Le të përsërisim një fakt të rëndësishëm: As kurdët as asirianët nuk dëshironin të nxisnin trazira në tokat turke. Përkundrazi, shumica e këtyre komuniteteve kundërshtuan këto trazira. E vërteta është se trazirat u organizuan dhe orkestruan nga spiunët e Nëntokës Shtetërore Britanike. Qëllimi ishte të lehtësohej ndërhyrja britanike në tokat turke, duke e portretizuar Turqinë si një vend të dobët intolerant ndaj pakicave të saj, dhe natyrisht, duke siguruar sundimin përfundimtar mbi Mosulin. Mashtrimet e Nëntokës Shtetërore Britanike patën sukses dhe Komisioni Hetimor i krijuar nga Lidhja e Kombeve lëshoi raportin e tij në favor të çështjes britanike dhe Lidhja mori vendimin e saj në përputhje 'Lidhja e Kombeve me rrethanat. Fjalët në vijim të deputetit të Erzurumit Hüseyin Avni Beu u vërtetuan edhe një herë: 421 nuk është gjë tjetër veçse një këshill britanik . '

##### Mosuli është i humbur

Lidhja e Kombeve e bëri Mosulin pjesë të Irakut nën mandatin britanik, dhe kohëzgjatja e tij u përcaktuar për 25 vite ndërsa fillimisht do të zgjaste vetëm 5 vite. Gjithashtu u vendos që çështjet ekonomike të zgjidhen midis dy vendeve përmes marrëveshjeve të ndryshme. Arsyet kryesore pse mosmarrëveshja e Mosulit u zgjidh kundër argumentit të Turqisë mund të renditen si më poshtë: 1- Turqia nuk ishte anëtare e Lidhjes së Kombeve, 2- Britania e Madhe ishte anëtarja më me ndikim e Lidhjes (me të vërtetë, shumë e quanin Lidhjen një këshill britanik), 3- Gjenerali Estonez që shkoi në rajon për të kryer ekzaminime nuk u lejua të shkonte në veri të vijës së Brukselit që përcaktonte kufirin turko-irakian, gjë që e bëri të pamundur kryerjen e një hetimi të paanshëm, 4- Turqia nuk mund të dërgonte një përfaqësues në Gjykatën e Përhershme të Drejtësisë, 5- Rebelimi i Shejh Saidot, i cili u nxit nga Nëntoka Shtetërore Britanike, e vendosi Turqinë në një pozitë të vështirë. Megjithëse Turqia kundërshtoi vendimin, për të ruajtur 'atmosferën e paqes' të sapokrijuar dhe për të mos shkelur rezolutat e mëparshme të pranuara, ajo u detyrua të njohë vendimin. Administrata turke kishte vështirësi serioze gjatë asaj kohe sepse Nëntoka Shtetërore Britanike, e cili kishte shumë ndikim në atë kohë, luftoi me shpirt për Mosulin dhe ishte e vendosur të mos bënte kompromise për atë çështje gjatë negociatave. Kjo ishte e rëndësishme për Nëntokën Shtetërore Britanike sepse në vitet në vijim, ajo përdori kurdët për të realizuar planin e saj të lig për Lindjen e Mesme dhe Turqinë. Ndarja e fabrikuar turko-kurde e filluar me çështjen e Mosulit shënoi fillimin shfrytëzimit të kurdëve. Edhe pse Turqia pohoi se vendimi për Mosulin ishte i padrejtë, për shkak të politikës së saj të jashtme për të ndjekur metodat paqësore për të zgjidhur problemet, ajo u përmbajt nga tensionimi i çështjes dhe shprehu protestën e saj përmes diplomacisë në përputhje me rrethanat e së drejtës ndërkombëtare. Si pjesë e kësaj strategjie, ajo nënshkroi një Traktat të Miqësisë dhe Neutralitetit me Bashkimin Sovjetik më 17 dhjetor të vitit 1925. Ky traktat ishte një 'marrëveshje natyrore' e bazuar në afrimin e dy vendeve, e cila filloi gjatë Luftës Turke për Pavarësi.Vlen të përmendet se ajo u nënshkrua një ditë pas vendimit të Lidhjes së Kombeve për Mosulin. Në atë kuptim, ishte një vazhdimësi e Traktatit të Miqësisë Sovjeto-Turke të nënshkruar më 16 mars të vitit 1921, Traktati i Karsit i nënshkruar me Armeninë, Gjeorgjinë dhe Azerbajxhanin më 13 tetor të vitit 1921, të cilat ishin Republika Sovjetike atëherë, dhe së fundi Traktati i Miqësisë dhe Vëllazërisë u nënshkrua me Ukrainën më 2 janar të vitit 1922. Të gjitha këto aleanca ishin reagime kundër vendimit të Mosulit.

##### Çka na shpjegon pyetja për Mosulin?

Ndërsa studioni negociatat e Mosulit në Lozanë, është e rëndësishme të kuptoni se pse Nëntoka Shtetërore Britanike ishte kaq e vendosur. I ashtuquajturi 'problem kurd', i cili nuk kishte ekzistuar kurrë më parë, filloi papritmas pasi Mosuli u vu nën kontrollin britanik me forcë përmes negociatave të Lozanës. Plani shekullor i Nëntokës Shtetërore Britanike përfshinte fabrikimin e 'problemit kurd' të paqenë për Turqinë, i cili vazhdon edhe sot. 'Ndarja e turqve dhe kurdëve' u ngrit për herë të parë gjatë atyre ditëve, pothuajse duke ndërtuar infrastrukturën për një plan që do të përdorej në të