argun va tuxsi, kaltatoy va qangli, qirg'iz va uyg'ur, Oltoy turklari va ularning ajdodlari xu, di, rung hamda sak-skif qabilalari xech qachon bir joyda muqim yashamagan. Ular nafaqat bepayon buyuk turk dashtida, balki O'rta Osiyoning qadimgi dehqon jamoalari tomonidan o'zlashtirilmagan daryo havzalari va cho'llarida ham o'z chorva mollarini yaylovlarda boqib ko'chib yurgan. Ko'chmanchilarning ovam kambag'al qismining bir bo'lagi har safar bu zaminda qolib ketgan va ular sekin- asta o'troq hayotga, ya'ni dehqonchilik va xunarmandchilik xo'jaligi bilan shug'ullanishga o'taboshlaydilar. Bu jarayonning bir necha asrlar davomida muntazam davom etishi va uning uzliksiz takrorlanishi natijasida O'rta Osiyoning Amudaryogacha bo'lgan hududlarini bronza davridan boshlab turkiygo'y qabilalarni Turon zaminning tub joyli aholiga aylanib ketishiga olib kelgan. O'rta Osiyo saklari (Avestoda turlar, ularning aslzodalari - oriylar) o'z navbatida buyuk turk cho'lining markaziy va sharqiy Qozog'iston, Tog'li Oltoy, O'ral, Enisey va Orxon daryolari havzalarigacha kirib borganlar va u joylarning xukmron turkiy til muhiti ta'sirida turkiylashganlar. Demak, qadimgi sak-skif qabilalariga xos ikki tillilik juda keng turko- sug'diy etnomaydonda yuz bergan iqtisodiy va siyosiy hamda madaniy jarayonlar mahsuli ekanligi haqiqatga yaqindir, ya'ni O'zbekiston deb atalmish ona zaminimiz xalqining har ikki etnik qatlami ham turko - sug'diy etnomaydonda juda qadim-qadim zamonlardan birga yashab, tarkib topgan tagli-tugli, tub joyli aholisidir. Sobiq sovet davri tarixiy lingvistika tadqiqotlari va uning ta'sirida bo'lgan tarix fanida O'rta Osiyoning qadimgi xalqlari tili masalasida, ularni eroniy tilli xalq sifatida talqin qilib kelindi. Chunki Avesto va Veda kabi eng qadimgi yozma manbalar tili Evropa xalqlarining qadimiy tillari bilan qarindosh ekanligi ayon bo'lgach, bu mintaqaning tub aholisini barchasi xaligi yozma manbalar tilidan kelib chiqqan holda eronzabon deb qabul qilinib, bu zaminda qadim zamonlardan ular bilan birga qon- qardosh, qo'ni - qo'shni va quda - anda bo'lib yashab kelgan turkchilikka xech qanday o'rin qoldirilmadi. Aslida esa, qadimgi shimoliy xitoy kichik podsholiklarining 'shi'larini (yilnomachilarini) Xitoydan shimolda, shimoliy-sharq va shimoliy- g'arbda yashagan chorvador qabilalari haqidagi ma'lumotlarining taxliliga qaraganda, Dashti Qipchoqda, hozirda 'Evraziya' deb nomlangan mintaqalarda bronza va ilk temir hamda undan keyingi tarixiy davrlarda qadimgi turkiy tilning turli lahjalarida so'zlashuvchi qabilalar yashagan (bu haqda ushbu ko'llanmaning bundan keyingi tegishli boblarida so'z boradi). Hali bu yangi malumotlar keng ommalashmagan kezlarda, xatto eronshunos olimlar Xindu- Ovpupa nazariyasidan kelib chiqqan holda, O'rta Osiyodan to Baykalgacha bo'lgan mintaqalarda eroniy til muxiti xukmron edi, degan asossiz qarashni ilmiy jamoatchilik ongiga singdirib yuborgan. Masalaga jiddiyroq yondashilsa, turkiy xalqlar etnogenezini mutlaqo turkchilikdan yoki turk davlatchiligining ilk makonlaridan kelib chiqib echib bo'lmaydi. Masalan, Xun davlati va Turk hokonligi shakllangan hududlar O'rta Osiyodan sharqda bo'lgan. Ammo, negadir, har ikkala davlat tarixida Turon o'lkalarini o'z tasarrufiga qo'shib olish masalasi bejiz qo'tarilmagan. Chunki, Turon o'lkalari Markaziy Osiyoning aholisi jihatidan ham tarkibiy qismi bo'lib, bu o'lkalar mil. av.gi I - ming yillik o'rtalaridan boshlab Eron ahamoniylari tasarrufiga o'tgan edi. Taniqli avestoshunos olim M.Ishakov tabiri bilan aytganda, 'bu o'lkada (qadimgi Turonda) ahamoniylarning siyosiy xukmronligi o'rnatilib, uning tarkibiga kirgan eroniy va turkiy xalqlarning bariga buyuk Eron davlati fuqorasi sifatida qarash davlat siyosati darajasiga ko'tarildi. Xalqlarning o'z tillaridan qat'iy nazar umum eroniy rasmiy til qonuniy til qilib qo'yildi. Natijada davlat maxkamachiligi doirasida Turonning turkiy til mavkei sun'iy ravishda bekor qilindi'. Shu sharoitda Ahamoniylar davlatining ta'siridan tashqarida qolgan turkiy xalqlar dunyosida davlatchilikning yangi to'lqini vujudga keldi, ya'ni xunlar imperiyasi paydo bo'ldi. Bu davlat o'zining ichki siyosatida turkchilik ruhida ish tutib, tashqi siyosatda o'z nazarini birinchi navbatda Turon va turk dunyosini birlashtirishga qaratdi. Chunki, bu o'lkalarda til, aholining turmush tarzi bir- birlariga yaqin bo'lgan hamda siyosiy jihatdan Eron an'anaviy davlatchiligidan ajralib chiqish kayfiyatida bo'lgan turkiy xalqlar yashardi. Keyinchalik, Turk hokonligi va Qoraxoniylar davlati ham aynan shu qudratli ishonchga tayanib ish ko'rganlar.