елларда М. Фәйзи халык авызыннан 550 дән артык җыр язып алган һәм аларны, тематик яктан төркемләп, җыентык төзегән.). Бу исә реаль чынбарлыкка кеше бәхетенә дошман булган тоташ бер явызлык итеп карау кебек «романтик идеалы»ның какшавына китерми кала алмый. Тормышның үзеннән ул таяныч ноктасы, кешегә бәхет бирергә сәләтле якларны эзләргә керешә. Г. Ибраһимов алдау һәм икейөзлелектән азат булган чын яшәешне һәм таза рухны «табигать балалары» -крестьяннарда күрергә теләгән кебек, М. Фәйзи дә авылга йөз белән борылды, крестьян яшьләренең бозылмаган саф күңелен җырлый башлады. М. Фәйзи иҗатындагы борылышның башы булган «Авыл бәйрәме» пьесасы 1914 елда язып тәмам ителгән* (* Беренче пәрдәсе 1913 елда языла.). Бу әсәр драма булмаганы кебек, чын мәгънәсендә комедия дә түгел. Анда ныклы сюжетка береккән вакыйга булмыйча, авыл бәйрәменең аерым күренешләре генә бергә туплап бирелгән. Беренче пәрдәдә «яхшы гына тормышлы» Әхмәдулла белән аның хатыны Шәфкый сүз көрәштерәләр. Әхмәдулла карт булса да, яшь рухлы. Егетлек чорында кешенең уйнап - көлеп, шау - гөр килеп яшәвен яклый. Яшьләрне кысмаска кирәк, югыйсә алар усаллыкларын гына арттыралар, ди. Шәфкый исә кыз чагындагы мутлыкларын оныткан да хәзерге яшьләрнең хөрлеккә омтылуын гаепкә саный, бөтен көче белән аларның аягын - кулын бәйләргә, авызларын томаларга тырыша. Шул ук пәрдәдә кызлар, авыл егете Касыймны тәрәзә төбеннән мәтәлдереп төшереп, кызык итәләр. Икенче пәрдә авыл егетләренең кымызлы мәҗлесен күрсәтүгә багышланган. Гаять оста язылган күренеш бу. Җыр, бию, татар халкының тапкырлыгы турында сөйли торган хисапсыз күп мәзәк, тапкыр сүзләр, кыланышлар. Үзәктә -мөәзин улы Шәйхинең гаҗәеп җанлы образы. Әнә шул уен - көлке, мәзәк һәм тапкыр сүзләр эченнән әсәрнең төп темасы табигый рәвештә үзенә юл яра. Бу тема шул ук: яшьләрне кыссаң, алар бозыла гына. Яшьләр катып калган картларга карамаска, үзләре теләгәнчә яшәргә, рухларын яхшылык белән баетырга, белем алырга, һөнәр өйрәнергә, кыскасы, заманча яшәргә телиләр. Бу идея авыл егетләренең өзек - өзек сүзләре, кыланышларыннан тыш, шәһәр егете Заһид авызыннан әйтелә. Ниһаять, бу пәрдәдә әлеге идея пьесага беркадәр сюжетлылык элементы кертә торган эпизодта да җанландырыла. Әсәрдә мөәзин улы Шәйхи образы бар дигән идек. Атасы -иске фикерле карт -улына тын алырга да бирми. Яшьтәшләре урам әйләнгәндә, Шәйхи ястү намазында булырга тиеш. Дуслары үзләренчә бәйрәм иткәндә, Шәйхи атасына килгән кунакларга чәй ясап эчерергә бурычлы. Бүтән егетләр итек, тужурка киеп йөргәндә, Шәйхи читек, камзолдан йөреп кеше көлдерергә мәҗбүр. Әнә шул килеш «изгелек» кысасында тотылган егет, бәлки, тәүфикъ ияседер? Киресенчә. Үзе турында ул болай ди: «Мин бозыклык эшлим дисәм, киемем фәләнчә дип тукталып калам, имеш. Нәҗип заманча киенә дә, миннән тәүфикълырак бит. Шәйхинең баштүбән йөргән чаклары булгалаштыра аның». Пьесаның ахырында Шәйхинең атасы Шәгъбан мөәзин килеп керә һәм улын таптыра башлый. Яшьләр белән мөәзин арасында сүз дуэле булып ала. Шәйхи түзми, качкан җиреннән сикереп чыга. Карт аңа таяк белән дә суккач, «чуан сытыла». Шәйхи бунт күтәрә, җиләнен салып ташлап, атасы алдында бии башлый, «Без яшь кешеләр, үзебез яраткан юл белән алга таба китәбез», -дип белдерә. Шулай итеп, «картлар»ның бер вәкиле Шәгъбан җиңелеп көлкегә кала, Шәйхи исә иске гореф - гадәтләрне җиңеп чыга, Һәм бу -Заһидка түбәндәге сүзләрне әйтергә мөмкинлек бирә: «Без, яшьләр, аң - белем белән коралланып, кешелек дөньясының эшлекле балалары булыйк. Үзе яшьни алмаган яшьләрне яшен суксын!» М. Фәйзи «Авыл бәйрәме» пьесасында әле яшьләрне бербөтен итеп карый, иске йола һәм гореф - гадәтләргә генә каршы чыга. Зуррак социаль мәсьәләләргә әле ул кагылмый, фәкыйрьлек, хосусый милекчелек, сыйнфый каршылыклар аның күзеннән читтә кала. Шулай булса да, авылның гади күренешләрен җанландырган бу пьеса реализмга күпер булып тора иде. «Кызганыч» һәм «Тәкъдирнең шаяруы» пьесаларыннан алган уңай