erkaklar, 7 foiz ayollar tamaki chekishdan o'lgan. Bizning davrimizda tamaki chekish butun dunyoda tarqalgan. Angliyada 75 foiz erkaklar, 27 foiz ayollar tamaki chekadilar. AQSh da 18-19 yoshdagi o'smirlarning yarmi, maktab o'quvchilarining to'rtdan bir qismi tamaki chekadi. Daniyada 81 foiz o'quvchi o'g'il bolalar, 56 foiz qizlar chekadi. Italiyada yoshlaming 55 foizi, qizlarning 55 foizi, Shvetsiyada 46 foiz o'spirin yigitlar, 36 foiz qizlar sigareta chekadilar. Kashandalar aksariyat tamaki chekishni yoshdan boshlaydilar. 9 'zbekistonda ham tamaki, nos chekuvchilar soni ortib bormoqda. Hozirgi vaqtda 0 bozor iqtisodiga o'tish munosabati bilan mayda xususiy savdo nuqtalarida sigareta sotish ortib bormoqda. Sigareta va nos barcha yoshdagi o'smir va o'spirinlarga chegaralanmay sotilmoqda. Statistika ma'lumotlariga qaraganda, sayyoramizning 60 foiz erkaklari, 20 foiz ayollari chekadilar. Osiyo mamlakatlarida nos chekish keng tarqalgan. 0'zbekistonda ham ayrim nos chekuvchilar bu noxush odatga 13-14 yoshdan boshlab o'rganmoqdalar. Shuning uchun, bir o'ylab ko'rish kerak. Nima uchun odam tamaki yoki nos chekadi? Chekishning keng tarqalishiga sabab nima? Tadqiqotchilarning aniqlashicha, chekishning sabablari turlicha: Birinchi sabab - qiziqish, tamaki ta'mini bir tatib ko'rish bo'lsa, ikkinchi sabab kattalarga taqlid qilishdir. Chekish keng tarqalishiga klublar, kechalardagi kompaniyalar, turli uchrashuvlar sabab bo'ladi. Bir marta chekib ko'rgan odam papiros tutunining hidini yana tatib ко rishni yoqtirib qoladi, yana chekkisi keladi, so'ng chekish odatga aylanib qoladi. Bangilik giyohvandlikning boshlanishidir. Tamaki chekish odati hozirgi vaqtda yer shari aholisining ko'pchilik qismini qamrab olgan. О smir dastlab chekkanda kattalarga taqlid qilmoqchi bo'ladi. Birinchi papiros yoki nos chekilganda o'smir organizmida himoya reaksiyalari vujudga keladi. Uning ko'ngli ayniydi, ko'p so'lak ajraladi, qon tomirlar torayadi, o'smirning rangi oqaradi. Ba'zida hushidan ketadi. Bir necha marta chekkandan so'ng o'smir organizmida himoya reaksiyalari kamayib boradi va oxir oqibat o'smir organizmi tamaki va nosga o'rganib qoladi. So'ng o'smirda mustahkam shartli refleks hosil bo'ladi. 0'smir 12 -15 yoshda tamaki yoki nos ta'mini tatib ko'rar ekan, chekishning dastlabki davrida organizmda har xil sezgilar yo'qolib boradi. Bu davrda u bir kunda 10 -15 tagacha papiros chekadigan bo'ladi. Chekuvchilarda asta -sekin nikotin sindromi shakllanib boradi, boshqacha aytganda organizmda nikotinni qabul qilishga bog'lanib qolish vujudga keladi. Bu uch bosqichda rivojlanadi: Birinchi bosqich - bu psixik moslashish bosqichibo'lib, bunda odam chekkisi kelaveradi va borgan sari ko'proq papiros chekadi. Mazkur bosqich 1 -5 yil davom etadi. Ikkinchi bosqichda somatik belgilar namoyon bo'la boshlaydi, chekuvchida bronxit kasali hosil boiadi, oshqozon va yurak hamda boshqa a'zolarda og'riq raydo bo'ladi. Nervtizimida o'zgarish sodir boiadi. Chekuvchida ta'sirchanlik, bosh og'rish holatlari sodir bo'ladi. Bu bosqich 5 -15 yil davom etadi. ^ Uchinchi bosqichda chekish avtomatik tus oladi. Doimiy bosh og'rig l, xotiraning susayishi, juda ta'sirchanlik va doimiy yo'tal paydo boiadi.