qadimgi shahar madaniyati hozirgi Toshkent shahri hududlariga kirib keladi va Mingo'riq shahri qad ko'tardi. Ilk o'rta asrlar boshlariga kelganda shaharsozlik madaniyati Oxangaron vodiysiga, uning o'rta oqimiga ham kirib boradi va Iloqning poytaxt shahri sifatida Tunket (Imloq) tarix saxnasiga kirib keladi va u Choch-Iloqning yirik metallurgiya markaziga aylanadi. Antik davridan boshlangan urbanistik jarayon ilk o'rta asrlar boshlariga kelganda Chochning deyarli barcha hududlarini qamrab oladi. Shuningdek, antik davrining ijtimoiy, iqtisodiy va madaniy rivoji asosida qadimgi shaharsozlik madaniyatining Choch va Iloqda tarkib topishi O'rta Osiyoda yana bir tsivilizatsiya o'chogini, madaniy xo'jalik markazini, Choch o'lkasini shakllanganligidan dalolat berardi. Shunday qilib, yuqorida bayon etilgan fikr- muloxazalarning yakuniy xulosasi shuki, O'rta Osiyo qadimgi jamoalarining urbanizatsiyalashuvi ikki yo'ldan bordi. Birinchisi Amudaryo va uning irmoqlari havzalarida tashkil topgan tsivilizatsiya o'choqlari; ikkinchisi Sirdaryo va uning irmoqlari havzalarida tarkib topgan tsivilizatsiya o'choqlari. Amudaryo havzalari bilan bog'lik madaniy xo'jalik markazlarining shakllanish jarayoni bronza davridan boshlangan va ularning tarkib topishida Qadimgi Sharq tsivilizatsiyasining ta'siri kuchli bo'lgan. Birinchi yo'lga xos urbanizatsiya jarayoni O'rta Osiyoning janubiy - g'arbidan uning shimoliy -sharqi tomon kengayib, bu mintaqada so'ngi bronza davridan boshlab birin - ketin tarixiy madaniy xo'jalik viloyatlari shakllanib boradi. O'rta Osiyo hududida dastlab bronza davrida (mil. av.gi II -ming yillikning ikkinchi yarmida) Parfiya, Marg'iyona va Baqtriya viloyatlari tarkib topadi. So'ng ularning madaniy xo'jalik ta'sirida ilk temir davrida (mil. av.gi IX - IV asrlar davomida) Sug'diyona madaniy xo'jalik markazi tashkil topdi. Sug'diyona madaniy xo'jalik markazining uch o'chogi mavjud bo'lib, ularning shakllanishi Sug'diyonaning barcha hududlarida bir vaqtda, bir xil rivojlanishda bo'lmagan. Agar bu jarayon janubiy Sug'dda mil. av.gi IX - VI asrlarda yuz bergan bo'lsa, u markaziy Sug'dda mil. av.gi VII - V asrlarda sodir bo'ldi. G'arbiy Sug'd, ya'ni Buxoro viloyatida shaharsozlik madaniyati ulardan keyin, mil. av.gi VI-IV asrlarda yuz berdi. Aynan shu asrlarda Amudaryoning quyi havzalarida qadimgi Xorazm tsivilizatsiya markazi ham shakllandi. Sirdaryo havzalari bilan bog'lik tsivilizatsiya markazlarining shakllanishi, ulardan ancha kech, antik davrida yuz berdi. Qadimgi Farg'ona va Chochda shaharsozlik madaniyati, urbanizatsiya jarayoni Qadimgi Sharq tsivilizatsiya o'choqlarining bevosita emas, balki bilvosita ta'siridan baxramand bo'lganlar, xolos. Bu mintaqada chorvador sak qabilalariga xos hayot tarzi kuchli edi. Turon saklarining o'troqlashish jarayoni ancha sust kechdi. Sirdaryo havzalari aholisi hayotida mahalliy an'ana, tarixiy milliylik kuchli edi. O'rta Osiyoda Makedoniyali Iskandar harbiy yurishlaridan keyin, Salavkiylar va Yunon-Baqtriya podsholiklari davrida yunon madaniyatining ta'siri sezila boshlaydi. Moddiy va ma'naviy madaniyatda barobarlashuv (nivelirovka) jarayoni ko'zga tashlanadi. Qadimiy madaniy xo'jalik an'analari asosida shakllangan Frag'ana va Choch madaniy xo'jalik markazlari tarkib topadi. Bir vaqtni o'zida ana shu madaniy xo'jalik markazlarining, tsivilizatsiya o'choqlarining o'troq, tung'un, tag'li - tug'li aholisi - baxtariy, sug'diy, xorazmiy, Choch va Frag'ana xalqi shakllanib boradi. Ilk o'rta asrlarga kelganda Sangzar va Oxangaron daryolari havzalariga ham urbanizatsiya jarayoni kirib boradi va uning natijasi sifatida Ustrushona va Iloq tarixiy madaniy mankazlari shakllanadi.

########## 3- mavzu: O'rta Osiyo xalqlari tarixining davrlashtirish masalasi va O'rta Osiyo tarixida yuz bergan tarixiy jarayonlarning qisqacha tahlili

- 1. O'rta Osiyo xalqlari tarixining davrlashtirish masalasi
- 2. O'rta Osiyo tarixining qadimgi davrida yuz bergan tarixiy jarayonlarning qisqacha tahlili
- 3.O'rta Osiyo tarixining o'rta asrlar davrida yuz bergan tarixiy jarayonlarning qisqacha tahlili

Odamzod va uning jamiyat tarixi juda qadimiy va murakkabdir. U bir necha yuz ming yillik tarixni o'z ichiga oladi. Ana shu ko'p ming yillik tarixiy davr ichida insoniyat o'zining ijtimoiy, iqtisodiy, siyosiy va etno- madaniy rivojlanish darajasiga ko'ra, qator tarixiy davr va bosqichlarni