тагнуулын алба тэгтлээ хүнд мэдэгддэггүй онцгой үйлс Ямартаа “далд фронт”, “далд фронтынхон” гэж энгийн хүмүүс ч өөр хоорондоо нууцлан сэрэмжилж ярих вэ. Тэр нь ч зөв. Улс орон л байдаг юм бол тагнуулын алба, тагнуулчидтай байх ёстой. Эс тэгвээс ямар юмных нь улс орон байх вэ? Эх орон ард түмэн нь тагнуулынхаа албаар, тагнуулынхаа байгууллагаар, тагнуулчдаараа бахархаж, тэднийгээ хүндэтгэдэг. Монгол улс хэзээнээсээ нааш тагнуулын алба шиг албатай, тагнуулчид шиг тагнуулчидтай байсан юм. Тагнуулын алба дотроо тагнуул, эсэргүүцэн тагнуул гэж хоёр хэсэгт хуваагддагийг дийлэнх нь мэддэг биз. Тагнуулын аливаа үйл ажиллагаа чанд нууц төлөвлөгдөж, чанд нууц явагддаг юм. Энэ удаа том зүрх гаргаж “сэтгүүлчийн освгоо” гэдгээр халхавчлан “Түмний нэг” сониныхоо эрхэм уншигчдад нэгэн “нууц” задалчихъя. Энэ оны зун орчин үеийн монгол улсын гадаад тагнуулын байгууллага үүсэн байгуулагдсаны 70 жилийн ой болно. Харин энэ түүхт ойг тэмдэглэх эсэх, тэгэхдээ ямар хэмжээнд тэмдэглэхийг мэдэх юм даанч алга. “Түмний нэг” хүмүүний сонин. Монголынхоо сайхан хүмүүний сонин. Нэгэнт хүмүүний сонин учраас монголын гадаад тагнуулын том ой болох гэж буй, том ойн 1996 он учраас Эх орон ард түмний даалгавраар гадаад тагнуулын албаны салбарт үүрэг гүйцэтгэж явсан ахмад тагнуулчдаа дурсахгүй яахав, тэдэнтэй уулзаж учрахгүй яахав. Хатан эр зоригтны энэ мэргэжлийн хүмүүсийн ярьсан бүхэн нялхсаас эхлээд өтгөсийн сонирхол татах нь лавтай. Тэгээд ч монголын гадаад тагнуулчид гэдэг монгол хүмүүн бидний мах цусны тасархай билээ. Тагнуулчид тэгтлээ хуучилдаггүй юм. Бидний хүссэнээр “Түмний нэг” сонины уншигчдын хүсэлтээр хурандаа Эрэнцэнхорлоо гуай цаг үеэ шинжиж, нэгэнт түүх болсон цөөн зарим зүйлийг бидний асуултын хариу болгож өгүүлснийг уншигч түмнийхээ сонорт хүргэх завшаан тохиосонд нэн баяртай байна. Сэтгүүлч бид “олз”-нд дуртайгаа нуугаад яахав… -Эрэнцэнхорлоо гуай, Агуу их Эх орны дайны жилд цагийн байдал хүндэрч, Фашист Герман Орос оронд цөмрөн орж ирэхэд Японы милитаристууд ЗХУ-ын эсрэг Монголоор дамжиж довтлох нь илт мэдэгдээд байсан нь түүхэнд бичээстэй бий. Хэрэв Япон дайрвал тэдний ар талд өөрөөр хэлбэл фронтын ар талд хаягдаж “хорлон сүйтгэх үйл ажиллагаа” зохион байгуулах зорилгото Монголын тагнуулчдын анхны хэсгийг ЗХУ-д бэлтгэсэн гэдэг. Таны ч нэр дурсагддаг юм. Энэ явдал үнэн үү? -Яг үнэн. 1942 оны 3-р сарын орчим Оросын нэг мундаг том чекист Улаанбаатарт ирээд буцсан юм билээ. Хожим нь тэр мундаг чекист бол ЗХУ-ын Аюулаас хамгаалах хорооны 4-р газрын /гадаад тагнуулын/ дарга, ахлах майор Мельников гэдэг хүн байжээ. Тэр хүн тэгж ирэхдээ монголын гадаад тагнуулын байгууллагын удирдлагатай яг энэ асуудлыг хэлэлцэж, харилцан зөвшиж, ЗХУ-д маш яаралтай арван хүний бүрэлдэхүүнтэй хэсгийг илгээхээр шийдээд, эх орондоо буцжээ. Би тэгэхэд Улсын цагдан сэргийлэх газрын паспортын хэлтсийн дарга ахлах лейтенант цолтой байлаа. Нэг өдөр ДЯ-ны сайд Шагдаржав, Яамны зөвлөх Скоков хоёр манай цагдан сэргийлэх газрын хэлтсийн дарга, лейтенант Уртнасангийн Цэвээндорж бид хоёрыг дуудсан юм. Нэг нэгээр нь оруулсан. Цэвээндорж эхэлж ороод мөдхөн гараад ирэв. “Явж бай” гэсэн гэнэ. “Юм асууж байна уу” гэвэл “Орос хэл мэдэх үү, гэхээр нь мэдэхгүйгээ хэллээ” гэв. Би орлоо. Скоков гуай намайг сүрхий танимхайрч, олон юм ч асуулгүй инээж хөөрч байгаад гаргав. Нөгөөдөр нь дахин дуудлаа. Надаас гадны есөн хүн ирсэн байлаа. ДЯ-ны тусгай төлөөлөгч майор Жамсрангийн Самбууням, Яамны шинэ хүчний хэлтсийн дарга ахлах лейтенант Дэмдинцэрэнгийн Батаа, Засан хүмүүжүүлэх газрын гүйцэтгэх хэлтсийн дарга, ахлах