yodgorlik Qo'y qirilgan qal'adan topilgan, u atigi bitta so'zdan, ya'ni sopol parchasiga yozilgan 'ASPABAREK' so'zidan iborat bo'lib, u otlik askar, sipohiy degan ma'noni beradi. Xronologik jihatdan navbatdagi xorazmiy yozuvi milodiy I-VIII asrlar oraligida zarb etilgan qadimgi Xorazm tangalarida uchraydi. Tangalarda Vazamar, Artamax, Sanobar degan qadimgi Xorazm podsholarining nomlari yozilgan. uchinchi gurux yozuvlar Tuproq qaladagi qadimgi Xorazm podsholarining arxividan topilgan. Ular teriga, yog'ochga va g'isht taxtakachlarga yozilgan 114 parcha xo'jalik xujjatlari, ya'ni tevarak - atrof qishloqlardan keltirilgan qishloq xo'jalik mahsulotlarining miqdoriy ruyxati, kirim- chiqim buxgalteriya hisobi va boshqalar bo'lib, ular milodiy III- IV asrlarga tegishli edi. Qadimgi Xorazm yozuvining to'rtinchi guruxi VI -VIII asrlarga oid bo'lib, bular kumush qadaxchalardan iborat. Ularning sirtiga usta va egasining nomi bitilgan. Beshinchi gurux yozuvlar To'qqaladan topilgan ossuariylar sirtiga yozilgan. To'qqala yozuvlari butun bir kutbxona. Nihoyat oltinchi gurux yozuvlar Mizdaxkan yodgorliklar majmuasidagi Govur qal'adan topilgan. Parfiya yozuvi. Parfiya davlatining poytaxt shahri Mixrdatkirt qaladan (Eski Niso) sopolakka yozilgan 2700 dan ko'proq sopol parchalari topilgan. Ushbu yozuv parchalari asosan xo'jalik xujjatlari bo'lib, ularda ko'proq vino haqida, vino keltirilgan qishloq nomlari, vino miqdori va boshqalar yozilgan. Parfiya yozuvi oramiy yozuvi asosida podsho Mitridat 1 davrida (mil. av.gi II asr o'rtalarida) ishlab chiqilgan, u 22 ta harflardan iborat. Bu yozuv mil. av.gi II -III asrlarda mamlakat bo'ylab keng tarqalgan bo'lib, shu davrda Mixrdatkirt shahrida davlat arxivi tashkil topgan. Parfiyada o'z tilida yozilgan yozuvdan tashqari, yunon tili va yozuvi ham muomilada bo'lgan. Parfiyada mutaxasislar ta'qidlashicha, 2800ga yaqin oramey tilida yozilgan yozuv parchalari topilgan. Bohtariy yozuvi. Mil. av.gi IV asr oxirigacha qadimgi Baqtriya hududlarida oramiy yozuvi ishlatib kelingan. Keyin Baqtriyada maxkama tili va yozuvi yunoncha bo'lgan. Taxminan, mil. av.gi III-II asrlar chegarasida oramiy yozuvi asosida bohtariy yozuvi ishlab chiqiladi, degan ilmiy farazlar mavjud. Chunki Oyxonimda mil. av.gi II asr birinchi yarmiga tegishli bohtar yozuvi topilgan. Qadimgi Baqtriyada o'sha asrlarda bir vaqtni o'zida boxtar va yunon tili va yozuvi, braxma va kxorashta yozuvlari ham muomilada bo'lganligi haqida yozma va numizmatika materiallari topilgan. Numizmatika materiallari orasida Yunon-Baqtriya podsholari rasmi hamda yunon yozuvi bitilgan ko'plab tangalar topilgan. Dastlabki kushon podsholari Evkratid va Geliokl tangalariga taqlid qilib tanga zarb qila boshlaydilar. Bu tangalarning old tomonida noma'lum shohning boshi, orqa tomonida yunonlar xudosi Zevsning xaykali tasvirlangan. Muhimi shundaki, bu tangalarning asosiy qismi Surxondaryo yodgorliklarida topilgan. Materiallar taxliliga ko'ra, bu tangalar Dalvarzintepada zarb qilingan. Taxmin qilinishicha, bu tangalar Guyshuan hokimlari tomonidan zarb ettirilgan. Dastlab bu tangalarning orqa tomonida yunon xudosi Zevs tasvirlansa, tekshirishlar shuni ko'rsatdiki, vaqt o'tishi bilan tanganing orqa tomoniga endi Zevs o'rniga otning surati zarb qilinaboshladi. Tangaga joylashtirilgan ot surati yangi davlat paydo bo'lganligidan dalolat beradi. Bunday tangalar hozirgacha asosan Surxondaryo yodgorliklaridan topilmoqda. Demak, dastlabki kushon davlati shimoliy Baqtriyada tashkil topgan, uning poytaxti esa aynan Dalvarzintepa bo'lgan. Tangalarda otning tasvirini paydo bo'lishi bilan uning old tomonidagi noma'lum shoh surati o'rnida aniq shoh tasviri paydo bo'ladi. Uning yuz qiyofasi Holchayonda topilgan xaykallarga o'xshab ketadi.Tanganing orqa tomonida endi otning o'zi emas, otlik, ot mingan kishi tasviri tushirilgan. Bu erda yunon harflari bilan bitilgan to'rtta so'z ham bor. Birinchi so'z - hukmdor, ikkinchi so'z -Geray, uchinchi so'z - haligacha o'qilmagan, to'rtinchi so'z - kushon deb o'qiladi. Shunday qilib, guyshuan - kushon urug'idan bo'lgan birinchi hukmdorning nomi ma'lum bo'ldi. Afsuski, hozirgacha Gerayning hukmdorlik vaqti aniqlanmagan. Taxmin qilinishicha, u mil. avv. I asrning II-yarmida hukmronlik qilgan. Xitoy manbalarida Kudzulo Kadfisning podsholigi yuechji qabilalari Baqtriyaga kelib, yuz yillarcha vaqt o'tgach, Guyshuan 5ta yuechji qabilalarini birlashtirib, Guyshuan podsholigini tashkil etganligi haqida xabar beriladi. Demak, Geray Kudzulagacha Guyshuanga hokimlik qilgan. Kudzula Kadfis esa uning o'g'li yoki nabirasi bo'lib chiqadi.