Biz yuqorida Avesto jamiyati nmana, vis, zantu va dax'yulardan tashkil topganini ko'rdik. Ana shu qadimgi jamiyat tizimining eng yuqori bosqichi dax'yuga etnogenez nuqtai nazaridan yondashilsa, dax'yu nafaqat yirik hududiy birlik, balki ma'lum bir etnik birlikning ma'muriy hududi hamdir. Shunday hududiy etnik birliklardan 16 tasini, masalan, Gava Sug'uda, Baxdi, Mauri, Xoroeva, Tur va boshqalarni, nomlari Avestoda tilga olinadi. Ularning har biri o'z navbatida muayyan xalqlar nomlari bilan bevosita bog'lik etnik birliklardir. Aynan, ana shu Avesto manbasi tufayli qadimda O'rta Osiyo hududlarida tub joyli sug'diy, bohtariy, xorazmiy, marg'ush, tur (sak) qabilalari yashaganligini bilamiz. Demak, Avesto ma'lumotlari o'zbek xalqi etnogenezini o'rganish uchun ham noyob yozma manba hisoblanadi.

O'rta Osiyoning qadimgi aholisi haqida Ahamoniylarning qoyatosh bitiklari Behistun yozuvlari. Bu katiba Doro I davrida Karmanshoh va Hamadan shahri o'rtasidagi yo'lda baland qoyatoshda qadimgi fors, elam va akkad tillarida bitilgan. Yozuvda shoh Doro I habar qiladi: 'Men - Doro, ulug' podsho, shahanshoh, mamlakatlar podshosi, Vishtasp o'g'li, Arshan nevarasi, Ahamoniy. Axuramazda irodasi bilan quyidagi davlatlarni qo'limga kiritib, ularning podshosi bo'ldim: Fors, Elam, Bobil, Ossuriya, Arabiston, Misr, Lidiya, Moniya, Armaniston, Kappadokiya, Parfiya, Drang'iyona, Arya, Xorazm, Baqtriya, Sug'diyona, Gandxara, Saka, Sattagadiya, Araxoziya, Maka. Hammasi bo'lib 23 davlat'. Shoh Doro I davom etib, 'Men Bobilda bo'lganimda, quyidagi davlatlar mendan ajralib chiqib ketganlar: Fors, Elam, Midiya, Ossuriya, Misr, Parfiya, Marg'iyona, Sattagodiya, Saka'. Behistin yozuvida yana quyidagi habarlarni o'qiymiz: 'Marg'iyona nomli davlat mendan ajralib chiqib ketdi. Marg'iyonalik Frada ismli bir odam o'zini viloyatning hokimi deb e'lon qildi. Keyin men, Baqtriya satrapi, bo'ysunuvchi odamim fors Dadarshishni chaqirib, unga gapirdim: 'Menga bo'ysunmaganlarni tor - mor qilish kerak'. Dadarshish qo'shinlari bilan otlanib, marg'iyonaliklar bilan jang qildi. Axuramazda menga yordam ko'rsatdi. Axuramazda irodasi bilan mening qo'shinlarim qo'zg'olonchilarni butunlay mag'lubiyatga uchratdi.... Mana men Baqtriyada nimalarni qildim'. Podsho Doro I yana o'z yutuqlari haqida so'zlashni davom ettirib, deydiki: 'Bundan so'ng men saklarga qarshi ular yurtiga bostirib bordim, ularning o'zlari cho'qqi qalpoq kiyib yuradilar. Men daryoga etib keldim. Ularning sardori Skunxa ismli odamni tutib, mening huzurimga keltirdilar. Men o'z xohishim bilan saklar yurtiga yangi boshliq tayin qildim. Shundan so'ng mamlakat mening qo'l ostimga o'tdi'. Naqshi Rustam. Doro I Behistun yozuvlarida Ahamoniylar davlatining g'arbiy viloyatlarini ko'rsatib bergan bo'lsa, Naqshi Rustam yozuvlarida mamlakatlar ro'yxati Midiya va Elamdan so'ng sharqiy viloyatlardan boshlanadi. Doro so'zi: 'Men - Doro, ulug' podsho, shahanshoh, ko'p qabilalar, mamlakatlarning podshosi, keng sayhon erlarning podshosi, Vishtasp o'g'li, Ahamoniy, fors, forsning o'g'li, oriylar urug'idan kelib chiqqan oriy. Fors viloyatidan tashqari quyidagi mamlakatlarni men bo'ysundirganman, menga xiroj to'lovchi bo'lgan, mening so'zimni ijro etgan, mening qonunimga asoslanib rivojlanayotgan: Midiya, Elam, Arya, Baqtriya, Sug'diyona, Xorazm.... Saka Xaumavarka, Saka Tigraxauda...dengizdan narigi erdagi saklar'. Suza yozuvi. Doro I ning Suza shahridagi podshoh saroyida o'rnatilgan xaykalidagi yozuvlarda Baqtriya, Sug'diyona va Xorazmdan tashqari 'balchiq va tuproq o'lkasi saklari' tilga olinadi. Suzadan topilgan yana bir yozuvda Doro I e'lon qiladi: 'Suzadagi saroyni men bino qilganimda uning bezaklari uzoq yurtlardan olib kelingan. Uaka yog'ochi - Ganxaradan, oltin - Sard va Bao'triyadan, yaltiroo' toshlar va lojuvard - Sug'diyonadan, firuza -Xorazmdan, kumush va bronza - Araxoziyadan, tosh ustunlari- Elamdan etkazib berilgan'. Persepol devorlaridagi bo'rtma rasmlar. Persepol (Taxti Jamshid) shahrida Doro va Kserks saroyiga olib boruvchi tosh pilla poya devorlariga Eron ahamoniylariga tobe mamlakatlardan xiroj olib kelgan vakillar suratlari burtma uslubda ishlangan. Xaykaltarosh har bir mamlakatdan kelgan vakillarni savg'a -salomlari bilan shunchalar real tasvirlaganki, ularni qaysi bir xalqqa tegishli ekanini aniqlash qiyin emas. Chunki, suratlarda ularning qiyofasi, qiyim-boshlari, qurollari, xatto ularga xos an'anaviy hayvon suratlari ham o'z aksini topgan. Masalan, Sug'diyonadan kelganlar devoriy suratlarda 8- qatorni tashkil etadi. Ular etti kishidan iborat bo'lib, shohga kumush idishlar, ipak matolari, noma'lum hayvon terisi (Sher bo'lsa kerak) va ikki qo'yni etaklab kelayotgani