qobiliyati kamayganida, uyquni qochirish uchun fenamin yoki benzedrin preparatlarini qabiil qilish natijasida ko'pincha narkomaniya rivojlanadi. Bu preparatlarni tez -tez qabul qilish oqibatida odam ularga o'rganib qoladi. Kayfiyatni yaxshilash uchun bu preparatlarni qabul qilgisi keladi. Ba'zan odam kofe yoki achchiq choyni ichib ham toksikoman bo'lib qolish mumkin. Kofe yoki achchiq choy (chivir) ichmasa uyqusizlik, bosh og'rig'i, qo'rqinchli tush ko'rish, qaltirash holatlari sodir bo'lishi mumkin. Achchiq choy (chivir) ichgandan 30- 40 minut o'tgach, «mast bo'lish», kayfiyatning ko'tarilishi, qo'zg'aluvchanlikning ortishi kuzatiladi. Ish qobiliyatining ortishi, charchoq yo'qolishi mumkin. Chivirni surunkali qabul qilish oqibatida uyqu, psixikaning buzilishi, qiziqishning kamayishi vujudga keladi. Polinarkomaniya Polinarkomaniya ikki va undan ortiq narkotik moddani qabul qilishdir. Odam alkogol bilan birga narkotik modda qabul qilishi mumkin. Masalan alkogolizm + chekish + morfmizm yoki alkogolizm + nashavandlik + tamaki chekish. Ba'zilar alkogol ichadi, so'ng tamaki chekadi, undan so'ng uyqu dori ham qabul qiladi. Polinarkomanlar og'ir bemorlar hisoblanadilar. Narkotik moddalar bilan uyqu dorisini ichganda bo'g'inlarda qattiq og'riq, qaltirash, ishtahaning pasayishi, psixoz yuzaga keladi. Bemorlar ta'sirchan, tajovuzkor, xotirasi sust, ishchanlik qobiliyati past bo'lib qoladilar. Ba'zan narkomanlar alkogol ichib, nasha chekadilar. Bunday bemorlar ingraydilar, baqiradilar, qo'rqadilar, o'zlarini o'ldirmoqchi bo'ladilar. Opiy bilan uyqu dori ichilsa, haddan tashqari xursandlik, sergaplik va boshqalar vujudga keladi, so'ng tajovuzkor boiib qolinadi. Psrxostimulator vositalarga «ekstazlar», kokain, gallutsinogenlar kiradi. Ekstazlar keyingi vaqtlarda ko'proq qo'llanila boshlandi. Ko'proq ekstaz qabul qilinganda tana harakati faollashadi, harorat oshadi, issiqlikka chalinib, o'lim sodir bo'lishi mumkin. Kokain qabul qilinganda yurakda aritmiya sodir bo'ladi, odam to'satdan o'lib qoladi. Gallutsinogenlar kanopga o'xshab kayf beradi. Bu moddalar psixoz keltirib chiqaradi. Uchuvchi moddalarga kimyoviy erituvchilar, benzin, kley, bo'yoq va boshqalar kiradi, ularni hidlashadi. Bu moddalar bosh miya, jigar va o'pka hujayralarini o'ldiradi. Tamaki tarkibidagi nikotin va spirtli ichimliklar tarkibidagi etanol etil spirti ham narkotik moddalarga kiradi. Bu moddalar ta'sirida odam kayf qiladi. Alkogol iste'mol qilinganda turli darajadagi zaharlanish vujudga keladi. Birinchi darajadagi mast bo'lishda qo'zg'alish, eyforiya, tetrklik, harakatlarning tormozlanish holatlari sodir bo'ladi. Bunda qizarish, pulsning tezlashuvi, ishtahaning ochilishi, ba'zi hollarda jinsiy faoliyatning ortishi kuzatiladi. Odam saxiy, tetik, sergap, maqtanchoq bo'lib qoladi. Miya po'stloqlaridagi nerv markazlari tormozlanadi. Ikkinchi bosqich markaziy nerv tizimining tormozlanishi bilan xarakterlanadi. Bunda umumiy quvvatsizlik, fikrlash maromining susayishi, nutqning buzilishi, mushak harakatlari koordinatsiyasining buzilishi va boshqalar vujudga keladi. Uchinchi darajada ongning chuqur buzilishi, hushdan ketish yuz beradi. Komada yoki hushidan ketganda yuz qizarishi, so'ng ko'karib ketishi sodir bo'ladi. ICo'z qorachig'i keskin torayadi, nafas sekinla- shadi, pulsi susayadi, yurak sekin uradi. Shuni aytish kerakki, narkomanlarda jigar xastaligi ko'plab uchraydi. Sababi, narkotik