई ही महाराष्ट्राची केली. त्यासाठी झालेल्या चळवळीदरम्यान केलेल्या गोळीबारात १०५ लोक मरण पावले. या १०५ हुतात्म्यांच्या आहुतीनंतर १ मे, १९६० रोजी महाराष्ट्र राज्याची निर्मिती झाली आणि त्या राज्याची राजधानी मुंबईच राहिली. त्यांच्याच स्मरणार्थ फ्लोरा फाऊंटन येथे कारंज्याच्याच शेजारी एक स्तंभ उभारून त्या चौकाचे नाव हुतात्मा चौक केले. १९७० च्या शेवटी मुंबईने बांधकाम व्यवसायाची भरभराट तसेच परप्रांतीयांचे लोंढे अनुभवले. याच काळात मुंबई कोलकात्याला मागे टाकून भारताच्या सर्वांत जास्त लोकसंख्या असलेले शहर बनले. परप्रांतीयांच्या वाढत्या लोंढ्यामुळे मराठी लोकांमध्ये असंतोष वाढला. याचा परिणाम म्हणून स्थानिक लोकांच्या हितरक्षणासाठी शिवसेना नावाची राजकीय संघटना उदयास आली. हिंदुहृदयसम्राट बाळासाहेब ठाकरे यांच्या नेतृत्वाला भरघोस पाठिंबा मिळाला.
qas: category: SHORT
question: १९५५ नंतर कोणत्या राज्यांची निर्मिती करण्यासाठी मुंबईचे विभाजन करण्याची मागणी झाली?
answers: text: महाराष्ट्र व गुजरात
category: NO
question: मुंबई विमानतळ आणि मध्य रेल्वेवरील रेल्वे स्थानकाला कोणत्या राजाचे नाव देण्यात आले आहे?
category: SHORT
question: महाराष्ट्र राज्याची स्थापना कोणत्या साली झाली?
answers: text: १ मे, १९६०
category: NO
question: कोणत्या भाषेच्या अस्मितेचे रक्षण करण्यासाठी बॉम्बेचे नाव बदलून मुंबई असे करण्यात आले?
category: SHORT
question: संयुक्त महाराष्ट्र चळवळीने कोणत्या शहराला महाराष्ट्र राज्याची राजधानी बनवण्याची मागणी केली?
answers: text: मुंबईला
category: SHORT
question: पंतप्रधान जवाहरलाल नेहरू यांच्यासह कुणी या चळवळीला विरोध केला होता?
answers: text: गृहमंत्री मोरारजी देसाई
category: SHORT
question: फ्लोरा फाऊंटनमध्ये खांब बांधून त्या चौकाला काय नाव देण्यात आले?
answers: text: हुतात्मा चौक
context: १९६० व १९७० च्या दशकात जागतिक राजकारण व आर्थिक बाबींच्या धाकाखाली, भारतास स्वतःचा  प्रक्षेपण यान कार्यक्रम राबविणे भाग पडले. प्रथम स्तरात,(१९६०-१९७० चे दशकात) भारताने आपला दणदणीत अग्‍निबाण विकास कार्यक्रम पूर्ण केला. १९८० च्या दशकात,  उपग्रह प्रक्षेपण यान-३ बनवले, आणि अतिप्रगत अशा Augmented Satellite Launch Vehicle (ASLV)चा वापर करून  इस्रोने आपली संपूर्ण कार्यक्षमता, धृवीय उपग्रह प्रक्षेपण व भूस्थिर उपग्रह यान बनविण्यावर केंद्रित केली. Status: निवृत्तभारतीय उपग्रह प्रक्षेपण यानाचे काम १९७० मध्य इस्रोने सुरू केले. ह्या कामाचे प्रोजेक्ट लीडर डॉ. ए. पी. जे. अब्दुल कलाम होते. उपग्रह प्रक्षेपण यानाने ४०० किलोमीटरची उंची गाठावी असा ह्या कामाचा मुख्य उद्देश होता. उपग्रह प्रक्षेपण यान हे चार स्तरांचा अग्निबाण  आहे व ह्याच्या प्रत्येक स्तरात अग्निबाण सॉलिड प्रोपेलंट मोटारी वापरल्या जातात. यातील प्रथम प्रक्षेपण सन १९७९ मध्ये झाले त्यानंतर प्रत्येक साली प्रत्येकी २.सद्यस्थिती: अकार्यान्वित/निवृत्तसंवर्धित (ऑगमेंटेड) उपग्रह प्रक्षेपण यान,(ASLV) हा ५ टप्प्यांचा सॉलिड प्रॉपेल्ंट अग्निबाणहोता. त्याची क्षमता १५० किलोचा उपग्रह अवकाशात नेंण्याची होती.
