kerak. Qadimgi Yunon va Eron manbalarida bularni xam eron tilli qabilalarga qo'shib sak - massagetlar deb qayd qilingan bo'lishi mumkin. So'zsiz, bu masalalar chuqur o'rganishni talab qiladi. Movarounnahr va Xorazm mintaqalariga turkiy qabilalar milodan oldingi II-I, milodiy I asrlarda kelib o'rnashganligi xaqida aniq ma'lumot xitoy voqeanavislarining axborotlarida uchraydi. Miloddan oldingi III asrda Sirdaryoning o'rta oqimida yirik Qang' davlati tashkil topadi. Bu davlat V asr o'rtalarida o'z xukmronligini saqlab keladi. Milodan oldingi VI -I asrlarda Tyanshan tog'larining shimoliy -sharqida yashovchi usunlarlarning ayrim qismlari va Shimoliy Xitoyda, Janubiy Sibirda va Jung'oriyada joylashgan xun etnik guruxlarida ikki tilga (eron va turk) mansub etnoslar uchrashadilar va ular bir- birlari bilan yaqin iqtisodiy va madaniy aloqada bo'lib keladilar. Bu aloqalarni tobora rivojlanib, chuqurlashib borishi natijasida turkiyzabon etnoslar ustivorlik qilib, yangi turkiy etnos- qang'ar elati vujudga keladi. Shunday qilib, eron tilli xalqlar (sug'diylar, assianlar, osslar va boshq) bilan Sirdayo soxillariga va Movarounnahrning boshqa mintaqalariga, Xorazm o'lkasiga kelib o'rnashgan turkiy etnoslar bilan qo'shilib, qorishib ketishlari natijasida qang'ar elati shakllangan. Milodan oldingi II-I, milodiy I- II asrlarda Sirdaryoning o'rta oqimida Zarafshon vohasida dexqonchilik, xunarmandchilik va savdo- sotiq bilan shug'ullanib kelgan axoli (sug'diylar, o'troqlashib qolgan saklar va boshq) madaniyati (ya'ni tub erli axoli madaniyati) shu xududlarga kelib o'rnashgan ko'chmanchi chorvadorlar turkiy etnoslar madaniyati (ko'chmanchi xalqlar madaniyati) aralashib boradi. Natijada bir- biri bilan qorishib ketgan madaniyat xosil bo'ladi. Tub erli axoli bilan ko'chmanchi qabilalar madaniyatining qo'shilishi arxeologik ashyolar bilan tasdiqlangan: arxeologlar bu madaniyatni "Kanguy madaniyati" deb nomlaganlar. Milodiy I- II asrlarda Qang' davlati juda katta xududga (Zarafshon voxasi, Qashqadaryo, Xorazm, Orol dengizining janubi- sharqiy va shimoliy cho'llaridan to Ural tog' oldi mintaqalariga) egalik qilar edi. Lekin, Qang' davlatining asosi Sirdaryoning o'rta oqimlariga tutash xududlar (Shosh voxasi, xozirgi Qozog'iston respublikasining Chimkent va qisman Jambul viloyatlari) bo'lgan. Kang davlatining asosiy xalqi - qang'arlar shu davrlarda Movarounnahr va Xorazm erlariga borib o'rnashgan edilar. Sirdaryo o'rta oqimida vujudga kelgan turkiyzabon qang'ar etnosi Markaziy Osiyoda, jumladan, Movarounnahrda ilk antik davrlarda yashagan (baqtriyaliklar, saklar, toxarlar, sug'diyonaliklar va boshqa) xalqlar yaratgan moddiy va ma'naviy madaniyatning vorislari bo'lganlar. Shuning uchun bo'lsa kerak qang'arlar madaniyatining ko'p tomonlari Movarounnahr axolisining antik davrdagi madaniyatiga o'xshab ketgan. Ayni shu davrda o'rta Osiyo vodiy va voxalarda yashovchi sug'diyonaliklar va qang'arlarning tashqi qiyofalarida Pomir - Farg'ona antropologik tipi to'lik shakllangan bo'lishi kerak. 3-asosiy savol. Keyingi asrlarda (milodiy II- IV) O'rta Osiyoning markaziy viloyatlariga Janubiy Sibirdan, Jungoriyadan, Sharqiy Turkistondan ayrim qabilalar kelib joylashgan. Xionlar, kidaritlar va eftalit etnoslari shular jumlasidandir. Bu etnik guruxlarning chiqib kelishi xaligacha oydinlashmagan. Kidaritlar, ko'pchilik tadqiqotchilarning fikricha, eron tilli xalqlar bo'lganlar. Ammo ba'zi tadqiqotchilar mavjud tarixiy manbalar asosida xinonitlar va eftalitlarni turk tilli xalqlar edilar deydilar. IV asrlar Movarounnahr xududida yashovchi yirik turkiy etnoslardan yana biri - eftalitlar (xoptal, eptal abdal budlgan) eftalitlar xam xunlardan ajralib chikkan yirik etnoslardan biri. Bularning ilk ajdodlari Oltoy va Sayanch tog' oldi mintakalarida yashaganlar. Milodiy II -III asrlarda ularning katta bir qismi g'arbga siljib III asr oxiri IV asrda Volga daryo buylariga , Kora dengiz yaqinidagi cho'llar va Shimoliy Kavkaz mintakalariga borib urnashgan. g'arbga siljib ketgan xunlar tarkibida abdal, eftal (eftalit) etnonimlari mavjud bo'lgan. Xunlarning g'arbga kuchishi vaqtida ularning yirik bir guruxi milodiy III asrda janubga, Movarounnahr xududiga kelib urnashgan bulishi extimoldan xoli bulmasa kerak. Keyingi asrlarda (IV-VI) bular ikki daryo(Amu va Sirdaryo) oraligidagi axolining katta qismini tashkil kilgan. Arab geograflari mukaddasi, Yokut va Mas'udi uzlaridan ancha oldin utgan mualliflarning