Pli vigle atenti la problemon de la universala lingvo oni komencis en la 17-a jarcento, en la epoko, kiam grandparte formeta dis la mezepokan latinan lingvon kaj kun ĝi la skolastikon. Kiel tiam ankoraŭ eble, la scienculoj estis samtempe teknikistoj, matemati kistoj, fizikistoj, filozofoj kaj lingvistoj. Ili sentis la mankojn en la ekzistantaj lingvoj, kiel memkompreneble ankaŭ en la antikvaj lingvoj, por esprimi la pensojn de la novaj enmpiriaj kaj praktikaj sciencoj kaj por trovi novajn terminojn. Oni havis la aspiron, anstataŭi la naturajn lingvojn per pli perfektaj kaj pli raciaj iloj. Pri la ebleco krei tian lingvon skribis René Descartes, franca matematikisto, naturesploristo kaj filozofo, en letero al abato Mersenne de la 20-a de novembro 1629; kaj skizis la skemon nur ĝenerale: "Tiu lingvo havus nur unu specon de konjugacio, deklinacio kaj vortkonstruo. Ĝi tute ne havus la formojn neplenajn aŭ neregulajn, aparantajn pro nia kutimo al kripligo. La ŝanĝo de la verboj kaj la vortkon struo devus esti formataj per afiksoj, aldonataj al la komenco aŭ finiĝo de la radikvortoj. Ĉi tiuj afiksoj troviĝus en la ĝenerala vortaro. Eĉ la simplaj kapoj, uzante ĉi tiun vortaron en la daŭro de ses monatoj, libere ekposedus la similan lingvon." Preskaŭ ne plu samtempulo de Komenský, ĉar nur l666, Leib niz, la plej granda germana universala geniulo, esprimis en sia disertacio pri la arto de la kombino siajn ideojn montri la vojojn por starigo de la tutmonda lingvo. Leibniz estis tiam dudekjara. Ni ankoraŭ ne konas ĉion kion li skribis pri universala lingvo. Neeldonitaj manuskriptoj, konservataj en Hannover, amplekas pli ol ĉiuj ĝis nun eldonitaj verkoj liaj. Couturat, kiu persone laboris en tiu biblioteko, diris, ke ĉiuj verkoj de Leibniz pri mondlingvo plenigus certe du volumojn je 1000 paĝoj. Li prilaboris du malsamajn projektojn. Unue idekalkulon, logik-algebron sub la nomoj "Charactetistica universalis, Spécieuse générale, Schriftzeichnensprache" ktp., due praktikan internacian lingvon sur latina bazo kun simpla regula gramatiko, kies prilaboro okupas centojn da neeldonitaj manuskriptaj folioj. Ĉu la manuskripto nun en 1970 jam estas eldonita, al mi ne estas konata. Tio ne estis la kazo en 1929, kiam estis eldonita la Bibliografio de Internacia Lingvo de P. E. Stojan, el kiu nun estas la sekvantaj linioj: "Leibniz zorgas pri ĉiuj detaloj de sia gramatiko, ĝis detaloj de derivado en kiu la verboj devenas el substantivoj, t. e. male ol en la hebrea, kie la substanti voj derivas el verboj (kiel ankaŭ ĉe Zamenhof en la Fundamento). Pri tiu praktika internacia lingvo (skriba kaj parola) oni preskaŭ nenion scias, opiniante, ke Leibniz projektis nur ian specon de lo gika kalkulsistemo. Tamen, eĉ pri sia kalkulsistemo li diras: "... signoj, kiuj esprimas ĉiujn niajn ideojn, konsistigos novan lingvon, kiu povos esti skribata kaj elparolata: ĝi estos tre malfacila por esti farita, sed oni ĝin facile lernos. . . ĝi mirinde servos por la interkomunikado inter pluraj popoloj". Aliloke Leibniz revas pri tutmonda societo "Ordo Caritatis, Societas Pacidianarum", kiu ko lektos ĉiujn sciojn de la homaro, ellaboros taŭgan lingvon, organizos misiojn al sovaĝaj popoloj por disvastigi al ili la lumon de klereco. En alia manuskripto Leibniz diras: "en tiu lingvo universala oni verkos poemojn, himnojn, kiuj povos esti kantataj". Eĉ el tiuj mallongaj aludoj ni povas vidi kiom vasta estis la verko de Leibniz, kiu antaŭprojektis ne nur nian praktikan lingvon, movadon, organizon, himnon, sed eĉ tion, kion ni ne kapablas ankoraŭ entrepreni: tutmondan disvastigon de klereco pere de internacia lingvo tra la sovaĝaj landoj. Granda homarano Leibniz tiel finas unu el siaj multegaj manuskriptoj: "Tiu ĉi lingvo estos la plej gran da organo de la racio. Mi kuraĝas diri, ke tio ĉi estos la lasta peno de la homa spirito, kaj kiam la projekto estos efektivita nur de la homoj dependos esti feliĉaj, ĉar ili havos ilon, kiu ne malpli servos entuziasmigi la racion ol la teleskopo servas por plifortigi la okulon. Mi estas certa, ke neniu eltrovaĵo estas tiom grava kiel ĝi, kaj nenio kapablas tiom eternigi la nomon de la elpensinto. Sed pli fortajn motivojn mi havas pri tio pensi, ĉar la religio, kiun mi plenumas fidele, min certigas, ke la amo al Dio konsistas en arda deziro havigi la komunan bonon, kaj la prudento diras al mi, ke nenio pli kontribuas al la komuna bono de ĉiuj homoj ol tio kio ĝin perfektigas".