y əni özüm yaxud Allah qarşısında yaxşı olmaq istə yi il ə deyil, başqa insanların gözündə yaxşı görünmə k ist ə yi il ə ə v ə z olundu. Çox keçm ədi ki, başqa insanların gözündə yaxşı görünm ə k ist əyi başqa insanlardan güclü, yəni şöhrə tli, vacib, dövl ə tli olmaq ist ə yi il ə ə v ə z olundu.

2

Vaxt g ə l ə c ə k g ə nclik h əyatımın bu on illik tə sirli v ə ibr ətli tarixini danışacam. Düşünürəm ki, çoxları bunu yaşayıblar. Mə n s ə mimi q ə lbd ən yaxşı olmaq istə yirdim; lakin m ə n g ənc idim, ehtiraslı idim, lə yaq ə tli h ə yat axtaranda is ə t ə k idim, t ə mamil ə t ə k. H ə r d ə f ə s ə mimi q ə lbd ən arzuladığım əxlaqlı, lə yaq ə tli olmaq ist ə yimi göst ə rm ə y ə c ə hd ed ə nd ə , h ə qar ə t v ə rişhə ndl ə qarşılaşırdım; ə ksin ə , iyr ənc ehtiraslara qapılan kimi, mə ni t ə rifl ə yir v ə h ə v ə sl ə ndirirdil ər. Şöhrə tp ə r ə stlik, hakimiyy ə tp ə r ə slik, h ərislik, şə hv ə t, t ə k ə bbür, q ə z ə b, intiqam - bunların hamısına hörmət olunurdu. Özümü bu ehtirasların ixtiyarına verə nd ə , böyükl ə r ə b ə nz ə yirdim, v ə hiss edirdim ki, m ə nd ən razıdırlar. O zaman m ə n ə ziz sevimli xalam il ə birg ə yaşayırdıq. O, həmişə m ə n ə dey ə rdi ki, ə rli qadınla ə laq ə d ə olmaq q ə d ə r heç n ə yi m ə n ə arzulamır: '\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_' - 'gə nc insanı alicənab qadınla ə laq ə d ə olmaq q ə d ə r heç n ə t ə rbiy ə l əndirmir'; başqa bir sə ad ə ti d ə o m ə n ə arzu edirdi - adyutant olum, özü d ə yaxşı olar ki, çarın adyutantı; və nahay ə t ən böyük xoşbə xtlik - çox z əngin bir qızla ailə qurum v ə bu nigah n ə tic ə sind ə m ə nim mümkün q ə d ə r çoxlu qulum olsun. Bu ill ə ri d əhşə t, ikrah v ə ür ək ağrısız xatırlaya bilmirə m. M ə n müharib ə d ə insanları öldürürdüm, öldürm ə k üçün duel ə çağırırdım, qumarda uduzurdum, kə ndlil ə rin ə m ə yini yeyib içib havaya sovururdum, onları cəzalandırırdım, əxlaqsızlıq, də l ə duzluq edirdim. Yalan, oğurluq, hər cür zinakarlıq, əyyaşlıq, zorakılıq, qə tl... El ə bir cinay ə t yox idi ki, m ə n onu etm ə yin v ə bunların hamısına görə m ə ni t ə rifl ə yirdil ə r v ə h əmyaşıdlarım nisb ə t ə n əxlaqlı insan hesab edirdilə r v ə edirl ə r. M ə n bel ə c ə on il yaşadım. Bu zaman m ən şöhrə tp ə r ə stlik, h ə rislik v ə t ə k ə bbür hissl ə rinin t əsiri altında yazmağa başladım. Hə yatda etdikl ə rimi el ə yazılarımda da edirdim.Yazıçılıq fə aliyy ə timin m ə qs ədi olan şöhrə t v ə pulu ə ld ə etm ək üçün, yaxşını gizlə dib pisi göst ə rm ək lazım idi. M ə n bel ə d ə edirdim. D ə f ə l ə rl ə öz yazılarımda laqeydlik və yüngül istehza p ə rd ə si altında, həyatımın mənasını təşkil edən yaxşılıq və heyrhaqlığa olan meyllə rimi gizl ə dirdim. N ə tic ə d ə m ən qoyduğum mə qs ə d ə müv ə ff ə q olurdum: m ə ni t ə rifl ə yirdil ə r. Gözümü açıb yumunca tanış olduğum insanların həyata silki yazıçı baxışları mə nim t ə r ə fimd ə n m ə nims ə nildil ə r v ə daxilimd ə yaşayan lə yaq ə tli olmaq c ə hdl ərimi artıq t ə mamil ə silib yox etdil ər. Bu baxışlar əxlaqsız həyatıma dayaq kimi ona haqq qazandıran bir fırziyyə ni qoydular. M ə nim q ə l əm yoldaşlarım olan bu insanların həyata baxışları ondan ibarə t idi ki, h ə yat ümumiyy ə tl ə ir ə lil ə y ə r ək ingişaf edir və bu ingişafda əsas yer bizim, düşüncə sahibl ərinin payına düşür, düşüncə sahibl ə rind ə n is ə ə sas nüfuza biz, y əni yazıçılar və şairlə r malikik. Bizim v ə zif ə miz - insanları öyrə tm ə kdir. Lakin özümün özüm ə : m ə n n ə yi bilir ə m v ə n ə y ə öyr ə tm ə liy ə m - sualı təbii olaraq yaranmaması üçün, bu n ə z ə riyy ə d ə mü ə yy ən edilmişdir ki, bunu bilmək heç lazımda deyil, çünki yazıçı və şair düşünmə d ə n, bilm ə d ə n öyr ə dir. M ən ecazkar bir yazıçı və şair sayılırdım,ona görə m ə n bu n ə z ə riyy ə ni t ə bii olaraq m ə nims ə dim. M ə n - yazıçı və şair - yazırdım,öyrə dirdim özümd ə bilm ə d ə n n ə y ə . Buna gör ə mn ə n ə pul verirdil ə r, m ə nim ə la yem ə kl ə rim,evim