Bundan tashqari, YTH (yod tanqisligi holati) bolalar o'limining ortishi, o'lik bolalar tug'ilishi va inson ruhiy-ijtimoiy rivojlanishining to'xtab qolishiga olib keladi. Ular aqliy rivojlanishi miqdori yod tanqisligi darajasiga bog'liq holda, me'yoridagidan 10 -15 foizga past bo'ladi. Qalqonsimon bezning me'yorida faoliyat olib borishi uchun sutka mobaynida , - mikrogramm yod iste'mol qilish zarur. Insonning butun umri 0 1 0,2 davomida bu o'ta muhim mikroelementning 5 grammi kifoya qiladi. Yod tanqisligi muammosini faqat endemik buqoq bilangina chegaralash mumkin emas. Mubolag'asizaytish mumkinki, yod tanqisligi og'ir holatlarda butun millat sog'ligiga tahdid soladi, og'ir xastalangan bolalar sonini ko'paytirib, millatning aqliy quwatini pasaytiradi, salomatlikning barcha ko'rsatkichlariga noxush ta'sir ko'rsatadi. Yodlangan tuz na rangi, na ta'mi, na hidi bilan odatdagi osh tuzidan farq qiladi. Yod tanqisligi mavjud ko'plab mamlakatlar tajribasidan ayon bo'lishicha, yodlangan tuzdan ommaviy ravishda foydalanish natijasida ancha sezilarli samaralarga erishilmoqda, ya'ni aholi o'rtasida buqoq bilan kasallanish holatlari kamaymoqda. Demak, yodlangan tuz va tarkibida yod mavjud bo'lgan mahsulot- lar orqali har kuni yod iste'mol qilib turish zarur. O'zbekistonda 25 mln. aholiga endokrin tizimi bilan kasallangan 1,29 mln. odam to'g'ri keladi, shulardan 60 foizini bolalar va o'smirlar tashkil etadi. Shu bilan birga, aynan kommunikatsiya tizimlari va yodlangan tuzlarni taqsimlash tarmoqlari mavjud bo'lgan sharoitlarda yod tanqisligi holatlarini juda qisqa muddatlarda muvaffaqiyat bilan bartaraf etilishiga erishish mumkin. 1998 yildan e'tiboran Endokrinologiya ilmiy -tadqiqot instituti negizida tuz va peshob tarkibidagi yod miqdorini, mazkur mikroele- mentni aniqlashdagi eng maqbul shaklga keltirilgan usullaridan foyda- langan holda, ish olib boradigan laboratoriya faoliyat ko'rsatmoqda. So'nggi 4 yildan buyon YTH asosiy ko'rsatkichlarining monitoringi o'tkazilmoqda. 1998 dan 2006 yillargacha bo'lgan davrda turli tashkilotlar tomonidan ishlab chiqilgan yodlashtirilgan ozuqa tuzlar sifatini nazorat qilish maqsadida o'tkazilgan tekshirishlarning ko'rsatishicha, «Florans», «Tempo», «Orzu», «Lazzat», «Xojaiqon», «Qoraqalpoq savdo» firmalari tomonidan ishlab chiqarilayotgan osh tuzlari tarkibidagi yod miqdori jahon standartlari me'yorlariga (41,1 - 65 gG't) mos keladi. «Rossiya tuz», «Kavkaz tuz», «Qoraqalpoq tuz», «Orol tuz» firmalari tomonidan ishlab chiqarilgan osh tuzlari tarkibida yodning yo'qligi yoki juda kam miqdorda mavjudligi ( , - 15 gG't) 0 1 aniqlangan. Ijtimoiy tibbiyotning o'ta jiddiy nuqtai nazarlarini muvaffaqiyat bilan hayotga tatbiq qilish - mamlakat aholisining yod tanqisligi holatini kamaytirish uchun, eng awalo, davolash- profilaktika, maktabgacha ta'lim muassasalari, maktab va turli korxonalarda profilaktik tadbirlar bilan kechadigan majmuaviy choralar qabul qilinishi, olib borilayotgan ishlar matbuot, radio va televideniye orqali keng yoritilishi, shuningdek, mahalla va viloyatlarda tushuntirish ishlari bilan uzviy bog'liq holda o'tkazilishi zarur bo'ladi. YTK (yod tanqisligi kasalliklari)ni bartaraf etish jarayoni ma'lum bir to'siqlarga duch kelmoqda. Mazkur faoliyatning hal qiluvchi tomonlaridan biri, yod yetishmovchiligining