durumumu yaxşılaşdırmaq və q ə lbimd əki şə xsi v ə ümumi h əyatın mənasına dair bütün sualları boğmaq üçün məşğul olurdum. M ənim üçün yalnız bir hıqiqə t var idi - el ə yaşamaq lazımdlr ki, özünə v ə ail ə n ə yaxşı olsun və m ən yalnız buna öyrə d ə r ək yazırdım. M ə n bel ə c ə yaşayırdım, lakin beş il bundan ə vv ə l m ə niml ə n ə is ə q ə rib ə bir şey baş verm ə y ə başladı: mə ni ə vv ə lc ə caşqınlıq, həyat dayanmaları də qiq ə l ə ri bürüyürdü, m ə n el ə bil bilmirdim nec ə yaşayım, nə edim v ə özümü itirir, ruhdan düşür və m ə yus olurdum. Lakin bu ötüb kecirdi v ə m ə n ə vv ə lki h əyatıma davam edirdim. Sonra bu m ə yusluq d ə qiq ə l ə ri dahada tez-tez v ə el ə ə vv əlki şə kild ə t əkrar ulunmağa başladılar. Bu h əyat dayanmaları daim eyni suallarla ifadə edilirdi: N ə üçün? B ə s sonra? Əvvə lc ə m ə n ə el ə g ə lirdi ki, bu bel ə - m ənasız, yersiz suallardı. Mə n ə el ə g ə lirdi ki, bunlar hamsı mə lumdur, v ə ə g ə r m ə n n ə vaxtsa onların hə lli il ə m əşğul olmaq istə s ə m, bu m ə nim üçün heç bir ç ə tinlik tör ə tm ə z - indi is ə bununla m əşğul olmağa mə nim sad ə c ə olaraq vaxtım yoxdur və ə g ə r n ə vaxtsa bu fikir ə düşsə m, el ə o zaman cavabları taparam. Lakin bu suallar daha da tez-tez t əkrarlanmağa başladılar, daha da inad və t ə qidl ə cavablar t ə l ə b olunurdular v ə bir yer ə düşə n nöqt ə l ər kimi bu cavabsız suallar qara bir l ə k ə şəklini aldılar. Daxili ölümcül x ə st ə liy ə tutulmuş insanla baş verə n bir v ə ziyy ət alındı. Əvvə lc ə nasazlığın, xə st ə ə h ə miyy ə t verm ə diyi, cuzi ə lam ə tl ə ri üz ə çıxır, sonra bu ə lam ə tl ə r tez- tez t ə klrar olunurlar v ə zaman baxımından ayrılmaz bir iztiraba birləşirlər. Iztirab artır v ə x ə st ə gözünü açıb - yumunca artıq dərk edir ki, nasazlıq kimi qə bul etdiyi hal, onun üçün h ə yatda ə n mühüm, ə n ə h ə miyy ətli olan bir şeydir, bu - ölümdür. Eyni hal m ə niml ə d ə baş verdi. Mən anladım ki, bu təsadüfi nasazlıq, naxoşluq deyil, ə ksin ə n ə is ə çox ciddi mühüm bir şeydir və ə g ə r eyni suallar t ə krar olunurlar sa, onda onlara cavab verm ək lazımdır. Mə n cavab verm ə y ə c ə hd etdim. Suallar olduqca m ənasız, sadə görünür v ə uşaq suallarına bə nz ə yirdil ə r. Lakin onlara toxunduqda v ə h ə ll etm ə y ə c ə xd etdikd ə m ə n d ə rhal ə min oldum ki, birincisi, bunlar heç d ə m ənasız və uşaq sualları deyillə r, ə ksin ə h ə yatda ə n mühüm v ə d ərin suallardı, və , ikincisi, m ə n n ə q ə d ə r düşünürə m s ə düşünüm onları heç cür hə ll ed ə bilmir əm. Samaradakı mülklə, uşağın t ə rbiy əsi, kitabın yazılması ilə m əşğul olmaqdan ə vv əl bütün bunları nə üçün etdiyimi bilm ə liy ə m. M ən bunları nə üçün etdiyimi bilm ə y ə n ə q ə d ə r , heçn ə ed ə bilm ə r ə m. O zaman m əni çox düşündürə n t ə s ərufatla bağlı fikirlər arasında, ağlıma birdə n bel ə bir sual g əlirdi: ' Yaxşı, tutaq ki sənin Samara quberniyasında 6000 desyatin torpağın, 300 baş atın olacaq, bəs sonra? ', və m ə n tamamil ə çaşıb qalaraq, sonra nə düşünə c ə yimi bilmirdim. Yaxud, uşaqları necə t ə rbiyy ə ed ə c əyim haqda düşünmə y ə başlayanda, özüm ə deyirdim: ' Bundan mə n ə n ə? ' Yaxud, xalq necə rifaha, xoş guzarana çata bil ə c əyi haqda düşünə nd ə , özüm ə deyirdim: ' Bundan mə n ə n ə? ' Yaxud, mə nim ə s ə rl ə rimin, m ə n ə g ə tir ə c ək şöhrət haqda düşünə nd ə , özüm ə deyirdim:' Yaxşı, tutaq ki, s ən Qoqoldan, Puşkindən, Şekspirdə n, Molyerd ən, dünyada bütün yazıçılardan şöhrə tli oldun - h ə , n ə olsun!..' - ...v ə m ə n heçn ə , heçn ə cavab ver ə bilmirdim.

4

M ə nim h əyatım dayandı. Mə n yem ə yi, içm əyi, yatmağı, nə f əs almağı bacarır yem ə m ə yi, içm ə m əyi, yatmamağı, nə f əs almamağı bacarmırdım; lakin mən yaşamırdım, çünki el ə bir ist ək yox idi ki, onun razı salınmasını mənasız hesab etmə yim. N ə yi is ə