ahmedheakl/docatlas_instruct huggingface dataset:
h ə min qaim ə nin arxa t ə r ə find ə artıq sə n n ə üçün baş vermə sinin t əyin olunmuş s ə b ə bl ə ri dair ə sind ə dir, sex r ə isinin v ə yaxud da sah ə ustasının bu izahatı mütlə q şə kild ə olmalıdır. Anbarlardan sexl ə r ə buraxılan ehtiyat materialları və yaxud xammal birbaşa istehsalla daxil olmur. Onları ilk öncə öz sexl ə rind ən öz saxlama kameralarında və anbarlarında saxlanılır. Belə keçidin h ə yata keçirilm əsi zamanı ehtiyat materialları istehsalat prosesin ə silinmir. Yalnız 201 material ehtiyatları hesabının ümumi t ə rkibind ə öz yerini d əyişir. Ümumiyyə tl ə , h ər hansı materialların və xammalın istehlakı, o zaman baş verir ki, ondan hər hansı bir mə hsulu istehsal olunsun. Odur ki, h ər hansı bir məhsulun istehsalı zamanı sə m ə r ə lilik göst ə ricil ə rind ə n tam v ə düzgün şə kild ə istifad ə olunması məhsul istehsalının bütün m ə rh ə l ə l ə rind ə x ə rcl ərin azaldılmasından və g ə l ə n m ə nf əətin artmasına yol açacaqdır. Bunun üçün isə h ə r bir m əhsulun istehsalından ayrılmış norma və standartlar mövcuddur.
Обґрунтування технічних та якісних характеристик предмета закупівлі, розміру бюджетного призначення, очікуваної вартості предмета закупівлі.
1	Назва предмета закупівлі	Виготовлення ПКД на нове будівництво зовнішньої водопровідної мережі Д – 110 мм по вул. Г.Кондратьєва, 158/4 з кільцюванням у діючі водопровідні мережі Д – 100 мм та Д – 150 мм в м. Суми
2	Обґрунтування технічних та якісних характеристик предмета закупівлі	Технічні та якісні характеристики предмета закупівлі: Нове будівництво зовнішньої водопровідної мережі Д – 110 мм по вул. Г.Кондратьєва, 158/4 з кільцюванням у діючі водопровідні мережі Д – 100 мм та Д – 150 мм в м. Суми визначені на підставі розробленої та затвердженої проєктно-кошторисної документації, яка складалась відповідно до ДСТУ Б.Д.1.1-1:2013. Робочий проєкт пройшов експертизу та отримав позитивний експертний звіт від 10.06.2021р. №19- 0197/03-21. Якість виконання робіт повинна відповідати вимогам законодавства України та інших діючих в Україні нормативно-правових актів щодо якості аналогічних або подібних робіт та послуг. Об`єкт відноситься до класу наслідків – СС1.
3	Обґрунтування очікуваної вартості предмета закупівлі	Розрахунок очікуваної вартості предмета закупівлі здійснено на підставі кошторисної документації, яка складена відповідно до ДСТУ Б Д.1.1-1:2013 «Правила визначення вартості будівництва».
4	Обґрунтування розміру бюджетного призначення	Розмір бюджетного призначення на 2021 р. cкладає 85 000,00 грн. відповідно до рішення сесії Сумської міської ради від 24.02.2021р. №459-МР «Про бюджет Сумської міської територіальної громади на 2021 рік» та розрахунку до кошторису по КПКВК №1217310 .
Materialların tə darükü üzr ə x ə rcl ər onların keyfiyyə tind ə n, qrupdaxili strukturundan, materiallar bazarlarında mövcud və ziyy ə t, inflyasiya il ə ə laq ə dar onların qiymə tl ə rinin, n ə qliyyat-t ə darük x ə rcl ərinin artmasından asılıdır. Material ehtiyatlarından istifadə nin s ə m ə r ə liliyi göst ə ricil ə rind ə n biri material x ə rcl ərinin bir manatına düşə n m ə nf əə tdir. Onun yüks ə lm ə si mü ə ssis ə nin müsb ət işini sə ciyy ə l ə ndirir. T ə hlil prosesind ə h ə min göst əricinin dinamikasını, onun s ə viyy ə si üzr ə planın yerinə yetirilm ə sini öyr ə nm ə k, t ə s ərrüfatlararası müqayis ə l ə r aparmaq v ə m ə nf əə tin h ə cminin d əyişilmə si s ə b ə bl ə rini mü ə yy ə n elm ək lazımdır. T ə hlilin dig ə r istiqam ə ti material ehtiyatlarından istifadə nin m ə hsul istehsalının hə cmin ə t ə sirinin mü ə yy ə n edilm ə sidir. Bu zaman asılılıq modeli aşağıdakı kimi olur. MH=MXxMV; ∆ MH = ∆MXx MV (mx) pl = ∆ MH MX x ∆M V (mv) a Hesablamanı yalnız nə z ə rd ə n keçirilmiş mütlə q f ə rq üsulunun deyil, h ə m d ə z əncirvarı yerd əyişmə , indeks, nisbi f ərq üsullarının köm ə yil ə d ə yerin ə yetirm ə k olar.

