larning badiiy adabiyoti Movarounnahr turklari va ko'chmanchi o'zbeklar adabiyoti taraqqiyotining mushtarak yo'lini belgilab berdi. XIV asrning oxiri XV asr boshlarida o'zbek adabiyoti o'zining yangi yuksalish pallasiga 145 kirdi . Bu davrda Alisher Navoiydek buyuk shoirning so'z san'ati maydoniga chiqishiga zamin tayyorlagan Haydar Xorazmiy, Durbek, Xo'jandiy, Amiriy, Hofiz Xorazmiy, Sakkokiy, Atoiy, Gadoiy, Lutfiy kabi shoirlar etishib chiqdi va o'zbek adabiyoti o'z mavqei va maqomiga ega 146 bo'ldi . Xorazmiyning 'Muhabbatnoma', Xo'jandiyning 'Latofatnoma', Sayyid Qosimiyning 'Haqiqatnoma' va 'Sadoqatnoma' kabi qator boshqa asarlar dunyoga keldi. Epik she'riyat rivojlanib, Haydar Xorazmiyning 'Sirlar gulshoni'va 'Yusuf va Zulayho' dostonlari vujudga keldi. Turkiy adabiyotning iste'dodli namoyondasi, o'zbek g'azalchiligining ko'zga ko'ringan vakillaridan biri Atoiy bo'lib, uning 260 g'azaldan iborat devoni bizgacha etib kelgan. Alisher Navoiy shoirning she'rlari nihoyatda xalqona bo'lgani tufayli o'zbek qavmlari orasida shuhrat 147 topganligini ta'kidlab o'tadi . Sakkokiy o'zining badiiy yuksak qasidalari bilan o'zbek qasidachiligiga asos solganlardan biridir. Sakkokiy qasidalaridan birida o'zining turkiy adabiyotdagi maqomini Ulug'bekning shohligi va olimligi bilan teng qo'yilgan. U g'azallarining 148 etukligi jihatidan Atoiy va Lutfiylar qatorida turadi . Turkiy va forsiy tillarda barobar ijod qiluvchi Mavlono Lutfiy o'zbek adabiyoti taraqqiyotiga katta ta'sir ko'rsatgan. Navoiy Lutfiyni o'ziga ustoz deb bilgan va unga ergashgan. Navoiy uning ijodini yuqori baholab, o'zining 'Majolis un - nafois' asarida 'Lutfiy ...forsiy va turkiyda naziri yo'q erdi, ammo turkiyda shuhrati ko'proq erdi va turkcha devoni ham mashhurdir' deydi. Ta'kidlash joizki, XV asrda Hirot eng yirik madaniy markazlardan biriga aylandi. Alisher Navoiy davrida uning maqomi nihoyatda yuksaldi. Navoiy va uning hukmdor do'sti Husayn Bayqaro o'z davrining ilmu hunar ahliga xomiylik qildilar. Bayqaroning o'zi ham Husayniy taxallusi bilan she'rlar yozgan va devon tuzgan. Uning 'Risola' asari adabiy hayot va madaniyat xususida fikr yuritgan. Kamoliddin Binoiy, Mavlono Osifiy, Shayxim Suhayliy, Badriddin Hiloliy, Davlatshoh Samarqandiy, Mirza Shohiy va boshqalar Navoiy zamonasining etuk shirlari bo'lgan. Bu davrda turkiy til va adabiyotga xomiylik va rag'bat kuchaygan. Bunda Navoiyning roli va xizmati beqiyos edi. Alisher Navoiy o'zbek madaniyati, adabiyoti va adabiy tili tarixida alohida hodisa. U Sharq so'z san'ati o'zigacha erishgan barcha yutuqlarni o'z ijodida mujassamlashtirdi. Sharq she'riyatining barcha janrlarida badiiy yuksak asarlar yaratib, eski o'zbek adabiy tilining boy imkoniyatlarini namoyish etdi, uning jahon so'z san'atidagi mavqei va maqomini o'z o'rniga qo'ya bildi. Navoiydan boshlab o'zbek adabiyoti jahonning buyuk adabiyotlaridan biriga aylandi. Bunday yutuqlarning poydevorini Amir Temur va temuriylar saltanati yaratib berdi. Eski o'zbek tili sohiblarining musiqa san'ati ham o'zbek milliy musiqasining shakllanishida katta rol o'ynadi. Movarounnahr o'troq aholisi qadimiy zamonlardan beri o'zlarining murakkab musiqa va ashula san'atiga ega edi. O'tmishda, temuriylar va A.Navoiy yashagan davrlarda, hozirgi musiqa notalariga o'xshash 'musiqa qonuni' maxsus yozilmagan. Eski o'zbek tili musiqa ansamblining cholg'ulari turli puflab chalinadigan, kamoncha bilan urib o'ynaladigan asboblar majmuasidan iborat bo'lgan edi. Ansamblda hamma bir ovozda ashula aytar edi. Musiqa asarlari yolg'iz melodiyalardan iborat edi. O'zbek musiqasida garmonizatsiya qilish yo'q edi. Biroq, melodiyalar rang- barang bo'lib, o'zining lirik xususiyatlari va murakkabligi bilan xarakterli edi. Musiqa asarlarining ayrimlari faqat chalinib, ba'zilari ashulachilar tomonidan kuylanar edi. Cholg'u bilan jo'r qilinmaydigan ashulalar 'katta ashula' deyilar edi. Ular yakka, yoki ikki, uch ashulachi tomonidan to'ylar va choyxonalarda ko'pchillik orasida ijro qilinar edi. Ashulachilar bir necha xilda