тәҗрибәсен шушы күпер аркылы алып чыгып, М. Фәйзи атаклы «Галиябану» драмасына килде. «Галиябану» 1916 елның көзендә язылган. Димәк, «Кызганыч» пьесасы дөньяга килгәннән соң дүрт ел узган, реализмга таба борылыш чорында торган «Авыл бәйрәме»нән соң да ике ел узып киткән. Бу вакыт эчендә драматургның осталыгы арту белән бергә, әлбәттә, тормыш тәҗрибәсе ишәя, дөньяга карашы киңәя төшкән. Биредә М. Фәйзине тормышка ачыграк күз белән карауга китергән зур вакыйганың ролен истән чыгарырга ярамый. Ул -империалистик сугыш. Сугыш фаҗигасе, татар авылын бөлгенлеккә төшерү белән бергә, анда да социаль контрастларны көчәйтә. Бер яктан, өй тулы ятимнәрнең өелеп калуын, карт - коры һәм хатын - кызларның авыр эштә биртелүен, икенче яктан, байгураларның, сугыш авыр - лыкларыннан файдаланып, баеп ятуын, акча ярдәмендә таза - таза улларын сугышка җибәрми калдыруларын күреп, М. Фәйзи, әлбәттә, ачынган, борчылган, бу хәлнең сәбәбе турында уйланган. «Капитал власте өчен меңнәрчә кешеләрнең корбан булуына ачынып яза ул көндәлек дәфтәрендә», -ди кардәшләренең берсе, тәрҗемәче һәм әдәбият белгече Сәгыйть Фәйзуллин. Тормышның әнә шул ачы тәҗрибәсе чынбарлыкка мөнәсәбәттә дә, шул чынбарлыкны сәнгатьчә гәүдәләндерү алымнарында да М. Фәйзидән яңа адым ясауны таләп итә иде. Ул инде романтик идеалдан чыгып, реаль чынбарлыкны шәхескә тулаем каршы куя алмаганы кебек, «Авыл бәйрәме»ндәгечә, авылны бозылмаган табигатьле кешеләрдән торган бербөтен итеп, идиллия итеп тә күрсәтә алмый иде. Ләкин бу әле М. Фәйзи элеккеге иҗат принципларыннан бөтенләйгә баш тартты дигән сүз түгел. «Кызганыч» һәм «Тәкъдирнең шаяруы» мелодрамаларындагы кайбер иҗат алымнары «Авыл бәйрәме»ндәгеләре белән кушылып һәм драматургның үсә төшкән дөньяга карашы белән сугарылып, «Галиябану» драмасында яңа сыйфат барлыкка китерделәр. Югарыда әйтелгәнчә, М. Фәйзи романтик пьесаларында төп геройларын идеаллаштыра, аларга гадәттән тыш сыйфатлар өстәп, гадәти. кешеләрдән аерып куя, геройлары белән чынбарлык арасындагы драматик конфликтны соңгы чигенә кадәр кискенләштереп, тамашачыны тетрәтә торган фаҗига тудырырга омтыла иде. 'Галиябану' драмасында инде без гадәттән тыш шәхесләр һәм гадәттән тыш хиресләр белән очрашмыйбыз. Галиябану -гади авыл кызы. Аның иң зур идеалы, сөйгән егетенә кияүгә чыгып, бәхетле булу. Бүтән кызлар кебек үк киенә, эшен эшли, көянтәләп суын китерә, аларча ук җиләккә йөри, чигү чигә, шулай ук шатлана, шулай ук кайгыра. Хәлилгә килсәк, Фәрһат та, Мәҗнүн дә түгел ул. Егетләрдән бер егет. Батырлыктан мәхрүм калмаган булса да, курку белмәс пәһлеван да түгел. Соңгы картинадагы эпизодны хәтерлик. Исмәгыйль револьвер чыгаргач, Хәлил куркып чигенә. Аннары үзенең дошманына ялына башлый. Исмәгыйль кызны йолкып алганда да, тартып алырга омтылыш ясамый. Кыскасы, Галиябану да, Хәлил дә, хур кызы һәм хур егете кебек, нурга чумдырып бирелмәгән. Биредә инде авыл яшьләрен тасвирлауда «Авыл бәйрәме» пьесасын язып алган тәҗрибәсе ярдәмгә килгән. Әмма шул ук вакытта М. Фәйзинең геройлары меңләгән авыл кызлары һәм егетләренең бер сыңары, гади копиясе дә түгел. Иң әүвәл, драматург татар авылы яшьләренең иң яхшы вәкилләрен сайлап ала. Галиябану -үз авылында гына түгел, тирә - якта да чибәрлеге белән дан казанган кыз. Эчке матурлыгы, рухи дөньясы исә тышкы матурлыгына тиң. «Менә кыз дисәң кыз, чәчрәп тора,- ди яучы карчык Бәдига. -Уңган, җитез. Ул төс дисәң, юлыңда башыңны җуярлык». Атасы Бәдри дә, бик кәперәеп, кызны мактап җибәрә: «Уйнамагыз сез Галиябану белән. Ул алдата торган бала түгел, төсен, буен, акылын, фигылен, белемен, җитезлеген, үткерлеген ходай «мә сиңа!» дип биргән дә куйган инде». Ярлы кызы дип тормый, авылның зур бае Исмәгыйль, Галиябануның матурлыгына кызыгып, өйләнергә