####### Si futi rrënjët Darvinizmi në Perandorinë Osmane?

Nga fillimi i shekullit të 19-të, ndjekja e vlerave perëndimore ishte bërë trendi kryesor midis inteligjencës dhe diplomatëve të Perandorisë Osmane. Së pari, zhvillimet shkencore dhe teknologjike, dhe pastaj modelet politike dhe ekonomike të botës perëndimore u futën në perandori për të rinovuar sistemin shtetëror osman. Madje edhe ushtria osmane kaloi një reformim të plotë që përfshinte ndryshime të hollësishme në uniforma dhe pajisje. Megjithëse ky trend perëndimor ishte i dobishëm në disa zona, ai gjithashtu ndikoi negativisht në rendin shoqëror dhe mendësinë e publikut osman. Shumë njerëz filluan të besojnë se bota perëndimore ishte 'absolutisht më e mirë' në gjithçka, përfshirë filozofinë dhe shkencën. Ideologjitë ateiste si materializmi, pozitivizmi dhe Darvinizmi, tashmë të përhapura në Evropë, prekën shumë intelektualë Osmanë. Si rezultat, shumë nga ata arritën të besojnë se të qenit ateist, të mbështesësh pretendimet joshkencore të Darvinit dhe të kesh një botëkuptim materialist do të thoshte të ishe modern dhe i ngjashëm me Perëndimin. Disa politikanë të asaj kohe i ndërtuan politikat e tyre mbi Darvinizmin social, i cili pretendonte se vetëm shoqëritë e forta mund të mbijetonin në luftën për jetën. Në fund të fundit, kjo prirje darviniste që mohoi ekzistencën e Zotit u bë shkak për rënien e Perandorisë Osmane. Duke filluar nga gjysma e dytë e shekullit 19- të, pikëpamjet materialiste të Ernst Haeckel, Herbert Spencer, Auguste Comte, etj, u përhapën në mesin e disa prej intelektualëve osmanë. Gjatë kësaj kohe, më shumë se dyqind libra materialistë dhe darvinistë u përkthyen në turqisht dhe arabisht. Gjatë kësaj kohe, librat materialistë qarkulluan gjerësisht në shkollat mjekësore, juridike, politike dhe ushtarake të Perandorisë Osmane, përmes së cilave u trajnuan shumë oficerë dhe qeveritar. Një turist i shekullit të 19-të me emrin Mac Farlane shkroi atë që pa pasi bëri një vizitë në shkollën e mjekësisë në Perandorinë Osmane në vitin 1847:

[Duke ju referuar bibliotekës mjekësore] Kishte kohë që nuk kisha parë një koleksion të tillë të materializmit të pastër. ... Një libër ishte i hapur në divan. Unë e mora atë. Ishte një kopje e një botimi të fundit në Paris të manualit të Ateizmit, "Système de la Nature", me emrin e Baronit d'Holbach në ballinë si autor. Vëllimi ishte përdorur dukshëm shumë; shumë nga pasazhet goditëse ishin shënuar, dhe veçanërisht ato që demonstruan matematikisht absurditetin e besimit në ekzistencën e një Zoti dhe pamundësinë e besimit në pavdekësinë e 113 shpirtit. [Sigurisht, Zoti i Plotfuqishëm është mbi vërejtjet e tilla]

Me fjalë të tjera, mendimet darviniste që tërhiqnin studentët në ateizëm u përhapën shumë shpejt në shkollat e mjekësisë. Abdülaziz Khan urdhëroi që edukimi darvinist të ndalet menjëherë sapo ai erdhi në fron dhe shkarkojë nga detyra të gjithë ata që po argumentonin në favor të një edukimi darvinist / materialist.

######### Përhapja e Teorisë së Evolucionit në Perandori gjatë sundimit të Sulltan Abdul Hamidit të II-të

Indoktrinimi darvinist i cili përjetoi një ngecje gjatë sundimit të Sulltan Abdülazizit arriti kulmin e saj gjatë sundimit të Abdul Hamidit të II-të. Gazeta, libra dhe revista darviniste / materialiste u përhapën në të gjithë tokat e Perandorisë, dhe kryesisht në Stamboll, Liban, Egjipt dhe Siri. Në mënyrë shumë shqetësuese, Darvinizmi u përfshi në programin shkollor në shumë vende. Oficerët darvinistë / materialistë që u larguan nga detyrat e tyre nga Abdülaziz jo vetëm që u rivendosën në detyrë, por ata u ngritën në pozita kryesore në Ministrinë e Arsimit, Shtëpinë Botuese të Shtetit dhe madje edhe në mesin e vezirëve. Traktatit Hamidian Vetë Abdul Hamidi i II-të urdhëroi që 20,000 kopje të të shkrimtarit libanez Husayn al-Jisr të shtypen dhe shpërndahen në Stamboll. Libri ishte plot me pretendime materialiste dhe darviniste dhe kishte për qëllim Traktati Hamidian të mbillte farën e filozofisë ateiste në shoqërinë osmane. Pa ndonjë rastësi, libri u quajt , si një përkujtim për Abdul Hamidin e II-të. Kur libri u bë i njohur, al-Jisr u ftua nga Abdul Hamidi i II-të në Stamboll dhe u prit në Rezidencën e Maltës dhe iu dha Urdhri i Klasës së Katërt të Osmanëve, së bashku me shumë dhurata të tjera. Abdul Hamidi i II-të e vlerësoi atë në shumë raste. Ai u ftua tre herë tjera nga Abdul Hamid i II-të në Stamboll dhe qëndroi si mysafir i Sulltanit.