sekretsiya bezlari va boshqa sistemalarning jadal rivojlanishi bilan xarakterlanadi. Yosh yigit-qizlar balog'atga yetishi munosabati bilan shaxsiy mayl, turli kechinmalar, his- tuyg'ularga to'lib-toshadilar, kattalarning gaplariga qiziqish, ularda o'zini katta tutish kabi xususiyatlar namoyon bo'la boshlaydi. Ayrim yoshlar o'z holiga qo'yib qo'yilganda shahvoniy his- tuyg'ularga berilib, tamaki cheka boshlaydilar, hatto ba'zi narkotik moddalarni iste'mol qilishga qiziqadilar. Buning oqibatida odob - axloq me'yorlariga zid xatti- harakatlar qila boshlaydilar, axloqiy buzuq vidiofilmlarni ishtiyoq bilan tomosha qiladilar. Ba'zan buzuq yo'llarga kirib ketadilar. Talabalar zararli odatlarga o'rganib qolmasliklari uchun oilada, talabalar uyida, oliygohlarda ta'lim -tarbiya jarayonida ularni yaxshilikka undash, xushxulqli, chekmaydigan, giyohvand moddalar iste'mol qilmaydigan qilib tarbiyalash zarur. Hozirgi vaqtda oliygohlarda ta'Iim - tarbiyani qayta qurishda yoshlarni ma'naviy - ma'rifiy jihatdan komil inson etib tarbiyalash muhim vazifa qilib qo'yilgan. Narkotik moddalarni iste'mol qilish natijasida axloq me'yorlari buziladi, bezorilik, jinoyat kelib chiqadi. Yosh yigit yoki qiz bolaning giyohvand bo'lib qolishi, awalo, o'ziga, so'ng atrofdagilarga bog'liq. Narkoman bo'lib qolishning sabablari anchagina hisoblanadi. O'spirin yigit yoki qizning kayf qilishga havas qilishi, tengqurlarining ta'siri, guruhlarga qo'shilib qolishi, oiladagi ayrim noxushliklar, yetishmovchiliklar, ishqiy muhabbatdagi ko'ngilsiz- liklar ularning narkoman bo'lib qolishidagi asosiy omillardir. Ayrim yoshlar o'zini nazorat qila olmay, qiyinchiliklarga bardosh bera olmay giyohvandlik yo'liga kirib ketadilar. Yosh avlodning sog'lom hayot kechirishida tevarak-atrofdagi o'rtoqlari, oshna- og'aynilarining ta'siri kattadir. Agarda o'spirin narkotik moddalardan foydalanuvchi guruhga qo'shilib qolsa, albatta ularning ta'siriga beriladi. Xalqimizda «Yaxshi bilan yursang, yetarsan murodga, yomon bilan yursang, qolasan uyatga» degan dono naql bor. Shuning uchun ota-onalar, guruh murabbiylari, professor- o'qituvchilar shaxsiy xususiyatlariga ko'ra, ruhan turg'un bo'lmagan, xulqi simobdek har tomonga buraveradigan, biror ishni oxiriga etkazmaydigan, o'zlashtirishi yaxshi bo'lmagan, qo'nimsiz yoshlarni nazorat qilib borishlari kerak. Shuni aytish kerakki, ba'zan bunday xususiyatlarga ega yoshlarga hech kim e'tibor bermaydi, ularning quvonch-tashvishlarini bilishmaydi, ular go'yo qarovsiz qolishadi. Bunday yigit- qizlarni narkomanlar guruhi yaxshi qarshi oladi, mehribonlik qiladi. Shu tariqa ular narkomanlar bilan yaqinlashib ketishadi. Natijada ular yosh narkomanlar bo'lib qolishadi. Ota -onaning beburdligi, chekishga odatlanganligi yoshlarning chekuvchi bo'lishiga sabab bo'ladi. Yangi o'qishga kelgan talabaning narkotik moddalarni iste'mol qiluvchi guruhga qo'shilib ketishiga hayotiy qiyinchiliklar, yetishmovchiliklarga duch kelishi, o'rtoqlari tomonidan kamsitilishi sabab bo'lishi mumkin. Ota - onalar o'z farzandlarining xulqidagi ozgina o'zgarishni ham o'rganib borishlari kerak. Oliygohlarda turli fanlarni o'qitish jarayonida talabalardagi zararli odatlarni yo'qotish haqida tizimli ravishda ish olib borish bilan birga oliygohdan tashqari mashg'ulotlarda muntazam faoliyat olib borish zarur.