xalq shakllanadi. Demak, xalq bu biologik hosila emas, balki uzoq davom etadigan etnogenetik jarayonlar mahsuli va etnik birliklar yig'indisidir, ya'ni ijtimoiy xodisadi . Xalq tarixining etnogenez qismi, uning elat, xalq bo'lib shakllanguniga qadar bo'lgan davrni o'z ichiga oladi. Etnogenezning boshlangich nuqtasi, uning ibtidosi qabiladan boshlanadi. Agar biz O'rta Osiyoning eng qadimgi o'troq, tub joyli aholisi - o'zbek va tojik xalqlari misolida oladigan bo'lsak, u holda o'zbek va tojik etnogenezi kishilik jamiyati tarixiy taraqqiyotining ibtidoiy jamoa tuzimi so'ngidan (so'ngi bronzadan) boshlanib, to rivojlangan feodal jamiyatining XI asrigacha davom etadi. Etnogenez yakunida etnosga xos barcha etnik belgilar, etnik alomatlar birin-ketin yuz berib, mujassamlashgan bo'ladi. Etnik alomatlarni esa hududiy birlik, iqtisodiy - xo'jalik birligi, etnomadaniy birlik, antropologik tip birligi, etnik nom, o'zlikni anglash, til birligi va nihoyat siyosiy uyushma birligi tashkil etadi. Ikkinchi bosqich, bu elat- xalq tarixi, ya'ni qachonkim, xalq etnogenezi yakunlangach, uning shakllangan xalq tarixi boshlanadi. O'zbeklarning xalq tarixi to'laligicha feodal jamiyatining ijtimoiy mahsulidir . O'zbek xalqi misolida bu etnogenetik jarayon XI asrgacha davom etdi va nihoyat u G'arbiy Qoraxoniylar davlati doirasida XI - XII asrlar davomida o'z nihoyasiga etdi. Shundan so'ng o'zbek xalqining etnik tarixi boshlandi. O'zbeklarning etnik tarixi uning etnogenezi kabi uzoq davom etadigan etnomadaniy jarayon bo'lib, bu jarayon to XIX asrning o'rtalarigacha davom etadi. Xalq tarixi o'z iqtisodiy - xo'jalik va etnomadaniy rivojining ma'lum nuqtasiga etgach, uning millat bo'lib shakllanish jarayoni boshlanadi, ya'ni uning uchinchi - millat tarixi bosqichi boshlanadi. Bu nuqtaning ijtimoiy hayotda namoyon bo'lishi jamiyatda kapitalistik ishlab chiqarish munosabatlarining boshlanishi bilan yuz bera boshlaydi. Shuning uchun millat kapitalizmning ijtimoiy maxsuli hisoblanadi. Agar mana shu metodologik printsipga asoslanadigan bo'lsak o' zbek xalqining millat tarixi XIX asr oxiri - XX asrning boshlaridan boshlanadi. Millatning shakllanishi xalqning tarkib topishi kabi uzoq davom etadigan tarixiy va etnomadaniy jarayon bo'lib, millat etnik tarixning eng yuksak yuqori cho'qqisi, kamolat bosqichiki, bu bosqichga ko'tarilgan xalqning davlati millat nomi bilan yuritiladi , u suveren davlat sifatida o'zining ichki va tashqi siyosatini mustaqil yuritadi, umum millat tili davlat tili maqomini oladi, uning davlat chegaralari qat'iy, dahlsiz bo'lib, jahon hamjamiyati tomonidan tan olinadi, millatning o'zlikni onglash darajasi yuksak, milliy gurur, vatanga fidoiylik, ona zamin va xalqiga sodiqlik millat fuqoralarining hayot mazmuniga, kundalik turmush tarziga aylanadi, millatga xos milliy mentalitet shakllanadi, davlat jamiyat tomonidan boshqariladi, ya'ni davlat millatning hoxish - irodasini bajaruvchi jonli mexanizmga aylanadi. Millatni til, territoriya va etnomadaniy jihatdan birlashtiruvchi omil iqtisodiy negizdir. Millatning iqtisodiy- xo'jalik birligi asosida til va territoriya hamda etnomadaniy birliklar paydo bo'ladi. Millatning iqtisodiy va siyosiy birlashishi xalq ogzaki tilining (lahjalarining) yaqinlashishi asosida yagona milliy adabiy tilning paydo bo'lishiga olib keladi. Lahjalar o'rnini milliy adabiy til egallaydi. Uning davlat tili maqomi darajasiga ko'tarilishi esa millat nomi bilan atalgan davlatning mustaqillik belgilaridan nishonadir. Millat mustaqil davlat belgisi. Davlat pul birligining jahon bozoridagi mavkei, uning iqtisodiy qudratidan nishona. Uning mustahkam zamini davlat iqtisodiy, siyosiy va mafkuraviy siyosatining barqarorligiga bog'lik. Fuqoralarning o'zlikni onglash darajasi istiqbolli iqtisodiy siyosat bilan chambarchas bog'likdir. Bundan o'zbek millati va davlati ham istisno emas. Agarda xalqlarni kelib chiqishi masalasiga doir metodologik talablardan kelib chiqadigan bo'lsak, birinchidan, etnogenez, etnik tarix va millat tarixining har birini alohida olganda, ularning boshlangich va yakuniy nuqtalari bor . Shuning uchun etnogenez va etnik tarixni o'rganishda tadqiqotchi birinchi navbatda o'rganayotgan xalq etnogenezining qachondan boshlanganligini aniqlab olmogi kerak bo'ladi. Chunki, etnos faqat kishilik taraqqiyotining ma'lum bir bosqichida paydo bo'ladi. etnogenezning boshlangich nuqtasi esa etnosning qadim zamonlarda yashagan 'ajdodlariga' borib taqaladi. O'zbek xalqining qadimgi ajdodlari Movaraunnahr va qadimgi Xorazmning turkiy va eroniy til lahjalarida so'zlashuvchi tub joyli o'troq va chorvador aholisidir. Bu ikki xil tilda so'zlashuvchi qabila va elatlarning birinchi bor bir -birlari bilan aralashish jarayoni