## GREINING ADHD FULLORÐINNA

# NOKKUR ATRIÐI (2001)

- 1. Fæstir fullorðnir fengu greiningu sem börn. Oft heyrist í dag að ADHD sé vangreint. Ofvirkt fólk hefur því iðulega verið ranglega greint og meðhöndlað. Athuga ber að áður fyrr tíðkaðist ekki að greina öll taugaveikluð börn. Það var aðeins gert í þeim tilvikum sem þeim var sérstaklega vísað til læknis eða sálfræðings af foreldrum eða skóla.
- 2. Ofvirkir sýna ekki flatan affekt eins og maniu-depressivu sjúklingar, telja sig ekki hafa sérstaka hæfileika og þjást ekki af langvarandi svefnleysi. Þá er ofvirkni viðvarandi þáttur persónuleikans, en kemur ekki í episodum, og henni fylgir engin sturlun.
- 3. Til að greina ADHD hjá fullorðnum er rétt að rannsaka æsku viðkomandi, námsferil, hegðunarmynstur og atvinnuþátttöku í gegnum árin. Maki, foreldrar og nákomnir ættingjar geta oft gefið fyllri mynd en næst ef eingöngu er leitað til sjúklings eftir upplýsingum. Spyrja má hvort einkenni ofvirkni séu víðar í fjölskyldunni. Það stendur yfirleitt ekki á fólki að svara því.
- 4. Einkenni þarf að hafa verið til staðar við 7 ára aldur. Ofvirkni er yfirleitt orðin áberandi á 4ða til 5ta ári. Athyglibrestur og einbeitingarskortur gera vart við sig þegar í skólann er komið.
- 5. Rétt er að leggja þau mælingatæki sem nærtæk eru fyrir viðkomandi; svo sem greindarpróf, athyglipróf og félagsfærni- og tilfinningakvarða. Alls konar kvarðar hafa orðið til í USA. Sumir notast við greiningaraðferðir DSM. Kvarðar eru til fyrir sjúkling sjálfan, foreldra/maka, og kennara.
- 6. Læknisfræðileg skoðun útilokar að um aðra sjúkdóma sé að ræða.
- 7. Hafa má til hliðsjónar önnur greiningarviðmið misþroska; afmarkaða námsörðugleika, masgirni, að vera ekki með á nótunum, úthaldsleysi o.s.frv.
- 8. Einstaklingar með ADHD (2-3½% fullorðinna) hafa jafnoft geðsjúkdóma og aðrir; ekki oftar. Í USA leitar betri (og greindari) hluti fullorðinna einstaklinga með ADHD til (geðdeilda eða) deilda sem sérhæfa sig í ADHD. Þeir eru því betri en sambærilegur viðmiðunarhópur barna. Það má ekki láta þá staðreynd rugla niðurstöður um fjölda og alvarleika. (Í USA þarf t.d. að hafa sjúkratryggingu til að fá þjónustu á heilsugæslustofnunum og hún fæst aðeins ef viðkomandi hefur vinnu o.s.frv.).
- 9. Sjá Diagnostic Criteria (FAQ undir ADHD á netinu).
- 10. Þættir sem gera greiningu : ERFIÐA
- a) Einkennin eru svo hversdagsleg; ofvirkni, einbeitingarskortur, minnisleysi o.s.frv. Við könnumst öll við þessi einkenni úr eigin lífi, þótt tímabundið sé og í mismunandi skömmtum. Einkenni eins og einbeitingarskortur finnst svo víða; t.d. í næstum hverjum sjúkdómi sem nefndur er í DSM.
- b) Breidd einkenna er mikil. Þetta er ekki ON/OFF - sjúkdómur.
- c) ADHD hjá fullorðnum er aðallega lýst út frá einkennum í börnum.
- d) Fullorðnir með ADHD hafa marga fylgikvilla (sem villa enn frekar sýn).
- e) Ýmsir sjúkdómar fullorðinna minna á ADHD.
- f) Með hækkandi aldri hefur fólk upplifað fleiri erfiðar aðstæður (miðað við börn).
- g) Fullorðnir búa við svo margháttaðar aðstæður. Börn búa nánast við staðlaðar aðstæður í skólanum.
- h) Ótrúlegur fjöldi (misvísandi) upplýsinga um ADHD villir um fyrir fólki.
- i) Greiningarviðmið breytast. Þetta gerir eltikannanir erfiðar. Var ADHD til sem greining þegar sjúklingur var á skólaaldri? Var misþroski árið 1985 sama einkenni og ofvirkni árið 1990 eða ADHD árið 2000? Hafa gömul viðmið fallið burt og ný komið í staðinn? Hvernig á þá að kanna hvort ofvirkni barna fylgir þeim inn í fullorðinsárin?

ADHD HJÁ FULLORÐNUM

© Már Viðar Másson 1999-2016

5/12