yarmida uzun boshli aholining braxikefallashish (kalta boshli bo'la borish) jarayoni kuzatiladi. Shuning natijasida I-ming yillikning oxiri va II- ming yillik boshlarida Janubiy Orol bo'yi territoriyasining hamma qismida asosiy etnik qatlamni O'rta Osiyo ikki daryo oraligi tipi tashkil qila boshlaydi. Lekin, qorishma sifatida Xorazm o'zbeklari va Koraqolpoqlar tarkibida zakaspiy 5 uzun boshli tip belgilari hozirgacha saqlanib kelmoqda . Sug'diyonaning qadimgi aholisi. Sug'diyona O'rta Osiyoning Zarafshon va Qashqadaryo havzalarida tarkib topgan tarixiy- madaniy tsivilizatsiya markazlaridan biri bo'lib, tarixiy manba'larda miloddan avvalgi I - ming yillikning birinchi yarmidan tilga olinadi. Arxeologik izlanishlar natijalariga ko'ra, bu mintaqa aholisi qadimdan sug'orma dehqonchilik, ko'p tarmoqli xunarmandchilik va chorvachilik bilan shug'ullanib keladilar. Yozma manba'larga qaraganda o'lkaning o'troq aholisi eroniy tillarning sug'diy laxjasida so'zlashganlar. Antropologik tip jihatidan uning o'troq aholisi dolixokefal evropeoidlar bo'lgan. Ammo, Sug'diyonaning qadimgi chorvador aholisi irqiy jihatdan har xildir. Chorvador aholining mozor- qo'rg'onlari asosan Buxoro vohasida ko'proq o'rganilgan. Masalan, miloddan avvalgi V -III asrlarga tegishli qalqansoy mazor- qo'rg'onlaridan topilgan kraniologik materiallar 5 ta antropologik tiplarga bo'linadi. Ular evropeoid 6 va mongoloid irqlarining turli variantlarini tashkil etadi . Miloddan avvalgi II-I asrlarga oid Lavandak qabristoni esa evropeoidlar tipini beradi. Chorvador qabilalarning melodiy eraning boshlariga tegishli Xazara va Qiziltepa yodgorliklari aralash kraniologik material berdi. Milodiy III- IV asrlarga oid Qizilqir mozorlaridan O'rta Osiyo ikki daryo oraligi tipining braxikefal bosh suyaklari va mo'g'uliy tip aralashmali sharqiy o'rta er dengizi tipi uchratildi. Penjikent atrofidan, yuqori Zarafshondan esa milodiy I- ming yillikning birinchi yarmiga tegishli O'rta Osiyo ikki daryo oraligi tipining braxikran evropeoid varianti uchratildi.Ular o'zlarining irqiy belgilariga ko'ra, O'rta 7 Osiyo ikki daryo oraligi tipining braxikafal evropeoid tpini tashkil qilar edi . Hozirgi kunda Buxoro vohasining Kenimex cho'llaridan 800 dan ortiq mozor - qo'rg'onlar topib o'rganilgan. Ular yorma, lahatli, xum go'rlar va krematsiyali mozorlardan iborat bo'lib, yorma go'rlar sopol idishlari (miloddan avvalgi VI -IV asrlar) bankasimon shaklli, lahatli mozorlardan birida Varaxranning kumush tangasi (milodiy V asrning birinchi choragi) topildi. Xumlarga solib ko'milgan mozorlardan milodiy III -IV asrlarga oid sopol idishlar uchratiladi. Ularning kraniologik materiallari bir tipli bo'lmay, balki ular orasida mahalliy saklarga xos dolixokefal, andronova tipining mo'g'ul bashara odamlari bilan qorishgan braxikefal evropeoidlar va ulardan tarkib topgan O'rta Osiyo ikki daryo oraligi tipi vakillari mavjud edi. Afrasiyob qadimgi shahar harobasidan topilgan (miloddan avvalgi V asrga oid) kalla suyaklari bor. Ular dolixokefal evropeoidlar bo'lib, ularning ildizlari bronza davrining Zamonbobo, Mo'minabod, Chakka materiallariga genetik jihatdan o'xshab ketadi. Miloddan avvalgi III -II asrlarga tegishli kalla suyaklar Erqo'rg'ondan, milodiy II -IV asrlarga tegishli kalla suyaklar Urgut rayonidan topib o'rganilgan. Ularning xronologik sana oraligi katta bo'lishiga qaramay, ular braxikefallashish jarayonini sekin-asta davom etayotganligidan guvohlik berar edi. Milodiy IV-V asrlarga kelib, voha aholisining aksariyat ko'pchilligi braxikefal evropeoidlashgan edi. Sug'diyonada miloddan avvalgi II -I asrlarga tegishli bir gurux bosh suyaklar borki, ular Shimoliy Baqtriyaning kushon urug'lariga tegishli chorvador aholisini eslatadi. Yuechji qabilalari asosan braxikefal evropeoidlar bo'lib, ular Baqtriyaga Sug'diyona orqali o'tganligi tufayli ularning kraniologik izlarini Sug'dda ham uchrashi bejiz emas edi. Kushonlar davri Sug'diyonasining o'troq aholisi avvalgidek sharqiy o'rta er dengizi tipida edi.Sug'diyonaning mahalliy chorvador aholisi ham ulardan farq qilmas edi. Ammo, Buxoro vohasi chorvador qabilalari (miloddan avvalgi V-III asrlar) tipida mo'g'ul bashara irqiy belgilar xuddi shimoliy - sharqiy Orol bo'yi aholisidagidek kuchli edi. Shu holat Orol bo'yi usunlarida, Tyan - Shan, Ettisuv aholisida ham kuzatiladi. Demak, O'rta