' İncə s ə n ət, poeziya?..' Uzun müddə t insanlar t ə r ə find ə n t ə rifl ə n ə r ə k v ə bu t ə rifin müv ə ff ə qiyy ə tinin t ə risin ə düşə r ə k m ən özümü inandırırdım ki, bu - el ə bir f ə aliyy ə tdir ki, onunla m əşğul olmağa də y ə r, ona baxmayaraq ki, ölüm g ə l ə c ə k v ə h ər şeyi - m ə ni d ə , m ənim işlə rimi d ə, onlar haqda yaddaşı da - h ər şeyi yox edə c ə k; lakin çox keçm əmiş gördüm ki - bu da yalandır. Mə n ə aydın idi ki, incə s ə n ə t h əyatın bə z ə yidir, h ə yata c ə lb ed ə n bir t ə l ə dir ( h əyatın cazibəsi, şirinliyidir ). Lakin mə nim üçün h ə yat öz şirinliyini, cazibə sini itirib, bel ə olan halda, m ən başqalarını necə şirnikdirə , tovlaya bil ə r ə m? N ə q ə d ər ki, başqalarının həyatı məni öz dalğalarında aparırdı və m ə n öz h əyatımla yaşamırdım, nə q ə d ə r ki m ən inanırdım ki, həyatın mənası var, hə rç ə nd ki m ə n onu ifad ə bilmir ə m - poeziya v ə inc ə s ə n ə td ə h ə r növ h əyatın ə ks etdirilm ə si m ə ni sevindirirdi v ə m ə n h ə yata bu inc ə s ə n ə t güzgüsünd ən ( aynasından ) baxmaqdan zövq alırdım; lakin mə n h əyatın mənasını axtarmağa başladıqda, öz həyatımı yaşamaq vacibliyini hiss etdikd ə - bu güzgü m ə n ə bir t ə r ə fd ə n g ə r əksiz, artıq və gülünc görünürdü, dig ə r t ə r ə fd ə n is ə ə zab verirdi. M ən artıq və ziyy ə timin m ənasız və ümidsiz olduğunu güzgüdə görm ə kl ə t ə s ə lli tapa bilm ə zdim. Q ə lbimin d ə rinliyind ə inananda ki, m ə nim h əyatımın mənası var, buna sevinir və arxayın olurdum. O zaman hə yatda olan m ə z ə li, faci ə , h ə yacan, göz ə llik v ə d əhşətin işıq və kölg ə l ə rinin bu oyunu m ə ni ə yl ə ndirirdi. Lakin h əyatın mənasız və d əhşətli olduğunu bilə nd ə - güzgüd əki oyun artıq m ə ni ə yl ə ndir ə bilm əzdi. Dayağımı gə mir ə n siçanlar v ə əjdahanı gördükdə, balın heç bir şirinliyi mə n ə l ə zz ə t ver ə bilm ə zdi. Lakin buda azmış. Əgə r m ə n sad ə c ə olaraq başa düşsə ydim ki, h əyatın mənası yoxdur, arxayın olardım, bilə rdim ki, bu m ə nim qism ə timdir. Lakin m ə n bununla kifay ə tl ə n ə bilmirdim. Əgə r m ən meşə d ə yaşayan və oradan çıxış yolunun olmadığını bil ən insan kimi olsaydım, yaşaya bilə rdim; lakin m ən meşə d ə azmış və bunu bildiyind ə n d əhşə t ə g əlmiş insana bə nz əyirdim: o yola çıxmaq arzusunda vurnuxur və bilir ki, atdığı hər addım onu daha da azdırır, lakin vurnuxmaya da bilmir. Bax bu d əhşə t idi. bu d əhşə td ən canımı qurtarmaq üçün, mə n özümü öldürm ə k ist ə yirdim. M ə n m ə ni gözl ə y ə n faciy ə qarşısında dəhşə t ə g ə lirdim - bilirdim ki, bu d əhşət düşdüyüm və ziyy ə td ə n d ə d əhşə tlidir, lakin n ə onu unuda bilmirdim, n ə d ə ki s ə birl ə sonu gözl ə y ə bilmirdim. Ür ə kd ə damarın partlayacağı yaxud nə is ə başqa bir şeyin baş verə c ə yi v ə h ər şeyin bitə c əyi haqda düşüncə l ə r n ə q ə d ər inandırıcı olsalarda, m ə n s ə birl ə sonu gözl ə y ə bilmirdi. Qaranlığın dəhşə ti sonsuz idi v ə m ə n tez bir zamanda canımı ondan kə ndir yahud güll ə il ə qurtarmaq ist ə yirdim. El ə h ə min bu hiss m ə ni h ə r şeydə n çox ölüm ə sövq edirdi.

5

Bir neç ə d ə f ə özüm ə - 'ola bilsin nə yi is ə n ə z ə rd ən qaçırtmışam, nə yi is ə başa düşməmişəm?' - deyirdim.- 'Axı ola bilmə z ki, bu ümidsizlik v ə ziyy ə ti insanlara xass olsun.' Mən öz suallarımın izahını insanlar ə ld ə etdikl ə ri bütün bilikl ə rd ə axtarmağa başladım. Mə n ə ziyy ə t ə qatılaraq, durmadan axtarırdım, özüdə adi, boş maraqdan, lə ng deyil, ə ksin ə ə ziyy ə tl ə , inadla, gec ə - gündüz axtarırdım - ölüml ə üz-b ə -üz duran insan xilas yolu axtardığı kimi axtarırdım - lakin heçn ə tapmadım. M ə n bütün bilik v ə elml ə rd ə axtarırdım və n əinki tapmadım, ə ksin ə ə min oldum ki, m ə nim kimi, bilik v ə elml ə rd ə axtaranların hamısı, elə m ə nim kimi heçn ə tapmayıblar. Özüd ə n əinki tapmayıblar, hətta aydın şə kild ə etiraf edibl ə r ki, m ə ni ümidsizlik