holda, o'sha etakchi qabila nomi bilan yuritilaveradi. Masalan, bir zamonlari turkiy qabilalar siyosiy uyushmasida etakchi qabila 'xu'lar bo'lgan bo'lsa, keyin shunday etakchilik roli 'di'larga o'tdi. Keyinroq, turkiy qabilalar siyosiy uyushmasi-qabilalar ittifoqiga xunnlar etakchilik qilganlar. Manbalarning ``guvoxlik berishicha, xunnlar hokimiyati emirilgandan keyin Atilla bilan G'arbga ketmay, o'z joylarida qolib ketgan turkiy qabilalarga 'turo' qabilasi bosh bo'lib, ular tarkibida 44 ta qabila bo'lgan, ularning nomlari shimoliy sulolalar tarixida keltiriladi. Shunday qilib, yuqorida nomlari keltirilgan qadimgi xitoy yozma manbalariga ko'ra, shimoliy Xitoy kichik podsholiklarining shimoliy, shimoliy - sharqiy va shimoliy -g'arbiy chegaralarida mil. av.gi III-II- ming yilliklar davomida 'xu', 'di', 'hunn' nomlari ostida chorvador qabilalar jamoalari yashagan. Ular Xitoy ierogliflarida davriga qarab, turlicha talaffuz etilgan bo'lsada, ularning turkiy etnosga tegishli ekanligi ma'lum bo'ldi. Arxeologik tadqiqot natijalari aynan mana shu hududlarda bronza davrida andronova madaniyati sohiblari yashaganligini tasdiqlaydi. Andronova madaniyati yodgorliklari Janubiy Sibirning g'arbidan to O'rol tog' tizmalarining janubiy-sharqiy mintaqalarigacha yoyilgan.

- S.V.Kiselev mil. av.gi XVIII asrda Minusinskiy pasttekisligi va Eniseygacha yoyilgan andronova madaniyati yodgorliklarini quyi Volga, Don va Donets cho'llarining srub madaniyati bilan ko'p jihatdan yaqinligini alohida ta'qidlab o'tadi. Ular keng tarqalgan mintaqalar quyi Volgadan to Mongoliyagacha, janubiy- sharqiy O'roldan to O'rta Osiyogacha cho'zilgan cho'l mintaqalari edi. Demak, qadimgi xitoy yozma manbalarida tilga olingan 'xu', 'di', 'guyfang', 'tufang', 'rung', 'hunn' va boshqa saxroilar qadimgi turkiyda so'zlashuvchi andronova madaniyati sohiblari bo'lgan.

Andronova madaniyati qabilalarini turkiy etnosga tegishli ekanligi haqidagi farazlar avvallari ham mavjud edi. Ammo, Avesto va Veda manbalarining lingvistik taxlili bunday qarashlarni tasdiqlamadi, aksincha srub va andronova qabilalari bilan savramat va saklar (mil.avv.VII - V asrlar) o'rtasidagi genetik aloqalarni arxeologik materiallarda kuzatilishi antik va qadimgi fors yozma manbalari tomonidan tasdiqlanadi, degan xulosaga keladilar. U paytlarda buyuk turk cho'lining chorvadorlari turkiy tilli bo'lganliklarini tasdiqlovchi yozma manbalar yo'q edi. Qadimgi Xitoy yozma manbalarining Bichurin tarjimalarida andronova madaniyati sohiblarini turkiyda so'zlashardilar, deyishga ayrim ishoralar bo'lsada, sobiq sovet davri tarixshunosligidagi 'evropatsentristik' qarashlarning salmog'i bunga imkon bermay keldi. Aynan istiqlol tufayli tarixiy haqiqat ro'yobga chiqaboshladi. Qadimgi xitoy yozma manbalarining ob'ektiv taxlili endi ularni, ya'ni bronza davridan O'rol tog' tizmalarining sharqiy, janubiy hududlari tomon cho'zilgan mintaqalar Rossiya ishbilarmanlari tomonidan o'zlashtira boshlaganiga qadar bu zamin turkiy etnosga tegishli ekanligi aniqlandi. Bu mintaqalardan topilgan arxeologik, antropologik komplekslar va ularni qadimgi xitoy yozma manbalarini qiyosiy taxlili Janubiy Sibir aholisi qadimgi va o'rta asrlar davrida turkiyda so'zlashganlar, degan fikrni dadil tashlashga imkon bermoqda. Xitoyshunos olim A. Xo'jaevning aytishicha, 'xu' va 'xulu' turkiycha 'xur' atamasining xitoycha talaffusidir. 'Xur' qadimgi turkiyda erkin, ozod, bir joyda uzoq turib qola olmaydigan, bir joyga bog'lanib qolmagan ko'chmanchi xalq ma'nosini beradi. Qadimgi turkiyda 'xur'so'zining erkin, ozod va o'zlarining beklardek xis etishlari Avestodagi 'arya' so'ziga monanddir. Demak, eroniyda 'arya' turkiyda 'xur' bir xil ma'no va mazmunga ega, bir ijtimoiy tabaqaga mansub etnos bo'lagidir. Zardushtiylik dinining ezguliklar xudosi Axuramazda olamni yaratganda, odamlar uchun har xil iqlimli o'lkalar va mamlakatlarni yaratdi. Birinchi bo'lib, keng yaylovlarga boy, chorvaga qulay muqaddas Aryanam Vaychahni yaratib, unga oriylarni joylashtirdi. Aryanam Vaychah atamasining tub ma'nosi ham oriylar mamlakati demakdir. Olimlar har xil davrlarda Avesto madxiyalari taxlili asosida Aryanam Vaychahni Eron hududlaridan (Ariana), Qadimgi Baqtriya, Qadimgi Xorazm, Xilmend vahosi, Eron Azarbayjonidan qidirdilar. Biroq, Aryanam Vaychah tabiati, tabiiy- geografik iqlim sharoitlari, aholisining turmush tarzi, mashg'uloti va asosiy boyligi haqida guvoxlik beruvchi hamdu- sanolar, ta'riflar Aryanam Vaychah ko'proq Evrosiyo cho'llari ekanligini eslatadi. Chunki bu yurt aholisi chorvadorlarga xos saxroi turmush kechirganlar, ularning ma'budlari 'keng yaylovlar egasi', 'ajoyib otlar yuboruvchi ilohlar' bo'lgan. Ular xudolarga iltijo