0	n
9 1	Shujat	Qorliq	Suran	Giray	No'g'oy	Qayon	Chig'atoy	Mo'g'ol
9 2	Augan, avgan	Turk	Baxrin	Saxtiyan	Qoporchi	Tatar	Qoporchi	Qayon

Bu chorvador ajdodlarimizning hayot tarzi, ularni bir joyda muqim yashashni taqozo etmas edi. Ularning azaliy vatani Qora dengizning shimoli-sharqiy sohillaridan to Chukotka va Kuril orollarigacha cho'zilgan dasht mintaqalari bo'lib, ular avvallari ovchilik, xonaki va yaylov chorvachiligi, bronza davridan boshlab (m.a.XVIII- XI asrlar) ko'chmanchi chorvadorlarga aylangan edilar. Ko'chmanchi chorvachilik hayot tarzi ularni o'z chorva mollari uchun yangidan - yangi o'tloq yaylovlar qidirib, yarim harbiy holatda yashashga majbur etardi. Shu bois ular qabilalarga, qabilalar urug' jamoalariga, ular esa urug' - aymoqlarga bo'linib, Dashti Qipchoq cho'l va dashtlarida, tog' oldi adirlar va tog' soylari havzalarida yashashga majbur edilar. Dashti Qipchoq va uning har ikkala (Ko'k O'rda va Oq O'rda) hududiy maydonida ko'chib yurar, kezi kelganda ularning O'rta Osiyo sarhadlariga o'z podalari bilan kirib kelishi qadimdan odatiy tus olgan edi. Tarixiy- arxeologik ma'lumotlarga ko'ra, ularning O'rta Osiyo hududlariga kirib kelishi ilk bor mil. avv. II ming yillikning o'rtalarida yuz berdi. Bu migratsiya tarixda oriylarning shimoldan janubga yurishi nomi bilan ma'lum. Antik va ilk o'rta asrlardan boshlab ularning janubga, ya'ni janubi Turonga, tarix taqozosiga ko'ra, shu qadar jadal kechdiki, ilk o'rta asrlarga kelganda, Amudaryo o'rta oqimlariga qadar cho'zilgan Janubiy Turon o'lkalari tom ma'nodagi Turkistonga, qadimgi turklar vataniga aylandi. XIV- XV asrlar davomi Dashti Qipchoqda yuz bergan tarixiy voqealar tufayli, ya'ni bu zaminda harbiylashgan chorvador bekzodalarning 'O'zbek eli', 'O'zbek davlati'ning tashkil topishi munosabati bilan, u davlatninng hukmdori Shayboniyxon etakchiligida turk- mo'g'ul qabilalarining qulab borayotgan temuriylar davlati ustiga XVI asr boshlarida qo'shin tortib kelishi real voqiylikka aylandi, Movarounnahrda hokimiyat Dashti Qipchoq chorvador ko'chmanchi o'zbeklari qo'liga o'tdi. Tarixiy manbalardan ma'lumki, Sirdaryoning yuqori oqimi va Tangritog' tizmalarining g'arbiy yonbag'irlaridan Dnepr, Dunay, Don va Volga daryolarining quyi oqimiga qadar yoyilgan dashtlar XI-XV asrlarga oid arab va fors manbalarida Dashi Qipchoq deb tilga olinadi. Dashti Qipchoq aholisi sharq manbalarida-qipchoqlar, rus solnomalarida-polovetslar, Vizantiya xronikalarida-kumanlar, venger manbalarida - kunlar deb atalgan. Dashti Qipchoq hududlari XIII asr boshlarida Chingizxon qo'shinlari tomonidan bosib olingach, u joylar Chingizxonning to'ng'ich o'g'li Jo'jixonga ulus sifatida berildi. Jo'jixon ulusi doirasida (unga Shimoliy Xorazm vohasi ham kirgan edi) 'Oltin O'rda' davlati barpo etiladi. Biroq, XIV asr boshlarida Jo'ji ulusi bilan Chingizxon avlodlari o'rtasidagi o'zaro taxt uchun kurashlar tufayli ikkita mustaqil davlatlarga 165 (tarixda Oltin O'rda deb nom olgan Ko'k O'rda va Oq O'rdaga) bo'linib ketadi . Tarixiy manbalarda yozilishicha, Volgadan Dneprgacha cho'zilgan dashtlar, Qrim, Shimoliy Kavkaz, Bulg'or va Shimoliy Xorazm Ko'k O'rdaga qarashli hududlar bo'lib, bu joylar avvalgidek Oltin O'rda davlati deb nomlanishda davom etadi. Undan Sharqqa tomon cho'zilgan bepoyon Dashti Qipchoq cho'llari, ya'ni Sirdaryoning o'rta va quyi oqimlari, Orol dengizining shimol va shimoliy sharqidagi keng dashtlar Oq O'rda davlati hududlarini tashkil etib, ular ham Jo'jixon avlodlaridan O'rda - Ichan va Shaybonlar tomonidan boshqarilsada, rasman Oltin O'rda davlatiga tobe hisoblanar edi. Oltin O'rdani esa Botuxon va Tuga - Temur avlodlari boshqarar edi. XIV asrning 60- yillariga kelganda Oltin O'rdada Shaybon, O'rda -Ichan va Tuga-Temur 166 avlodlari o'rtasida hokimiyat uchun kurash avjiga chiqadi . Oltin O'rdaning O'zbekxon (1312 -