#### ta'sir etuvchi omillar

Loyihalar bozor iqtisodiyotining samarali rivojlantirish qurolidir. Bu qurolni ishlashi uchun bozor iqtisodiyoti institutlari yaratilishi va mavjudlari ishlab chiqarish kuchlarining talabiga monand o'zgarib borishi shart. Zaruriy institutlarni tashkil etish (ayniqsa, rivojlantirish loyihalari bilan bog'liq hollarda) uch guruh omillar ta'sirida murakkablashadi. Bular: a) noqulay siyosiy shart- sharoitlarning salbiy ta'siri; b) loyiha oldiga qo'yilgan maqsadlarning murakkabligi; v) loyihaning investitsiyadan keyingi bosqichiga e'tiborsizlik. Shu tufayli institutsional muammolarni aniqlash, baholash hamda echish borasida tavsiyalar ishlab chiqish uchun (bu borada umumiy modellar, andozalar yo'qligini ham e'tiborga olgan holda) sanab o'tilgan omillarni e'tiborga olish zarur.

##### Siyosiy omillar ta'siri

Barcha taraqqiyot loyihalari xoh u davlat sektorida, xoh u xususiy sektorda bo'lsin, hukumat makroiqtisodiy siyosatining hamda bu siyosatni o'zida mujassamlashtirgan qonunlar va me'yoriy hujjatlar kuchli ta'siri ostida bo'ladi. Agar tashkiliy tuzilmalar o'z kuch va resurslarini siyosiy qarorlarining salbiy ta'siriga qarshi kurashga sarflashga majbur bo'lsalar bu tuzilmalar uzoq istiqbolga muvaffaqiyat bilan ishlay olmaydilar. Hokimiyat loyiha amalga oshirilayotgan iqtisodiy shart- sharoitlarni (jiddiy suratda) buzib ko'rsa tsa, institutsional muammolar soni ortib ketadi. Asoslanmagan valyuta almashuv kursi yoki savdo siyosati nafaqat loyiha bo'yicha olinadigan daromadlar darajasiga ta'sir ko'rsatadi, shuningdek, ehtiyot qismlarni qidirib topish, eksport- import operatsiyalari yo'lidagi byurokratik to'siqlarni engish kabilarga ortiqcha kuch kelishga olib keladi. Ayniqsa, xalqaro loyihalarga davlatning narx va byudjet siyosati loyihaning iqtisodiy va moliyaviy faoliyatiga katta ta'sir e tadi. O'zbekistonda davlat manfaatlari va mamlakat aholisining manfaatlari bilan loyihaning maqsadlariG'manfaatlari uyg'unlashsagina loyiha ijobiy baholanadi. Mana shu qoidaga O'zbekiston hukumati qat'iy rioya qilishi natijasida mamlakat mustaqqilligining birinchi 20 yilligi yakunlari bo'yicha O'zbekistonning tashqi qarzi yo'q va u im port salohiyati jihatidan dunyodagi juda kam mamlakatlar sirasiga kiradi. Shuni dalil sifatida aytish kerakki, O'zbekiston hukumati Jaxon Banki bilan ishlagan birinchi loyihasidan (O'zbekistonda paxtachilik industriyasini takomillashtirish loyihasi) shu qoidaga amal qilib kelmoqda va avvallari tanqidiy ko'z bilan qaragan Jaxon Bankining ekspertlari va maslahatchilari bu qoidaning naqadar to'g'ri ekanligini hozirda tan olishmoqda. (Osiyo taraqqiyot banki boshqaruvchilarining may 2010 yilgi yillik anjumanlari materiallariga qarang).

##### Maqsadlar murakkabligi

Ko'pchilik iste'molchilar va manfaat ko'ruvchilar talabini ifoda etuvchi yirik, ijtimoiy yo'naltirilgan rivojlantirish loyihalarida ko'p hollarda loyiha maqsadi va unga e rishish vositalarini belgilash qiyin bo'ladi. Bunga misol tariqasida ta'lim dasturi va mineral o'g'itlar ishlab chiqarishga investitsiya sarflari loyihalarini taqqoslashimiz mumkin. Ma'lumotli va o'zgaruvchan sharoitlarga tez moslashuvchan kishilarni tayyorlash vazifasini ma'lum miqdordagi o'g'it ishlab