bularning ko'pchiligi o'troqlashib, shaxar va qishloqlarda turg'un axoli xayotiga moslashib boradilar. XI asrning birinchi yarmilarida Qoraxoniylar davlatida ichki kurashlar kuchaya boradi. Xokimiyat uchun kurash oxir-oqibat davlatni inqirozga olib keladi. XI asrning ikkinchi yarmida qoraxoniylar davlati ikki mustakil davlatga bulinib ketadi. Sharqiy qismining markazi Boloso g' un, g'arbiy qismining markazi Samarqand bo'lgan. g'arbiy Qoraxoniylar davlatiga Movarounnahr va Koshgar viloyati kirgan. G'arbiy Qoraxoniylar davlati XI -XII asrlarda iqtisodiy va madaniy jixatdan tarakkiy etgan, markazlashgan davlat bo'lgan. Bu davlat XI asr oxirlarida saljuklar; XII asr o'rtalarida esa koraxitoylarga karam bo'lgan bulsalar xamki uz mustakilliklarni saklab qolgan edilar. G'arbiy Qoraxoniylar davlati ichida o'zbek ajdodlarining etnogenetik jarayoni davom etadi. Movarounnahrga kelib urnashgan etnik guruxlar asrlar davomida bu xududda yashovchi kardoshlari bilan birlashib, ular bilan aralashib boradilar. Tub erli axoli ta'sirida yarim ko'chmanchi va yarim o'troqlikda yashab kelgan etnik guruxlarutroklashib, dexqonchilik, xunarmandchilik va savdo -sotik yuidan shug'ullanadilar. Ularning bir qismi dexqonchilik bilan bir vaqtda chorvachilik bilan xam shug'ullanadilar. O'zbek elatining shakllanishi. Movarounnahr xududidagi turkiy xalqlarning uzaro yaqinlashib, korishib borishi natijasida xudud axolisi o'rtasida iqtisodiy va madaniy umumiylik kat'iylashadi. Umumelat tili va adabiy til shakllanadi. Movarounnahr va unga tutashgan mintakalarda yashovchi barcha turkiyzabon axoli bir xalq (elat) ekanligi ongimizda butkul urnashib koladi. boshqacha kilib aytganda, elat shakllanishidagi barcha etnik kursatkichlar bir maromga utib, o'zbek ajdodlarining elat (xalq) bulib shakllanish jarayoni oxirlashadi. Yuqorida aytganimizdan xulosa kilib aytmokchimizki, o'zbeklarning ilk ajdodlari Movarounnahr va unga tuttashgan mintakalarda madaniyatlari bir-birlariga yaqin, ikki tilda suzlashuvchi kardosh o'zbek va tojik xalqlari elat bulib shakllangan. Ularning ilk ajdodlari Movarounnahrda va unga chegaradosh xududlarda qadim zamonlarda yashagan Sug'diylar , xorazmiylar, baktriylar, saklar, toxarlar, qang'arlar va boshqa xalqlar bo'lgan. Shimoliy Xitoyda Sibir, Ettisuv, Sharqiy turkiston, Sirdaryo soxillarida antik davrlarda va ilk o'rta asrlarda mavjud bo'lgan turkiy qabilalar ( xun, usun, nushibi, dulu, turkesh, qarluq, chigil, xalaj , yagmo va boshqalar) xam o'zbek jajdodlarining etnogenetik jarayonida muxim urin eagallagan. Tilga olingan xalqlarni va qabilalarni kupchiligi o'rta sarlar daomida elat bulib shaklllangan. Turkman, Kozok, Kirgiz va Korakalpok xalqlarning etnik tarixida muxim rol uynaganlar. Demak, markaziy Osiyoda yashovchi barcha xalqlar asrlar davomida etnik jixatdan bir- birlari bilan yaqin aloqada , kavm-karindosh bulib kelganlar. Shunday kilib, IX- X asrlarda shakllangan o'zbek elatining uzagi turkiy etnoslarining fors - tojik tilli axolisi bilan asrlar davomida aralashib kelitshi jaraenida xosil bo'lgan. XI -XII asrlarda o'zbek elatining tarkibida turkiy komponentlar kupayadi va uning etnik jaraeni asosan turkiy komponentlar asosida utadi. Shu asrlar davomida barcha etnik kursatkichlar mujassamlashadi, o'zbek ajdodlarining aloxida jamoa (elat) bulib shakllanish jaraeni nixoyasiga etadi. Shakllangan o'zbek elatining tarakkieti keyingi asrlarda xam davom etadi. Bu masala muxim mavzu bo'lganligi uchun aloxida ilmiy tadqiqot olib borishni talab kiladi. Xulosa kilib shuni aytish kerakki, o'rta osiyolik xalqlarning kelib chikishi va mintakadagi qadimiy murakkab etnik jarayonini aniq tasavvur kilmaguncha ob'ektiv baxo berish kiyin Turli irk va dindagi xar xil elatlarni kuramasidan tashkil topgan ajdodlarimiz eng qadimiy davrlardan yozuvli yuksak madaniyat yaratganlar. Ular ming yillar davomida uzaro yaqin iqtisodiy , madaniy va maishiy aloqada bulib asosan axil yashab kelganlar. g'arbiy turk xokonligi xukmronligi Amudaryo soxillarigacha etib Movaraunnaxr va Farg'ona vodiysiga shimoli -shardan turk qabilalari yangi oqimining kuplab jadal kuchib kelishiga sabab bo'lgan Maaxalliy axolini turkiylashtirish jarayoni qadimiy yuksak madaniyatli elatlar etnik tuzilishiga ta'sir kilmagan. Keyinchalik yirik turkiy siyosiy birlik tuzilib uning negizida turli elementlarning kushilib ketish jarayoni kuchayadi. Elat va qabilalar uzaro yaqinlashib birikib, o'zbek va boshqa o'rta osiyo turkiy xalqlar etnogeneziga