1342 yillar) davridagi siyosiy va harbiy mavqei tushib ketadi. XIV asrning 70-yillarida Oltin O'rdada ichki feodal janjallari yanada kuchayib, bunda Shaybonlar alohida faollik ko'rsatadilar. Hatto, ularning vakili Tulunbek-xonum tashabbusi bilan Shaybonlar nomidan tanga pullar zarb 167 etiladi . Amir Temur yordamida hokimiyatni qo'lga kiritgan To'xtamishxon davrida (1380 -1395 yy.) Oq O'rda kuchayib, xatto, u Oltin O'rdani ham o'ziga qo'shib oladi. To'xtamishxon davrida Dashti Qipchoqda nisbatan tinchlik o'rnatiladi. Biroq, 1395 yilgi Terek daryosi bo'yidagi jangda To'xtamish qo'shinlari Amir Temur tomonidan tor - mor etilgach, Oq O'rdada feodal nizolari yana avj oladi. Oq O'rda dashtlarida badavlat aslzoda beklarning o'zlarini erkin, ozod va mustaqil tutish kayfiyati kuchayadi. Dashti Qipchoqning sharqiy o'lkalari XIV asr ikkinchi yarmidan tarixiy manbalarda 'O'zbeklar diyori', 'o'zbeklar eli' nomi ostida tilga olina boshlaydi. Ungacha ham (XIII asrning 80 - yillarida) bu joylarda yashovchi turk va til jihatidan turklashgan mo'g'ul qabilari o'zlarini 'o'zbeklar' nomi bilan ataganliklari tarixiy asarlardan ma'lum. Unga qadar ham 'O'zbek' degan atama ayrim kishi nomlari sifatida uchrab turgan. Masalan, Ozarbayjon atabeklaridan birining nomi (Ilteginlar sulolasidan (1210-1225 yy) hamda Muhammad Xorazmshoxning (1200- 168 1220 yy) amirlaridan birini nomi O'zbek edi . Rashid ad- din Jo'jixon o'g'illarining ettinchi 169 farzandi Minkudaraning o'g'li O'zbek nomi bilan atalganini qayd qiladi . 'O'zbek' so'zi Hamdallah Mustafa Kazvini (1281- 1350)ning 'Tarix - i guzide' (Izbrannaya istoriya) asarida 'Oltin O'rda xoni O'zbekxonga tobe erlar va xalqlar haqida fikr yuritilib, bu qabilalar 'o'zbekiyon' (o'zbeklar), ya'ni 'Mamlakat - i o'zbek' (O'zbeklar mamlakati) yoki 'Ulus - i o'zbek' (O'zbek ulusi) deb eslaydi. Tarixchi Ruzbexon 'Mehmonnomai Buxoro' kitobida Dashti Qipchoq o'zbeklarini uch toifaga bo'ladi. Ular shayboniylar, qozoqlar va mang'itlar bo'lib, Shaybon ulusi manbalarning ma'lumotlariga ko'ra, 1238 yilda tashkil topgan va Urol tog'ining etaklaridan Tobol va Sarisuv daryolarigacha bo'lgan erlarni o'z ichiga olgan. Arab tarixchisi Kalkashandi (1418 yilda o'lgan) o'z asarida To'xtamishxonni 'malik bilad 170 171 o'zbek' ya'ni o'zbeklar mamlakatining hukmdori deb ataydi . Nizomiddin Shomiy (1404 yila 172 173 o'lgan), Sharafuddin Ali Yazdiy (1454 yila o'lgan), Abdurahmon Samarqandiy (1413-1482) va 174 Xondamir (1475- 1535) asarlarida o'zbeklar haqida ayrim lavhalar keltiriladi. Masalan, Nizomiddin Shomiy To'xtamishni Samarqandga kirib kelishi haqidagi hikoyasida 'Temur To'xtamishga O'tror va Savron viloyatlarini berdi va uni o'sha erlarga jo'natdi. Biroz vaqt o'tgach, o'zbeklarning podshosi O'rusxonning o'g'li Qutlug' Bug'a o'z qo'shinlarini (bu viloyatlarga) burdi va ko'p jang qildi. Qachonkim, To'xtamish Temurga xoinlik qilganida, Temur 1389 -90 yili unga qarshi ot qo'ydi. Qachonkim, Temur qo'shinlari Sariq -uzun degan joyga etganida noyonlar va amirlar yig'ilib, Amir Temurga 'Agar biz avval Mo'g'uliston xoni Hizr jo'janing lashkarboshilaridan biri Inka- To'rani tor - mor qilib, uning yovuz niyatlarini yo'q qilib, so'ng 'o'zbeklar yurti'ga (diyori o'zbek) kirib borsak to'g'riroq bo'lardi' deb maslahat beradilar. Abdurazzoq Samarqandiy Amir Temurni To'xtamish ustiga yurishini gapirib, 1390 yili Amir Temur Mo'g'ulistonga yurish qildi, unga yo'l - yo'lakay asirlar xabar berdiki, Inka To'ra Mo'g'ulistonga qochib ketdi va u o'zbek dashtlarida (dar saxro - i o'zbek) yashiringan, deydi. Xondamir 1389- 1391 yil voqealari haqida hikoya qilar ekan, yuqorida nomi eslatilgan To'xtamish qo'shinini «o'zbeklar qo'shini» (sipoh - i o'zbek) deb yuritiladi, deydi. Oltin O'rdaning amir va