fonetikasiga, morfologiya va leksikasiga ega bo'ldi. O'zbek tiliga xos muhim xususiyatlardan biri so'z boshida 'd', 'g' fonemalari o'rniga 't', 'k' fonemalarining o'rnashib olishi bo'ldi. Shu bilan o'zbek tili turkman va ozarbayjon tillaridan farq qilardi. Masalan, turkman tilida 'dush', 'go'z' yozilsa, o'zbek tilida 'tush', 'ko'z' yoziladi. Ayrim so'zlar oxirida 'v'. 'u' fonemalari o'rnini 'g'' fonemasi egallab oldi. Masalan, 'sov' o'rniga 'sog'', 'tov - tou' o'rniga 'tog'' talaffuz qilinadigan bo'ldi. Shu bilan birga, yana shuni ham ta'kidlash zarurki, hozirgi o'zbek tilida qadimiy turkiy tillarning boshqa yangi turkiy tillarda uchraydigan ayrim elementlari saqlanmadi, degan so'z emas. Bunday atamalar shubhasiz o'zbek tilida ham uchraydi. Biroq, ular o'zbek tilining asosiy 34 xususiyatlarini belgilab bera olmaydi . XI- XII asrlar davomida shakllangan o'zbek xalqiga xos til o'z davrining boshqa turkiy tillaridan o'zining lug'at tarkibi bilan ham farq qiladi. Chunki, uning tarkibida, yuqorida qayd qilinganidek, arab va fors so'z va atamalari ko'proqdir. Shu bilan birga, arab va fors suffiks va affikslari vositasi bilan turkiy o'zak so'zlardan yangi so'zlar ham yaratilgan. Masalan, o'zbek tilida 'odam', 'kitob', 'osmon', 'non' kabi arab va fors so'zlarining ko'payishi bilan bir qatorda, ayrim turkiy o'zak so'zlarga 'be' kabi affikslar, 'dor', 'zor' kabi fors suffikslari qo'shilib, yangi so'zlar yaratildi. Natijada, o'zak 'suv' so'zidan 'besuv', 'qarz' so'zidan 'qarzdor', 'bug'doy', 'arpa' so'zlaridan 'bug'doyzor', 'arpazor' kabi yangi so'zlar yaratilib, o'zbek tilining lug'at tarkibi juda ko'p ma'nodor so'zlar bilan boyidi. Ayrim qadimiy turkiy so'zlar o'rnini, ya'ni turkiy 'ochun' so'zi o'rnini 'olam', 'dunyo', 'jahon' so'zlari ishg'ol qildi, yoki turkcha 'ko'k' so'zi qatorida 'osmon', 'falak', turkcha 'quyosh', 'kun' qatorida 'oftob' kabi so'zlar ishlatila boshlandi. Shunday qilib, o'zbek tilining lug'at sostavi Movarounnahr va unga tutash viloyatlar doirasida qarluq- chigil turkiy o'zakka arab va fors affiks va suffikslarini qo'shilishi natijasida boyib bordi va o'zbek etnosiga xos til xususiyatlari shakllanib bordi. Bunga XI - XII asrlarda G'arbiy Qoraxoniylar davlati hududiy doirasidagi turk bo'lmagan etnik omillar ta'siri katta bo'lgan. O'zbek tarixiy tilshunosligida hozirgi o'zbek tilining grammatik tuzilishi va fonetikasi, morfologiya va leksikasidagi asosiy xususiyatlar XIII-XIV asrlarda yozilgan asarlarda ilk bor uchraganligini asos qilinib, o'zbek tili mustaqil elat tili sifatida XIV asrda shakllandi, degan xulosaga kelindi. Tarixiy tilshunoslikda G'arbiy Qoraxoniylar davlati doirasida (Movarounnahrda), bu davrda fan arab tilida, adabiyot esa an'anaviy ravishda fors tilida olib borilgani hisobga olinmadi. Turkiyzabon mahalliy o'troq aholi sartlar atalib, turklar va turkiylashgan sug'diylarning sart tilida yozilgan Ahmad Yugnakiyning 'Hibatul xaqoyiq' va Ahmad Yassaviylarning 'Xikmatlari' quriq joyda paydo bo'lmagan. XIII - XIV asrlarda maydonga kelgan o'zbek tili yozma asarlari ana shu jonli sart tilida o'z ifodasini topgan. Shu sababli o'zbek tilining shakllanishini yozma asarlar paydo bo'lgan vaqt bilan belgilash noto'g'ridir. Elat tili yozma asarlar paydo bo'lishidan oldin shakllanib rivojlanishi mumkin, yozma asarlarning paydo bo'lishi elat tilining shakllanish belgisi bo'la olmaydi. Yusuf Xos Hojibning 'Qudadg'u bilik' asari islomiy turkiy adabiyotni boshlab berdi, uni yangi taraqqiyot bosqichiga ko'tardi. Bu asar nafaqat turkiy xalqlar adabiyoti an'analarini, balki forsiy so'z san'ati tajribalarini o'zlashtirgan holda yaratildi. Turkiy yozma adabiyotning, birinchi navbatda, o'zbek yozma adabiyotining yana bir yorqin namunasi adib Ahmad Yugnakiyning 'Hibatul haqoyiq' dostonidir. Asarga Qur'oni Karim va Hadisi sharif ma'nolari singdirilgan. U 35 islom axloqini tashviq qilish, komil insonni tarbiyalab etishtirish maqsadi bilan yaratilgan . Mashhur turkiy tilshunos olim E.E. Bertels bu asar qadimgi o'zbek adabiy tilidan mumtoz 36 o'zbek adabiy tiliga o'tishda bir ko'prik bo'lganini ta'kidlaydi . Asar tilida qadimgi turkiy