rivojlana boshladi. Ayni vaqtda Amudaryo quyi havzalarida 'xorazm' etnonimi, u bilan bog'lik xolda qadimgi Xorazm o'lkasi, tarixiy madaniy markaz, yangi tsivilizatsiya o'chog'i, uning o'troq xorazm xalqi shakllana boshladi. Qadimgi Xorazm tsivilizatsiyasi qadimgi Sharq madaniy xo'jalik yutuqlari ta'sirida rivojlandi. Qadimgi O'zbekiston hududida ilk antik davrining yana bir tsivilizatsiya markazi tarkib topdi. O'rta Osiyo hududlarida mintaqaviy rivojlanish bilan bog'lik yangidan -yangi tarixiy madaniy xo'jalik viloyatlarini tarkib topishi antik davrida ham davom etadi. Mintaqaviy rivojlanishning mahsuli sifatida antik davriga kelib sug'orma dehqonchilik madaniyatining o'choqlaridan biri, aholining o'troq hayot tarzi shakllangan qadimgi Farg'ona o'lkasi tarkib topdi. Qadimgi Farg'ona saklari bronza davridayoq buloq suvlari asosida tarkib topgan Qora daryo tarmoqlari havzalarida sug'orma dehqonchilik madaniyatini kashf etadilar. Bu ajdodlarimizning xo'jalik kashfiyoti 'Chust madaniyati' nomi bilan ma'lum va mashxur. Arxeolog olimlar qadimgi Farg'onaning shimoliy -sharqiy hududlarida chust madaniyatiga tegishli 15ta mikrooazislardan 80 dan ortiq yodgorliklarni topganlar. Bu madaniyatga tegishli ilk shahar izlari (chust madaniyatining so'ngi bosqichiga tegishli) Dalvarzintepa (Andijon viloyati, Oyim tumani) va Buvanamozorda (Namangan viloyati, chust tumani) o'rganildi. Ilk temir va antik davriga kelganda chust madaniyati xo'jalik an'analari asosida rivojlanayotgan qadimgi dehqonchilik madaniyatlari butun vodiyni qamrab oladi va vodiyda aholining o'troq hayot tarzi jamiyat iqtisodiy asosini tashkil etadi. Vodiyda mil. av.gi III asrdan boshlab shaharsozlik madaniyati butun vodiy bo'ylab keng yoyiladi. Vodiy orqali o'tgan ipak yo'li trassasi bo'ylab qator shaharlar qad ko'taradi (Axsikent, Kubo, Marg'ilon, Bob (Pop) va boshqalar). Miloddan oldingi II -asrda Davanda 70ta katta-kichik shaharlar bo'lgan, deb xitoy manbalarida bejiz aytilmagan. Shunday qilib, mil. av.gi III- I va milodiy era boshlarida qadimgi Farg'onada sug'orma dehqonchilik madaniyati an'analari asosida rivojlangan Farg'ona (sug'diycha Fraganik) xalqi, uning Xitoy manbalarida 'Davan' deb atalgan ilk davlati tashkil topadi. Davan aslida 'Dayyuan' bo'lib, 'tog'lar orasidagi vodiy' ma'nosini anglatadi. Dayyuanning mahalliy nomi Fraganik ham 'Tog'lar orasidagi vodiy, atrofi berk soylik' ma'nosini beradi. Demak, xitoylar qadimgi Farg'ona davlati nomini (Fraganikni) xitoycha tarjimasi bilan atashgan (bu haqda to'liqroq ma'lumot qadimgi Farg'ona qismiga qarang). O'rta Osiyoda mintaqaviy rivojlanishning natijasi sifatida antik davrda tarkib topgan yana bir viloyat «Choch» edi. Choch o'lkasi haqida yozma ma'lumotlar mil. av.gi I -ming yillikning 2- yarmidan boshlab uchray boshlaydi. Ammo, Choch atamasi birinchi bor milodiy III asrda sosoniylar podshosi Shafur 1 ning 'Zoroastra Ka'basi'da, unga tobe mamlakat va viloyatlar ro'yxatida tilga olinadi. Ta'qidlash joizki, Choch o'lkasida yuz bergan urbanizatsiya jarayonlari zaminida erli o'troqlashayotgan aholining burgulik madaniyati yotadi. Burgulik madaniyati soxiblari qadimgi dehqonchilik xo'jaligi bilan ilk bor shug'ullana boshlagan Chochning qadimgi aholisi bo'lib, uning tarixiy ildizlari O'rta Osiyoning janubiy viloyatlari dehqonchilik madaniyatlari ta'sirida sekin -asta o'troq hayotga o'tib borayotgan Turon turlari -saklarga borib taqaladi. Mil. av.gi III asrga kelganda bu o'lkada qadimgi dehqonchilik qishloqlari asosida ilk shaharlar qad ko'tara boshlaydi. Atrofi mudofaa inshoatlari bilan o'rab olingan ana shunday qishloqlar dastlab Chirchiq daryosining o'rta va quyi havzalarida paydo bo'lib, uning aholisi tarkibini sug'diy va turkiy tilli qabilalar tashkil etar edi. Ikki tilli aholi simbiozidan, qorishuvidan tashkil topgan etnomadaniy hosila arxeologik adabiyotlarda qovunchi madaniyati nomini olgan. Shu davrning ilk yodgorliklari Toshkent vohasining Oqqo'rg'on tumanidagi Qanqatepa, Yangiyo'l shahridagi Qovunchitepa, 'Katta Toshkent' doirasidagi Shoshtepa (Chochtepa) va boshqalar bo'lib, bu maskanlarda qadimgi shaharsozlik madaniyatiga xos belgilar mil. av.gi III-II asrlarda tarkib topaboshlaydi. Shunday qilib, dastlab qadimgi shaharlar Chochning janubiy- g'arbida, Chirchiq daryosining o'rta va quyi havzalarida, o'ng qirg'oq Sirdaryo bo'ylab qad ko'taradi. Mil. av.gi II -V asrlar Toshkent vohasi uchun qadimgi shahar madaniyatining gullagan davri bo'ldi. Bu davrda vohaning paytaxt shahri Qanqa qatoriga Qovunchitepa (25 ga), Kavardan (75 ga), Kulota(45 ga), Kindiktepa (25 ga), Banokat (22 ga), Dalvarzintepa (13 ga) va boshqalar qo'shildi. Milodiy eraning boshlarida