qas: category: NO
question: त्याच्या अपयशापूर्वी, किती चाचण्या यशस्वी झाल्या?
category: SHORT
question: डॉ. ए. पी. जे. अब्दुल कलाम निवृत्तभारतीय उपग्रह प्रक्षेपण यानाच्या कामाचे काय होते?
answers: text: कामाचे प्रोजेक्ट लीडर
category: NO
question: कोणती चाचणी १९८७ मध्ये घेण्यात आली, त्यानंतर १९८८, १९९२ आणि १९९४ मध्ये आणखी तीन चाचण्या झाल्या?
category: SHORT
question: उपग्रह प्रक्षेपण यानाने कोणत्या उंचीवर पोहोचावे हे निवृत्तभारतीय उपग्रह प्रक्षेपण यानाच्या कामाचे मुख्य उद्दिष्ट होते?
answers: text: ४०० किलोमीटरची
category: SHORT
question: निवृत्तभारतीय उपग्रह प्रक्षेपण यानाच्या कामाचे प्रोजेक्ट लीडर कोण होते?
answers: text: डॉ. ए. पी. जे. अब्दुल कलाम
category: SHORT
question: उपग्रह प्रक्षेपण यान या चार स्तरांपैकी पहिले प्रक्षेपण कधी झाले?
answers: text: सन १९७९
context: १९६३ मध्ये ते भारतीय अवकाश संशोधन संस्थेत (इस्रो) क्षेपणास्त्र विकासातील पीएसएलव्ही (सॅटेलाईट लॉन्चिंग व्हेईकल) च्या संशोधनात भाग घेऊ लागले. इंदिरा गांधी पंतप्रधान असताना भारताने क्षेपणास्त्र विकासाचा एकात्मिक कार्यक्रम हाती घेतला त्या वेळी डॉ. कलाम पुन्हा डीआरडीओमध्ये वैयक्तिक कामापेक्षा सांघिक कामगिरीवर त्यांचा भर असे व सहकाऱ्यांमधील उत्तम गुणांचा देशाच्या वैज्ञानिक प्रगतीसाठी उपयोग करून घेण्याची कला त्यांच्यामध्ये होती. क्षेपणास्त्र विकासकार्यामधील 'अग्नी' क्षेपणास्त्राच्या यशस्वी चाचणीमुळे डॉ. कलाम यांचे जगभरातून कौतुक झाले. पंतप्रधानांचे वैज्ञानिक सल्लागार म्हणून काम करतांना देशाच्या सुरक्षिततेच्या दृष्टीने त्यांनी अनेक प्रभावी धोरणांची आखणी केली. त्यांनी संरक्षण मंत्र्यांचे वैज्ञानिक सल्लागार व डीआरडीओ चे प्रमुख म्हणून त्यांनी अर्जुन हा एम. बी. टी. (मेन बॅटल टॅंक) रणगाडा व लाइट कॉंबॅट एअरक्राफ्ट (एलसीए) यांच्या निर्मितीत महत्त्वाची भूमिका पार पाडली. विज्ञानाचा परम भोक्ता असणारे डॉ. कलाम मनाने खूप संवेदनशील व साधे होते. त्यांना रुद्रवीणा वाजण्याचा, मुलांशी गप्पा मारण्याचा छंद होता. बालपण अथक परिश्रमांत व्यतीत करून विद्येची अखंड साधना करीत खडतर आयुष्य जगलेले, आणि जगातील सर्वात मोठया लोकशाही राष्ट्राच्या राष्ट्रपतिपदी निवड झालेले डॉ. कलाम, हे युवकांना सदैव प्रेरणा देणारे व्यक्तिमत्त्व होते.
qas: category: SHORT
question: डॉ. कलाम यांना कोणाशी खेळणे आणि गप्पा मारणे आवडत होते?
answers: text: मुलांशी
category: SHORT
question: अग्नी क्षेपणास्त्राच्या यशस्वी चाचणी फायरिंगसाठी कोणाचे व्यापक कौतुक झाले?
answers: text: डॉ. कलाम 
category: SHORT
question: कोण जगातील सर्वात मोठ्या लोकशाहीचे अध्यक्ष म्हणून निवडले गेले?
answers: text: डॉ. कलाम
category: NO
question: डॉ. कलाम यांना कुठल्या वर्षी भारत सरकारने पद्मभूषण, पद्मविभूषण आणि पद्मश्री देऊन सन्मानित केले?
category: SHORT
question: पंतप्रधानांचे वैज्ञानिक सल्लागार म्हणून डॉ. कलाम यांनी कोणासाठी अनेक प्रभावी धोरणे मांडली?
answers: text: देशाच्या सुरक्षिततेच्या