bepayon Qozog'iston cho'llarida yashaganlar. Bularning ayrim guruxlari shu asrlarda Movarounnahr va Xorazm xududlariga kelib joylashganlar. Turk xokonligi Mo'g'uliston va Ettisuv xududlarida (VI asr o'rtalarida) tashkil topgan. VI asr oxiri -VII asr boshlarida Turk xokonlari Movarounnahrda, g'arbda Orol va Kaspiy dengizlari atroflaridagi katta xududda o'z xukmronliklarini o'rnatadilar. Ko'pchilik olimlarning fikricha "turk" so'zining etimologiyasi diniy e'tiqod bilan bog'liq. V.V.Bartold "turk" so'zi etnografik emas, balki siyosiy atama deb xisoblaydi. Uning fikricha, turk atamasini turu - konun, odat so'zi bilan qiyos qilish mumkin va u "konun asosida birlashgan xalqlar" degan ma'noni bildiradi. N.Ya.Marr "turk" ni ijtimoiy atama bilan bog'lab, uni yuqori tabaqali "tar - xon" so'ziga o'xshatadi. Lenon, V.Tomosn, Yu.Nemet kabi turkshunos olimlar "turk" so'zini "qudrat", "kuch" deb tarjima kilganlar. Mashxur "Shoxnoma'dagi Turon so'zini ayrim mualliflar Turkiston bilan bog'lab, undan "turk" so'zining kelib chiqqanligini asossiz ravishda bayon qiladilar. Abulg'oziyning "Shajarayi turk" asarida Yasafning o'g'illaridan biri Turk otasi o'limidan so'ng podshox bo'lgan, Judi (Ararat) tog'idan ketib Itil (Volga) va yik suvining yoqasiga kelib joylashgan bo'lib, keyinchalik tatar va mo'g'ul orasida uning o'g'illari elni bo'lib oladilar. Abulg'oziy o'z asarida O'g'uz atamasining paydo bo'lishini xam rivoyat tarzida keltiradi. Turk xoqonliklari davrida xam ikki Azim daryo (Amu va Sirdaryo) oralig'iga, Xorazm o'lkasiga va ularga tutashgan mintaqalarga turkiy xalqlar, qabilalar kelib o'rnashgan edilar. Demak, Movarounnahr va Xorazm uchun xunlar va turk xokonliklari davrlarida kelgan etnoslar bo'lib, bulardan o'zbek xalqi kelib chiqqan degan fikr tug'iladi. Shunday bo'lishi mumkin edi, kachonki xunlar yoki turk xokonliklari Movarounnahr va Xorazmni egallaganda bu xududlarda ular kelmasdan oldin axoli yashamagan yoki ularning zarbasidan bu erlarda yashab kelgan xalqlar batamom qirib yuborilgan bo'lsa, tarixda ma'lumki unisi xam, bunisi xam bo'lmagan. Xun qabilalari kirib kelgan kezlarda Movarounnahr va Xorazm xududida xorazmliklar, sug'diylar, kushonlar, kang'arlar va bir qancha boshqa xalqlar yashagan. Bu xududlarni Turk xokonligi egallanda (VI asrning ikkinchi yarmi) xorazmliklar va Sug'diylar qatorida kidaritlar, xionitlar, eftalitlar va boshqa xalqlar xam bo'lgan. Turk xoqonligi xukmronliklarini o'rnatganda Movarounnahr va Xorazm xududida xoqonlikka itoat etmagan etnik guruxlargina chiqib ketgan, xolos axolining aksariy ko'pchiligi o'z o'rinlarida bu erlargi yangidan kelib joylashgan turkiy xalqlari bilan birga bo'lgan. Demak, ikki Azim daryo (Amudaryo va Sirdaryo) oraligi va Xorazm o'lkasi qadimdan nufuzli o'lkalar bo'lgan, bu xududlar xech vaqt axolisiz qolmagan. Ayrim qalamkashlarning xikoya kilishlaricha, o'zbek xalqining kelib chiqishini faqat xunlardan yoki VI- VII asrlarda kelib o'rnashgan turkiy xalqlardan boshlasak, unda o'zbek xalqi tub erli axoli asosida emas kelgindi etnik guruxlardan shakllangan bo'lib chiqadi. Masalaga bu yo'sinda qaralsa xalqimizning tarixi va madaniyat ildizlari ancha sayozlashib koladi. Xozirgi O'zbekiston xududida qadim -qadimdan yashab kelgan, boy tarix va madaniyat yaratgan bizning ajdodlarimiz bo'lmay qoladi, ular yaratgan moddiy madaniyat va ma'naviyatdan chetlanib qolgan bo'lamiz. Masalaga bu tarzda qarash xaqiqatga to'g'ri kelmaydi. Tarix guvoxlik beradiki, o'zbek xalqi mazkur xududida yashagan tub erli etnoslardan tomir olgan; ikkinchi ildiz esa qadimgi turkiy xalqlardan boshlangan. Xar ikkala asosiy ildizlar birikib o'zbek elatini va keyinchalik millatini tashkil etgan. Xar qanday xalq aloxida jamoa (elat) bo'lib ma'lum bir xududda, ma'lum tarixiy davrda, sharoitida shakllanadi. O'zbek xalqining ajdodlari xam elat bo'lib, Movarounnahr va Xorazm xududida xamda ularga tutash mintaqalarda shakllangan. Bu xududlarda antik davrlarda dexqonchilik va xunarmandchilik bilan shug'ullanib kelgan baqtriyaliklar, xorazmliklar, sug'diylar, farg'onaliklar, shoshliklar yashab kelgan edilar. Cho'l xududlarida saklar, massagetlar va boshqa ko'chmanchi qabilalar joylashib, asosan chorvachilik bilan shug'ullangan. Turkiy xalqlarning xududimiz kirib kelishining ilk bosqichi (mil. ol. V-mil.ol. VI asrlar) va uning Markaziy Osiyo xalqlari etnogeneziga ta'siri. Kang davlati davridagi etnik jarayonlar. Tarixchi, sharqshunos va tilshunos mutaxassis olimlar (S.P.Tolstov, A.Yu.Yakubovskiy, K.V.Trever, A.A.Freyman, V.A.Livhits va boshq) tilga olgan xalqlar eron tiliga mansub etnoslar bo'lganligini ta'kidlab o'tgan edilar. Balki shundoqdir. Antik davrlarda, uning birinchi yarimlarida Markaziy Osiyo mintakalarida turkiyzabon etnoslari xam bo'lganligi extimoldan xoli bo'lmasa