ĉie ion aŭ parton de la tutaĵo. H restu rezervata por esprimi spiron por mentalo (en la originalo "dum sit halitus reservetur spiritualibos"), F kiel vigla blovado uzota por rapidaj movoj, L signifu molan, R malmolan, M signifu malhelan, obtuzan.- Ĉu oni ankaŭ signu la lokan situon? A povus signifi altan, U malaltan, I mezan. Plue la vico: A la unua, I la meza kaj U la lasta... la formo: A kvarangula, E triangula, I rekta linio, O ronda, U plana." - Karaj geaŭskultantoj, bonvolu ĉiam pripensi, ke oni presis nur la manuskripton de Comenius, tute ne eldonpreta, kaj la diversaj konsideroj ofte ne estas logike finpensitaj kaj kun kontraŭdiroj interne de malmultaj linioj. En la ĉapitro pri la silaboj estas konsideroj pri eblaj kombinaĵoj de sonoj kaj koncerna statistiko: ekzemple el la 5 vokaloj estas formeblaj 20 diftongaj sonkombinaĵoj ĝis 111 600 sonkombinaĵoj el 5 konsonantoj kun vokalo. En la ĉapitro pri la vortoj, Komenský prezentas jenajn postulojn: "Sed scienca lingvo, celanta figuri per la sonaĵo la objektojn, ne rajtas toleri vortojn kun arbitra signifo. Ĝi enhavu nur tiajn vortojn, kiuj esprimas la naturon de la objektoj, tial oni atentu jenan: Ke ne ekzistu silabo aŭ sono, al kiu ne apartenas la al ĝi individua signifo." Tiel en punkto l. - El la aliaj punktoj de la ĉapitro nur la plej gravaj frazoj. El punkto 2: "Oni nur formu tiom da vortoj, ol ekzistas objektoj, ne pli malpli, ne estas loko por antonimoj, sinonimoj, homonimoj." El punkto 3: "Al tio apartenas ankaŭ, ke tiaj objektoj, kiuj nur diferencas per la natura sekso, ricevas nomojn, kiuj same nur diferencas per la finaĵoj, markantaj la genron." - En ĉi tiu punkto Komenský ankaŭ donas ekzemplon por la la laŭsenca kontrasto: Se "Tob" signifas bona, tiam devas esti nomata malbona "Bot". (Do nur inverso de la litersekvo.) El punkto 4: "Ne ekzistu radikoj, el kiuj ne estas formataj same substantivoj, adjektivoj, kiel ankaŭ adverboj. En punkto 5 je la kontraŭdiro, ke ne ĉio estas reduktebla al sonoj, Komenský mem respondas, oni devus returni la pensojn al analogioj. Kiel ĉe konkretaĵoj malmolo kaj molo, tiel ankaŭ ĉe la nematerio. El punkto 6: "Se oni observas tion, estos identa la nomigo de ĉiu aĵo kun la difino de la aĵo, tial oni ne bezonos difinon; la nomigo de la objekto mem klarigos pri kia objekto ĝi temas, pri kiu speco de tio, kiuj kontrastoj ekzistas kaj el kio ili konsistas. El la fino de la ĉapitro ni volas nur mencii, ke Komenský volas, ke en la nova lingvo la radikoj de vortoj servu por esprimi la komunan, sed la vortfinaĵoj, la diferencojn. Ĉe la ekzemplo "amare" (latina) estus "am - " la komuna signifo de ĉiuj formoj, kiuj signifas ami, la finaĵoj indikus, sub kiuj specifaj signifoj temas. Sekvas la gramatiko kaj ree parolas Komenský pri la literoj, respektive la alfabeto, do iom modifita. "Devas esti tiom da literoj, ol povas produkti la homa buŝo, kaj ili devas esti klare diferencig eblaj." Ĉe la nomigo de la literoj indiko je nekonsekvenco kaj kom plikiteco de la rilato de elparolo kaj skribmaniero en la popolling voj. "Por eviti ĉi tiun malbonstaton oni devas alordigi al ĉiu sono sian neŝanĝeblan skribsignon." En la vicigo de la alfabeto Komen ský volas la naturan vicigon de la sonoj. Li postulas ekzemple: unue, la vokaloj, due, la konsonantoj. Lia ordigo de la vokaloj I E A O U konformas la hodiaŭajn ekkonojn. Li prezentas sonsig nojn, kiuj estas en rilatoj al la estiĝmaniero. Similan projekton publikigis 1865 Alexander Melville -Bell en sia "Visible speech". La alfabeto de Komenský: i, e, a, o, u: h, ch, g, k, n, j: l, r: z, s, c, t, d: b, p v aŭ w, f: m, n. Plua provo de Komenský prezentas ankaŭ alordigo de literoj kaj ciferoj, nome la vokaloj por la va lorskalo en la dekada sistemo; la konsonantoj por la naŭ ciferoj, kaj ne nur por la alskribado, sed ankaŭ por la elparolado. Ekzem plo: 666 = ar er ir. La 2- a ĉapitro de la gramatiko pritraktas la . Komenský volas du specojn de silabojn sonkombinaĵoj al la uzo de la vortfarado. l. Sonkombinaĵoj esprimantaj la naturajn interligitecojn de aŭdeblaĵo kaj abstraktaĵo. (Sekve de tio oni devus nomi en Esperanto la katon "miaŭo".) 2. Sonkombinaĵoj laŭ la sonsimboleco, (KU signifas tero, ĉar K estas malpintaĵo kaj U senmoveblaĵo) aŭ lokigo de la sonoj en la silabo (silabstrukturo aludu je certaj logikaj kategorioj).