ahmedheakl/docatlas_instruct huggingface dataset:
3.İlin sonuna kimi elmi- texniki t ə dbirin t ə tbiqind ə n sonra m ə hsul buraxılışı, mln ə d ə dl ə	-	0,075	0,08	-	-	+0,005
4.Maya d ə y ə rinin d əyiş m ə si, mln manatla	_	-	-	209,91	49,35	-160,56

3.1 saylı cə dv ə lin m əlumatlarından göründüyü kimi, müə ssis ə l ə rind ə istehsalın texniki sə viyy ə sinin yüks ə lm ə si n ə tic ə sind ə m əhsulun (iş və xidm ə tl ə rin) materialtutumu aşağı düşmüş və bu amil hesabına maya də y ə rinin d əyişmə si standart üzr ə 1072,5 min. manat ((2203,0 x 0,1418-2258,0x0,1320)x0,075), faktiki olaraq is ə 488 min. manat ((2219,0 x 0,1371-2258,0 x 1320) x 0,08) t əşkil etmişdir. Qeyd edə k ki, bu hesablamalar

formulası üzrə aparılmışdır. Qeyd etm ək lazımdır ki, bir sıra iqtisadi ə d ə biyyatlarda v ə elmi- t ə dqiqat işlə rind ə m əhsulun (iş və xidm ə tl ə rin) materialtutumuna istehsala elmi-texniki t ə r ə qqinin nailiyy ə tl ə rinin t ə tbiqi il ə ə laq ə dar olan amill ə rin t əsirini hesablamağa v ə qiym ə tl ə ndirm ə y ə imkan ver ə n orjinal formula t ə klif olunur v ə onun optimal olması iddia edilir. Bizim fikirmizc ə ,

formulasının hə rt ə r ə fli v ə optimal olmasına baxmayaraq onun kömə yil ə istehsala elmi-texniki t ə r ə qqinin nailiyy ə tl ə rinin t ə tbiqi il ə ə laq ə dar olan amill ə rin materialtutumuna t ə sirini bütövlükd ə hesablamaq v ə qiym ə tl ə ndirm ə k mümkün olmur. Bu formulada
Qiym ə tl ə ndirm ə zamanı material ehtiyatlarının istehsalata buraxılması aşağıdakı qiymə tl ə ndirm ə vasit ə l ə ri il ə h ə yata keçirilir:

- - ə v əzedicisinin olmadığı tə qdird ə materialların hə r bir vahidinin d ə y ə ri il ə
- - Orta maya d ə y ə ri il ə
- - satın almanın birinci vaxtının maya də yr ə il ə (FİFO metodu);
- - satın almanın sonuncu vaxtının maya də y ə ril ə (LİFO metodu).

Mü ə ssis ə öz uçot siyas ə tini seçir v ə bu siyas ə t ə uyğun olaraq hər hansı bir üsulu seçm ə kl ə il ə rzind ə öz inkişaf strategiyasını qurur. Yuxarıda göstə ril ə n qiym ə tl ə ndirm ə üsullarından birincisinin tə tbiqi xüsusi hallarda h ə yata keçirilir. İstifadə sind ə xüsusilik t ə l ə b ed ə n qiym ətli daşlar ehtiyatlarını bu qrup qiym ə tl ə ndirm ə y ə aid ed ə bil ə rik. İkinci üsul qiymə tl ə ndirm ə ölk ə miz üçün daha xarakterikdir. Burada is ə yuxarıda haqqında danışdığımız nomenklatur qiymə tl ə ndirm ə ə sas götürülm ə kl ə orta maya d ə y ə ri göst ə ricisind ə n istifad ə olunur. Ə vv ə lki qiym ə tl ə ndirm ə l ə rd ə n daha müasir olan 3-cü v ə 4-cü qiym ə tl ə ndirm ə formaları inkişaf etmiş xarici ölkə l ə rin firma v ə mü ə ssis ə l ə rinin uçot t ərtibatında ə n çox istifad ə olunan qiym ə tl ə ndirm ə formalarıdır. 3 -cü metod olan FİFo -nun mahiyy ə ti ondan ibar ə tdir ki, istehsalatdan silinm ə ə vv ə lc ə birinci partiya, sonra is ə ikinci partiya olmaqla h əyata keçirilir. Ən sonda isə silinm ə növb əlilik qaydası ilə aparılır. Yə ni m ə daxil olunan partiya el ə özü d ə m ə xaric olunur. LİFO metodu FİFO metodunun ə ksidir. Y ə ni silinm ə ə m əliyyatı ə vv ə lc ə ehtiyatların sonuncu partiyasının alınma qiymə ti il ə silinm ə si, sonra is ə ondan ə vv ə l g ə l ən partiyanın qiymə ti il ə silinm ə si h ə yata keçirilir. Burada is ə dediyimiz kimi, sonuncu partiya m ə daxil olunur, ə n birinci partiya is ə m ə xaric olunur. Yuxarıda qeyd etdiyimiz qiymə tl ə ndirm ə qruplarını də qiqlikl ə n ə z ə rd ə keçir ə k (c ə dv ə l 2.1.)
##### NƏTİCƏ VƏ TƏKLİFLƏR

