madaniyatidan Djun madaniyatini keltirib chiqaradilar, L.M.Levina esa djun yodgorliklarini qovunchi madaniyatiga qo'shib, qovunchi -3 bosqichini taklif qiladi. Qovunchi madaniyati va uning bosqichlarining sanasi masalasida, uning etnik tarkibi masalasida har xil qarashlar mavjud. Nihoyat akademik Yu.F.Buryakov uzoq yillar Toshkent vohasida arxeologik tadqiqotlar o'tkazib bir fikrga kelgan, ya'ni qovunchi 1 mil. av.gi II -I asrlardan to milodiy II asrgacha, qovunchi 2 milodiy II-IV asr boshlarigacha, qovunchi 3 milodiy IV asrning ikkinchi yarmi-VI boshlarigacha davom etgan, degan xulosaga keladi. Bu fikrga qo'shilsa bo'ladi. Ammo, Yu.F.Buryakov ham qovunchi madaniyati sohiblarining tili masalasida sobiq sovet davri an'anaviy qarashlaridan nariga o'ta olmaydi. Toshkent arxeologiyasining bilag'on tadqiqotchisi arxeolog M.I.Filanovich esa arxeologlar orasidagi ashaddiy eronparastlardan biridir. Ta'qidlash joizki, qadimgi Toshkent vohasida turkiy etnik qatlam aynan qovunchi madaniyatidan boshlab jonlana boshlaydi, uning aks sadosi sifatida turkiy etnosning sezilarli izlari qovunchi madaniyati yodgorliklarida yaqqol ko'zga tashlanadi. Buning boisi, birinchidan, aholisi ikki xil til sohiblari bo'lgan Qang' davlatining markazi, yadrosi Sirdaryoning o'rta havzasi bo'lsa, ikkinchidan, bu mintaqa qadimdan sug'diy va turkiy tilli qabilalarning muntazam aloqa zonasi bo'lib kelgan; uchinchidan, yunon mualliflari e'tirof etganlaridek, Sirdaryoning quyi havzalari ikki til sohiblarining chegara xududi edi. Bularning barchasi Qang' davlati tarkib topgach, o'z mevasini bera boshladi, ya'ni turkiy etnosning tabora ortib borishiga olib keldi. Yangi etnik guruhlarning mahalliy aholi bilan aralashib ketishi natijasida Sirdaryoning o'rta va quyi havzasi rayonlarida turkiy tilning jonli xalq tiliga aylanib borishi kuzatiladi. Taniqli elshunos akademik K.Shoniyozov tabiri bilan aytganda Qang' davlati doirasida sug'diy va turkiy tilli etnik birliklar asosida yangi etnos- qang'ar xalqi tarkib topadi. Antik davri etnogenetik jarayonlarining tahliliga ko'ra, davr adag'iga kelganda qang'ar elatiga xos 4- 5 etnik omillar shakllanadi ya'ni, birinchidan , Sirdaryoning o'rta havzasida, Qang' davlatining markaziy hududlarida etno-hududiy birlik tarkib topadi; ikkinchidan, ana shu etnohududiy birlik doirasida bir xil rivojlanish darajasidagi iqtisodiy- xo'jalik birligi vujudga keladi; uchinchidan, tarkib topgan hududiy birlik doirasida deyarli bir xil rivojlanishdagi etnomadaniy birlik maydoni qaror topadi; to'rtinchidan, o'zbek xalqiga xos antropologik tip - O'rta Osiyo ikki daryo oralig'i tipi shakllanadi va nihoyat beshinchidan, yangi etnos- qang'ar elati atrofida jipslashgan Qang' davlat konfederatsiyasi, ya'ni siyosiy davlat uyushmasi tarkib topadi. Demak, o'zbek xalqi etnogenezining ikkinchi bosqichida o'zbek elatiga xos qator omillar tarkib topadi . Milodiy eraning boshlaridan qovunchi madaniyatining ta'siri bir tomondan Sug'd erlariga, ikkinchi tomondan Shimoliy Farg'onaga kirib boradi. Xorazm vohasi haqida gapirmasa ham bo'ladi. Chunki, Sirdaryo bo'ylaridan Amudaryo deltasiga turkiy etnosni kirib borishi antik davr xorazm tangalarida, kulolchilik mahsulotlarida yaqqol ko'zga tashlanadi. Qovunchi madaniyatiga xos an'analar ta'sirida milodiy IV -V asrlarda Buxoro vohasining shimoliy- g'arbiy dashtlarida turkiygo'y qabilalarning 'Qizil qir madaniyati' shakllanadi. Qizil qir madaniyatining shakllanishi xioniylarning O'rta Osiyoga kirib kelishi bilan bog'lik bo'lishi mumkin. Darhaqiqat, milodiy IV asrning oxiri va V asr boshlaridan mintaqa moddiy madaniyatida chorvador aholi madaniyatining kuchli ta'siri ko'zga tashlanadi. Kulolchilik mahsulotlari ancha sifatsiz, an'anaviy nafis, xushbichim, xilma - xil bozorgir tovar sopollar o'rnini dag'al va qo'pol, sirti sayqallanmagan sopol idishlar egallaydi. Sopol idishlar dastalarida, quloqlarida, qozon tushirgichlarida hayvonlar ramzi aks ettiriladi. Qovunchi va Qizil qir madaniyatlari yodgorliklari komplekslarida qo'y kulti, ayniqsa qo'chqor siymosi keng ko'lamda tasvirlangan. Sopollarda, tosh tumorlarda turkiy ilohiy olamga xos chizgi-belgilar uchraydi. O'rta Osiyo arxeologiyasining bilimdoni S.P.Tolstov ilk o'rta asrlar davrining dastlabki bosqichida moddiy madaniyatda yuz bergan bu o'zgarishlarni quldorlik jamiyatining inqirozi bilan bog'laydi. Shuningdek, Markvart va S.P.Tolstovning aniqlashlaricha, xoqon Muqan bilan kanizakdan tug'ilgan turk shahzodasi Abo valiaxdlik huquqidan mahrum bo'lib, milodiy VI asrning 80 yillarida G'arbiy Sug'dda qo'zg'olon ko'taradi va ko'pchilligi kambag'allashgan aholidan tashkil topgan bir talay turklar bilan Buxoro tomon yo'l oladilar. Yo'l - yo'lakay dehqonchilik qiluvchi aholining mulksiz qismi bilan birlashib, mahalliy aristokratiyani mamlakatdan haydab