bo'lgan. Biz keltirgan keyingi ikki manba (Divashtich va Ibn Xordatbex) ma'lumotlariga ko'ra, VII asrning ikkinchi yarmi va VIII asr boshlariga kelganda, Farg'ona vodiysining mayda mahalliy xokimliklari Fraganik hokimligi qo'l ostida birlashib, yagona Farg'ona mulkiga aylangan ko'rinadi. Bu holat arxeologik materiallar misolida yaxshi kuzatiladi. Masalan, Qadimgi Farg'onaning Qoradaryo havzasida olib borilgan arxeologik dala tadqiqot natijalari bu masalaga oydinlik kiritishda misol bo'laoladi. Arxeolog B.Abdulg'ozievaning tadqiqotlariga ko'ra , mazkur maskan antik va ilk o'rta asrlar davrida bir necha mikrooazislardan ta rkib topgan 11ta irrigatsion rayonlarni tashkil etgan. Ularda antik davriga oid (mil. av.gi II-I asrlardan to milodiy III asrgacha) 247ta yodgorlik (erkin dehqon ho'jaliklarining qishloqlari) bo'lsa, ilk o'rta asrlarga kelib (milodiy III -VII asrlar), ularning soni 166 taga tushib qolgan. Demak, qishloq jamoalari ichida mulkiy tabaqalanish jadal kechgan, mulk egalari - kashovarzlarning bir qismi mulksiz kadivarlarga, ular hisobiga boyib borayotgan kashovarzlarning badavlat qismi dehqonzodalar-mulkdor feodallarga aylanib borgan. Qoradaryo havzasi yodgorliklarining tarixiy topografiyasiga ko'ra , voha yodgorliklarini uch kategoriyaga, ya'ni shaharlar, qishloq xokim lik larining qasrlari va qishloq jamoalari ob'ektlariga ajratilganda quyidagi holatni kuzatish mumkin bo'ldi . Qoradaryo havzasida olib borilgan arxeologik tadqiqot natijalariga ko'ra, agar antik davrida qishloq jamoasi maskanlari ko'pchilikni tashkil etgan bo'lsa, ilk o'rta asrlarda shahar xokimliklarining qasrlari ko'pchilikni tashkil etadi. Demak, ilk o'rta asrlarga kelib, mulkiy tabaqalanishning badavlat dehqonzodalar foydasiga ishlayotganligi kuzatiladi. Har bir irrigatsion rayonda, uning iqtisodiy va siyosiy markazi sifatida shahar tipidagi yodgorlik qayd qilinadi, mikrooazislarda esa, ularning bosh qarorgohi sifatida qishloq hokimliklarining qasrlari kuzatiladi. Shunday qilib, ilk o'rta asrlarga kelganda Qoradaryo havzasining har bir irrigatsion rayoni doirasida tuman xokimliklari, mikrooazislar bazasida qishloq hokimliklari, umuman qadimgi Farg'onaning yirik shaharlari bazasida esa shahar - davlatlar tashkil topgan ko'rinadi. Qoradaryo havzasida arxeologik materiallar asosida kuzatilgan bu tarixiy jarayon nafaqat butun Farg'ona mulkiga, balki O'rta Osiyoning dehqonchilik madaniyati rivoj topgan barcha viloyatlariga xos bo'lib, o'zbek davlatchiligining mahalliy ildizlari aynan ana shularga borib taqaladi. Qadimgi Farg'onadan shimolda joylashgan tarixiy - madaniy o'lka Choch vohasi bo'lib, bu o'lkada ham ilk o'rta asrlarda xuddi shu tarixiy manzara kuzatiladi. Choch atamasi qadimgi yozma manbalarda mil. av.gi I ming yillikning 2- yarmidan boshlab uchraydi. Unga qadar bu o'lkada juda qadimdan Avesto turlari va qadimgi fors qoya tosh bitiklariga ko'ra, ko'chmanchi saklar yashagan. Saklar esa fanda andronova madaniyati qabilalarining bevosita avlodlari edi, degan fikr xukmronlik qiladi. Fanda 'tarix otasi' nomi bilan mashhur Gerodotga ko'ra, saklar skiflarning o'zginasi bo'lib, 'forslar barcha skiflarni saklar deb ataganlar'. Saklarning Yaksart orti urug' -aymoqlarini sug'diylardan Yaksart (Sirdaryo) ajratib turgan. Sak konfederatsiyasi tarkibini asianlar, pasianlar, toxarlar, sakaravaka qabilalari tashkil etgan. Antik davr mualliflardan Demodamning (mil.avv. III asr) ma'lumotlariga ko'ra, bu ittifoq tarkibida sak nomli qabila ham bo'lib, u Yaksartning chop sohilida forslarga yaqin yashagan. Maxabxaratada saklar va toxarlar bilan bir qatorda kanki qabilalari ham eslatiladi. Mil. av.gi I ming yillik o'rtalaridan sak va kanki qabilalarining bir qismi o'troqlashaboshlaydilar va ular sekin - asta sug'diyzabon chochlilarga aylanib, muqim hayot tarziga o'tadilar. Saklarning ko'chmanchi chorvador qismi esa an'anaviy hayot tarzini davom ettirib, turkiy dunyoning keng dashtlarida ko'chib yashaydilar. Bu haqda Aleksandr Makedonskiy yurishlarining tarixchilari ham guvohlik beradi, ya'ni Yaksart cho'lu -dasht mintaqalari bilan dehqonchilik rayonlari o'rtasidagi chegara bo'lgan, uning o'ng sohilida saklar, chap sohilida esa sug'diylar joylashib, sug'diylarning shaharlari bo'lgan, deb yozadilar. Avestoda nomi zikr etilgan tur qabilalarining siyosiy va diniy markazi, qarorgoxi Qang'xa dastlab S.P.Tolstov tomonidan 'Qadimgi Xorazmdir', degan g'oya olga surildi. Lekin, Chochda olib borilgan so'ngi arxeologik tadqiqotlar Avestoning muqaddas Qang'xasi qadimgi Xorazm emas, balki qadimgi Choch ekanligini isbotladi. U Toshkent viloyatining Oqqurg'on tumaniga joylashgan Chochning bosh shahri qadimgi Kanka shahar harobasi ekanligi ma'lum bo'ldi.