olmaslik, muholifat tomonning amaliy takliflarini kamsitish oqibatida, urush taqdirini uning boshidayoq dushmon foydasiga xal etib qo'yilgan edi. Insoniyat tarixida XIII asrning 20-yillarida yuz bergan Chingizxon boshliq tatar- mo'g'ul istilolari va uning oqibatlari butun jahon tarixida eng mudhish davr bo'lib qoldi. Ayniqsa, O'rta Osiyo xalqlari boshiga tushgan bir ofat bo'ldi. Ko'z ko'rib, quloq eshitmagan vayrongarchiliklar yuz berdi. O'sha davrlar tarixchisi Muhammad Nasafiyning yozishicha, 150 minglik qo'shin bilan Chingizxon va uning lashkarboshilari Movarounnahrning nufuzli shaharlari Samarqand va Buxoroni, Urganch va Xo'jandni, Marv va Termiz kabi qator shaharlarni egallagach, beadad rahim - shafqatsizliklar boshlandi. Ular madrasa va masjidlarga kirib olib, xujralarni xojatxonalarga aylantiradilar, muqaddas Qur'oni Karim va boshqa diniy kitoblarni sandiqlardan chiqarib, maydonlarga uloqtiradilar, oyoq-osti qildilar, kuydirdilar. Sandiqlarni esa otlariga oxur-emxona qiladilar. Barcha ulamoyu- sayid imomi shayxlarni mo'g'ul asqarlarining otboqarlari bo'lib ishlashga majbur qiladilar. Badavlat musulmonlar mol-mulki talanib, butun aholi qullarga aylantiriladi, ayollar esa uning vaxshiy askarlariga ulashib beriladi. Shaharlarga bir necha bor o't qo'yiladi, ilmlilar tahkirlanadi. Samarqand shahrida tirik qolgan 50 ming erkagu -xotinni shahar tashqarisiga olib chiqib, ularning har birini 200 ming dirxamdan soliq to'lashga majbur qiladilar. O'rta Osiyo xalqlari ustiga uyushtirilgan mo'g'ullar bosqini tufayli mintaqada vayron bo'lmagan qishloq va shaharlar qolmadi, bu zaminda asrlar davomida rivojlanib kelayotgan yuksak dehqonchilik va hunarmandchilik madaniyatini bir necha yillarga izdan chiqardi, shafqatsiz qirg'in - bo'ronlar tufayli mamlakat xuvillab qoldi. Dushmanga qattiq qarshilik ko'rsatgan ayrim shaharlar (masalan, Samarqand, Urganch, Xo'jand) aholisining faqat to'rtdan biri qoldi, xolos. Jon saqlab qolgan mahalliy xalq (o'zbek va tojiklar) og'ir iqtisodiy sharoitda yashaganlar. Ziroatchilikdan fidokarona mehnat tufayli olingan hosil ham mo'g'ullar tomonidan tortib olinardi. Voha atrofida ko'chib yurgan chorvadorlar soni ham keskin kamayib ketdi. Chingizxon qo'shinlari qaysi qishloq yoki shaharga kirib bormasin, inson aqli bovar qilmaydigan vaxshiliklarni amalga oshirdi. O'rta Osiyo shahar va qishloqlarida bir burda non uchun odam o'ldirishlar, o'g'irlik avj oldi. Mevazor bog'laru uzumzorlar, dehqonchilik dalalariyu, hunarmand do'kanlari vayron etilib, hayvon boqiladigan dalalarga aylantirildi. Azaldan sun'iy sug'orishga asoslangan dehqonchilik o'ldi, daryo va soylarga solingan to'g'onlar buzilib, ariq va kanallarga suv chiqmay qoldi. Barchani qo'li ishga bormas holga tushib qoldi. Iqtisodiyat anchagina vaqt izdan chiqib orqaga ketdi. Dehqonchilik maydonlarining o'ndan to'qqizi ishdan chiqib, tashlandiq holga tushib qoldi. Islom dini ham o'z mavqeidan mahrum etilib, ayanch holga tushib qolgan edi. Mo'g'ullar bosqinidan keyin Movaraunnahr va unga qo'shni viloyatlar aholisi qariyib yarim asr davomida avvalgi holatini tiklay olmaganlar. Jon saqlab qolgan kamchil aholi esa o'z tarkibiga ko'ra, asosan turg'un turkiylar (o'zbek) va sart (tojiklardan) iborat bo'lib, hatto vohalar atrofida ko'chib yurgan chorvadorlar ham keskin kamayib, ularning ko'pchilligi (mol - qo'ylaridan ajralib xonavayron bo'lganlari) shahar va qishloqlarga ish qidirib kirib boradilar va mahalliy aholi bilan aralashib, asta- sekin turg'un hayotga ko'nikib, yashashga majbur bo'ladilar. Manbalarda yozilishicha, ularning ko'plari o'z etnik nomlarini ham unitish darajasiga borib etadilar. Chunki o'z qavmidan ajralgan etnik guruxlarning taqdiri shunday tugagani tarixdan ma'lum. Manbalarda 1219- 1224 yillardagi mo'g'ullar istilosi davrida O'rta Osiyoga kirib kelgan Chingizxonning 12ta qabila qo'shinining 4tasi (jaloyir, barlos, arlot va qavchin) mo'g'ullar 52 bo'lgan , deyiladi. XIII asrning 60- yillarida tashkil topgan Chig'atay ulusining Ila daryosining janubi- sharqiy mintaqalaridan to Amudaryogacha bo'lgan hududlarda tashkil topishi munosabati bilan, uni harbiy jihatdan himoya qilish uchun har biri ming uyli turk- mo'g'ul qabilalarini ko'chirib keltiriladi. Ular aynan barlos, jaloyir, qavchin va arlot qabilalari bo'lib, jaloyirlar Angren havzasi va Xo'jand atrofiga kelib o'rnashadilar.