- 3.5. Mü ə ssis ənin material ehtiyatlarından istifadə sinin s ə m ə r ə liliyinin yüks ə ldilm əsi yolları

Mü ə ssis ə nin f ə aliyy ə tinin son n ə tic ə l əri ehtiyatların optimallığından asılıdır. Ehtiyatların və x ə rcl ə rin idar ə edilm ə sinin s ə m ə r ə liliyi m ə s ə l ə l ə rini aşağıdakılar ə hat ə edir:

- - - material d ə y ə rl əri ehtiyatlarının ümumi miqdarının və - - material d ə y ə rl əri ehtiyatlarının ümumi miqdarının və strukturunun optimallaşdırılması;
- - xidm ə t edilm ə si üzr ə x ə rcl ə rin minimuma endirilm əsi;onların - xidm ə t edilm ə si üzr ə x ə rcl ə rin minimuma endirilm əsi;onların h ə r ə k ə tin ə s ə m ə r ə li n ə zar ə tin t ə min edilm ə si.
### I FƏSİL. Ev tə s ərrüfatı maliyyə sinin n ə z ə ri-metodoloji əsasları

##### §1.1 Ev t ə s ərrüfatı maliyyəsinin formalaşması və f ə aliyy ə t mexanizmi il ə bağlı müxtə lif konseptual yanaşmalar.

