Lev Tolstoy.

Etiraf (d ərc olunmamış yazıya giriş)

M ə n pravoslav xristian m ə zh ə bind ə v ə ftiz olub t ə rbiy ə almışdım. Bu mə zh ə bin əsaslarına məni uşaqlıqdan və bütövlükl ə yeniyetm ə v ə g ənclik yaşlarımda öyrə dirdil ə r. Lakin on s əkkiz yaşımda universitetin ikinci kursundan çıxarkə n m ən artıq mə n ə öyr ə dil ə n heç n ə y ə inanmırdım. B ə zi xatir ə l ə rim ə gör ə , m ənim inamım heç vaxt ciddi olmayıb, mənim yalnız mə n ə öyr ə dil ə n ə v ə ətrafımda yaşayan böyüklə rin etiqad etdikl ə rin ə etimadım olub, lakin bu etimad da çox z ə if olub. Yaxşı yadımdadır, tə xmin ən on bir yaşım olanda gimnaziyada oxuyan, çoxdan və fat etmiş, Volodenka M.,bazar günü bizə g ə l ə r ək, axırıncı yenilik kimi gimnaziyada edilə n bir k əşfi bizə elan etdi. K əşf ondan ibarə t idi ki, Allah yoxdur v ə biz ə öyr ə dil ə n n ə varsa hamısı yalandır (bu 1838 ildə olmuşdur). Böyük qardaşlarım bu yeniliklə maraqlanaraq, m ə ni d ə m əşvə r ə t ə çağırdılar. Yaxşı yadımdadır, hamımız çox canlandıq və bu x ə b ə ri n ə is ə çox m ə z ə li v ə olduqca mümkün bir şey kimi qə bul etdik. Bird ə, yadımdadır, böyuk qardaşım Dmitriy, universitetdə oxuyark ə n, gözl ə nilm ə d ə n, onun t ə bi ə tin ə xas olan çılğınlıqla dinə qapılıb, ibadə t etm ə y ə, oruc tutmağa, pak və əxlaqlı hə yat sürm ə y ə başlayanda, biz hamımız, hə tta böyükl ər, dayanmadan onu lağa qoyurduq v ə n ə y ə s ə gör ə onu 'Nux' adı ilə çağırırdıq. Yaxşı yadımdadır, bizi evlə rin ə r ə qs etm ə y ə d ə v ə t ed ə n, o zaman Kazan universitetinin popeçiteli olan, Musin- Puşkin, Davud peyğə mb ə rin g əmi qarşısında rə qs etm ə yini misal g ə tir ə r ə k, d ə v ə td ə n boyun qaçıran qardaşımı istehza ilə dil ə tuturdu. O zaman böyükl ərin bu zarafatlarına acıyaraq bel ə bir n ə tic ə çıxartdım ki, katexizisi öyrə nm ə k, kils ə y ə getm ək lazımdır, lakin bunların heç birini el ə d ə ciddi q ə bul etm ək lazım deyil. Birdə, yadımdadır, mə n çox g ə nc ik ə n Volteri oxuyurdum v ə onun masqaraları nə inki m ə ni hidd ə tl ə ndirmir, ə ksin ə ə yl ə ndirirdil ə r. M ə nim dind ən uzaqlaşmağım, bizim tə rzd ə t əhsil almış insanlarla hər zaman baş verdiyi kimi baş verdi. Düşünürə m ki, bu ə ks ə r hallarda bel ə baş verir: insanlar hamı kimi yaşayırlar, hamı isə n ə inki dini t ə lim ə uyğun olmayan, ə ksin ə ə ks ə r hallarda ona zidd olan ə saslar üz ə rind ə öz h əyatlarını qururlar, dini tə lim h əyatda iştirak etmir və n ə başqa insanlarla ünsiyyə td ə ona t ə sadüf etm ə k n ə d ə öz h əyatında ona istinad etmə k heç zaman g ə r ə k olmur: bu dini t ə lim ə haradasa orada, h ə yatdan uzaqda v ə ondan asılı olmadan etiqad edilir. Ona yalnız zahiri, hə yata aidiyy ə ti olmayan bir hadis ə kimi t ə sadüf edirs ə n. İnsanın həyatı ilə , onun ə m ə ll ə ri il ə onun mömin olub- olmamağını müə yy ə n etm ə k n ə indi, n ə d ə ki o vaxt heç cür ə mümkün deyildir. Əgər pravoslavlığa açıq etiqad edə nl ə r v ə onu inkar ed ə nl ər arasında fə rq varsa bel ə ,o heçd ə birincil ə rin xeyrin ə deyil. O zamanda, el ə indi olduğu kimi, pravoslavlığın açıq qə buluna v ə etiqad edilm ə sin ə ə ks ə r hallarda küt, amansız, əxlaqsız və özl ə rini çox vacib hesab ed ən insanlar arasında rast g ə lm ək olardı. Ağıla, düzgünlüyə , s ə mimiliy ə, saflığa, xoşqə lbliy ə v ə ə xlaqa is ə ə ks ə r hallarda özl ə rini dinsiz hesab ed ən insanlar arasında rast gə lm ək olardı. M ə kt ə bl ə rd ə katexizisi öyr ə dir v ə şagirdlə ri kils ə y ə gönd ə rirl ə r; m ə murlardan priçastiyada olmaq haqda şə had ə tnam ə t ə l ə b edirl ər. Lakin artıq tə hsil almayan v ə