Shimoliy Baqtriyaning chorvador aholisining antropologiyasi anchagina yaxshi o'rganilgan. Oriqtov, Tulxar, Ko'kkum qabristonlaridan olingan materiallar (mil. avv.II - asrdan to milodiy I asr) evropeoidlarning mezokran variantiga tegishli. Yuzlari keng, o'rtacha uzunchoq, qirra burun. Qisman mo'g'uliy qiyofadagi odamlar ham uchraydi. Umuman, Shimoliy Baqtriya chorvadorlari genetik jihatdan kuyi Volga, Sirdaryo bo'yi saklari, Kozokiston dashtlarining aholilisiga o'xshab ketadi. Antik davriga tegishli kraniologik seriyalar Ayrtom va Dalvarzintepadan, uning nausidan topildi. Ular ikki xil antropologik tip bergan. Birinchi mahalliy o'troq aholiga xos dolixokran evropeoidlar bo'lsa, ikkinchi gurux odam boshlari yuechji qabilalariga xos andronoid belgilarga ega. Bunday antropologik tip Bishkent chorvadorlariningtipini eslatadi. Shahar aholisi orasida braxikefal evropeoidlar borligi yakqol sezilib turadi. Demak, qadimgi Baktriya hududlarida arxaika davridan mahalliy dolixokefal evropeoidlar orasiga braxikefal evropeoidlarni kirib kelishi, antik davriga kelganda ularning sonini ortib borayotganligi kuzatiladi. Ana shu ikkinchi tip aholi orasida milodiy eraning boshlaridan mo'g'uliy irqiy belgilariga ega tiplar paydo bo'la boshlaganini kuzatamiz. Yuqorida keltirilgan antropologik tavsif va taxlillar kuyidagi xulosaga olib keladi: Shimoliy Baqtriyada so'ngi bronza davridan boshlab dehqonchilik va chorvachilik bilan shkg'ullanib kelgan aholilarning assimilyatsiyasi boshlanadi. Shuning natijasi sifatida miloddan avvalgi I-ming yillikning oxirida Bishkent vodiysida O'rta Osiyo ikki daryo oraligi tipiga yaqin yangi antropologik tip paydo bo'ladi. Bu yangi tip mavjud tasavvurlarga ko'ra, sharqiy o'rta er dengizi tipi bilan andronoid (braxikefal evropeoid) tipining uzoq asrlar maboynida qorishuvi (metisatsii) tufayli tarkib topadi. Bu yangi tip oxir oqibatda O'rta Osiyo ikki daryo oraligi tipining janubiy mintaqalarda ham yuzaga chiqishiga olib keladi.

########## 8- mavzu:Antik va ilk o'rta asrlarda etnogenetik jarayonlar va Movarounnahrda turk - sug'diy etnomadaniy maydonning tarkib topishi

1. Antik va ilk o'rta asrlarda etnogenetik jarayonlar 2. Movarounnahrda turk- sug'diy etnomadaniy maydonning tarkib topishi

Iskandar Zulqarnaynning Sharqqa harbiy yurishlari tufayli Ahamoniylar imperiyasi tarix saxnasidan ketdi . Iskandar o'z qo'shinlari bilan mil. av.gi 329 yilda Oks (Amudaryo)dan o'tib, O'rta Osiyo hududlariga kirib keldi. Ular O'rta Osiyoda, uning erksevar xalqining qattiq qarshiliklariga uchradi va katta talofatlar evaziga uni bosib oldi. Iskandar qanchalar kuchli va tajribali qo'shin va lashkarboshilarga ega bo'lishiga qaramay, O'rta Osiyo xalqidan cho'chib qoladi. Chunki O'rta Osiyoning erksevar mahalliy tub joyli aholisining tashqi dushmanga qarshi nafrati kuchli edi. Shuning uchun yunonlar mustamlaka o'lkalarni boshqarishda barcha zaruriy choralar ko'rishga kirishadilar. Birinchi navbatda istilochilar mahalliy aslzodalar bilan til topish, ular bilan qon-qorindoshlik iplarini bog'lash, shu yo'l bilan mahalliy aholiga yaqinlashish choralarini ko'rish zaruriy ekanligiga katta ahamiyat beradilar. Bu masalada Iskandarning o'zi boshqalarga namuna bo'ldi. Uning buyrug'i bilan barcha harbiy boshliqlar, xatto oddiy jangchigacha mahalliy aholi qizlariga uylanib, qon- qorindoshlik iplarini bog'lashlari zarur edi. To'g'ri, ko'pchillik, ayniqsa oddiy askarlar uzoq davom etgan harbiy yurishlarda charchagan, ona vatani va oilasini sog'ingan, tezroq uylariga qaytishni istar edilar. Bu masalada bo'yin tovlaganlar dastlab jazolanganlar. Yaqinlashishning yana bir zaruriy chorasi sifatida mahalliy aholi ma'naviy dunyosiga yunon xudolari ta'sirini olib kirish, diniy va dunyoviy siyosatni mahkama himoyasida olib borish, ellin madaniyatini ijtimoiy, iqtisodiy va madaniy hayotning barcha jabhalariga kirib borishini ta'minlashni davlat siyosatining bosh yo'li qilib oldilar. O'rta Osiyoning janubida, Shimoliy Afg'oniston va shimoliy - g'arbiy Hindiston hududlarini o'z ichiga olgan geografik kenglikda Yunon-Baqtriya davlatini tuzilishi bu muammolarni greklar foydasiga hal etilishida muhim rol o'ynadi.