ook het provinciaal bestuur gebruiken veel Fries. Maar in de gewone dagelijkse omgang met andere mensen kun je uiteraard gewoon omgangstalig Fries spreken. Je gebruikt immers ook niet altijd hetzelfde Nederlands. De kans is groot dat je af en toe de woorden effe , niks en hartstikke in je mond neemt, maar in een werkstuk voor school of een sollicitatiebrief zul je doorgaans toch kiezen voor bijvoorbeeld even , niets en zeer . Het Standaardfries verschilt op drie punten van het omgangstalige Fries:

1. Allereerst is het in omgangstalig Fries heel gewoon om dialectwoorden te gebruiken, dus woorden die maar in een klein deel van Friesland worden gebruikt. Voorbeelden daarvan zijn skulle (school) en demmy (zometeen). In het Standaardfries gebruiken we altijd skoalle en aanst/aansen . Veel dialectwoorden zijn er niet toegestaan. In het Standaardfries zijn wel weer veel vaker dialectwoorden toegestaan dan in Standaardnederlands. Zo worden in het Standaardfries sneon en saterdei beide gebruikt voor zaterdag. Het Nederlandse ik ging kun je op drie manieren in het Standaardfries vertalen: ik gyng , ik gie en ik gong . De dialectvorm ik goeng is in het Standaardfries weer niet toegestaan. 2. Ten tweede worden in het omgangstalige Fries veel meer Nederlandse woorden en zinsconstructies gebruikt dan in het Standaardfries. In omgangstalig Fries hoor je vaak sleutel en nagel . In het Standaardfries blijft dat kaai en neil . Soms hebben de bouwers van het Standaardfries zelfs nieuwe Friese woorden bedacht om Nederlandse woorden te vervangen. Een voorbeeld is gearkomste , dat het woord fergadering steeds meer verdringt. 3. Ten derde worden in het omgangstalige Fries allerlei onregelmatige vormen regelmatig gemaakt. Dat zie je in alle talen. Voorbeelden zijn ien skuon, twa skuonnen voor ien skoech, twa skuon en ien frou, twa frouwen voor het Standaardfriese ien frou, twa froulju .

##### De Friese dialecten

De dialecten in Friesland kun je in vier grote groepen verdelen:

- 1. Kleifries
- 2. Zuidwesthoeks
- 3. Woudfries
- 4. Noordhoeks

Laten we elke groep eens kort bespreken:

1. Kleifries Kleifries wordt gesproken in het gebied ten westen van Leeuwarden en Heerenveen. Het Kleifries staat het dichtst bij het Standaardfries. Alle Kleifriese woorden zijn in het Standaardfries te gebruiken. Sommige Kleifriese dialecten, vooral in het westen, vallen op door de oi-klank in woorden zoals meitsje (maken) en wein (wagen). In het Kleifries staan de lange ij ( nij - nieuw) en de korte ei ( nei - naar) voor twee verschillende klanken.

2. Zuidwesthoeks Zuidwesthoeks wordt gesproken in het zuidwesten van Friesland. Het lijkt wat op Kleifries. Zo heeft het hetzelfde verschil tussen lange ij en korte ei. Apart voor het Zuidwesthoeks is dat de wa- en wo-klank er bijna niet voorkomen. De Standaardfriese woorden skoalle (school) en fuotten (voeten) worden er uitgesproken als skulle en futten . Typisch voor de Zuidwesthoek zijn voltooide deelwoorden met een extra -d, zoals sjoend (gezien) en diend (gedaan). Typische dialectwoorden zijn demmy (zometeen) , hebbe (hebben) en weest (geweest).

3. Woudfries Woudfries wordt gesproken in het gebied ten oosten van Leeuwarden en Heerenveen. In het Woudfries worden de lange ij en de korte ei gelijk uitgesproken. Daardoor is de Friese spelling voor Woudfriezen soms lastiger dan voor Kleifriezen en Zuidwesthoekers. In sommige Woudfriese dialecten worden de w-klank in bijvoorbeeld foarke (vork), board (bord) en fuotten (voeten) vervangen door een j-klank ( fjarke , bjard , fjotten ). Typische Woudfriese woorden zijn hju (zij), do (hoi) en hoon (hond). In de wouden worden de persoonlijke