dalolat beradi. Ammo, miloddan avvalgi IV asrdan boshlab, qadimgi Farg'onaning janubiy- g'arbida ham sug'orma dehqonchilik xo'jaliklari tarkib topa boshladi. Antik davrida butun vodiy bo'ylab, oazislarda dehqonchilik, tog' oldi va adirli mintaqalarda yarim ko'chmanchi chorvachilik taraqqiy etadi. Shu munosabat bilan vodiy o'troq aholisining aksariyat ko'pchilligi dolixokefal evropeoid bo'lsa, dasht aholisining etnik tarkibi turlicha edi. Masalan, miloddan avvalgi V-III asrlarga tegishli Oqtom qabristonidan topilgan kalla suyaklari asosan mahalliy mezo- braxikran evropeoid aholi bo'lib, ular bronza davrining dolixo -mezokran qabilalarning avlodlari edi. Ular anronova madaniyati aholisi ta'sirida braxikefallashgan. O'zgan tevarak-atrofi aholisi esa (mil. avv. III- I asrlar) mo'g'uliy irqiy belgili evropeoidlar bo'lib, ular bilan bir tipli aholi eramizning boshlarida Ettisuv va Tyan- Shanda keng tarqalgan. G'arbiy Farg'onaning milodiy II-IV asrlariga tegishli Shirinsoy qabristoni aralash kraniologik material berdi. Uning tarkibida Xuroson, O'rol -Oltoy va evropeoid dravidoidlar aralashib ketgan. Xo'jand yaqinidagi Kayragach qabristonidan topilgan suyaklar esa O'rta Osiyo ikki daryo oraligi tipini eslatadi. Isfara atrofidan 6 ta qabriston mo'g'uliy elementlarisiz sof O'rta Osiyo ikki daryo oraligi tipini bergan. Milodiy I- III asrlarga tegishli Quvasoy aholisi mahalliy o'troq aholining dolixokefal va braxikefal bosh chanoqlardan tashkil topgan evropeoid tipini berdi. Shimoliy Farg'ona chorvador aholisi tarkibi (antik davr) mo'g'uliy qo'shilmali evropeoidlar bo'lib chiqdi. Shunday qilib, qadimgi Farg'onaning asosiy aholisi O'rta Osiyo ikki daryo oraligi tipining mezo - braxikran evropeoid varianti bilan xarakterlanadi. Aholining tarkibida sharqiy o'rta er dengizi tipi va janubiy sibir tipi vakillari ham uchraydi. Evropeoid tiplar qisman mo'g'uliy irqiy belgilardan ham xoli emas. Qadimgi Farg'onaning kraniologik materiallar taxliliga qaraganda evropeoid irqiy belgilar Vodiyning g'arbiy rayonlari aholisida kuchli, Janubiy - sharqiy Farg'ona rayonlarida esa evropeoid tip orasida qisman mo'g'uliy bashara odamlar ham uchraydi. Shimoliy Farg'ona rayonlarida evropeoid aholi orasida mo'g'uliy irqiy belgilar vodiyning boshqa mintaqalariga qaraganda ancha kuchli ekanligi kuzatiladi.

Shimoliy Baqtriyaning shahar va o'troq dehqonchilik madaniyati aholisi

Baqtriya, Baktriana Amu daryoning yuqori va o'rta oqimiga joylashgan qadimgi viloyat, uning hududlari hozirgi Shimoliy Afgoniston, janubiy -g'arbiy Tojikiston va Janubiy O'zbekiston territoriyasiga to'g'ri keladi. Shimolda Sug'diyona bilan, janub va janubiy -sharqda Araxosiya va Ganxara bilan, g'arbda Marg'iyona bilan chegaradosh. Baqtriya O'rta Osiyoda qadimgi dehqonchilik madaniyati va davlatchilik tizimi erta ildiz ortgan tsivilizatsiya markazlaridan biri. Iqtisodiy- geografik jihatdan Baqtriya ikkiga bo'lingan: an'anaviy sug'orma dehqonchilik va chorvador ko'chmanchilik mintaqalari. Ular o'rtasidagi munosabatlar jamiyat ijtimoiy -iqtisodiy va etnomadaniy rivojlanishini ta'minlaydi. Antik davri Baqtriyasining antropologiyasi yaxshi o'rganilmagan. Bir qadar tuzik tekshirilgan ob'ektlar Bishkent vohasining chorvador aholisi bo'lib, bu erda ikkita qabristondan 30 dan ortiq kalla suyaklar o'rganilgan. Miloddan avvalgi I- va milodiy I-III asrlarga tegishli antropologik materiallar Xisor rayonining Tupxona yodgorligidan topib o'rganildi. Ular asosan O'rta Osiyo ikki daryo oraligining qischman mo'g'ul aralash evropeoid tipiga tegishli bo'lib chiqdi. Shu rayondan topilgan milodiy I -ming yillikning o'rtalariga oid bir necha kalla suyaklar ham borki, ularning ba'zi birlarida mo'g'uliy irqiy 10 belgilar yaxshi kuzatiladi . Kushonlar davrining o'troq aholisiga tegishli antropologik materiallar Kafirnigan daryosi yaqinidagi Shoxtepadan topib o'rganildi. Shoxtepa materiallarining antropologiyasi asosan evropeoid tipiga tegishli. Ammo, ular orasida ham aralashtiplar uchraydi. Umuman olganda, Shimoliy Baqtriyaning antik davri o'troq aholisi O'rta Osiyo ikki daryo oraligi hududlariga xos evropeoid tipi bilan xarakterlanadi.