Ev t ə s ərrüfatları bütün daha iri iqtisadi vahidlə rd ə ümumilikd ə iqtisadiyyatın aparıcı qüvvə si hesab olunur. Biz ə artıq mə lumdur ki, bir regional iqtisadi vahidd ə ev t ə s ərrüfatlarının maliyyə l əşmə s ə viyy ə si n ə q ə d ə r yüks ə k olarsa, h ə min ev t ə s ərrüfatlarının daxil olduğu iri iqtisadi vahid də daha güclü iqtisadiyyata sahib olar. El ə c ə d ə , daha güclü iqtisadiyyata sahib iri iqtisadi vahidl ə r t ə rkibind ə ki ev t ə s ərrüfatlarına stimullar verə r ə r ək onları iqtisadi aktiv və ziyy ə td ə saxlamağa çalışır ki, m ə hsuldar qüvv ə l ər inkişaf etsin, iqtisadi dinamiklik fasilə siz olsun. Çünki n ə q ə d ə r t ə s ə vvür etm ə k ç ə tin olsa da, Milli G ə lir, Ümumi Daxili M ə hsul (ÜDM), m əşğulluq, inflyasiya, yığım, investisiya və s. kimi ölk ə ə h ə miyy ə tli iqtisadi göst ə ricil ər birbaşa və dolayısı ilə ev t ə s ərrüfatlarının ə sas ən öz aralarında, daha sonra isə öz ə l fiziki v ə hüquqi şə xsl ə r v ə dövl ə tl ə münasib ə tl ə rinin n ə ic əsi olaraq formalaşır. Göründüyü kimi ev t ə s ərrüfatının maliyyə si kifay ə t q ə d ə r mür ə kk ə b v ə geniş m ə zmunlu bir sah ə dir. Bu sah ə nin d ə rind ə n t ə dqiq edilm ə si n ə inki ev t ə s ərrüfatlarının, el ə c ə d ə dig ə r sah ə l ə rin probleml ə rinin öyr ə nilm ə si üçün mühüm açar rolunu oynaya bil ə r. M ə hz bu s ə b ə bd ə ndir ki, ev t ə s ərrüfatlarının maliyyə si n ə inki iqtisadi n ə z ə riyy ə nin, h ə m d ə dig ə r konkret riyazi v ə tarixi iqtisadi sah ə l ə rin öyr ə ndiyi obyekt v ə predmet kimi çıxış edir. Bu elmlə rin ev t ə s ərrüfatının maliyyə si bar ə d ə t əhqiqatları il ə tanış olarkə n m ə lum olur ki, tarix ə n heç vaxt obyekt ə birm ənalı yanaşma olmamışdır. Belə ki, h ə r bir iqtisadi m ə kt ə b ev t ə s ərrüfatının maliyyə sin ə maliyy ə nin bir qolu kimi öz m ə kt əbinin iqtisadi baxışlarına uyğun olaraq tərif vermiş və özl ə rin ə xas şə kild ə mövqe bildirmişdir. Siyasi iqtisad elmi t əşə kkül tapan dövrd ə v ə bu dövr ə d ə k iqitsadi m ə k ə tbl ə rin ə d ə biyyatlarda daha çox s ə rv ə t bar ə d ə fikirl ə rin ə rast g ə lm ə k mümkün olurdu. M əşhur iqtisadi görüşlə ri il ə tanınan Platon, Ksenefont, Aristotel və onların timsalında digə r
böyük hiss əsi kommersiya bankına, elə c ə d ə ixtisaslaşmış faktorinq şirkə tl ə rin ə ötürülür. Bu da kredit riskl ə rinin aşağı maliyy ə n ə tic ə l ə rini olduqca neytrallaşdırmağa imkan verir. 2. Zaminlik müqavil əsinin bağlanması formasında riskl ə rin ötürülm ə si. Müqavil ə d ə qeyd edildiyi kimi zamin duran şə xs, üçüncü şə xsl ərin kreditoru qarşısında öhd ə likl ə rini qism ə n v ə ya tam formada yerin ə yetirm ə sin ə cavabdehlik daşıyır. Borclu t ə r ə find ə n z ə man ə tl ə t ə min edilmiş öhd ə likl ə rin yerin ə yetirilm ə m ə si, eyni zamanda layiqinc ə yerin ə yetirilm ə m əsi anında borclu v ə zamin kreditor qarşısında ümumi m ə suliyy ət daşıyırlar. Mü ə ssis ə z ə man ə tl ə borc kapitalını c ə lb edilm ə si üçün istifad ə edir. B u zaman zamin qarşısında zə man ə t müqavil ə sinin müt ə q yerin ə yetirilm ə sin ə gör ə m ə suliyy ət daşıyır. Kreditor firma kreditin geri qaytarılmaması riskini, bununla bağlı bütün itkil ə ri zamin ə ötürür. 3. Riskl ə rin xammal, eyni zamanda material t əchizatçılarına ötürülmə si. Bu halda ötürülm ə predmeti formasında h ər şeydə n ə vv ə l, əmlakın gönd ə rilm ə si prosesind ə , yükl ə m ə v ə boşaltma işlə rinin aparılması zamanı onun mü ə yy ə n qisminin, hamısının xarab olması, itirilm ə si üzr ə riskl ər çıxış edir. Lakin qiym ət azalması , m əhsulların bazar qiym ə tl ərinin aşağı düşmə sil ə ə laq ə dar itkil ə ri, yükl ərin çatdırılmasındakı gecikmə l ə rl ə ba ğlı olsa da firma t ə r ə find ə n tam formada geri öd ə nilir. 4. Birja müqavil ə l ə rinin bağlanması yolu ilə riskl ə rin ötürülm ə si. Riskl ə rin ötürülm ə sinin bu metodu hecerl əşdirmə vasit ə sil ə h ə yata keçirilir v ə sonra riskl ə rin neytrallaşdırılmasının müstə qil metodu kimi yoxlamadan keçiril ə c ə kdir. Sığorta şirkə tl ə rinin seçilm ə sinin ön ə mli meyarları kimi heçd ə h ə r zaman 'iri sığorta təşkilatı' statusu onun etibarlı olması m ənasına gəlmir. Ə g ə r mü ə ssis ə böyük dövriyy ə y ə v ə potensiala malikdirs ə , o zaman o aşağı büdcə y ə malik sığorta şirkə ti il ə müqayis ə d ə maliyy ə istiqam ə tind ə n daha da dayanıqlıdır. Mü ə ssis ə nin sığorta şirkə ti il ə qarşılıqlı şə kild ə münasib ə ti ilk növb ə d ə sığorta müqavil ə sin ə əsaslanır. Sığorta şirkə tinin seçilm ə sinin kriteryaları aşağıdakı kimidir:
###### Commentaires particuliers des personnes ayant répondu au questionnaire :

