vaqtda Turonzaminning boshqa mintaqalari aholisi hayotida ham tub sotsial-iqtisodiy va madaniy o'zgarishlar yuz beradi, ya'ni 'kechagi' ovchi qabilalari Avestoda 'turlar' deb nomi zikr etilgan chorvador aholiga aylanadi. Arxeologik manbalarga ko'ra, turlar O'rta Osiyoning bronza davrida keng tarqalgan asosiy aholisi edi. Arxeologik adabiyotlarda ular 'tozabog'yob', 'qayroqqum' yoki 'andronova madaniyati' qabilalari nomi bilan ma'lum. So'ngi bronza va ilk temir davriga kelganda, ularning bir qismi joylardagi tabiiy- geografik sharoitlar va xo'jalik imkoniyatlariga ko'ra, sekin - asta o'troq hayot tarziga o'taboshlaydilar, ya'ni ahamoniy podsholarining qoyatosh bitiklarida 'sak' nomi ostida tilga olingan chorvador qabilalarning (Avestoda turlarning) bir qismi o'troqlashadilar. Zarafshon va Qashqadaryo havzalarida o'troqlashgan bu saklar Avestoda 'Gova Sug'uda', ya'ni sug'diylar nomini olgan. Ular yashagan vohalar esa tarixda 'Sug'diyona' deb ataldi. Shunday qilib, so'ngi bronza va ilk temir davrida yana bir madaniy - xo'jalik markazi, ya'ni Sug'diyona viloyati tarkib topdi, xo'jalikning mintaqaviy rivojlanishi davom etib, qadimgi dehqonchilik viloyatlari chegarasi kengaydi. Ta'qidlash joizki, tarixiy va arxeologik adabiyotlarda Qadimgi Xorazmda ham sug'orma dehqonchilik madaniyatining shakllanishi aynan shu davrda, Sug'diyona madaniy - xo'jalik markazi bilan bir vaqtda yuz bergan, degan fikr mavjud. Bunday fikrni shakllanishida 'Katta Xorazm' tarkibiga 'Amudaryoning quyi havzalari ham kirgan', degan chalkash tushuncha xizmat qilgan. Shu bois, Amudaryoning quyi havzalarida 'xorazm' atamasini paydo bo'lishi masalasida ham tarix fanida xato tushuncha shakllanib qolgan. Ammo, tarixiy manbalar va arxeologik materiallarning yangicha qiyosiy taxlili 'xorazm' atamasining tarixiy ildizlari aynan 'Katta Xorazm' hududlari, uning lotinchada 'xorasmiy'lar deb yuritilgan xalq etnonimi bilan bog'lik ekanligidan dalolat bermoqda.

- S.P.Tolstov ko'pchillik qadimgi davlat nomlarini etnos nomlari bilan bog'liq ekanligini to'g'ri ta'qidlagan xolda, «xorazm» atamasini 'xoramiy'larning Amudaryo quyi havzalariga kirib kelishi bilan bog'lamay, mil. av.gi III -II ming yilliklarga tegishli Old Osiyoli mitaniylar davlatini aholisi xurritlar bilan bog'lashga urinidi. Uningcha, mitaniylar podshosi Shaushatar bilan Xorazm podshosi Shaushafar o'rtasida qandaydir bog'liklik bor. Xorazmda Shaushafar ismli podsho o'tgani haqida Abu Rayxon Beruniyning 'O'tmish xalqlardan qolgan yodgorliklar' asarida, hamda xitoy yozma manbalari va Xorazmning mil. av.gi I-milodiy VIII asrlarga tegishli numizmatika materiallarida ham uchrashi ta'qidlanadi. Bunday o'xshashlikni Mitaniy podshosi Artatama bilan Xorazm podshosi Artamux ismlarida, mitaniy xettilar bilan Xorazmning qadimgi aholisi massagetlar o'rtasida ham ko'rish mumkin, deydi S.P.Tolstov. Arna qadimgi xorazmcha bo'lsa, protoxetcha arna buloq ma'nosini beradi. Darhaqiqat, S.P.Tolstov keltirgan bu o'xshashliklar bir qaraganda S.P. Tolstovni haqligini isbotlaganday bo'ladi, ya'ni bu o'xshashliklar O'rta Osiyo va Old Osiyo xalqlari o'rtasida juda qadimdan qandaydir bog'liklik bo'lganligidan dalolat beradi. Ammo, masalaga chuqurroq, ilmiy asosli yondashilsa, bu o'xshashliklar zaminida hindu -evropa tillar oilasining ildizlarining birligidan nishona, ikki mintaqa qadimgi aholilari o'rtasidagi etnomadaniy va iqtisodiy aloqalar natijasi bo'lishi mumkin. Darhaqiqat, qadimda, tarix taqozasiga ko'ra, qabilalarning mintaqalar aro migratsiyasi bo'lib turgan. Ayniqsa bronza davridan e'tiboran faollashgan. Masalan, akademik V.V.Struve Moxanja-Daro yozuvlarini xurrit qabilalariga tegishli ekanligini ta'qidlar ekan, bronza davrida Sharqiy Xuroson tomondan Xorazm va Murg'ob etaklariga yangi etnik guruxlarni kirib kelishi xurritlarning migratsiyasi bilan bog'lik bo'lishi mumkin, degan g'oyani o'rtaga tashlab, S.P.Tolstov fikrini quvvatlab chiqqan. Akademik V.V.Struve g'oyasi keyingi yillarda Qadimgi Baqtriya va Marg'iyonada olib borilgan arxeologik tadqiqotlarda (masalan, Sho'rtugay va Sopolli madaniyatining ko'zali bosqichi misolida) o'z aksini topdi. Ammo, S.P.Tolstov va V.V.Struve o'rtaga tashlagan farazlarning Xorazm tarixini bronza davri bilan bog'liklik tomonlari arxeologik materiallarda o'z aksini topmaydi.

Abu Rayxon Beruniy ta'riflagan Xorazm tarixiga kelsak, Xorazm tarixini iloxiy qaxramon Siyovush boshlab bergan, ya'ni mil. av.gi XIII asrda massagetlar yurtiga Siyovush kelib, Xorazm davlatiga asos soladi. U Avestoda Siyavarshan ismi bilan ma'lum. Siyovush Qay Qovusning tutingan o'g'li (Avestoda Kava Usaning) bo'lib, Beruniy keltirgan rivoyatga ko'ra, uni farishta sifat go'zal ayol tuqqan. Qay Qovus askarlari uni Turon chegarasida o'rmon ichidan topib oladilar.