'Ma'rifatnoma' 'Ma'rifatnoma' asarini eslash mumkin . Ilmi haqiqat kishilarni komil inson bo'lib etishishga chorlaydi. Buning zaminida esa yana foydali mehnat, jamiyatga xizmat etish yotadi. Islomiy tasavvuf falsafasida Vatanni sevish, uni ardoqlash va daxlsizligi yo'lida qatiyatli bo'lishga intilish alohida ahamiyat kasb etadi. Vatanni sevish yo'lida fidoiylik qilishgacha borib etish kerakligini amalda namoyish etgan Kubroviylik tariqatining asoschisi Najmiddin Kubro 76 yoshda bo'lishiga qaramay, bir qo'lida qilich, bir qo'lida hassa bilan mo'g'ul bosqinchilariga qarshi jangga chiqqan. 77 Avliyo Bobo Xokiy 110 yoshida otga minib yov bilan jang qilgan . Tasavvuf falsafasida yana shunisi aniqki, Najmiddin Kubro, Xoja Bahouddin Naqshband va boshqalar ta'limotida tariqatni amaliy hayot bilan birlashtirishga, bog'lashga qaratilgan g'oyalar ta'limot tub ma'no va mazmunini tashkil etgan. Ayniqsa, Xoja Bahouddin Naqshband o'zidan oldingi tasavvuf darg'alaridan farqli o'laroq, uning ta'limoti va maqom ilmlari o'z tariqi qoidalariga ko'ra, amaliy hayot bilan uzviy bog'liq bo'lib, musulmon ahlini o'zligini chuqur onglagan holda halol mehnatni sharaflashga, usiz hayot mazmunsiz ekanligini asoslashga xizmat etgan. Bu boisdan ham uning 'Dast ba kor, dil ba yor' 78 ta'limoti, uning vatani Markaziy Osiyoda qaytadan uyg'onish davrini ochib berdi . Shu bilan birga, uning bu ta'limoti mo'g'ullar istilosi tufayli qirilgan, ona - Vatani vayronaga aylanib, qo'li ishga bormay, ruhan ezilgan o'z xalqini birlashtirishga, ularni amaliy va erkin ijodiy mehnat qilishga chorlab, o'zbek va tojik qardoshlarini qaddini qayta rostlab olishga xizmat qildi. Ma'lumki, mo'g'ullar istilosi va ularning dastlabki hukmronlik davridagi bosqinchilik siyosati tufayli ko'plab iste'dod sohiblari ijod uchun joy qidirib, turli tomonlarga tarqab ketadi. Buxorolik shoir va adabiyotshunos Muhammad Avfiy , toshkentlik shoir Badriddin Chochiy, qashqadaryolik shoir Ziyo Naxshabiy Hindistondan panoh topdilar. Nosir Buxoriy, Kamol Xo'jandiylar Eronga borib, o'sha erda makon topdilar. Jaloliddin Rumiy Turkiyaga, Sayfi Saroi Misrga va yana bir necha adabiyotimiz vakillari Yaqin Sharq mamlakatlariga bosh olib ketdilar. Shunga qaramasdan o'troq o'zbek xalqi ajdodlari - sartlar o'z ichidan noyob iste'dodlarni etkazib berdi. Ular zulmat ichidagi nurdek Bahouddin Naqshband va boshqa tasavvuf darg'alari ta'limotidan ilhomlanib, o'zlarining durdona asarlari bilan o'sha davr o'zbek adabiyotini boyitdilar. Xorazmiyning 'Muhabbatnoma' dostoni, Sayfi Saroyining lirik she'rlari, Ahmad Xoja Saroyi, Mavlono Qozi Muhsin, Mavlono Ishoq, Mavlono Imod Mavlaviy, Tug'li Xoja, Ahmad Urganjiylarning she'rlari 79 shu davrda yaratildi . XIII- XIV asrlarda o'zbek adabiyoti g'azal etakchi janrlardan biriga aylana boshlaydi (Ahmad Yassaviy, Sulaymon Boqirg'oniy). 'Qissa -i Rabg'uziy', Muhabbatnoma' aynan mana shu janrdagi asarlar edi. Shu bilan birga, shu davrda forsiy adabiyotning o'zbek adabiyotiga ta'siri kuchli bo'lgan. Masalan, Sa'diyning 'Bo'ston' va 'Guliston' pandnoma asarlari, Xo'ja Hofiz devoni darslik sifatida madrasalarda o'qitildi. O'zbek shoir va yozuvchilari har ikki tilda barobar ijod eta olar edilar. Nizomiy va Xusrov Dehlaviy 'Hamza'lari, Sanoiy, Attor va Rumiylarning 80 tasavvufiy ruhdagi asarlari o'zbek adabiyoti rivojiga katta ta'sir ko'rsatdi . O'zbek tilning rivojlanib, madaniy- adabiy hayotda ko'zga tashlanishida, davr kitobxonlarining talab va extiyojlari Kutb Xorazmiyning 'Muhabbatnoma' asarini o'zbek tilida yozilishiga olib keldi. Asarda 156 bayt fors tilida yozilgan bo'lsada, asarning ko'pchillik baytlari va sarlovhalarning barchasi o'zbek tilida 81 yozilgan . U fors adabiyoti taraqqiyotiga ulkan xissa qo'shgan shoir bo'lish bilan birga, o'zbek adabiyotida ilk bor o'zbek tilida asar yaratgan adib sifatida qadrlanadi. Hamsachilik an'anasini boshlab bergan Ozarbayjon shoiri Nizomiy asarlarini o'zbek tiliga ag'darishda, zamon talabiga moslab, unga qo'shimchalar kiritishda Qutb Xorazmiy XIV asr turkiy so'z san'atining etuk namoyandasi hisoblanadi. U o'zbek epik she'riyati va tarjimachilik rivojida ham alohida o'rin 82 tutadi .