- - Mumbai notre école va faire face à de nombreux problèmes financiers si à la rentrée l’effectif - Mumbai notre école va faire face à de nombreux problèmes financiers si à la rentrée l’effectif baisse, vu l’énormité du montant du loyer.
- - pour votre initiative ! - pour votre initiative !
- - juger les difficultés des familles, sur quelle base commune ? - juger les difficultés des familles, sur quelle base commune ?
- - Vanuatu vit du tourisme. L'impact se fait déjà sentir après 2 semaines de fermeture des - Vanuatu vit du tourisme. L'impact se fait déjà sentir après 2 semaines de fermeture des frontières et la mise en place de l'état d'urgence. La vie est au ralenti même en l'absence d'un confinement strict. Cette semaine la CCB2 devrait se tenir et sera l'occasion d'aborder les questions liées aux difficultés financières des parents et des risques budgétaires du lycée français.
- - boursiers à 100%, les familles n'ont pas d'ordinateur . Les parents ne suivent pas leurs - boursiers à 100%, les familles n'ont pas d'ordinateur . Les parents ne suivent pas leurs enfants, car ils ne parlent pas français. Les élèves sont souvent aidés par les professeurs.
- - nécessite de revoir le calendrier des CC bourses et considérer des bourses exceptionnelles 2/ - nécessite de revoir le calendrier des CC bourses et considérer des bourses exceptionnelles 2/ les prestations facturées non exécutées (i.e. cantine + activité extra-scolaires) non remboursées mais faisant l'objet d'un crédit note pour l'an prochain
- - faut face à la situation positivement - faut face à la situation positivement
- - problème avant tout reste le budget de l'école, - problème avant tout reste le budget de l'école,
- - faut réouvrir la campagne de bourse - faut réouvrir la campagne de bourse

