hökmdar Allah anası(Mə ry ə m) v ə bütün müq ə dd ə sl əri xatırlayaraq özümüzü, biri birimizi v ə bütün h əyatımızı İsa -Allaha t ə slim ed ək' - süzl ə rini, m ə n özüm ə bir t ə h ə r izah edirdim s ə , ə g ə r m ə n çar v ə onun qohumları haqda duaların tez -tez t əkrarlanmasını, onların başqalarına nisbə t ən yoldan çıxmağa və azmağa daha tez uğraya bilə c ə kl ə ri il ə v ə buna gör ə dualara daha çox ehtiyacları olduqları ilə izah edirdims ə; düşmə n v ə yağının fəth olunması haqda duanı, düşmə nin - pislik, şə r qüvv ə olması ilə izah edirdims ə - bu dualar v ə dig ə rl ə ri, m ə s ə l ə n, heruvim v ə proskomidiyanın , yaxud 'vzbrannoy voyevodanın' bütün tainstvası və s. bir t ə h ə r izah olunurdularsa, m ə rasim v ə ayinl ə rin t ə hmin ə n üçd ə ikisinin ya t ə mamil ə izahı yox idi, yaxud da mə n hiss edirdim ki, onlara izah g ə tir ə r ə k, yalana yol verir ə m v ə bununla inamın hər hansı bir mümkünlüyünü t ə mamil ə itir ə r ə k, Allaha olan münasib ə timi t ə mamil ə yox(alt üst) edir ə m. H ə min hissl ə ri m ə n əsas bayramları qeyd edən zaman da keçirirdim. Şə nb ə gününü xatırlamaq, yə ni bir günü Allaha müraci ə t ə h ə sr etm ə yi, m ən başa düşürdüm. Lakin ə sas bayram, h ə qiqiliyini t ə s ə vvürüm ə bel ə g ə tir ə bilm ə diyim v ə başa düşmə diyim, dirilm ə hadis ə si haqda xatir ə idi. Bu dirilm ə adı ilə h ə r h ə ft ə bayram edil ən gün adlanırdı. Bu günl ə r m ə n ə t ə mamil ə aydın olmayan, evxaristiya tainstvası keçirilirdi. Milad günündə n baçqa, qalan on iki bayramın hamısı, haqqında düşünmə m ə y ə çalışdığımmöcüzə l ə r haqda xatir ə l ə r idi: vozneseniye, pyatidesyatnitsa, boqoyavleniye, pokrov v ə s. Bu bayramlar qeyd olunan zaman, m ə nim üçün ə h ə miy ətsiz olan şeylə r ə , böyük ə h ə miyy ə t verildiyini hiss ed ə r ə k, m ə n ya m ə ni sakitl əşdirə n izahlar uydurur, yaxud da m ə ni yoldan çıxara bilə c ək şeylə ri görm ə m ə k üçün, onlara göz yumurdum. Bu daha çox m ə niml ə ə n adi olan v ə ən vacib sayılan mə rasiml ə rd ə: kreşeniye və priçastiyada - iştirak edə rk ən baş verirdi. Burada mə n n əinki anlaşılmaz, ə ksin ə , t ə mamil ə aydın olan hə r ə k ə tl ə rl ə rastlaşırdım: bu hə r ə k ə tl ə r m ə n ə aldadıcı görünürdü və m ən seçim qarşısına qoyulmuş olurdum - yalan danışmaq yaxud rə dd etm ə k. Uzun ill ə rd ə n sonra ilk d ə f ə priçastiya ayinini icra etdiyim günü keçirdiyim üzücü, acı hissi heç zaman unutmaram. Mə rasiml ə r, tövb ə , qaydalar - bunlar hamısı mə n ə aydın idi və h əyatın mənası mə n ə açıldığından qə lbimd ə sevinc hissi oyadırdılar. Priçastiyanın özünü İsanın xatırlanması ilə bağlı icra edilə n v ə günahdan t ə mizl ə nm ə v ə İsanın tə liminin tam q ə bulunu ifad ə üd ə n bir h ə r ə k ə t kimi özüm ə izah edirdim. Bu izah süni olsa da, m ən onun süniliyini görmürdüm. Adi keşiş olan duxovnik qarşısında özümü alçaldaraq v ə boyun ə y ə r ə k eybl ə rimi etiraf edib q əlbimin bütün çirkabını üzə çıxartmaq, mərasim dualarını yazmış ataların arzuları ilə fikr ə n birl əşmək, bütün keçmiş v ə müasir möminl ə rl ə birl əşmə k o q ə d ər xoş idi ki, mən izahımın süniliyini hiss etmirdim. Lakin m ən çar qapılarına yaxınlaşanda və keşiş məni udacağım şeyin hə qiqi b ə d ə n v ə h əqiqi qan olduğuna inandığımı tə krar etm ə yi m ə cbur ed ə nd ə , m ə nim ür ə yim ə el ə bil bıçaq çə kdil ər(sancdılar); bu nə inki süni riyak ə r bir t ə l ə b idi; bu y əqin ki, inamın, dinin n ə olduğunu heç zaman bilmə y ə n bir k əsin amansız, zalım bir tə l ə bi idi. Lakin m ən yalnız indi onun amansız tə l əb olduğunu demə yi özüm ə r ə va gürür ə m, onda is ə m ən bunu heç ağlıma da gə tirmirdim, m ən yalnız sözlə ifad ə olunmayan bir ağrı hiss etdim. Mən artıq gə nclikd ə olduğum və h ə yatda h ər şeyin aydın olduğunu düşündüyüm və ziyy ə td ə deyildim, m ən axı inama ona görə g ə ldim ki, h ə yatda inamdan başqa heçnə , y ə qin ki, heçn ə tapmadım, ölümdən başqa heçnə tapmadım, ona görə bu inamı atmaq mümkün deyildi və m ə n tabe oldum. M ə n öz q ə lbimd ə buna dözm ə y ə köm ə k ed ən hissi tapdım. Bu özün ü alçaltma v ə ita ə t hissi idi. M ə n tabe oldum, inanmaq