Ölk ə miz 25 ild ən artıqdır ki, müstəqillik qazanıb. Bu illə r ə rzind ə h ə m ictimai, h ə m siyasi, h ə m m ə d ə ni, h ə m d ə iqtisadi sah ə l ə rd ə xeyli ciddi uğurlarımız olmuşdur. Ulu önd ə r Heyd ər Əliyevin yenidən qurduğu müstə qil, suveren dövl ətin uğurları onun layiqli davamçısı Prezident İlham Əliyevin vasitə si il ə daha da parlmağa, dünyaya sə s salmağa başladı. Hal - hazırda dünyanın bütün ölkə l ə rind ə Az ərbaycanın adı xoş mə nada h ə r bir sah ə d ə hallanır, ölkəmizin uğurları, inkişaf modeli nümunə kimi göst ə rilir. Bütün bu uğurlarla yanaşı, gə nc dövl ə t kimi b ə zi g ə nc sah ə l ə rd ə daha da sür ə tli inkişafa nail olunması üçün dünya tə crüb ə sind ən yararlanmalı və müt ə r ə qqi metod v ə qaydaları öz tə crüb ə mizd ə müqayis əli şə kild ə t ə tbiq etm ə liyik. Bel ə sah ə l ə rd ə n birini ölk ə iqtisadiyyatının dayaq sütunlarını təşkil edə n ev t ə s ərrüfatı subyektlə ri v ə əhalinin sosial rifahının yaxşılaşdırılmasında onların maliyy ə sinin müasir probleml ərinin araşdırılması və bu sah ə d ə olan probleml ə rin aradan qaldırılması təşkil edir. Daha ə vv ə l qeyd etdiyimiz kimi bu sah ə d ə bizd ə beyn ə lxalq normalara v ə humanizm ə uyğun qanunvericilik bazası, zə ngin insan, t ə bii ehtiyat, kapital resursları və el ə c ə d ə ilkin ə h ə miyy ə tli praktiki bilikl ərin olması bizə imkan verir ki, m ə s ə l ə l ə rin t ə hlilin ə geniş şə kild ə baxaq v ə mövcud probleml ə rin öhd ə sind ə n ə n yüks ə k s ə viyy ə d ə g ə lm ə y ə nail olaq. Ölk ə iqtisadiyyatının ə sas h ə r ə k ə tverici qüvv ə si ev t ə s ərrüfatları olduğu üçün onlar makroiqtisadi göstə ricil ə rinin formalaşmasında, öz növbə sind ə makroiqtisadi göst ə ricil ə r is ə ev t ə s ərrüfatlarının sosial rifahının yaxşılaşmasında birbaşa və qarşılıqlı ə lad ə q ə olduğu üçün bu mu problemlə rin h ə llin ə kompleks şə kild ə yanaşma tə l ə b olunur. Bel ə likl ə , mövzu il ə bağlı aşağıdakı tə klifl ə ri ver ə bil ə rik:

- 1) H ər şeydə n ə vv ə l ölk ə s ə viyy ə sind ə daha da ir əli atılmaq üçün başlıca

yol islahatlardan keçir. G ə nc v ə ixtisaslı gə ncl ə r müxt ə lif dövl ət orqanlarında irə li ç ə kilm ə kl ə probleml ə rin h ə llin ə yeni, f ərqli yanaşma tə tbiq etm ək lazımdır.
мероприятие для взрослых «Мчится Новый год» Офлайн	19.00-19.45 ч.	культуры с. Новокангышево, ул. Молодежная, д. 40
6	Лыжные турниры Офлайн	03.01.2021 г. 11.00-13.00 ч.	Территория средней общеобразовательной школы с. Иванаево
7	Турнир «Зимний футбол» среди населения (между дворами) Офлайн	03.01.2021 г. 11.00-13.00 ч.	Стадион детско-юношеской г. Дюртюли спортивной школа
8	Соревнования по зимней рыбалке Офлайн	03.01.2021 г. 11.00-13.00 ч.	Левый берег реки Белой, Котлован г. Дюртюли
4 января (понедельник) День Фестиваля снега и льда 4 ғинуар, 2021 йыл (дүшəмбе) Кар həм боҙ фестивале көнө
1	Конкурс «Лучший снеговик», «Лучший дворовой ледовый городок» Проведение итогов конкурса: «Лучшее новогоднее оформление фасадов административных зданий учреждений, предприятий и организаций»; «Лучшее новогоднее оформление предприятий потребительского рынка»; «Лучшее новогоднее оформление территории сельских поселений»; «Лучшее оформление дворовых новогодних городков » Офлайн	04.01.2021 г. 10.00-12.00 ч.	Новогодний городок районного дома культуры г. Дюртюли
2	Турнир по хоккею среди мужских команд Офлайн	04.01.2021г. 11.00-13.00 ч.	Стадион детско-юношеской г. Дюртюли спортивной школа
3	Зимние забавы: «Лови снежок» Офлайн	04.01.2021 г. 11.00-12.00 ч.	На уличной площадке городского филиала центральной библиотечной системы г. Дюртюли, ул. Первомайская, 16
- 41. Araz MMC-nin s ə yah ə t g ə misi var. G ə mi 1 oktyabr 2002-ci ild ə alınıb. Gə minin komponentl ə rinin d ə y ə ri v ə istifad ə müdd ə tl ə ri aşağıdakı kimidir:

Komponent	ilkin d ə y ə r	amortizasiya əsası
$m
G ə minin göy ə rt ə si	700	32 il düz x ə tt metodu
Kabin	440	20 il düz x ə tt metodu
Müh ə rrik hiss ə si	200	90 000 saat istifad ə ömrü var

30 sentyabr 2014-cü il tarixin ə kimi g ə minin Müh ə rrik hiss ə si 30 000 saat istifad ə olunub.

## T ə l ə b olunur:

30 sentyabr 2014-cü il tarixind ə G ə minin qalıq d ə y ə ri neç ə olacaq? (standartın adı göst ə rilm ə lidir v ə geniş izahatlar verilm ə lidir)

- 42. Qlobal Inc. 30.06.20X3-cü il ə MVHH- nı hazırlamaq üçün 10.07.20X3 -cü il tarixin ə mal- material ehtiyatlarını qiym ə tl ə ndirir. N ə tic ə d ə 10.07.20X3-cü il ə d ə y ə rin ümumi m ə bl əğı 850 000 manat oldu.