+++++++++
- amill ə r son n ə tic ə d ə öz ifad ə sini mü ə ssis ə nin t ə s ə rrüfat f ə aliyy ə tinin son maliyy ə n ə tic əsi sayılan mə nf əə t göst ə ricisind ə , m əhsul (iş və xidm ə tl ər) satışından ə ld ə olunan g ə lirl ə rin mütl ə q m ə bl əğində tapır. Məhz bu baxımdan iqtisadi ə d ə biyyatlarda xüsusi qeyd edilir ki, materialtutumu göst ə ricisinin t ə hlili metodikasının sə m ə r ə liyi onun s ə viyy ə sin ə t ə sir göst ə r ə n amill ə rin mü ə yy ə n ə lam ə tl ə r üzr ə t ə snifl əşdirilmə sind ən xeyli asılıdır. Mə hz buna müvafiq olaraq t ə hlil prosesind ə materialtutumunun s ə viyy ə sin ə t ə sir göst ə r ə n amill əri 'obyektiv v ə subyektiv', 'intensiv və ekstensiv', 'müə ssis ə nin f ə aliyy ə tind ən asılı olan və asılı olmayan', 'daxili və xarici' və s. kimi faktorlar blokuna bölünm ə si istifad ə edilm əmiş daxili ehtiyat mə nb ə l ərinin aşkara çıxarılması üçün mühüm ə h ə miyy ə t k ə sb edir. Sadalanan amill ə r iç ə risind ə intensiv faktorlar, xüsusil ə d ə elmi - texniki t ə r ə qqi ön ə mli yer tutur. Ona gör ə d ə , t ə dqiqat prosesind ə materialtutumu göst ə ricisi il ə elmi-texniki t ə r əqqi arasındakı funksional ə laq ə nin xarakterinin öyr ə nilm ə si iqtisadi t əhlilin metodikasının tə kmill əşdirilmə si nöqteyi - n ə z ə rind ə n xüsusi rol oynaya bil ə r. Göründüyü kimi, müasir bazar münasib ə tl əri şə raitind ə materialtutumunun (materialveriminin) s ə viyy ə sin ə müxt ə lif xarakter ə malik olan çoxlu sayda amill ə r t ə sir göst ə rir. Amill ərin sayı çox olduğundan iqtisadi tə hlil prosesind ə onların tə sirini hesablamaq praktiki c ə h ə td ə n mümkün deyildir. Ona gör ə d ə t əhlil zamanı materialtutumunun sə viyy ə sin ə t ə sir göst ə r ə n faktorlar 'daxili və xarici' amillə r blokuna bölünm ə kl ə araşdırılmalı və qiym ə tl ə ndirilm ə lidir. Amill ə rin bu qayda üzr ə t əsnifatı müə ssis ə nin f ə aliyy ə tind ə n asılı olan (material mə sr ə fl ə rinin s ərfi normalarının dəyişmə si) v ə asılı olmayan (qiym ət amili) faktorların tə sirini mü ə yy ə n etm ə y ə imkan verir.
- 3. Dissertasiya işində qeyd olunanlardan bel ə bir n ə tic ə y ə g ə lm ə k olar ki, materialtutumu bazar münasib ə tl əri şə raitind ə material resursla rından istifadə nin s ə m ə r ə liyini xarakteriz ə ed ə n ə n mühüm keyfiyy ə t göst ə ricil ə rind ə n biridir. Materialtutumunun iki göst ə ricisind ə n istifad ə olunur:

