özümd ə n gizl ə d ə bilm ə r ə m ki, m ə ni kims ə dünyaya sev ə r ə k g ə tirib. B ə s bu kims ə kimdir? - Yen ə d ə Allah. ' O mənim axtarışlarımı, ümidsizliyimi, mübarizə mi bilir v ə görür. O mövcuddur', - özüm ə deyirdim. M ən bunu bir anlıq etiraf edə n kimi, d ə rhal m ə nim içimd ə h ə yat qalxırdı və m ə n h əyatın mümkünlüyünü və sevincini hiss edirdim. Lakin yen ə d ə Allahın mövcudluğunun etirafından mən ona qarşı münasibətin axtarışına keçirdim və yen ə d ə m ən bizi yaradan, üç simada olan, gunahları bağışlayan oğlunu göndərmiş Allahı t ə s ə vver edirdim. Yen ə d ə dünyadan, m ə nd ən ayrı bu Allah gözlə rim önünd ə buz kimi ə riyirdi, ə riyirdi v ə yen ə d ə heçn ə qalmırdı və yen ə d ə h əyat bulağı quruyurdu və m ə n ümidsizliy ə q ə rq olurdum v ə hiss edirdim ki, m ə n ə özümü öldürm ə kd ən başqa heçn ə qalmır. Ən dəhşə tlisi is ə o idi ki, m ə n hiss edirdim ki, heç bunu da ed ə bilmir ə m. Iki, üç d ə f ə deyil, onlarla, yüzl ə rl ə d ə f ə m ə n bu v ə ziyy ə tl ə r ə düşürdüm - gah sevinc v ə canlanma, gah da ümidsizlik v ə h əyatın mümkün olmamasının də rki. Yaxşı yadımdadır, bu yazın ə vv ə lind ə idi, m ən meşə nin s ə sl ə rin ə qulaq asaraq, orada t ə nha g ə zirdim. M ən qulaq asırdım və bu axırıncı üç il ə rzind ə düşündüyüm eyni şey haqda düşünürdüm. Mə n yen ə d ə Allahı axtarırdım. 'Yaxşı, heç bir Allah yoxdur, - özüm ə deyirdim, - m ə nim t ə s ə vvürüm deyil, m ə nim bütün bu h əyatım kimi hə qiq ət olan bir varlıq yoxdur; belə si yoxdur. Heçn ə , heç bir möcüz ə l ə r onu sübut ed ə bilm ə zl ə r, çünki möcüz ə l ə r m ə nim t ə s ə vvürüm olacaqlar, üst ə lik, m ə ntiqsiz t ə s əvvürüm.' 'Bə s m ənim Allah haqda, axtardığım bu varlıq haqda anlayışım? - özümd ə n soruşurdum. - B əs bu anlayış haradandır?' Yenə d ə bu fikirl ə birlikd ə m ə nim daxilimd ə sevincl ə dolu h əyat dalğaları qalxdı. Mə nim ətrafımda hər şey canlandı, mənalı oldu. Lakin m ə nim sevincim uzun çekm ədi. Ağıl öz işini davam edirdi.' Allah anlayışı - Allah deyil, - özüm ə dedim. Anlayış - o şeydir ki, mə nim daxilimd ə baş verir, Allah haqda anlayış o şeydir ki, mə n onu özümd ə oyada da bil ə r ə m oyatmaya da. Bu m ə n axtardığım şey deyil. Mə n el ə bir şey axtarıram ki, onsuz hə yat mövcud ola bilm əz'. Yen ə d ə m ə nim daxilimd ə v ə ətrafımda hər şey ölmə y ə başladı və m ə n yen ə d ə özümü öldürm ə k ist ə dim. Lakin bu zaman m ə n özüm ə , m ə nim daxilimd ə baş verə nl ə r ə n ə z ər saldım; və m ə n yüzl ə rl ə d ə f ə m ə nd ə baş verə n bütün bu ölm ə v ə canlanmaları xatırladım. Mə n xatırladım ki, mən yalnız Allaha inananda yaşayırdım. Mə n, ə vv ə ll ər olduğu kimi indi d ə , özüm ə dedim: m ən Allahı düşünə n kimi - yaşayıram; onu unudan kimi, ona inanmayan kimi - ölür ə m. B ə s bu ölm ə v ə canlanmalar n ədir? Axı mən Allahın varlığına inamı itirə nd ə yaşamıram, axı mə nd ə onu tapmağa kiçicik bir ümid olmasa idi, m ə n özümü çoxdan öldür ərdim. Axı mən yalnız onu hiss edə nd ə , onu axtaranda yaşayıram, hə qiq ə t ən yaşayıram. Qə fild ə n m ə nd ə bir s əs ucaldı: 'Bə s m ə n daha n ə yi axtarıram? Budur O. O - odur ki, onsuz yaşamaq mümkün deyil. Allahı düşünmə k v ə yaşamaq - eyni şeydir. Allah həyatdır. 'Allahı axtararaq yaşa, onda həyatın Allahsız olmayacaq'. Heç vaxt olmadığı kimim ə nim daxilimd ə v ə ətrafımda hər şey işıqlandı və bu işıq məni artıq tə rk etmirdi. M ə n intihardan xilas oldum. M ə n dey ə bilm ə zdim n ə vaxt v ə nec ə m ə nd ə bu çevriliş baş verdi. Necə ki hiss edilm ə d ə n, t ə dric ə n m ə nd ə h ə yat gücü m ə hv olurdu v ə m ə n h əyatın mümkünsüzlüyünə , h əyatın dayanmasına, özümü öldürmə k ist ə yin ə g ə ldim, el ə c ə d ə , t ə dric ə n, hiss edilm ə d ə n m ə n ə bu h əyat gücü qayıtdı. Qə rib ə dir ki, m ə n ə qayıdan bu hə yat gücü yeni deyildi, ə ksin ə , o ə n köhn ə , h əyatın ilk çağlarında mə ni yaşadan qüvvə idi. m ə n h ər şeydə ə n ə vv əlki, uşaqlıq və yeniyetm ə yaşlarımda bildiyimə