30 iyun 20X3-cü il v ə 10 iyul 20X3-cü il tarixl əri arası aşağıdakı ə m əliyyatlar baş vermişdir: Manat

Mal alışı 42 750

Mal satışı (x ə rcin üz ə rin ə 55% m ə nf əə t ə lav ə edilmişdir) 28 000

Qlobal İnc. t ə r ə find ə n t əchizatçıya qaytarılan mallar 2 600

T ə l ə b olunur:

30.06.20X3-cü ild ə hazırlanan hesabatda mal- materialın d ə y ə ri n ə q ə d ə r olmalıdır? (standartın adı göst ə rilm ə lidir v ə geniş izahatlar verilm ə lidir)

- 43. 01 oktyabr 20X3-cü il tarixind ə Araz şirkə ti 8 illik maliyy ə icar ə si il ə avadanlıq götürdü. Avadanlığın n əğd satış qiym ə ti 52 milyon manatdır. Müqavil ə 4 milyon manat depozit, 12 % diskont d ə r ə c ə si v ə h ə r il 30 sentyabr tarixind ə öd ə nil ə c ə k 9 milyon manatlıq illik icar ə öd ənişlə ri t ə l ə b edir.

## T ə l ə b olunur:

30 sentyabr 20X4-cü il tarixind ə hazırlanan maliyy ə v ə ziyy ə ti haqqında hesabatda hansı m ə bl əğ icarə üzr ə cari öhd əlik kimi qeyd olunacaq? (standartın adı göstə rilm ə lidir v ə geniş izahatlar verilmə lidir)

- 44. 31.01.2015-ci il tarixin ə mal- material qalığının mə bl əği 8 00 700 manatdır. Bu mə bl əğə aşağıdakılarda daxildir:
- • ə d ə dpaltoh ə r biri 70manatlad ə y ə rl əndirilmiş v ə normalda100manata satılır. Qüsurlu • ə d ə dpaltoh ə r biri 70manatlad ə y ə rl əndirilmiş v ə normalda100manata satılır. Qüsurlu istehsal olunduqlarına görə normal bazar qiym ə tl ə rinin 50 faizin ə hamısı satıldı. Satışla bağlı x ə rcl ə r satış m ə bl əğinin 5 faizini t əşkil edir.
- • ə d ə d köyn ə k 20 manata d ə y ə rl əndirilmişdir. Bunlarda da həmçinin qüsur tapılmışdır. • ə d ə d köyn ə k 20 manata d ə y ə rl əndirilmişdir. Bunlarda da həmçinin qüsur tapılmışdır. 2015- ci ilin Fevral ayında bu qüsurlar hə r bir köyn ə y ə 6 manat x ə rc ç ə km ə kl ə düz əldilmişdir, satışla bağlı xə rcl ər 500 manatdır. Köynə kl ə rin h ə r biri 24 manata satıldı.

## T ə l ə b olunur:

2 nömr ə li BMUS-a ə sas ə n 31.01.2015-ci ild ə MZHH-da mal-material ehtiyatlarının d ə y ə ri n ə q ə d ə r göst ə rilm ə lidir? (standartın adı göst ə rilm ə lidir v ə geniş izahatlar verilm ə lidir)

- 45. 1 Yanvar 20X0-cu il tarixind ə «Araz» $420 000 öd ə m ə kl ə «Kür»-ün 60,000 ə d ə d nominal d ə y ə ri $1 olan adi s ə hml ə rin ə sahib oldu. H ə min tarixd ə «Kür»-ün Bölüşdürülməmiş m ə nf əə ti
Ev t ə s ərrüfatının real gə lirl ərinin artım (azalma) tempini 1.2 nömrə li düstur vasit ə si il ə mü ə yy ə n etm ə k olar: R = (R - R ) : R * 100% (1.2) 2 1 1 Burada: R - Araşdırılma aparılan dövrdə ev t ə s ərrüfatının real gə lirl ə rind əki artım (azalma) tempi; R - Araşdırılma aparılan dövrün ə vv ə lin ə ev t ə s ərrüfatının real gə lirl ə rind ə ki 1 artım (azalma) də r ə c ə si; R - Araşdırılma aparılan dövrün sonuna ev tə s ərrüfatının real gə lirl ə rind ə ki 2 artım (azalma) də r ə c ə sidir.

