Bela estas la penso de Comenius, ke "... ĉiuj lingvoj havas siajn florojn; se ili ilin kolektos, estos eble krei el ĉiuj ion novan, plej bonan."

Certe interesas vin la strukturo de "Panglottia". Ĉapitro I. donas la respondon je la demando: Kio estas dezirinda? La universala kuneco de la popoloj per la forigo de tiom da multaj nekom- preneblaj lingvoj. Ĉapitro II. respondas je la demando: Per kio oni povas tion atingi? Per la kulturado de lingvoj, aŭ de ĉiuj, aŭ de kelkaj aŭ de unu komuna. Kiamaniere? En ĉapitro III. ĝenerale per trovo de la ideo de perfekta lingvo, en Ĉapitro IV. precipe per la kulturado de ĉiuj lingvoj (Pantoglottia), en V. per la kulturado de kelkaj specialaj lingvoj, kaj fine per la kulturado de unu sola lingvo (Monoglottia), de kiu estas priskribita en la ĉapitro VI. la neceso, en la ĉapitro VII. la ebleco, en la ĉapitro VIII. la facileco, kaj en IX. kiamaniere oni povas kunigi ĉi tiujn tri vojojn. La verko finiĝas per la konkludo, enhavanta la triumfon de la homa gento pri la barbareco de la lingvoj kaj la alvokon al Dio, la Sankta Spirito.

Al "Panglottia" kvazaŭ kiel aldono skribis Komenský "Novae harmonicae linguae tentamen primum", ĉar li ŝajne sentis, ke li devus diri ion pli detalan pri la proponita lingvo. En ĉi tiu "Unua provo pri nova harmonia lingvo" li denove prezentas substancan programon, do li malligas sin de la materialo prenita el la latina lingvo kaj montras specimenojn por apliko de la teorio, kiamaniere la lingvo akomodiĝus al konkretaĵoj, por ke ĝi jam per sia sono esprimu iliajn kvalitojn.

Feliĉe mi povas doni al vi la enhavon de ĉi tiu "Novae harmonicae linguae tentamen primum", kiu estas la praktika aplikado de la en "Panglottia" dirita. Jen mi volas kore danki al D- ro Otto Back, lingvisto en la Universitato Wien, kiu helpis al mi en la malfacila tradukado de gravaj frazoj el la verko. Tuj sur la unua paĝo ni legas: "Sed se ni eltrovas plurajn no vajn lingvojn, tiel ni ne kreas ilon kontraŭ la konfuzo de la lingvoj, sed plimultigas ĝin kaj havos novan Babelon." Komenský volas por la estonto nur unu novan lingvon; la materialon kiun li prezentas estas diversspeca, do el tiu materialo oni kreu nur unu solan lingvon. Komenský donas la "provon" en tri partoj: I. La materialo de la nova lingvo: Leksiko, II. I.a formalaĵo (gramatiko), III. La praktikaĵo aŭ la pripenso, kiel oni povas fari kompletan terminaron. En la materio de la pansofia lingvo priparolas Komenský unue la literojn. "La vico de la literoj aŭ la alfabeto de la nova lingvo plej bone estos tiel formata, ke la literoj (sonoj), kiuj estas produktataj per la sama organo laŭvice sinsekvas (unue la vokaloj, due la labialoj, poste la guturaloj ktp.) je la diferencigo de la unuopaj klasoj kun laŭbezone alia aldonita vokalsono: A, E, I, O, U. Ra, Pe, Fi, Wo, Ha, Che, Ki, Go, Ju, Sa, Te, Zi, So, Cu, Ma, Ne, Li, Ro - "La skribsignoj por la nova lingvo devas kaj povas konsisti nur el punktoj, strekoj kaj figuroj en varia aranĝo." Sekvas inventaro de la eblaj skribsignoj. Ĉe Komenský, kiu ja intencis lingvon sur filosofia bazo, eĉ la unuopaj literoj (sonoj) kaj diftongoj havas specialan signifon: "A signifu ion vastan kaj grandan, I ion malgrandan kaj maldikan, O rondecon, helecon kaj la ĝeneralan, U ion angulan, malhelecon, kaj la nenion, E posedu pozicion inter malgranda kaj granda, ronda kaj angula, inter la tuto kaj nenio, ĝi signifu