tasvirlangan. O'n birinchi qatorda cho'qqi qalpoq kiygan tigraxauda saklari tasvirlangan. Ular kiyim- boshlarni ko'tarib, dasht otini etaklab bormoqdalar. O'n beshinchi qatorda baqtriyaliklarning besh vakili asl metalldan ishlangan qimmatbaho idishlarni ko'tarib va ikki urkachli tuyani (bakrianani) etaklab bormoqda. O'n ettinchi qatorda xorazmliklar, ularning qo'llarida dudama xanjar, jangavor harbiy bolta, bilaguzik va jiyron otni etaklab bormoqdalar. Shunday qilib, Persepol suratlari Sug'diyona, Baqtriya, Xorazm xalqlari va sak qabilalarining nafaqat kiyim-boshlari va ularga xos xunarmandchilik haqida, balki bizni qiziqtirgan jabha- O'rta Osiyoning qadimgi xalqlari etnik tarkibi to'g'risida noyob ma'lumotlar beradi. Shuningdek, O'rta Osiyoning tub joyli aholisi to'g'risidagi tasavvurlarimizni boyitadi. Umuman olganda, Ahamoniy bitiklarida qadimda yashagan yurtimiz xalqlarining viloyatlari, xalqlarining nomlari, siyosiy jarayonlar (Frada qo'zg'oloni), saklar yurtiga qarshi yurishlar, iqtisodiy hayot va moddiy madaniyat to'g'risida ilmiy manbaviy ma'lumotlarga ega bo'lamiz. O'rta Osiyoning qadimgi tarixi haqida xitoy manbalari. Jahon xalqlari tarixidan ma'lumki, O'rta Osiyo juda qadim - qadim zamonlardan Sharqning G'arbga tomon darvozasi, iqtisodiy va madaniy aloqalar uzatuvchi uzeli rolini o'ynab kelgan. Sharq xalqlari G'arbga tomon turli maqsad sari intilishlarida xech qachon O'rta Osiyo hududlarini cheklab o'tmaganlar. Qadimda va o'rta asrlarda Evrosiyo dashtlari aholisi, ayniqsa Oltoy, Janubiy Sibir, Shimoliy Xitoy hududlari nafaqat iqtisodiy, balki etnomadaniy jihatdan ham O'rta Osiyo bilan o'zaro uzviy aloqada bo'lgan. Bu haqda arxeologik manbalar ko'p faktologik materiallar beradi. Arxeolog A.V.Vinogradov bu aloqa natijalarini neolit va eneolit davri O'ralorti, shimoliy va sharqiy Qozog'iston yodgorliklari bilan qadimgi Xorazmning kaltaminorlar madaniyati materiallari misolida yaxshi kuzatadi. Bronza davriga kelganda, ayniqsa yilqichilik rivojlanib, ot va tuyadan tez yuruvchi transport hayvoni sifatida foydalanish kashf etilgach, janubiy Sibir va O'rta Osiyo qabilalari o'rtasidagi aloqalar jonlanib ketdi. Mil. av.gi II - ming yillikning o'rtalariga kelganda Markaziy Osiyoning cho'l va dasht mintaqalarida, ayniqsa uning Janubiy Sibir, Tog'li Oltoy, janubiy -sharqiy Urolorti rayonlarida, Qozog'iston dashtlarida chorvador qabilalar hayotida tub sotsial -iqtisodiy va etnomadaniy o'zgarishlar yuz berdiki, dasht aholisi orasida mulkiy tabaqalanish jadal kechdi, dasht aholisining asosiy boyligi hisoblangan chorvaga bo'lgan mulkchilik o'sha davrning harbiy aslzodalari - sardorlar: qabila va urug' boshliqlari qo'lida to'plana boshlandi, o'sha davr jamiyatining aristokratiya tabaqasi, ozod va erkin mulk egalari paydo bo'ldi. Em - xashak zaxiralari etarli bo'lgan mintaqalarda chorva mollarini tez ko'payishi bu tabiiy xol. Buni yaxshi tushungan mulk egalarining e'tibori o'sha davr taqozasiga ko'ra, otlik harbiy qo'riqchilar -jangavor suvoriylar otryadini tashkil etishga qaratildi. Endilikda chorvador aslzodalarning iqtisodiy yuksalishidagi asosiy omil chorva mollarini muntazam em- xashak zaxiralari bilan ta'minlab borish bo'lib qoldi. Dasht aholisining hali davlat tuzilmalari shakllanmagan, qabilaviy tartib-qoidalari xukm surgan jamiyatida yangi yaylovlarni o'zlashtirish uchun o'z aro kurashlar muqarrar edi. O'sha davr talabiga ko'ra, chorvadorlar jamoalarida jangavor suvoriylar, ya'ni erkin, ozod harbiylar tabaqasi paydo bo'ldi. Ular qadimgi Eron va Turon xalqlarining muqaddas kitobi Avestoda turlar deb atalgan mulkdor chorvadorlar, ya'ni ariylar edi. Oriylar bronza va ilk temir davri ijtimoiy tabaqasi, shakllanib borayotgan dastlabki sinfiy jamiyatning mulkdorlar sinfi. Arxeologik tadqiqotlar natijalariga ko'ra, mil. av.gi II - ming yillikning o'ralaridan boshlab, O'rta Osiyoning shimoliy- sharqidan Sidaryoning quyi havzalariga Markaziy Osiyoning dasht aholisi jadal kirib kela boshlaydi. Dastlab ular Amudaryoning quyi havzalariga joylashadilar (tozabog'yob madaniyati), Ularning bir qismi Sirdaryoning o'rta havzasi, ya'ni Janubiy Qozog'iston va Toshkent vohasiga kirib keladilar, Ettisuv orqali qadimgi Farg'onaga (qayroqqum madaniyati), undan Qayroqqum orqali Ustrushona va Sug'diyona hududlariga kirib boradilar. Hozirgi kunda ularning moddiy madaniyat izlari butun O'rta Osiyo hududlari bo'ylab keng tarqalgan. Ularning izlari xatto O'rta Osiyoning qadimgi dehqonchilik mintaqalarida, aynan Murg'ob vohasi yodgorliklarida ham uchraydi. Bronza davridan boshlangan bu migratsiya jarayonlari moddiy madaniyat va qadimgi yozma manbalar taxliliga ko'ra, muntazam ravishda to so'nggi o'rta asrlargacha davom etgan.