a) Ə mt əə lik m ə h sulun bir manatına düşə n material m ə sr ə fl ə ri (amortizasiyasız);
maliyy ə texnologiyalarının yaradılması və dig ə r ə lam ə tl ə r ə t ə sir s ə viyy ə si, yalnız hansısa t əşkilatın fə aliyy ə tinin n ə tic ə l ə rin ə deyil, ümumi şə kild ə bazarın iqtisadi və ziyy ə tin ə , konyukturasına tə sir edir. X arici mühitin sahibkarlıq fə aliyy ə tin ə münasib ə tind ə maliyy ə riskl ə ri qeyri- mü ə yy ə nliyin ə gör ə obyektivlik daşıyır. Xarici amill ə r ə obyektiv, sosial, iqtisadi v ə siyasi şə raitl ə r aiddir. H ansı ki , h ə r bir t əşkilat özünün f ə aliyy ə tini h ə yata keçirir, ümumi dinamikaya uyğunlaşmağa çalışır . Xarici amill ə rin qeyri-mü ə yy ə nliyi mü ə yy ə n edilir ki, o kontragent, d əyişə n v ə şə xsl ə rd ən asılıdır. Hansının ki, davranışını ə vv ə lc ə d ə n düzgün şə kild ə dem ə k mümkün deyil. Bel ə likl ə , maliyy ə riskl ə rinin obyektivliyi sonda mü ə ssis ə nin f ə aliyy ə tind ə n birbaşa asılı olmayan metodlar il ə bağlıdır . Başqa prizmadan yanaşdıqda isə maliyy ə riskl ə rinin insan f ə aliyy ə tind ən asılı olan t ə r ə fl ə r vardır. Doğurdan da, sahibkar özü mövcud riskli v ə ziyy ə ti qiym ə tl ə ndirir, bir neç ə alter nativ arasından öz seçimini edir və mümkün x ə rcl ə ri mü ə yy ə nl əşdirir. Ə lav ə olaraq riski q ə bul etm ə , h ər bir sahibkarın mə ntiqind ə n, psixoloji xüsusiyy ə tl ə rind ə n, xarakterind ə n, bilik s ə viyy ə sind ə n, öz f ə aliyy ə t sah ə sind ə ki t ə crüb ə l ə rind ə n d ə asılıdır. Maliyy ə riskl ə ri h ə m mövcud f ə aliyy ə t sah ə si üzr ə resursların istifadə si zamanı v ə saitl ə rin itirilm ə si v ə ya gözl ə nil ə n m ə nf əə tin olmaması t ə hlük ə sidir, h ə m d ə riskl ə ə laq ə li olan mövcud ə ld ə olunan ə lav ə m ə nf əə tdir. Bazar münasib ə tl əri şə raitind ə mü ə ssis ə v ə t əşkilatlar risk etmə d ə n m ə nf əə t ə ld ə ed ə bilmir. Risk ə getm ək, onları idarə etm ə k, risk hadis əsinin yaxınlaşmasını az da olsa proqnozlaşdırmaq, risk də r ə c əsini aşağı salmağa şə rait yaradan t ə dbirl ə r görm ə k dem ə k olarki imkansızdır. Risk anlayışı müə ssis ə nin, biznes f ə aliyy ə tinin t ə rkib hiss ə sidir des ə k heç d ə yanılmarıq. Biznes fə aliyy ə tind ə qeyri-mü ə yy ə nliyin d ə r ə c ə si olduqca böyükdür ki, bu riskl ə rin köm ə yi il ə pul ifad ə sin ə t ə sir olunur. Mü ə ssis ə r ə hb ə ri q ə rar q ə bul ed ə rk ə n çox zaman biznes layih ə l ə rinin gerç ə kl əşmə sin ə s ə rf olunan x ə rcl ə r v ə gözl ə nil ə n m ə nf əə tin m ə bl əği barə d ə tam dolğun də qiq informasiyalara malik olmur. Bu s ə b ə bd ə n d ə sahibkar
XIAOHUAN ZHAO pp. 189–207 [Abstract] Antinomy of One and Many in Bhartrhari’s Vākyapadīya EVGENIYA A. DESNITSKAYA pp. 209–221 [Abstract]

Book Reviews Nikolaj Serikoff. Arabic Medical Manuscripts of the Wellcome Library. A Descriptive Catalogue of the Haddad Collection (WMS Arabic 401–487) Reviewed by SERGEJ A. FRANTSUZOV pp. 223–227 [PDF] Russel Kirkland. Taoism: The Enduring Tradition Reviewed by JULIUS VAITKEVIČIUS pp. 227–231 [PDF] Geoffrey Samuel. Tantric Revisionings. New Understanding of Tibetan Buddhism and Indian Religion Reviewed by VLADIMIR KOROBOV pp. 231–233 [PDF] Valdas Jaskūnas. Vizualiosios tapatybės: Indijos meno recepcija Vakaruose Reviewed by DAIVA TAMOŠAITYTĖ pp. 233–236 [PDF] Tapati Guha-Thakurta. Monuments, Objects, Histories: Institutions of Art in Colonial and Postcolonial India Reviewed by VALDAS JASKŪNAS pp. 236–242 [PDF]

