werden genoemd, in tegenstelling tot de Afrikaanse nègres. Waarschijnlijk zal de invloed van Aimé Césaire en diens négritude ook hebben meegespeeld. Césaire was immers een van zijn docenten geweest op de middelbare school in Fort-de-France. De négritude-beweging wilde zich cultureel en historisch vooral definiëren in relatie tot het Afrikaanse continent. Dit alles hielp me om vrede te hebben met de door de Fondation Frantz Fanon gestelde voorwaarde. Er verscheen al eerder een Nederlandse vertaling van dit boek: Zwarte huid, blanke maskers (1971, uitgeverij Van Gennep, niet meer verkrijgbaar, vert. E. van Leeuwen). De titel van mijn nieuwe vertaling – Zwarte huid, witte maskers – is niet alleen gekozen bij wijze van gratuit onderscheid. Er is in het Nederlandse spraakgebruik een verschuiving gaande van blank naar wit. Het woord blank heeft een connotatie die gekoppeld is aan kolonialisme, aan de superioriteit van het ene ras ten opzichte van het andere. In de nieuwe vertaling is blank afgewisseld met wit, om toch nog een band te houden met het taalgebruik uit de tijd waarin het boek werd geschreven. Wat me in de oude Nederlandse vertaling overigens opviel was dat noir daarin vaak is vertaald als neger. Verder was er in die zeventiger jaren kennelijk nog geen toestemming van rechthebbenden nodig, want daarover staat niets in het colofon van die oude uitgave. Ook mocht er zonder problemen een inleiding worden toegevoegd. Vertalen is niet aanpassen, vertalen is niet bewerken. De lezer moet het boek tot zich nemen met de tijdgebonden kenmerken, is mijn idee. Fanon gebruikt scheldwoorden als idiot en imbécile, waar wij tegenwoordig voor terugschrikken. Ook schrijft hij meestal vanuit een mannelijk perspectief (over ‘de viriliteit van de Martinikaan’ schrijft hij alsof hij het over alle Martinikanen heeft), terwijl we tegenwoordig meer geneigd zijn tot genderneutrale formuleringen. In het hoofdstuk dat hij wijdt aan de analyse van Je suis martiniquaise, het sterk autobiografisch getinte boek van Mayotte Capécia, laat hij zich tamelijk afstandelijk en meewarig uit over die zwarte vrouw die zich wil ‘witwassen’ door een relatie aan te gaan met een witte man en door de kost te verdienen als wasvrouw. Naderhand is ook wel door zwarte schrijfsters – Maryse Condé bijvoorbeeld – kritiek geleverd op deze laatdunkende houding: de houding van een man uit de zwarte middenklasse, de houding van een psychoanalyticus die pretendeert het beroep van wasvrouw te kunnen duiden aan de hand van haar onbewuste verlangens, niet op basis van de economische noodzaak om haar brood te verdienen.

Een tijdgebonden element is in mijn visie ook Fanons afwijzing van homoseksualiteit: op Martinique is homoseksualiteit iets onbekends, betoogt hij, net als het oedipuscomplex; het staat hem tegen, een man te horen zeggen dat hij een andere man seksueel aantrekkelijk vindt. En als argument voegt hij daaraan toe: ‘Stelt u zich eens voor dat een vrouw over een andere vrouw zegt: Ze is ongelofelijk begerenswaardig, dat poppetje.’ Voor mij is dat nog geen doorslaggevend argument. Ikzelf vond het nog het moeilijkst dat hij in een bepaalde passage het antisemitisme en de Jodenvervolging wegzet als ‘kleine familiegeschiedenissen’; daarover is in de latere commentaren al veel geschreven, om die uitspraak te nuanceren en