inspanningen is fenomenaal. ‘Bij Van Oorschot zeiden ze, toen ik het bij ze had ingeleverd: waaraan hebben wij dit geschenk uit de hemel te danken?’ Goudzand is een schatkamer vol schitterende Paustovski-zinnen, ontroerende brieven en aangrijpende beschrijvingen van de ellende die hij tegenkomt en doormaakt – die zijn onuitputtelijke levenslust altijd maar tijdelijk aantasten. Het is het levensverhaal van een man die zijn eigen leven tot een omvangrijke roman maakte, door dag na dag aan te tekenen wat hij meemaakte en dacht. ‘Paustovski was altijd schrijver, niet alleen wanneer hij bezig was met literatuur. Er staan in Goudzand brieven aan zijn geliefden die tot het allermooiste behoren wat hij ooit heeft geschreven – en wat ik ooit heb gelezen.’ De verschijning van Goudzand is een groot moment in de Nederlandstalige literatuur. Dat klinkt vreemd, over een boek van een Russische schrijver die met zijn hele ziel en zaligheid was verbonden met zijn vaderland. Maar waarom zou een vertaling eigenlijk níét tot de Nederlandstalige literatuur kunnen behoren – als de vertaler erin is geslaagd de schoonheid van het oorspronkelijke werk niet alleen te bewaren, maar het tegelijkertijd om te vormen tot een Nederlandstalig kunstwerk? Een kunstwerk dat zelfs voor Rusland nieuw is en dat het verdient de wereld te veroveren, geschapen door Konstantin Paustovski, geproduceerd door Wim Hartog.

‘Vertalen is moeilijk. Bij Paustovski komt bovendien veel gesproken taal voor. Stel dat een visser vanuit een bootje iets roept in het Russisch. Dan moet ik dat zo vertalen in het Nederlands, dat de lezer een visser iets hoort roepen. Geen Russische visser of Nederlandse visser. Er zijn alleen vissers.’ Konstantin Paustovski vormde Wim Hartog. Maar nu doet de vertaler wat terug: hij vormt met zijn keuze uit diens werk de schrijver en diens bestaan en brengt hem opnieuw tot leven en voor het voetlicht. ‘Je ziet hem er zelden tussen staan, maar Paustovski hoort voor mij in het rijtje grote Russische schrijvers uit de negentiende en twintigste eeuw.’ ‘Opeens voelde ik een onstuitbaar verlangen in mij opkomen: ergens ver weg schitterden voortdurend van kleur veranderende zeeën, zong takelage, rumoerden bontgekleurde landen en verdwenen schepen in de nacht, alsof ze langs de grote zeeroutes de sterrenhemel tegemoet voeren. Sindsdien heeft de hang naar omzwervingen mij nooit meer verlaten.’ (Goudzand, ‘In het kort iets over mezelf’.) De lezers van Verhaal van een leven weten: hier spreekt de schrijver die ons gedetailleerd op de hoogte heeft gehouden van zijn omzwervingen. ‘Omzwervingen zijn de weg die ons nader tot de hemel doet komen’, schrijft Paustovski ergens in Goudzand. Zo zingt het boek continu mee met zijn levenswerk en vormt het er een tweestemmig koor mee. De Nederlandse vertaling van Verhaal van een leven verscheen, in zes delen Privédomein, tussen 1967 en 1984. Wim Hartog: ‘Ik las de Franse vertaling, en ik wist meteen: dit móét vertaald worden. Dus ik schreef een brief naar de Arbeiderspers. Maar het kostte me veel moeite om ze ervan te overtuigen dat ze Paustovski moesten uitgeven. Ze waren niet erg enthousiast, niemand geloofde erin.’ Uiteindelijk wist Martin Ros, de legendarische redacteur die de Privédomein-