kechayotganidan hamda otdan transport vositasi sifatida foydalanishga o'tilganidan dalolat berardi. Arxeologlar Sintashta kompleksining yil sanasini mil. av.gi XVIII-XVI asrlar bilan belgilamoqdalar. Mil. av.gi 2 - ming yillikning ikkinchi yarmi davomida, arxeologik materiallar taxliliga ko'ra, chorvadorlar jamoasida mulkiy tabaqalanish yanada chuqur ildiz oladi. Yilqichilik chorvachilik xo'jaligining muhim tarmogiga aylanadi. Natijada ko'chmanchi chorvachilik xo'jaligi tarkib topadi. Ko'chmanchi chorvachilikning tashkil topishi chorvadorlar jamoalarida mulkiy tabaqalanishning jadal kechayotganligidan guvohlik beradi. Yuqorida ta'kidlaganimizdek, bu ijtimoiy - iqtisodiy tub o'zgarishlar dehqonchilik va xunarmandchilik jamoalarida ancha kech yuz berdi. Masalan, antik davrida dehqonchilik mintaqalarida qishloq jamoalarining tashkil topish jarayonini jadal kechishi o'troq axoli hayotida yuz berayotgan tub ijtimoiy- iqtisodiy o'zgarishlardan dalolat berardi. Bu holat dehqonchilik mintaqalarining mikrooazislar tarixiy topografiyasida yaxshi kuzatiladi. So'nggi antik davridan (milodiy II - IV asrlar) boshlangan bu tub o'zgarishlar shu qadar tez kechdiki, oqibatda, bir tomondan, O'rta Osiyoning har bir dehqonchilik viloyatlarida (Sug'diyona, Marg'iyona, Toxariston, Xorazm, Choch, Farg'ona va boshqalar) o'nlab mahalliy xokimliklar tashkil topaboshlasa, ikkinchi tomondan ularning yiriklashish jarayoni ham shunday jadal kechib borardi. Shunday qilib, yuqorida bayon etilgan tarixiy jarayon va uning tahlilidan kelib chiqib, O'zbekiston tarixining biz taklif etayotgan ikkinchi davri 'Ibtidoiy urug'chilik jamoasi va mulk egaligining shakllanish davri' o'z mazmun va mohiyatiga ko'ra, uch bosqichga bo'linadi. 1).Urug'chilik jamoasining matriarxat bosqichi. Uning xronologik doirasi yuqori paleolit, mezolit va O'zbekiston xududlari doirasida neolit davri; asosiy xususiyatlari: mulkchilik ijtimoiy xarakterga ega, o'zlashtiruvchi xo'jalikning xukmronligi; jamiyatning mafkuraviy asosini tabiat hodisalariga sig'inish va totemistik diniy tasavvurlar tashkil etadi; 2).Urug'chilik jamoasining patriarxat bosqichi. Uning xronologik doirasi-eneolit va bronza davri; asosiy xususiyatlari: ishlab chiqaruvchi xo'jalikning tarkib topishi, erkin dehkon jamoalarining shakllanishi va Buyuk Turk cho'li (Aryanam Vaychax) chorvadorlari orasida xususiy mulkchilikning ilk bor paydo bo'lishi, jamiyatning mafkuraviy asosini tabiat unsurlariga topinish, birinchi navbatda, olovga (quyoshga) sig'inish shaklining ustuvorligi 3). Urug'chilik jamoasining harbiy demokratiya bosqichi. Uning xronologik doirasi-ilk temir va antik davri (mil. av.gi VIII-milodiy III-IV asrlar); jamiyatning iqtisodiy asosini erkin dehqon jamoa a'zolari va qishloq oqsoqollarining xususiy mulki hamda umum jamoaga tegishli mulk- chorva yaylovlari tashkil etadi. Jamiyatning g'oyaviy asosida zardo'shtiylik, sehru -joduga ishonish va buddaviylik diniy mafkurasi yotadi. Bu davr iqtisodiy- xo'jalik asosini tarixan tarkib topgan etnomadaniy viloyatlarda (Sug'diyona, Baqtriya, Xorazm, Choch, Farg'ona) sug'orma dehqonchilik va hunarmandchilik, dasht va cho'lli mintaqalarda chorvachilik tashkil etadi. O'zbekiston tarixining «Ilk o'rta asrlar davri» Movaraunnahr va Xorazmda badavlat dehqonzodalar mulk egaligining shakllanishi va mahalliy xokimliklarining hukmronlik davri sifatida ma'lum. Bu davrda mahalliy mulk egaligi- dehqonzodalarning paydo bo'lishi va ular asosida qishloq xokimliklarining tarkib topish jarayoni jadal kechadi. Feodal munosabatlari shakllanib boradi. Uning xronologik doirasi - milodiy V- IX asr o'rtalarigacha; asosiy xususiyatlari: erga, ishlab chiqarish vositalariga egalik qilish uzil-kesil xususiylashadi, jamiyat ijtimoiy tarkibini kashovarzlar- o'rta va mayda mulk egalari, badavlat dehqonzodalar - katta mulk egalari - feodallar va ularga qaram kadivarlar- ijarachi qo'shchilar tashkil etadi, mahalliy xokimliklar timsolida markazlashgan feodal davlat boshqaruv tizimining asoslari yaratiladi, jamiyat asosan zardo'shtiylik va buddaviylik, qisman moniylik, nasroniylik va shamanizm mafkurasi asosida quriladi. Arablar bosqinidan keyin esa, ular o'rnini sekin -asta islom mafkurasi egallaydi. Zardo'shtiy ibodatxonalariga tegishli «vag'nze» mulki islom masjid va madrasalari mulkiga aylanadi. Mulkchilikning savdo va xunarmandchilikdagi tabaqaviy shakllari kuzatiladi. Jamiyatning ijtimoiy tarkibini katta mulk egalari, o'rta va mayda mudk egalari, ziroatchi kadivarlardan tashqari mahalliy xokimliklarning mudofaa tayanchi - yollanma chokarlar va qisman qullar ham tashkil etadi. Agar Movaraunnaxr antik dunyosining dastlabki boshqaruv tizimi qishloq xokimliklari asosida qurilgan