Sibirning ilk temir va antik davri kraniologik seriya materiallari tarkibi o'zining bronza davri qiyofasini saqlay olmagan edi. Chunki, Shimoliy xitoy mintaqalaridan kirib kelgan ilk temir davrining karasuk madaniyati aholisi etnik tarkibida mo'g'ul bashara elementlar kuchli edi. Antik va ilk o'rta asrlarga kelganda Janubiy Sibir va Qozoqiston cho'llarining chorvador aholisi tarkibida janubiy sibir tipi xukmronlik qilar edi. Endi O'rta Osiyo hududlariga kelganda, uning bronza davri aholisi sharqiy o'rta er dengizi tipida bo'lib, uning tarkibiga so'ngi bronza davridan e'tiboran Evraziya dashtlaridan endigina protoevropeoid tipi kirib kela boshlagan. Ular arxeologik adabiyotlarda andronova madaniyati aholisi hisoblanib, ular hali sharqiy o'rta er dengizi tipi bilan qorishib ulgurmagan edi. Demak, 'O'rta Osiyo ikki daryo oraligi tipi' bronza davrida tarkib topmagan. Boshqa bir gurux olimlar bu tipni tarkib topishini O'rta Osiyoga turk hokonligini kirib kelishi bilan bog'lashga urinib ko'rdilar. Chunki, bunday g'oyani ko'tarilishida A.Yu. Yakubovskiyning o'zbek etnogenezining boshlanishini turk hokonligi bilan bog'lashi asos bo'lgan edi. Biroq, arxeologik tadqiqotlar ko'lamining O'rta Osiyo hududlarida kengayib borishi va shu bilan bog'lik holda yangidan -yangi kraniologik (odam bosh suyaklari) materiallar seriyasini ko'payishi, O'rta Osiyo ikki daryo oraligi tipining ildizlari yanada qadimiy ekanligidan guvohlik berar edi. Antropologlar orasida uzoq davom etgan baxslardan so'ng bu masala bilan muntazam shug'ullanish ishi V.V. Ginzburning shog'irdi antropolog T.Q. Xo'jayov zimmasiga tushdi. U o'zining nomzodlik dissertatsiyasini muvaffaqiyatli himoya qilgach, O'zbekiston FA ning Qoraqolpoq filialida ishlar edi. O'sha kezlarda O'zbekiston FA tizimida Samarqandda Arxeologiya ilmiy-tadqiqot instituti tashkil etilib, uning ilmiy-tadqiqot rejalarida paleoantropologiya ilmiy yo'nalishi sohasini rivojlantirishga extiyoj katta edi. Institutning yagona antropologi V.Ya. Zezenkova kasalligi tufayli dala tadqiqot ishlariga qatnashmay qo'ygan edi. Akademiya rahbariyati roziligi bilan talantli yosh antropolog T.Q.Xo'jayovni Nukusdan Samarqandga chaqirib olindi. Unga barcha zaruriy imkoniyatlar yaratib berildi. T.Q. Xo'jayovning tinib -tinchimagan antropologlardan ekanligi tezda ko'zga tashlanib qoldi. Institut rahbariyati va uning ilmiy jamoasi ko'magida T.Q.Xo'jayov Respublika hududlarida ish olib borayotgan 30 dan ortiq arxeologik otryadlar ishida bevosita qatnashish imkoniyatiga ega bo'ldi. Institut tarkibida maxsus antropologiya bo'limi tashkil etilib, T.Q.Xo'jayovga bir nechta shog'irdlar berkitib berildi. T.Xo'jayov shog'irtlari va arxeolog hamkasblari yordamida yaqin 20 yil davomida 500 dan ortiq kraniologik seriya materiallarini qo'lga kiritdi. Ular har xil arxeologik davr va bosqichlarga tegishli bo'lib, ularning xronologik doirasi neolit davridan to so'ngi o'rta asrlar davrini qamrab olgan edi. To'plangan paleoantropologik materiallar nafaqat O'zbekiston viloyatlaridan, xatto qo'shni respublika hududlaridan ham keltirilgan edi. Institutimiz antropologlari Moskva, Leningrad(Sank- Peterburg) va boshqa ilmiy-tadqiqot institutlari antropologlari bilan muntazam aloqada, ilmiy muloqatda bo'ldilar. Paleoantropologik materiallarni o'rganish kompleks olib borildi, O'rta Osiyo ikki daryo oraligi tipini tarkib topish davrini aniqlash va uning dastlab tarkib topgan makonini o'rganishga alohida e'tibor berildi. Nihoyat, to'plangan materiallarni kompleks ilmiy taxlili, ularni har bir madaniy xo'jalik va tarixiy o'lkalar bo'yicha arxeologik komplekslar bilan uzviy bog'liklikda qiyosiy o'rganish tufayli O'rta Osiyo ikki daryo oraligi tipining makon va zamonini aniqlashga erishildi. Uzoq yillardan beri ilmiy baxslar mavzusi bo'lib kelayotgan masala echimi topildi, ya'ni 'O'rta Osiyo ikki daryo oraligi tipi' antik davrida Sirdaryoning o'rta havzalarida tarkib topganligi aniqlandi. Bu birinchi navbatda o'zbek xalqi etnogenezini o'rganishda buyuk kashfiyot edi. Prof. T.Q.Xo'jayovning xulosalariga ko'ra, 'O'rta Osiyo ikki daryo oraligi tipi' turkiy va sug'diy tilli qabila va elatlarning qadimgi tiplari asosida, ularning uzoq davom etgan etnomadaniy qorishuvi natijasida miloddan avvalgi I-ming yillikning oxiri va melodiy eraning boshlarida tarkib topgan. Mahalliy sug'diylar antropologik tip jihatidan sharqiy o'rta er dengizi tipining vakillari bo'lgan. Ularga xos belgilar: bosh chanogi oval - dolixokefal, yuzi uzunchoq, bodom qovoq, ko'zlari ko'k, sochlari malla, qirra burun, iyagi chiqqan. jussasi kelishgan, bo'ydor, oq tanli bo'lgan. Ular asosan o'troq, ko'proq sug'orma dehqonchilik va xunarmandchilik bilan