Acta Orientalia Vilnensia Exchange Program [PDF] Guidelines for Contributors [PDF]
Mahiyyətcə səhiyyənin idarə olunması müəyyən şəraitdə ve mövcud resurslar əsasında səhiyyə sisteminin səmərəli fəaliyyet göstərməsini təmin edən məqsədyönlü prosesdir. İdarəetmə elmində iki istiqaməti bir - birindən ayırmaq la - zımdır: 1. İdarəetmə nəzəriyyəsi 2. İdarəetmənin təşkili. Hər iki istiqamət bir - biri ilə üzvi surətdə bağlı olub, biri digərini nəzəri - əməli və əməli - nəzəri cəhətdən tamamlayır, eləcə də zənginləşdirir. Hər iki istiqamətin əsasını idarəetmə nəzəriyyəsi, təşkil nəzəriyyəsi, sistemli yanaşma və hüquqi reqlamentasiya təşkil edir. İdarəetmə prosesində üç qrup metodları fərqləndirmək lazımdır: 1. Təşkilati - göstəriş və ya bacarıqlı təşkilatçılıq metod. Bu metod idarəetmədə geniş tətbiq olunur. Təhlil etmə, həyata keçirmə və yerinə yetirmə üzərində nəzarət - yəni bütövlükdə fəaliyyətin koordinasiya edilməsində əsasdır. Bu metodda idarəetmənin həm statik, həm də dinamik funksiyası öz əksini tapır. Bacarıqlı təşkilatçılıq metodu müxtəlif reqlamentlər, təlimatlar, normativlər, ştatlar, əmrlər və tövsiyələrlə təmin edilir. 2. Sosial- psixoloji metodlar. Burada işçi kollektivinə təsir edən sosial proseslər toplusu nəzərdə tutulur. Bu zaman işçinin əməyə müsbət meyli (motivasiyası) yaranır, düşüncəli intizamı formalaşır, kollektivdə sağ lam sosial- psixoloji şərait yaranır, nəticədə yüksək fəaliyyət göstəricilərinin alınması təmin edilir. 3. iqtisadi- riyazi metodlar. Bura: iqtisadi analiz, iqtisadi sintez, elmi planlaşdırma, proqnozlaşdırma ilə yanaşı statistik metodlar da daxildir. Bu üç qrup idarəetmə metodları idarəetmə prosesində heç də bir - birini inkar etmir, əksinə, bir - birini tamamlayır, nə - ticədə praktiki olaraq idarəetmə fəaliyyətinin əsasını təşkil edirlər. Rusiya Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutunun alimi pro - fessor Y.N.Şiqan səhiyyədə idarəetmənin problemlərini sis - temləşdirib bir sıra əlamətlərə istinad edərək oniarın klassifi- kasiyasını vermişdir 1. İerarxiya səviyyəsinə görə səhiyyə sisteminin aşağı - dakı problemləri vardır: a. Pasient- həkim problemi; b. tibb idarəsi daxili problemlər;

- v. səhiyyənin territorial xidmət problemi.

2. Zamandan asılı olaraq səhiyyə sistemində aşağıdakı problemlər vardır: a. Statik problemlər; b. dinamik problemlər. 3. Məkandan asılı olaraq səhiyyə sisteminin aşağıdakı problemləri mövcuddur: a. Ümumdövlət səviyyəli səhiyyə problemləri; b. lokal səhiyyə problemləri (kənd, rayon, şəhər, vilayət və s.). 4. Müxtəlif səhiyyə sektorlarının işə cəlb olunma sə - viyyəsindən asılı olaraq səhiyyə sisteminin idarəolunma prob - lemləri aşağıdakılardır: a. Doğuşa yardım problemi; b. uşaqların sağlamlığının mühafizəsi problemi;

- v. vərəm problemi;
- q. ürək - damar sistemi xəstəlikləri problemi;
- d. yenitörəmələr problemi və sairə.

5. İcra mexanizmindən asılı olaraq səhiyyə sisteminin aşağıdakı problemləri vardır: a. Operativ səhiyyə problemi; b. taktiki səhiyyə problemi;

- v. strateji səhiyyə problemi.

Səhiyyənin idarə edilməsində iki aspekti bir - birindən fərqləndirmək lazımdır:

