xonlari 'o'zbeklar' viloyatining hokimlari deb yuritila boshladi. Xullas, XIV asr boshlaridan Dashti Qipchoq aholisi, aniqrog'i avval Oq O'rda xalqi 'o'zbeklar' nomi bilan yuritilgan. Bu yurtning harbiylashgan suvoriylari tez- tez Movarounnahrga (asosan hozirgi O'zbekiston shimoliy hududiga) harbiy talonchilik yurishlar qilib turgan. Bu haqda Amir Temurning 'Tuzuklari'da shunday deyilgan: Movarounnahrda o'zbeklarning jabru -zulmi ortib ketdi... Ilyosxo'ja bo'lsa (Movarounnahrning hukmdori Tug'luq Temurning o'g'li...A.A.), davlat va siyosat ishlarida layoqatsiz bo'lgani tufayli ularning zulmi sitamiga bardosh berishga ojiz edi. Men bo'lsam salobatim va haybatim bilan o'zbeklar ustidan g'alaba qildim va mazlumlarni zolimlar jabridan 175 xalos qildim' . O'zbekxon (1312 - 1342) ikki O'rda erlarini birlashtirgach, Oltin O'rda hududlari ham o'zbeklar eliga aylandi. To'xtamish (1376 -1395) davrida butun Dashti Qipchoq aholisi o'zbeklar elining fuqarolari deb ataladigan bo'ldi. Shu erda alohida ta'kidlash jizki, keyingi yillarda sovet hokimiyati vayronalarida tarkib topgan O'rta Osiyo respublikalari ilmiy doiralarida mintaqa xalqlarining kelib chiqishi, o'tmish tarix masalasida har xil milliy kontseptsiyalar ko'tarilmoqda, sotsiologik tadqiqotlarga asoslanib,etnogenez masalalarida tarixiylik printsipini inkor etuvchi konstruktivistik nazariyalar paydo bo'lmoqda. O'tmish tarixga bunday yondashuvlar birinchidan, tashqi muholifat yordamida o'z xalqi tarixini asossiz chuqurlashtirish, o'rta Osiyo xalqlarining barchasiga tegishli tarixiy va madaniy merosni 'o'zlashtirish' kayfiyatini kuchayishiga olib keladi; ikkinchidan, milliy kontseptsiyalar uchun nazariy asosni milliy respublikalar oliy hokimiyat rahbarlariga iqtisodiy manfaatdorlik tufayli xizmat etishga tayyor Rossiyaning ayrim olimlari yaratmoqdalar. Uchinchidan, 'konstruktivizm' tarafdorlari mintaqa xalqlarining etnogenez va etnik tarixini inkor etadilar va O'rta Osiyoning barcha hozirgi zamon xalqlari (o'zbek, tojik, qozoq, qirg'iz, qoraqolpoq va boshqalar) tarixiy ildizga ega emas, ularning hozirgi holati sovet hokimiyati siyosiy tuzumining 176 sun'iy hosilasi, siyosiy strukturasidir . O'rta Osiyo halqlarining etnogenez va etnik tarixi masalasida bunday qarashlarni tarixga zid 177 qarashlar bo'lib, bu erda 'o'zbek' nomi ostida birinchi navbatda O'rta Osiyoning sug'orma dehqonchilik bilan shug'ullanuvchi o'troq qishloq va hunarmandchilik va savdo -sotiq bilan shahar aholisini, shuningdek XVI asr boshlarida bu zaminga kirib kelib, siyosiy hokimiyat tepasida turgan Dashti Qipchoq ko'chmanchi o'zbeklarini tushunmoq kerak. Ammo, ba'zi bir taniqli sharqshunos olimlar 'qadimda va o'rta asrlarda turkiy tilli qabila va 178 qavmlar, hatto IX- X asrlarga qadar chorvachilik bilan shug'ullanganlar ', degan xulosa qilishgacha borganlar. O'rta Osiyoning qadimgi turkiy tilli aholisining katta o'troq qatlami ziroatchilik bilan 179 shug'ullanganliklari haqida qadimgi xitoy manbalarida ma'lumotlar uchraydi . Keyingi yillarda Janubiy Qozog'iston va Sirdaryoning o'rta va kuyi havzalari, Ettisuv va Sharqiy Turkeston hududlarida olib borilgan keng ko'lamli arxeologik izlanishlar urbanistik jarayonlar bu o'lkalarga antik davrida kirib borganligi, ayniqsa ilk o'rta asrlarga kelganda bu zaminda yuzlab katta -kichik 180 shaharlar va shaharmonand qishloqlar qad ko'targanligidan guvohlik beradi .