##### C ə dv əl 1.1. Əhalinin nominal və real g ə lirl ə ri

Əhalinin nominal və real gəlirləri	2012	2013	2014	2015
Əhalinin nominal gəlirləri, milyon manat	34769,5	37562,0	39360,7	41738,6
Ə halinin s ə r ə ncam ı nda qalan g ə lirl ə ri, milyon manat	31896,8	34191,5	35924,8	37948,3
Orta aylıq əmək haqqı, manat	398,4	425,1	444,5	466,9
Ə halinin s ə r ə ncam ı nda qalan real g ə lirl ə ri, mln man	31549,8	33390,1	35428,8	36488,8
əvvəlki ilə nisbətən faizlə
Əhalinin nominal gəlirləri	113,9	108,0	104,8	105,7
Əhalinin sərəncamında qalan gəlirləri	114,3	107,2	105,1	105,6
Orta aylıq əmək haqqı	109,4	106,7	104,6	105,0
Ə halinin s ə r ə ncam ı nda qalan real g ə lirl ə ri, mln man	113,1	104,7	103,6	101,5
İstehlak qiymətləri indeksi	101,1	102,4	101,4	104,0
Orta ayl ı q real ə m ə k haqq ı	108,2	104,2	103,2	101,0

Yen ə d ə eyni c ə dv ə l ə n ə z ə r salsaq, ev t ə s ərrüfatlarının 2015 -ci ild ə real g ə lirl ərinin artım (azalma) templərini yuxarıdakı düstur vasitə si il ə ə ld ə ed ə bil ə rik. Bel ə ki, 2014-cü ild ə ölk ə mizd ə mövcud olan qiym ə tl ə rl ə ev t ə s ərrüfatlarının sə r əncamında qalan real g ə lirl ə rd ə 105,1%, 2015-ci ild ə is ə 101,5% artım olmuşdur. Belə olan halda
the narratives of the Hebrew Bible (Old Testament) from Genesis through Kings. The stories will be studied within their Ancient Near Eastern contexts ? social, cultural, and religious. We will also examine the special literary features that make biblical prose so distinctive. Finally, we will look at the ways in which certain stories were understood by later generations. Prereq: English 1110; or permission of instructor. Not open to students with credit for 2700, JewshSt 2700, or 2700H. GE lit and diversity global studies course. Cross-listed in JewshSt.

Lecture: 13838 Time: WeFr 12:45PM-2:05PM Room: Mendenhall 185 Instructor: Sam Meier

HEBREW 2700H – Biblical and Post-Biblical Hebrew Literature in Translation (Honors) Description: Reading and analysis of selected chapters from the Hebrew scriptures and post-biblical Hebrew writings representative of major historical, cultural, and literary trends. Creation, expulsion, procreation, murder, natural disaster ? the opening chapters of the Bible tell a tale of universal origins. The narratives that follow relate the story of a chosen individual, then a family, and finally a people. This course introduces the narratives of the Hebrew Bible (Old Testament) from Genesis through Kings. The stories will be studied within their Ancient Near Eastern contexts ? social, cultural, and religious. We will also examine the special literary features that make biblical prose so distinctive. Finally, we will look at the ways in which certain stories were understood by later generations. Prereq: Honors standing, and English 1110; or permission of instructor. Not open to students with credit for 2700, JewshSt 2700, or 2700H. GE lit and diversity global studies course. Cross-listed in JewshSt.

Lecture: 34203 Time: TuTh 9:35AM-10:55AM Room: University Hall 086 Instructor: Daniel Frank

## Spanish and Portuguese: Spanish

SPANISH 4555 – Indigenous, Colonial, & National Literatures and Cultures of Spanish America Description: Introductory critical study of issues and processes in the formation of indigenous, colonial, and national expression through 19th century regional discourses. Prereq: A grade of C- or above in 3450 (450) or 3450H (450H). Not open to students with credit for 555. FL Admis Cond course.