- 1. Sosial- siyasi aspekt. İctimai quruluşdan, sosial təmi - natdan, siyasi konsepsiyalardan, inzibati strukturdan, sə - hiyyənin xüsusiyyətlərindən asılı olaraq formalaşır.
edilir. Paralel olaraq, ölk ə d ə ki bütün süd emalının 80 faizi iki böyük aqrar kooperativin ( ' Campina ' v ə ' Koninkli jke Friesland Foods') hesabına ə ld ə edilir. Niderlandın kooperativl ə riqlobal süd bazarında mövcud r ə qab ə td ə öz liderliyini itirm ə m ə k üçün t ə klif etdiyi m ə hsulun keyfiyy ə tind ən savayı , h ə m d ə onun maya d ə y ərini aşağı salmaqla daha da r ə qab ə t qabiliyy ətli olmağa çalışırlar . Ona gör ə d ə süd emalı kooperativl ə ri münt ə z ə m olaraq bu sah ə y ə yeni m ə lum olan texnologiyaların tə tbiqini t ə min etm ə k üçün fermalara müxt ə lif maddi d ə st ək proqramlarını tə klif etm ə kl ə onları motivasiya edirl ər. Niderlandın timsalında Qə rbi Avropa ölk ə l ə rind ə mövcud olan bu t ə crüb ə l ə ri öz ölk ə mizd ə t ə tbiq etm ə y ə başlasaq, ə halinin böyük hiss ə sini t əşkil edə n k ə nd sakinl ə rinin sosial transfertl ə rd ən asılılığı azalar, bu yolla hə m d ə ev t ə s ərrüfatlarının iqtisadiyyatında canlanma baş verə r, büdc ə nin v ə dövl ə tin is ə yükü azalmış olardı.
Yuxarıda Sxem 7 -d ə qeyd edildiyi kimi, Sığorta şirkə tinin yerin ə yetirdiyi funksiyalarına müştə ril ə rin t ə hlük ə sizliyinin t ə min edilm ə si, analitik, h əmçinin şə xsi t ə hlük ə sizliyinin t ə min edilm ə si funksiyalar ı daxildir. Müasir şə raitd ə dünyada sığorta şirkə tl ə ri eyni zamanda öz müştə ril ə rinin h ə m maliyy ə m ə sl ə h ə tçil ə ri v ə h ə m d ə onlara d ə y ə n z ə r ərin kompensatorları, onların müdafiə çil ə ri, onların apardıqları razılıqların t əminatçıları, h ə mçinin onlara bilavasit ə n ə zar ə tçil ər olmalıdırlar. Sığorta şirkə tl ə ri biznesin m ə hdud ixtisaslaşmış subyektlə ri hesab edilir. Bel ə şirkə tl ə r ə maliyy ə dilerl ə ri, kommersiya bankları, yaxud investisiya fondları kimi f ə aliyy ə t göst ə rm ə k q ə ti şə kild ə qadağan edilir. Eyni zamanda maliyy ə biznesinin, bank, investisiya subyektl ə rinin sığorta xidmə tl ə ri göst ə rm ə k kimi bir hüququ yoxdur. Biznesin ə n aparıcı sah ə si olan sahibkarlıq fə aliyy ə tinin sür ə tli inkişafı ə mlak sığortasının yeni növünün, sahibkarlıq risklərinin sığortalanmasının da s ə b əb olmuşdur. ' Sığorta haqqında ' Azərbaycan Respublikasının Qanununda qeyd edilir ki, sahibkarlıq riskl ərinin sığortalanması əmlak sığortasının ayrıca lisenziyalaşdırılan növüdür . Biznes f ə aliyy ə tind ə planlaşdırılan m ə nf əətin azaldılması sə b ə bl əri aşağıdakı kimi riskl ə rl ə şə rtl əşir:

- - q ə za, t ə bii f ə lak ə t v ə dig ə r analoji hadis ə baş verə rk ə n istehsal prosesinin pozulması ilə bağlı riskl ə r;
- - bazar strukturunun d əyişilmə si, malgönd ə r ə nl ə r, m əhsulların, xidm ə tl ə rin istehlakçıları tə r ə find ə n sazişdəki şə rtl ə rin yerin ə yetirilm ə m ə si riskl ə ri;
- - müxt ə lif istehsal növl ə rinin pul v ə saitl ə ri, el ə c ə d ə dig ə r resurslarla investisiyalaşdırılması ilə bağlı riskl ə r;
- - yeni texnika, texnologiyanın tə tbiqi riskl ə ri. B ə z ə n bu riskl ə ri innovasiya riskl ə ri kimi d ə adlandırırlar.

Bu tip riskl ə r biznes f ə aliyy ətinin sığortalanması mühitini t əşkil edir. Biznes riskl ərinin sığortalanması, f ə aliyy ətin dayanması ucbatından, yaxud sığorta halının baş verm ə si il ə yaranmış ə mlak z ə r ə ri n ə tic ə sind ə d ə y ə n z iyanın sığorta müdafiə sini diqq ə td ə