kamaytirish mumkin. Ta'lim va ijtimoiy masalalar bo'yicha loyihalarda moliya faoliyatini boshqarishga katta e'tibor beriladi. Moliyaviy oqimlarni hisobga olish va nazorat qilish esa bu loyihalardagi noaniqliklarni kamaytirar va ularni boshqarishni yaxshilar, moliyaviy tartibni mustahkamlagan bular edi. Shuningdek, zamonaviy boshqaruv axborot tizimini yaratish imkoniyatini beradiki, bu o'z navbatida loyihani samarali boshqaruvning asosiy unsuridir. Patent berish yoki kommunal xizmat ko'rsatish bo'yicha xusus iy korxonalar bilan kontrakt tuzish uslublari boshqaruv nazoratini takomillashtirish usuli sifatida keyingi yillarda alohida e'tibor jalb e tayapti. Turli sabablarga ko'ra hukumat idoralari bilan shartnoma asosida ishlovchi xususiy korxonalar tomonidan kommunal xizmatlar ko'rsatish transport, sog'liqni saqlash kabi sohalarda xizmat sifatini oshirishga, xarajatlarni qisqartirilishiga olib keladi.

#### 1.6 . Loyihalarning investitsiyalardan keyingi bosqichiga e'tiborsizlik

Loyihalarni amalga oshirishdan keyingi bosqichga doim ham etarlicha e'tibor berilavermaydi. Ko'pincha bu holat qaror qabul qiluvchi shaxslarning asosiy e'tibori investitsiyalash bosqichiga jamlangani holda, ekspluatatsiya va joriy xizmat masalalari e'tibordan chetda qolishida namoyon bo'ladi. Buning oqibatida loyihadan olinayotgan daromad kamayadi, asosiy fondlar qisqarib ketadi hamda tashkiliy tuzilma rivojlanishida jiddiy moliyaviy va boshqaruv muammolari kelib chiqadi. Loyihani amalga oshirishdan manfaatdor bir qancha tashkilotlar va shaxslarni sanab o'tish mumkin (Masalan, xorijiy investorlar, siyosatchilar, kompaniyalar va kasaba uyushmalari). Lekin loyiha tugallanishi bilanoq uni samarali ekspluatatsiya qilish uchun z arur bo'lgan resurlar bilan ta'minlash hamda ma'muriy boshqaruv tizimi tomonidan etarlicha e'tibor berish borasida muammolar paydo bo'ladi. Loyihani ekspluatatsiya qilish bosqichiga e'tiborsizlikning ko'rinishlaridan biri texnik xizmat ko'rsatish xarajatlari va undan keladigan daromadlarga kam ahamiyat berilishidir. Bu sohaga etarli e'tibor berilishi loyihadan kutilayotgan samarani yanada oshiradi. Loyihani e kspluatatsiya qilish bosqichiga e'tiborsizlik oqibatlaridan biri qaytarilib turuvchi investitsiya xarajatlari etarli darajada tahlil qilinmasligidir. Buning ustiga, bu xarajatlarni qoplash manbalari zarur darajada rejalashtirilmaydi.O'zbeki stoda paxtachilik industriyasini takomillashtirish loyihasida loyiha sanoat korxonasining menedjementi bilimlarining etishmasligi, chet el investorining e'tiborsizligi va sust tadbirkorlik sanoat korxonasining etarli darajada samara bilan ishlay olmasligiga asosiy sabab bo'ldi. Loyi haning xususiy sektor korxonalarining tah lili kelgusi loyihalarda bunday kamchiliklarga yo'l qo'ymasliknio'rgatadi.

#### Qisqacha xulosalar

Institutsional iqtisodiyot nuqtai nazaridan loyihalarga investitsiya kiritish jarayoni, iqtisodiy institutlar va qoidalar bilan chambarchas bog'liq. Investitsiya jarayonida huquqiy tizim, moliyaviy institutlar, davlat siyosati va ijtimoiy institutlar muhim rol o'ynaydi. Loyihalarga investitsiya kiritish jarayoni bir necha bosqichlardan iborat bo'lib, har bir bosqichda turli muammolar va qiyinchiliklar