arabaçıdan bunun nə olduğunu və bu insanın nə üçün bel ə iyr ə nc, eyb ə c ər, zavallı v ə ziyy ə t ə g əldiyini soruşub öyrənir. Şaxzadə bil ə nd ə ki, bu bütün insanların ümumi aqib ə tidir v ə o da, g ənc şaxzadə , mütl ə q bu v ə ziyy ə t ə düşə c ək, artıq gə zintiy ə ged ə bilmir v ə bu haqda düşünmə k üçün geri dönm ə yi ə mr edir. O x ə lv ə t ə ç ə kilir v ə düşünür v ə , y ə qin ki, özü üçün bir t ə s ə lli fikirl əşir, çünki yenə şə n v ə xoşbə xt g ə zintiy ə çıxır. Lakin bu d ə f ə o x ə st ə y ə rast g ə lir. O gözl əri qaralmış, ə ld ən düşmüş, göyərmiş, titrə y ə n bir insanı görür. Şaxzadə x ə st ə liyin n ə olduğunu bilmə diyind ən, dayanır və bunun n ə olduğunu soruşur. Bilə nd ə ki, bu - bütün insanların dücar olduğu xə st ə likdir v ə o özü, sağlam və xoşbəxt şaxzadə , sabah bel ə c ə x ə st ə l ə n ə bil ə r, yen ə d ə şə nl ə nm ə k h ə v ə sind ə n düşür, qayıtmaq ə mri verir v ə yen ə t əskinlik axtarır və , y əqin ki, onu tapır, çünki üçüncü d ə f ə g ə zintiy ə çıxır; lakin üçüncü də f ə o başqa bir mə nz ə r ənin şahidi olur, o görür ki, nə is ə aparırlar. ' Bu nədir? ' - Ölüdür. - ' Ölü nədir? ' - şaxzadə soruşur. Ona deyirlə r ki, ölü olmaq bu insan kimi olmaqdır. Şaxzadə ölüy ə yaxınlaşır, üzünü açır və baxır ona. ' B ə s sonra onunla n ə olacaq? ' - Ona deyirl ər ki, onu torpağa basdıracaqlar. ' Nə üçün? ' Ona qörə ki, o, artıq heç vaxt sağ olmayacaq və ondan yalnız üfunə t v ə qurdlar qalacaq. - ' Bu bütün insanların aqibə tidir? M ə niml ə d ə h əmin şey olacaq? Mə ni d ə basdıracaqlar, mə nd ə n d ə üfun ə t olacaq v ə m ə ni d ə qurdlar yey ə c ə kl ər? ' - B ə li. - ' Geriy ə ! M ə n g ə zm ə y ə getmir ə m v ə daha heç vaxt getm ə y ə c əm. ' Sakia-Muni h ə yatda t ə s ə lli tapa bilm ə di v ə bel ə bir q ə na ə t ə g ə ldi ki, h ə yat - ə n böyük b ə db ə xtlikdir v ə q ə lbinin bütün gücünü özünü v ə başqalarını ondan azad etmə y ə s ə rf etdi. Özüd ə el ə azad etm ə y ə ki, h ə tta ölümd ə n sonra da h ə yat heç zaman yenid ə n başlamasın, onu tə mamil ə , kökünd ə n m ə hv etm ə k. Bunu bütün hind müdrikliyi deyir. Insan müdrikliyinin h əyat sualına verdiyi açıq cavablar bunlardır. 'Cismin həyatı bə db ə xtlik v ə yalandır. Ona görə bu cismin h əyatının mə hvi - xoşbə xtlikdir v ə biz onu arzulamalıyıq,' - Sokrat deyir. 'Həyat o şeydir ki, olmalı deyil - b ə db ə xtlikdir v ə heçliy ə keçid h ə yatda olan yegan ə s ə ad ətdir,' - Şopenqauer deyir. 'Hə yatda olan h ər şey - s ə fehlik d ə müdriklik d ə , z ə nginlik d ə yoxsulluq da, sevinc d ə k ə d ə r d ə - hamısı fani, mənasız və boş şeydir. Insan ölə c ə k v ə heçn ə qalmayacaq. Bu axmaqlıqdır', - Süleyman deyir. 'Qaçılmaz iztirab, zə ifl ə m ə , x ə st ə lik v ə ölüm fikri il ə yaşamaq olmaz - özünü h ə yatdan, ümumiyy ə tl ə h əyatın mümkünlüyündə n azad etm ək lazımdır,' - Budda deyir. Bu, böyük müt ə f ə kkirl ə r dedikl ə rini onlar kimi milyonlarla insanlar deyirdil ə r, düşünürdülə r v ə hiss edirdil ə r. El ə m ə n d ə düşünürə m v ə hiss edir ə m. Bel ə ki, m ə nim bilikl ər arasında gəzib dolaşmağım nə inki m ə ni ümidsiz v ə ziyy ə td ə n çıxartmadı, ə ksin ə onu daha da artırdı. Biliklə rin bir qismi h əyat suallarına cavab vermirdi, o birisi is ə cavab verdi v ə cavab ver ə r ə k m ə nim ümidsizliyimi t ə mamiyl ə t ə sdiq etdi v ə göst ə rdi ki, m ə n g ə ldiyim n ə tic ə s ə hvimin m əhsulu, ağlımın xə st ə durumunun n ə tic ə si deyil, - ə ksin ə o m ə n ə onu t ə sdiq etdi ki, m ən doğru düşünürdüm və m ə n g ə ldiyim n ə tic ə b əşə riyy ə tin ə n böyük müdrikl ə rinin g ə ldiyi n ə tic ə il ə üst-üst ə düşür. Özünü aldatmağa də ym ə z. H ər şey - fani v ə m ənasızdır. Doğulmayan bə xt ə v ə rdir, ölüm h əyatdan yaxşıdır, ondan canını qurtarmaq lazımdlr. VII