Lecture: 23651 Time: WeFr 2:20PM-3:40PM
Riskin d ə r ə c ə si itkinin başlanması və eyni zamanda z ə r ə rin baş verməsi miqdarına aid t ə hlilin n ə tic ə sidir . Sahibkarın riski qoyulan investisyadan gözl ə nil ə n minimum v ə maksimum g ə lirin miqdarını n subyektiv ehtimalı kimi k ə miyy ə tc ə xarakteriz ə edir. Bu hesablamada minimal v ə maksimal g ə lirl ə r arasında diapazon çox olduqca riskin d ə r ə c ə si d ə bir o q ə d ə r yuxarı olur. Risk aşağıdakı formalarda ola bil ə r: Q ə bul olunan riskl ə r. P lanlaşdırılmış layihə nin gerç ə kl əşmə si zamanı bütün növ g ə lirin itirilm ə si t ə hlük ə si mövcuddur; Kritik riskl ər. Yalnız g ə lirin itirilm ə si t ə hlük ə si yox, eyni zamanda z ə r ə rin sahibkarın və saitl əri hesabına yönl ə ndirilm ə sidir; Faci ə li riskl ər. Əmlakın itirilmə si, k apitalın və sahibkarın iflası t ə hlük ə sidir; T ə s ərrüfat situasiyalarının qeyri mü ə yy ə nliyi informasiyanın m ə hdud olmaması, ehtimallar v ə ə ks t ə sir amill ə ri il ə izah edilir. T ə s ərrüfat situasiyaları haqq da informasiyanın tam olmaması v ə onun d əyişilmə si investoru ə lav ə informasiyanı ə ld ə etm ə k im kanlarını axtarmağa m ə cbur edir. T ə s ərrüfat situasiyasının qeyri mü ə yy ə nliyi çox vaxt ehtimal amili il ə mü ə yy ə n edilir. T ə sadüfi hadis ə l ər, onların müşahidə si anında mü ə yy ə n fasil ə l ə rl ə t ə krar lanır v ə onların sıxlığı aşkar olanların sayını müşahidə l ə rin c ə min ə bölm ə kl ə t ə yin edilir. T ə sadüfi hadis ə l əri qruplaşdırmağa köm ə k ed ə n ehtimal h ə m d ə, onların kə miyy ə t v ə keyfiyy ət xarakteristikasını ir ə li sürür. K ə miyy ə t t ə hlili. Maliyy ə riskl ərinin formalarının, yekun maliyy ə riskl ə rinin son olaraq hesablanmış pul z ə r ə rinin t ə yin olunmasıdır . T ə hlil edil ə n zaman riskin h ə cmini k ə miyy ə tc ə mü ə yy ə n etm ə k üçün h ə r hadis ə nin bütün n ə tic ə l ə rini v ə onların baş vermə si ehtimalını bilmək lazımdır. Risk mümkün olunan itkinin h ə cmi il ə mü ə yy ə n olunur. Bel ə ki, itkil ə rin t ə sadüfi xarakter daşımasını da nə z ə r ə almaq lazımdır. Hadisənin baş vermə ehtimalı obyektiv, subyektiv metodlarla mü ə yy ə n edilir. Obyektiv metodlarda hadis ə nin reallaşmasının yaxınlığının hesablanması yolu il ə istifad ə edilir.
2)x yaşında olan şə xsl ərin sayının göst ə ricisi lx il ə işarə olunur. 0 yaşında olanların yəni, yeni doğulmuşların sayı çox vaxt yüz min n ə f ə r q ə bul olunur. 3)x yaşından (x+1) yaşına keçdikdə öl ə n şə xsl ərin sayının göst ə ricisi dx il ə işarə edilm ə kl ə aşağıdakı düstur vasitə sil ə tap ı l ır: D = l - l +l x x x 4)x yaşlı şəxsin qarşıda olan il ə rzind ə ölm ək ehtimalı n ı n göst ə ricisi qx il ə ifad ə edilir v ə aşağıda göst ə ril ə n düstur formas ı nda olur: q = (lx - lx+1)/lx = dx/lx x 5)x yaşlı şəxsin qarşıda olan h əyatının orta davametmə müdd ə tinin göst ə ricisi ex il ə işarə edilm ə kl ə aşağıdakı düsturla tap ı l ı r: e = 0,5 + (l +1 + l +2 +. . . + l )/l x x x w x

