yurak ishemiyasi kasalliklari kuzatiladi. Oshqozon yarasi nafas yo'llari kasalliklarini davolashni qiyinlashtiradi. Nikotin buyrak usti bezi funksiyasiga juda salbiy ta'sir etadi. Bundan tashqari nikotin ateroskleroz kasalligining zo'rayib ketishiga sabab boiadi. Surunkali chekish orqa miya funksiyalariga salbiy ta'sir etadi. Bu jinsiy ojiziikka sabab bo'ladi. Ayniqsa, yosh qizlaming papiros chekishi barcha a'zolariga zararli ta'sir etadi. Chekuvchi qizlar rivojlanishdan orqada qoladilar, tez kasallanadilar, hayz ko'rish sikli buziladi. Surunkali chekish qiz bola husnini buzadi, u erta balog'atga yetadi. Chekuvchi ayollar tez qariydilar, yuzlariga ajin tushadi, yuz terisining rangi o'zgaradi. Chekuvchi ayollarning 30 foizida bazedov kasalligi (buqoq) taraqqiy etadi. Shuni aytish kerakki, chekmovchilar chekuvchilar yonida turishi tufayli chekuvchilardagi kasalliklar chekmovchilarda ham hosil boiishi mumkin, chunki chekmovchilar passiv chekuvchilar hisoblanadilar. Tekshiruvlardan ma'lum bo'lishicha, qon ivish jarayonini tezlashtirib yuboradi. Periferiktomirlarda aterosklerozning kuchayishi natijasida oyoq qon tomirlarida endaterit kasalligi kelib chiqadi. Bemor oyoq bo'g'inlarida og'riq sezadi, keyinchalik yurolmay qoladi. Nikotin oshqozon shirasining ajralish me'yorini buzadi va unda kislota miqdorining izdan chiqishiga olib keladi. Chekish jarayonida oshqozon tomirlari torayadi, oshqozonning shilliq qavati yallig'lanadi. Ularda sezish organlarining faoliyati izdan chiqadi. Chekuvchida asta- sekin rang ajratish qobiliyati pasaya boradi, dastlab yashil, so'ng qizil va sariq ranglarni ajrata olmay qoladi. Aksariyat chekuvchilarda eshitish sezgirligi kamayadi. Chekish tufayli quloq nog'ora pardasi qalinlashadi, eshitish suyakchalarining hajmi kichrayadi. Hozirgi vaqtda ko'pgina chekuvchilarning yoshi 20 - 30 da bo'lib, yosh oila qurgan bo'ladilar. Shuning uchun chekuvchi ota- onalar birinchi navbatda o'z bolalariga zarar etkazadilar. Chekuvchi onaning ko'krak sutida nikotin bo'lgani uchun u qo'lansa hir chiqaradi, biroz taxir mazali bo'ladi. Shuning uchun ba'zi bolalar onasini emmay qo'yadi. Chekuvchi onaning bolasi ham passiv chekuvchi bo'lib qoladi. Angliyaning shimolida yashovchi 16 mingta bolalardan so'rovnoma o'tkazilganda, ota -onasi chekadigan bolalarning 48 foizi tez yo'talishini aytganlar. O'smirlar kattalardan berkitib chekkanda papiros tutuni bilan ko'proq zararli moddalar o'pkaga o'tar ekan. Papiros tez chekilsa, o'pkaga 2 marta ko'p nikotin o'tishi isbotlangan. Chekuvchi o'smir organizmi jismoniy va psixik rivojlanishdan orqada qoladi. Maktab bolalarining papiros va nos chekishi hech qanday odob- axloq me yorlariga to'g'ri kelmaydi. Bola qancha yosh chekishga urinsa, uning papiros va nos chekishni tashlashi shuncha qiyin bo'ladi. Chekuvchi odamlarda ishchanlik qobiliyati past bo'ladi. Chekuvchilar atrof-muhit musaffoligini buzadilar va havoni zaharlaydilar. Tamaki chekuvchilarni davolash Papiros chekishni davolash murakkab masala bo'lib. bu narkomaniyaning variantlaridan biri hisoblanadi. Papiros chekishning asosiy mohiyati chekish natijasida jismoniy va ruhiy yengil tortishdan iborat. Nikotinli narkomaniyaning uchta bosqichi bo'ladi: 1-turmush bilan bog'liq, 2- o'rganib qolish, 3 -ruju qilish. bosqichda odam bir kunda 5 dona papiros chekadi. Bunda organizmga nikotin qabul