anlayaraq durmağıma tamaşa edir və gülür. Lakin m ə n ə gül ə n bu kimins ə olub yaxud olmamağından mə n ə asan deyil. M ə n n ə h ər hansı bir ə m ə lim ə n ə d ə ki bütövlükl ə h əyatıma heç bir mə na ver ə bilmirdim. M ə ni t əə cübl ə ndir ən yalnız o idi ki, nece olub ki, bunu lap ə vv ə ld ən başa düşə bilm əmişəm. Bunlar hamsı ta qə dimd ən hamıya mə lumdur. Bu gün-sabah sevdiyim insanları, mə ni x ə st ə likl ə r, ölüm aparacaq (v ə artıq aparıbda) və üfun ə t v ə qurdlardan başqa heçnə qalmayacaq. M ə nim ə m ə ll ə rim, h ə r nec ə olurlarsa olsunlar, gec- tez hamsı unudulacaqlar, heç m ə n özümd ə olmayacağam. Onda çalışıb ə ll əşmə yin n ə faydası var ? T əəcüb doğuran yalnız bir şey var - nec ə olur ki, insan bunu görm ə d ən yaşaylr. Yalnız h ə yat s ə ni s ərxoş edə n ə c ən yaşamaq olar, ayıldıqda isə, bunların hamsını - yalan, özüd ə ki m ənasız bir yalan olduğunu görmə m ə k mümkün deyil. H ə tta gülm ə li v ə maraqlı heçn ə yoxdur, sad ə c ə - amansız və m ənasız bir yalan. Artıq çoxdandır ki, çöllükdə azğın heyvan tə r ə find ən yaxalanmış yolçu haqda şə rq nağılı söylənilib. Heyvandan canını qurtararaq yolçu özünü susuz quyuya atır, lakin quyunun dibind ə onu udmaq üçün c ə h əngini açmış əjdahanı görür. Zavallı, azğın heyvana yem olmamaq üçün, çıxmağa cürə t etm ə y ə r ə k v ə ə jdahaya yem olmamaq üçün quyunun dibin ə tullanmağa ürə k etm ə y ə r ək quyunun divarlarındakı çatlarda bitən cır kolun budaqlarından bə rk-b ərk tutub sallanır. Onun ə ll ə ri gücd ən düşür və o hiss edir ki, tezlikl ə h ə r iki t ə r ə fd ə n onu gözl ə y ə n ölüm ə t ə slim olmaq m ə cburiyy ə tind ə olacaq; lakin o özünü h ə l ə d ə saxlayır və özünü saxlay ə rk ə n ətrafına baxır və görür ki, iki siçan, biri qara, o biri ağ o sallanan kolun budağına bir bə rab ə rd ə dövr ə vuraraq, onu g ə mirirl ə r. Indic ə kol özü-özün ə qırılıb -qopacaq v ə o əjdahanın cə h ə ngin ə düşə c ə k. Yolçu bunu görür v ə başa düşür ki, mütlə q öl ə c ə k; lakin sallanark ə n o öz ətrafını axtarır və kolun yarpaqları üstündə bal damcıları tapır, onlara dili ilə çatır və yalayır. Mə n d ə bel ə c ə h əyatın budaqlarından yapışmışam və bilir ə m ki, mütl ə q m əni parçalamağa hazır olan ölüm əjdahasının cə h ə ngin ə düşə c ə m v ə heç cür başa düşə bilmir ə m n ə üçün m ə n bu ə zab- ə ziyy ə t ə düçar olmuşam. Mə n, ə vv ə ll ə r m ə n ə sakitlik g ə tir ən balı yalamağa cə hd edir ə m, lakin bu bal m əni artıq sevindirmir, ağ və qara siçanlar is ə - gündüz v ə geç ə - m ən sallandığım budağı gə mirirl ə r. M ən acıq - aydın əjdahanı görürə m v ə bal artıq mə n ə h ə zz vermir. M ən yalnız bir şeyi - qarşısı alınmaz əjdahanı və siçanları görürə m - v ə onlardan gözümü ç ə k ə bilmir əm. Bu nağıl deyil, bu - h ə qiq ətdir, danılmaz və h ə r k ə s ə aydın bir hə qiq ə t. Əjdaha doğuran vahimə ni gözd ə n gizl ə d ə n ə vv əlki aldadıcı hə yat n əşə si m əni artıq aldatmır. Nə g ə d ə r des ə md ə : s ə n h əyatın mənasını başa düşə bilm ə rs ən, düşünmə, yaşa - m ə n bunu ed ə bilm ə r ə m, çünki ə vv ə ll ə r bunu olduqca uzun müdd ət etmişə m. Indi m ə n g ə lib keç ə n v ə m ə ni ölüm ə aparan gec ə v ə gündüzü görm ə y ə bilm ə r ə m. M ən yalnız bunu görür əm, çünki yalnız bu - h ə qiq ə tdir. Qalan n ə varsa - yalandır. Dig ə rl ə rind ə n daha uzun müdd ə t, m ənim fikrimi amansız hə qiq ə td ən yayındıran o iki damcı balın şirinliyini - ail ə y ə v ə inc ə s ə n ət adlandırdığım yazıçılığa olan mə h ə bb ə t şirinliyini - m ən artıq hiss etmirdim. ' Ail ə...' - özüm-özüm ə dey ə r ək düşünürdüm; lakin ailə - arvad, uşaqlardır; onlarda insandırlar. Onlarda elə m ə nim v ə ziyy ə timd ə dirl ə r: onlar ya yalan içind ə yaşamalı, ya da amansız hə qiq ə ti görm ə lidirl ə r. B ə s onlar n ə üçün yaşamalıdırlar? Nə üçün m ən onları sevm ə liy əm, qorumalıyam, böyütmə liy ə m v ə n ə zar ə t etm ə liy ə m? M ə nim kimi ümidsizlik içind ə yaşamaq yahud kütlük üçün mü! Onları sevdiyim üçün, hə qiq ə ti onlardan gizl ə d ə bilm ə r ə m - biliy ə doğru atdıqları hər addım onları bu hə qiq ə t ə aparır. H ə qiq ə t is ə - ölümdür.