Şə x si sığortada tarif də r ə c ə l ə ri hesablanmasında istifad ə olunan ölüm c ə dv ə linin strukturunu bu formadad ı r:

####### c ə dv ə l 3.2

L 𝑥	X	D 𝑥	q 𝑥
100 000 95 975 93 538 91 820 90 129 87 980 798790 898	0 1 20 30 40 45 50 100	4021 589 139 208 322 306 507 312	0, 03018 0, 00588 0, 0242 0, 00241 0, 01287 0, 00471 0, 00705 0, 19976

M ə nb ə : http:\\www.fins.az

Ölüm c ə dv ə lind ə qeyd edil ə n r ə q ə ml ə ri Dövl ə t Statistika Komit ə sinin 'Əhalinı n orta ömür müdd əti haqqında məlumatlar'ı əsasında və ümumrеspublika siyahıya alınması n ı n statistik gostiricil ə rin ə ə sas ə n mü ə yy ə n olunur. C ə dv ə ld ə qeyd edil ə n lх - h ə r 100 000 n ə f ər hеsabı ilə mü ə yy ən yaş h ə ddind ə yaşayanların say hesab ıdır; dх - х yaşdan х+1 yaşa kеçə n zaman
çıxış edə bilm ə z. Bel ə ki, iqtisadiyyatın sə m ə r ə liliyi üçün h ə m d ə etibarlı və stabil satış kanallarının, real satış bazarlarının, loyal ticarə t ə laq ə l ərinin mövcud olması iqtisadi sistemin dinamik inkişafının təminatçısı rolunda çıxış edə bil ə r. Bu nöqteyi-n ə z ə rd ə n yanaşanda ölkə iqtisadiyyatının xammal ixracatı üzə rind ə t əşkil olunması hə min struktur pozğunluğunun ə sas s ə b ə bi deyildir. Ancaq qeyd etm ə k yerin ə düşə r ki, bu v ə dig ə r amill ə r d ə öz növb ə sind ə sözü ged ə n problemin daha da d ə rinl əşmə sin ə öz töhf ə l ərini vermişdir. Ölkə mizd ə mövcud dig ə r iqtisadi probleml ə rin s ə b ə bl ə rin ə g ə linc ə is ə , bunlar, h ər şeydə n ə vv ə l, milli iqtisadiyyatda indiy ə d ək sağlam rə qab ə t mühitinin formalaşdırılması, institusional -struktur v ə effektiv sistemlilik, emal s ə nay ə si, xidm ə t sah ə l ə ri, k ə nd t ə s ərrüfatı, qeyri - xammal ixrac potensialı və s. kimi iqtisadiyyat sah ə l ərinin inkişafı ilə bağlı mövcud olan çatışmazlıq və nöqsanlardır. İndiki şə raitd ə Az ə rbaycanda ölk ə iqtisadiyyatının cari və ziyy ə ti makroiqtisadi s ə viyy ə d ə sistemli böhran ə leyhin ə t ə dbirl ə rin h ə yata keçirilm ə sini t ə l ə b el ə yir. Şübhə siz, ölk ə iqtisadiyyatının sabit və artan templ ə inkişafı üçün hə yata keçiril ə c ə k t ə dbirl ər paketinin işlənilib hazırlanması və t ə biqi kifay ə t q ə d ər geniş və ə hat ə li yanaşma, vaxt və maliyy ə rüsursları tə l ə b ed ə n bir proses olsa da, bununla bel ə , h ə min antiböhran proqramının əsas sütunlarını müə yy ə nl əşdirib nə z ə ri v ə praktiki f ə aliyy ə t ə başlamaq vacibdir ki, ölkə iqtisadiyyatının və onun timsalında ev tə s ərrüfatlarının v ə ziyy ə tl əri daha da ağırlaşmasın. 