2013 година, по падот во мај 2012 година. Кредитниот раст за компаниите започна да се зголемува единствено кон крајот на 2013 година. Иако уделот на домашната валута во вкупните кредити расте, околу 50 % од кредитите сè уште се деноминирани во странска валута, наметнувајќи потенцијални пазарни ризици во случај на негативни развојни процеси кај странската валута. Можна е појава на дополнителен ризик, на среден рок, од потенцијално реструктурирање водено од компаниите - мајки, со негативно влијание врз две од најголемите банки во земјата, кои заедно изнесуваат околу 40 % од секторскиот капитал. Капацитетите на надзорните тела беа зајакнати во 2014 година, преку измени на Законот за надзор на осигурувањето и на Законот за хартии од вредност, затегнувајќи ги критериумите за избор за членовите на надзорните одлучувачки тела. Севкупно, финансискиот систем и понатаму е стабилен, а надзорните капацитети дополнително се зајакнати. Сепак, пристапот до финансиите и понатаму е отежнат, а небанкарските сегменти на пазарот треба дополнително да се развијат, со цел да се зголемат можностите за финансирање за приватниот сектор. И понатаму треба да се преземаат мерки за поправка на каналот за банкарски заеми, вклучително и преку поттикнување на расчистување на нефункционалните кредитни портфолија .

### 3.2. Капацитет за справување со конкурентскиот притисок и пазарните сили во Унијата

#### Расположливост на човечки и физички капитал

Ниското учество на пазарот на труд, особено на жените и ограничените можности за вработување во напредните индустриски сектори ги ограничуваат можностите за развој на вештините на работната сила. Нивото на образование и обука на работната сила не одговара соодветно на потребите на економијата. Неодамнешните подобрувања во пристапот до образование дадоа добри резултати бидејќи се намали бројот на деца кои предвреме го напуштаат училиштето, а стапката на запишување во претшколско образование порасна. Бројот на дипломирани лица од високообразовните институциите се намали во 2013 година, но вкупниот удел на работници со високо образование порасна за 4 пп до околу 18 % од работната сила помеѓу 2009 и 2013 година. Сепак, една четвртина од нив се невработени бидејќи поголемиот број на работни места кои се создадоа во последните години беа во нископродуктивните сектори. Продуктивноста на трудот останува на ниско ниво, на околу 18,4 % од просекот на ЕУ и не закрепна по падот заради кризата во 2008/2009 година, особено во производството. Секторската структура на вработувањето стагнира - економијата останува и понатаму фокусирана на земјоделството (19 % од вкупната вработеност) и на трговијата, транзицијата кон работни места со повисока заработувачка која е далеку попотребна сè уште не е започната. Странските компании, од кои повеќето се активни во активности за пософистицирано и поквалитетно производство, често се соочуваат со потешкотии при наоѓање на потребните вештини кај работната сила или воспоставуваат ланци за набавки со локалните компании како замена за извоз. Владата и понатаму ги решава предизвиците на пазарот на труд главно преку широк спектар на активни мерки за пазарот на труд, вклучително шеми за субвенции при вработување и грантови за новоосновани претпријатија. На овие мерки недоволно им се дава приоритет врз основа на оценката на функционалноста и не ги решаваат соодветно основните структурни причини за невработеноста. Спектарот на мерки и бројот на работници опфатени со овие шеми се зголеми значително во 2014 година. Иако Владата донесе голем број на стратегии за решавање на структурните ригидности на пазарот на труд, како што е планот за стручно образование и обука, сепак недостасува реално спроведување. Капиталното инвестирање останува скромно - во 2013 година, бруто инвестициите достигнаа околу 29 % од номалниот БДП, што е под нивоата од претходните две години. Има дихотомија во зародиш во капиталните залихи на државата, со тоа што странските инвестиции сè повеќе се фокусирани на повисоко продуктивните, високо - технолошки сектори, додека капиталните залихи во локалната економија остануваат ниски и релативно застарени. Состојбата со транспортот и енергетската инфраструктура го попречува економскиот развој во многу области - Владата ја решава оваа пречка преку опсежни јавни инвестициски проекти, кофинансирани од страна на меѓународните донатори и комерцијални банки. Уделот на странски директни инвестиции ( СДИ ) во БДП остана релативно низок и само 40 % од приливот на СДИ беше во облик на гринфилд инвестиции во 2013 година. Вкупната залиха од СДИ, исто така, е релативно ниска и изнесува околу 50 %од БДП. Сепак нивната неодамнешна промена во структурата - од услуги и комуналии до машинерија и опрема за транспорт - дава мал, но позитивен придонес кон ажурирањето на капиталните залихи. Севкупно, Владата постигна одреден напредок во

20