qiblaga qaratib ko'milgan). Dilkusho me'moriy majmuasini ilk bor ilmiy o'rganishga qo'l urgan M.E. Masson esa, o'liklarni yotishi va Bobur ma'lumotlarini hisobga olmay, uni 'Ishratxona maqbarasi' deb noto'g'ri talqin qiladi. Ushbu majmua o'ng qanotidagi xonaqohni esa masjid, deb noto'g'ri e'lon qiladi. Aslida esa u xona to'risidagi taxman - mehrob emas, chunki, uning yo'nalishi qiblaga tamoman teskaridir. M.E. Masson izidan borgan G.A. Pugachenkova esa Dilkusho bog'u - bo'stonini 'musulmon Sharq me'morchiligidagi maqbaralarning dastlabki eng muhtashami' deb 158 e'lon qiladi. Afsuski, bu tarixiy haqiqatga zid hato fikrlar fanda o'rnashib qoldi . Bugungi kunda sayyohlarga Dilkusho me'moriy majmuasi asli noto'g'ri talqin etilib, 'Ishratxona' sifatida gidlar tomonidan tushuntirishda davom etmoqda. Amir Temur shohona Oqsaroyni nafaqat Shahrisabz va Samarqanda, xatto, uchinchi Oqsaroyni Ko'hna Urganch qalasi tashqarisida ham qurdirdi. Bu binoning ajoyib koshinkor peshtoqi tarixda 'Karvonsaroy' nomi ostida bizgacha etib kelgan. Zafarnomada yozilishicha Amir Temur Xorazmni qamal vaqtida o'zi uchun qurdirgan ko'shk - bu Oqsaroy bo'lgan. Muhammad Solih o'zining 'Shayboniynoma' asarida shahzoda Ubaydullaxon o'sha Oqsaroyda to'xtaganligini yozadi. Amir Temur tarixining chuqur bilimdoni akademik A.Yu. Yakubovskiy Sohibqironning 'ulkan binokorlik ishlari'ning yuksakligini qayd etib, ularning bari nafaqat me'moriy ijodiyat yuksalishiga olib keldi, balki uning shon- shavkati va ta'sirini keng yoygan Markaziy Osiyo arxitekturasida yangi yo'nalishga boshladi, deydi. Ibn Arabshoh Samarqand jome' masjidini ochilish tantanasida Amir Temur nutqidan parcha keltiradi. Unda: 'Chindan ham obidalarimiz (avlodlarga) bizning kimligimizdan dalolat beradi' degan ekanlar. Sohibqiron harbiy yurishlari davrida biror manzilda uzoqroq to'xtab qolsa, o'sha joyda eng kamida biron imorat qoldirgan. Aziz - avliyolar qabrlari ustiga maqbara, xonaqohlar tiklatgan. Masalan, Turkistonda Ahmad Yassaviy qabriga ulkan me'moriy majmua qurdirgan. Janubiy Kavkazda mo'g'ullar vayronaga keltirgan manzilda loyiha asosida Boylaqon shahrini buyod ettirgan. Kura daryosidan Barlos nomli kanal qazdirgan. Qobul shahri atrofidagi qishloqlarga kanal orqali suv keltirgan. Yo'l yoqalariga karvonsaroylar qurdirib, xalqaro savdo yo'lini havfsizligini ta'minlagan. Uning bunyodkorlik ishlarini nabirasi Mirzo Ulug'bek ham davom ettirgan. Ulug'bek buyuk asronom, serqirrali olim bo'lish bilan birga, Samarqanda rasatxona, Buxoro, Samarqand va G'ijduvonda uchta madrasa qurdirdi. Buxoro madrasasi peshtoqiga 'Bilimni egallash har bir muslim va muslima uchun farzdir' deb yozdirib ham qo'ydi. Ulug'bek nomi bilan Samarqanddagi ikki qavatli Chilstun ko'shki, Chinnixona ko'shki, Mirzoi hammomi, Bog'i maydon, bir necha sardobalar va bog'u - rog'lar bog'liq. Ulug'bek Go'ri Amir majmuasini tartibga soldi, Shohizinda qabristoni ziyorat yo'lini belgiladi, bu yo'lning kirish qismida o'g'li Abdulaziz nomidan darvozaxona va uning tarkibida masjid qurdirdi. Shahrisabzdagi Tarag'aybek maqbarasini ta'mir etdi, jome' masjidi, Amir Temur maqbarasining ko'kgumbazi qurilishini nihoyasiga etkazdi. Shunday qilib, Amir Temur va Temuriylar davrida Movarounnahr va Xurosonda siyosiy va etnik holat muntazamlashdi. Qishloqlarda sug'orma dehqonchilik, tog' soylari havzalarida bog'dorchilik, lalmi dehqonchilik, tog'li zonalarda ma'dan konlarini qidirish, qazish va turli xil metall xom ashyosini rudadan eritib olish ishlari izga tushdi. Shaharlarda esa ixtisoslashgan turfa xil hunarmandchilik mahsulotlarini ishlab chiqarish, ularni ichki va tashqi bozor uchun tovar sifatida etkazib berish va savdo-sotiq jadal rivojlandi. Amir Temur va temuriylarning bu siyosati nafaqat mamlakat iqtisodiy va siyosiy hayotini mustahkamlashga, balki jamiyat etnik tarkibini barqarorlashtirishga olib keldi. Barqaror jamiyatda ilm- fan va ma'naviy hayot rivojlanadi. Samarqand va Xirotda aniq va gumanitar fanlar yo'nalishida ilmiy maktablar tashkil etilib, olamga mashhur olimu fuzalolar etishib chiqdi. Bugungi kunda o'zbek millati deb atalgan xalqning milliy mushtaraklik, o'zlikni anglash, o'zbekka xos milliy mentalitet asoslari qurildi. Mamlakatning ikki madaniy o'chog'i (Movarounnahr va Xuroson) negizida sharqiy qarluq - 159 chigil- uyg'ur va g'arbiy o'g'iz - qipchoq dialektlari asosida eski o'zbek adabiy tili tarkib topdi va 160 u rivojlanishda, mukammallashishda to XX asr boshlarigacha davom etadi .