तर जी इलेक्टी सॉरी इलेक्टोरल पद्धत आहे निवडणुकीची जी पद्धत आहे
ती निवडणुकांवर लोकशाहीवर आणि सर्वसामान्यपणे जो कारभार लोकशाहीत घडतो या सर्वांवर खूपच खोल पद्धतीने परिणाम करतात
जर काही वेगवेगळ्या पद्धती आपण म्हटल्या एकतर आहे फर्स्ट पास द पोस्ट जी सामान्यपणे भारतामध्ये वापरली जाते तर जे ज्या कोणाकडे सर्वात जास्त मतं असतील
ती माणसं त्या त्या क्षेत्रांमध्ये जिंकतात पण त्याचा अर्थ असा नाही की त्यांना सर्वात पन्नास टक्के किंवा त्यापेक्षा जास्त मतं पडली पाहिजेत
तुम्ही तीस टक्के मतांबर मतांबरोबर सुद्धा एखाद्या क्षेत्रामध्ये जिंकू शकताय कारण की बाकी कोणालाच तीस टक्के किंवा त्यापेक्षा जास्त मतं पडली नाहीत
आणखी एक पद्धत आहे जी अमेरिकेमध्ये खूप वापरली जाते प्रेफरन्शीयल व्होटींग सिस्टम ज्याला म्हटलं जातं
की ज्याच्यामध्ये तुम्ही पहिला दुसरा तिसरा असं अशापद्धतीने निवड करता की जर तुम्हाला जो हवा होता तोच जिंकू शकत नसला तर तुमचा तुमचं जे मत आहे ते बाकी जे तुमचं सेकंड प्रेफरन्स आहे त्यांना जाईल
त्याच पद्धतीने काही सिस्टम असतात ज्याच्यामध्ये तुम्ही मार्क्स देता कारण की प्रेफरन्शीयलमध्ये सुद्धा हा ही हा प्रॉब्लम आहे की तुम्ही
पहिला प्रेफरन्स एकाला देऊ शकता दुसरा प्रेफ प्रेफरन्स दुसऱ्याला देऊ शकता पण जर समजा तुमच्याकडे तुमच्या मनामध्ये दोन माणसे आहेत जे समान पद्धतीने तुम तुम्हाला जर मत द्यायचं असेल की ह्याला आणि ह्याला दोघांनाही माझं पूर्ण मत आहे पूर्ण पाठिंबा आहे
तर ते करणं या पद्धतीमध्ये शक्य नाही तर तुम्ही आणखी काय करू शकता तर तुम्ही प्रत्येक कँडिडेटला प्रत्येक उब प्रत्येक माणूस जो उभारला आहे मतदानामध्ये
त्याला तुम्ही एक शून्य ते दहा पैकी गुण देऊ शकता आणि ज्याचे गुण सर्वात जास्त येतील तो जिंकेल
पण आता ह्याच्यामध्ये सर्वात जास्त काँप्लिकेटेड गोष्ट ह्या होतात की जर आपण पहिल्या दोन गोष्टी वापरल्या
पहिली पहिली जी पद्धत मी आप मी म्हटलं की फर्स्ट पास द पोस्ट जे भारतामध्ये वापरली जाते त्याचे फायदे हे आहे की त्यामध्ये मतमोजणी अतिशय सोपी आहे पण
प्रत्येक ठिकाणी प्रत्येक नाही पण
तसं बघितलं तर जवळपास सगळ्या ठिकाणी असं होतं
की जो व्यक्ती निवडला जातो त्याला खरंतर
बहुसंख्य बहुसंख्य माणसांनी रिजेक्ट केलेलं आहे जर कोणी चाळीस टक्के मतांबरो मत मत घेऊन जर जिंकत असेल तर याचा अर्थ असा आहे ना की साठ टक्के माणसांनी त्या माणसाला नकार दिला आहे की आम्हाला हा नेता नको आहे कोणीतरी दुसरा हवा आहे
पण तरीही तो जिंकत आहे तर ही ही एक खूप खपूच मोठी
खूपच मोठा ड्रॉबॅक ह्या मतदान पद्धतीचा आहे आणि हे आपल्याला दिसत आहे की
अनेकदा एखादी सरकार असते जी चांगलं काम करत नाही पण ती तरीही निवडून येते कारण की
जनतेला जरी त्यांचं काम आवडत नसलं तरी जनतेमध्ये एकी नाही आहे त्यांच्या प्रतिस्पर्धेमध्ये की असं होतं की त्या
पक्षाला तर मतदान नाही करणार पण इतर दहा पक्ष आहेत त्यांच्यापैकी कोणत्यातरी एकाला मी देऊन टाकणार
त्यामुळे राहिलेले जे साठ टक्के आहेत त्याच्यात दहा पक्षांमध्ये विभागून जातात आणि कोणालाच चाळीस टक्क्याच्या वर मत पडत नाहीत जरी ही माणसांना तो नको असला
साठ टक्के माणसां माणसांना तो पक्ष नको आहे तरीही तो निवडून येतो प्रिफरन्शीयल व्होटींगमध्येही तसंच होतं की
एक जर मी त्याचं गणित बघितलं तर काही काही स्थितींमध्ये
जे ज्या माणसांनाच जो निवडून आणायचा नको होता त्यांना नकळतपणे त्यांची मतं जातात हे खूपच शक्य आहे प्रिफरन्शीयल वो व्होटींग सिस्टममध्ये सुद्धा आणि त्याच वेळी
ह्याच्यापेक्षा चांगली सिस्टम एग्झिस्ट करते जी आहे गुणांची पद्धत पण त्यामध्ये असं श असं होणं खूपच शक्य आहे की अनेक जणांना एकाच वेळी समान गुण मिळाले सर्वात जास्त
पण समान गुण मिळाले आणि जास्तचा अर्थ पन्नास टक्केपेक्षा जास्त म्हणजे पाचपेक्षा जास्त गुण मिळाले पण असं होऊ शकतं की समजा चार माणसांना दहा दहा दहा दहा जर मिळाले तर अशा ठिकाणी आपण काय करायचं काय आपण पुन्हा निवडणूक करायची
का आपण आपली जो मतदार संघ आहे त्याला एका एका माणसापेक्षा अनेक माणसांनी मिळून चालवायचं
पण हे ऐकायला खूप चांगलं वाटतं की चार माणसांनी मिळून चालवणं पण जेव्हा निर्णय घेण्याची वेळ येईल तेव्हा ते निर्णय कसे होणार आणि जेव्हा निर्णयापेक्षा पण जास्त जबाबदारी घ्यायची वेळ येईल कोणीतरी काहीतरी काम केलं आहे काही घटना झाली काहीही झालं आणि त्याची मग जबाबदारीची जेव्हा वेळ येते तेव्हा त्या चार जणांपैकी कोणावर जबाबदेरी जाल जबाबदारी जाणार आहे
मग ते जबाबदारी काय ते घेतील का तर एक दुसऱ्याकडे व्हॉलिबॉलसारखं पास टू द पार्सल करतील
ही कोणालाही माहीत नाही कारण की कोणीही आजपर्यंत ह्याचा वपर केलेला नाही आहे तर अशापद्धतीनं
हेच ह्या सर्व गोष्टी इफेक्ट करतात की आपली आपण कशापद्धतीनं निवडणुका लढवतो ह्याचा जो इफेक्ट आहे तो या सर्व गोष्टींंवर पडतो