байранд орсон. Хуучин байранд бидний хэрэглэж байсан бүдүүвтэр хийцийн матмал сандлуудыг шинэ байранд аваачиж, ажилтнуудад тавьж өгсөн. Тэр сандал дээр суухад миний л хөл лав чөлөөтэй газарт хүрдэг байсан юмдаг. Тусгай, цөөн өндөр сандал байсан байж мэдэх юм. Ажилтнуудын өрөөнд байсан матмал сандлуудын олонхи нь л лав ердийнх байсныг би мэднэ. Харин намайг Дорнод аймгийн тусгай хэлтэст бичээчээр ажиллаж байхад хоёр төлөөлөгч байцааж байсан хүнээ хадаастай сандал дээр суулгасан, дан цамцтай нь гадаа гаргаад оруулж ирээд л гал өрдсөн халуун пийшингийн дэргэд зогсоож байсан ганц тохиолдлыг харснаа насан туршдаа мартдаггүй юм. 1945 он. Дотоод яамны цэргийн тусгай хэлтсийн бичээч Чимэдцэрэн бичээч, нарийн бичгийн дарга, аж ахуйн няравын үүрэг хавсран тусгай хэлтсийн 25 ажилтан, салаа цэргийн хамт тулалдааны замаар Долон нуур хүртэл явж үүрэг гүйцэтгэжээ. Онгоны отрядаар дамжин хил давлаа. Монгол улсын эсрэг тагнан турших үйл ажиллагаа явуулж байсан Японы тагнуулын пункт алхам тутамд тааралдана. Тусгай групп японы тагнуулчдыг илрүүлэн баривчилж, байлдааны замыг цэвэрлэж явлаа. Гоминданыханд монголчууд Монгол эх оронтой гэдгээ санал нэгтэй илтгэн харуулах сонгуулийн үйл ажиллагаа орон даяар эхлэхийн өмнөхөн тэд эх орондоо буцаж иржээ. 1948 он шиг санагадана. Дотоод яамны тагнуулын газрын дарга намайг дуудаж, хилийн чанадад ажиллах гүйцэтгэх тагнуулын группын шифрлэгчээр явах болсныг мэдэгдсэн юм. Бичээчийн хажуугаар богино хугацаанд шифрлэгчийн мэргэжил эзэмшсэн. Гүрсэд, Лувсанбалдан, Зундуй гээд хэд хэдэн нөхдийн хамт явлаа. Машинаар Нөмрөгийн гол хүрэв. Нөмрөгийн голыг резинэн завиар гаталсны дараа Хятадын ардын чөлөөлөх армийн нөхөд тосон авч, морин тэргээр халуун рашаан хүргэв. Машинаа морин тэргээр сольсноос эхлээд сэтгэл хачин эвгүйтэж, хүний газар өнчин хоцрох шиг болсон. 1949 оны хавар дахин тагнуулын группын бүрэлдэхүүнд орж, шифрлэгчээр томилогдов. Миний нөхөр хурандаа Вандан манай группыг толгойлж явсан юм. Бээжин, Харбин, Мүгдэнд жил шахам тагнуулын үүрэг гүйцэтгэж, хятадын ардын чөлөөлөх армийнханд туслаад, эцэст нь Хайлаараас эх орондоо буцаж ирж билээ. Хятад хар хөвөнтэй цамц, шаахай өмсөн, зүсээ хувиргаад үүрэг биелүүлнэ. Хятадын армийн тусгай албаныхнаас нь бусад нь биднийг монгол хүн гэж үл мэднэ. Бага ярьж, ихийг хийж явсан. Хүний газар ингэж амь дүйсэн үүрэг гүйцэтгэхэд эхлээд эцэг эх, дараа нь эх орон ямагт элэг зүрхнээс уяатай байдаг юм. Эх нутгийнхаа барааг харахаар чулуун зүрхтэй хүний ч нүдний нулимс аяндаа гарах бололтой юм билээ…. Дотоод яамны цэргийн тусгай хэлтсийн бичээч Чимидцэрэн ийнхүү эх орон, хөрш их гүрний ард түмний тусгаар тогтнол, аз жаргалант амьдралын төлөө гадаад тагнуулын онцгой даалгавар гүйцэтгэсэн манай ховор бөгөөд гавьяатай эмэгтэйчүүдийн нэг ээ. Чимидцэрэн гуай өгүүлэх нь: Цаг өөрчлөгдөж, амьдрал хуулиа л дагаж байна гэж боддог. Их ч үймж будилах төлөвтэй. Эцэстээ сайн сайханд хүрэх болов уу гэж найдна. Радио сонсож суухад сэтгэл зовниж, бухимдал төрүүлэхээр зүйл зөндөө. Гэмт хэрэг, шудрага бус явдал, дан ганц хувийн ашиг сонирхлын тусын тулд улс эх орноо эдийн засгийг сарниулан бусниулах дутагдл гаарч гүйцлээ. Ийм булай бузартай цагтаа бид дотоодыг хамгаалахынхан хайр найргүй тэмцэж байсан юм. Эдүгээ аюулаас хамгаалахынханд яаж ч ханддаг болоов дээ. Их, бага хурлаар