Səhiyyə sistemində fəaliyyət göstərən 4310 idarə və müəssisənin 414 - də (10,4%) əhaliyə qismən pullu tibbi xidmət göstərilir. Son 5 ildə 50 - yə qədərtibb müəssisəsi və şöbəsinin büdcədən maliyyələşdirilməsi tamamilə dayandırılmış və onlar özünümaliyyələşdirməyə keçmiş və dövlət büdcəsinə bir neçə mld manat (15 mld) qənaət edilmişdir. Bu müəssisələrə Res - publika Diaqnostika Mərkəzi, Nüvə - Maqnit Rezonans Mərkə - zi, Respubiika Uşaq Uroioji Xəstəxanası, Diabetoİogiya Mər - kəzi və s. misal göstərilə bilər. Yaşlı əhaliyə xidmət göstərən 50 - dən çox stomatoloji po - liklinikanın 39 - u tam təsərrüfat hesabına keçirilmişdir. Uşaq stomatoloji poliklinikalarının büdcədən maliyyələşdiriiməsi saxlanılmış, mərkəzi xəstəxanaların, poliklinikaların nəzdində imtiyazlı və güzəştli əhali qruplarına xidmət göstərmək üçün stomatoloji kabinələr təşkil oiunmuşdur. Bakı şəhərində və zonaiar üzrə 14 rayonda yaradılmış sürücülərin tibbi müayinə komissiyası, bütün rayonlarda obli- qat qrup əhalinin tibbi müayinəsi komissiyası və 50 - dək dezin - feksiya şöbələrinin tam təsərrüfat hesabına keçirilməsi həyata keçirilmişdir. Bütün tam təsərrüfat hesablı tibb müəssisəiərində dövlət qanunlarına və Səhiyyə Nazirliyinin kollegiya qərarlarına, na - zirin göstərişinə uyğun oiaraq əhalinin müəyyən təbəqəsinə (siyahı üzrə 14 qrup) imtiyaziı və güzəştli qaydada ixtisaslaş - dırılmış tibb xidməti göstərilir. Özəl səhiyyə 1993- cü ilin sonlarından etibarən islahatlar çərçivəsində bazar iqtisadiyyatının tərkib hissəsi kimi, özəl səhiyyənin ya - radılması ilə əlaqədar tədqiqatlar aparıimağa başiandı. Özəl tibbi xidmət bazarının subyektləri arasında münasi - bətləri tənzimləmək məqsədilə 1999 - cu ildə «Özəl tibb fəa - liyyəti haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu» qəbul edildi. Bu qanunla özəl sahədə fəaliyyət göstərən hüquqi və fiziki şəxslərin fəaliyyətinə geniş imkanlar yarandı. Mövcud qanunvericilik bazası təkmilləşdirilməyə başladı. Respublika prezidenti tərəfindən özəl tibbi fəaliyyətlə əlaqədar xüsusi razılıqlar, lisenziyalar verilmişdir: «Bəzi sahibkarlıq fəaliyyəti növlərinə xüsusi razılıq - lisenziya» 1997- ci il 543 saylı, «Xüsusi lisenziya tələb olunan fəaliyyət növlərinin siyahısının təsdiq edilməsi» 637 saylı fər - man, Respublika Nazirlər Kabinetinin «Tibb və qeyri - ənənəvi tibb fəaliyyətinə xüsusi lisenziy a verilməsi qaydalarının təsdiq edilməsi» 1998 - ci il 181 saylı qərarı əsasında həyata keçiril - məyə başlamışdır. 2001- ci ildə «Özəl tibbi praktika ilə məşğul olmaq üçün zəruri olan tibbi iş stajının müəyyən edilməsi və müvafiq serti - fikat alınması qaydasının təsdiq edilməsi haqda» Nazirlər Ka - binetinin 177 saylı, «Əcnəbilərin və Azərbaycan Respublika - sında daimi yaşayan, vətəndaşlığı olmayan şəxslərin özəl tibbi fəaliyyət ilə məşğul olması üçün şərtlərin təsdiq edilməsi haq - qında» 176 saylı qərarı qəbul edilmişdir. Son illərdə 290 hüquqi və fiziki şəxsə özəl tibbi xidmət göstərmək məqsədi ilə lisenziya verilmişdir. Ölkəmizdə bir çox xarici ölkələrin investisiyası əsasında nümunəvi özəl tibb müəssisələri yaradılmışdır. Bu sahəyə qoyulan sərmayənin həcmi 50 mln ABŞ dollarına yaxındır. Özəl təbabətin tətbiq edilməsi nəticəsində təqribən 10000 nəfər, o cümlədən 2500 həkim və 4000 orta tibb işçisi işlə təmin edilmiş, tibbi xidmətin qiyməti, demək olar ki, iki də - fə azalmışdır. Son illərdə özəl sektordan dövlət büdcəsinə təqribən 7 mld manat vəsait daxil olmuşdur. SƏHİYYƏ SİSTEMİNDƏ MARKETİNQ VƏ MENECMENT FƏALİYYƏTİ Marketinq ingiliscə «Market» - bazar sözündən götürül - müşdür. ABŞ - nın Şimal - Qərb Universitetinin marketinq üzrə pro - fessoru Filip Kotler deyir: «Marketinq - mübadilə vasitəsilə ehtiyacların və tələbatın ödənilməsinə doğru yönəldilən insan fəaliyyəti növlərindəndir». Bu tərifin şərhi - ehtiyac, tələb, mal, mübadilə, alver, bazar anlayışları ilə bağlıdır. Marketinqdə iki aspekt dəqiq fərqləndirilməlidir: 1. Konseptual aspekt. 2. Funksional aspekt.