'Böyük neft pulları'nın ölkə miz ə axın etdiyi vaxtlarda milli valyutamız da m ə z ə nn ə sin ə gör ə heç d ə dünyanın ə n çox istifad ə olunan, güclü iqtisadiyyata sahib ölk ə l ərin valyutalarından geri qalmırdı. Sözü gedə n dövrd ə ölk ə y ə axan h ə min v ə saitl ə r hesabına iri şə h ə rl ə rd ə tikinti- quruculuq işlərinin başlanılması, elə c ə d ə büdc ə d ə n maliyy ə l əşə n t əşkilatlar hesabına süni məşğulluq yaradılması kimi hökümə tin h ə yata keçirdiyi t ə dbirl ə r say ə sind ə sosial müdafi ə nin t əşkili bir mövzu olaraq öz aktuallğına gör ə arxa planlara keçmişdi.Baxmayaraq ki, ümumi götürə nd ə o dövr üçün ölk ə d ə sosial v ə ziyy ə tin göst ə ricil ə ri heç d ə q ə n ə tb əxş sayılmırdı.
t ə crüb ə v ə bacarıqların, texnoloji yeniliklərin iqtisadi inkişafı tə min etm ə si xüsusi n ə z ə r ə alınırdı. Xarici investisiyalar milli resursların daha sə m ə r ə li istifad ə si vasit ə sil ə bu investisiyanı qə bul ed ə n dövl ətin iqtisadi artımına yardım göstə rir. Bu istiqam ə td ə iki effektiv kanal mövcuddur [30, s.17-21]: - xarici şirkə tl ərin milli bazarlara daxil olması az gə lirli v ə çox g əlirli şirkə tl ə r arasında daxili resursların yenidən bölüşdürülmə sin ə g ətirib çıxarır, az gə lirli milli şirkə tl ə rin yerini d əyişdirmə y ə v ə ya başqa yerə köçürm ə y ə g ətirib çıxarır, ə m ə k m əhsuldarlığı və adambaşına ÜDM sə viyy ənin artımına sə b ə b olur. Xarici investorlar, investisiya axını nə tic ə sind ə yüks ə k g ə lir qazanan yerli rezidentl ə rd ə n f ə rqli olaraq, yüks ə k s ə viyy ə d ə ə m ə k m əhsuldarlığı artımından iqtisadi üstünlük ə ld ə etmirl ə r. Xarici filial v ə tör ə m ə mü ə ssis ə l ərinin yaradılması ə m ə k m əhsuldarlığının sə viyy əsinin artımına kömə k edir. Bu tendensiya üçün iki ə sas s ə b əb vardır. 1. Xarici şirkə tl ə r ə m ə yin vahidin ə düşən kapital qoyuluşlarının daha yüksə k s ə viyy ə sin ə malikdirl ə r ki, bu da ə m ə k m əhsuldarlığının artmasına birbaşa tə sir göst ə rir. 2. Bir qayda olaraq, xarici şirkə tl ər daha böyük strukturlardır (milli firmalarla müqayis ə d ə ) v ə 'miqyasın effektivliyinə' görə ə m ə k m əhsuldarlığının artmasına köm ə k edir. Bununla yanaşı, xarici şirkə tl ə rd ə daha yüks ə k orta ə m ək haqqı mövcud olur, h əmçinin xarici investisiya axını ilə ə laq ə dar orta m əhsuldarlığın artımının bir hiss əsi yerli istehsal faktorları vasitə sil ə reallaşmış olur. Xarici investisiyaların sə m ə r ə liliyi il ə bağlı ikinci kanal xarici şirkə tl ərin hesabına yerli bazarlarda artan r ə qab ə tl ə bağlıdır. Bu fə aliyy ət milli şirkə tl ə ri daha m əhsuldar işlə m ə y ə t əşviq edir. Eyni şə kild ə, xarici firmaların fə aliyy ə tl ə ri yeni v ə qabaqcıl texnologiyaların daha sürə tli ötürülm ə sin ə v ə yerli firmalara vertikal olaraq inteqrasiya olunmuş ə laq ə l ər qurmağa və t ə kmill əşdirilmiş idarə etm ə t ə crüb ə l ə rin ə köm ə k edir. Müasir istehsal 19-cu ə srl ə müqayis ə d ə mür ə kk ə b struktura malik