bilan birinchi bor fanga kiritgan. Bu davrda qabilalar orasidagi etnik, iqtisodiy xo'jalik va madaniy aloqalarning tobora rivojlanib borishi va ma'lum tarixiy voqiyliklar sababli bir qancha qabilalar birlashadilar. Qabilalarning birlashish jarayonida etnik birlikning yangi turi vujudga keladi. Bu etnik birlik ma'lum tarixiy sharoitda hududiy, iqtisodiy xo'jalik, til va etnomadaniy umumiylik asosida shakllanadi. Qadimiy davrda (ya'ni harbiy demokratiya davrida) vujudga kelgan bu yangi etnik birlikni ifodalash uchun, deb yozadi elshunos olim K Shoniyozov, 'elat' atamasini qabul qilish o'rinli bo'lsa kerak. ('Elat' atamasini o'zbek tilida yozilgan ilmiy adabiyotlarda 'narodnost' ('xalq') so'zi o'rnida ishlatilib kelinmoqda). Etnografiya fanida 'etnografik guruh' (subetnos) atamasi ham ko'proq qo'llaniladi. Etnografik guruh- ma'lum bir etnosning ya'ni elat - xalqning ajralmas qismi, uning tarkibidagi bo'linmalardan biri bo'lib, o'ziga xos til lahjasi, xo'jalik faoliyati, turmush tarzining ba'zi bir tomonlari bilan muayyan elatdan farq qiladi. Etnografik guruh odatda bir qabila yoki elatning boshqa erga borib, ikkinchi bir xalq tarkibiga kirib yashayotgan, ammo uning tarkibiga mutlaqo singib ketmay, u bilan birga yashab kelayotgan etnik birlikka aytiladi. Masalan, sobiq sovet hokimiyatiga qadar o'zbek xalqi tarkibidagi qipchoqlar, quramalar, umuman olganda ko'chmanchi turkiy qabilalar etnografik guruh hisoblangan. Ba'zi xollarda etnografik guruh o'z elidan, xalqidan ajralib, boshqa bir etnos tarkibiga qo'shilishi tufayli ham paydo bo'ladi. Bu xildagi etnoslarning katta qismi asrlar davomida mahalliy xalqning ichida yashab, ularning urf-odatlari va madaniyatini qabul qilib, uning tarkibiga singib ketgan (masalan arablarning said va xo'ja taifasi). Ammo, ularning ma'lum qismi o'z tilini va urf - odatlarini, antropologik qiyofasini ba'zi xususiyatlarini yaqingacha saqlab kelganlar (masalan eroniylar). Hozirgi kunda na qipchoq, na qurama, na ko'ng'irot, na eroniy, na arablar o'zbek millati tarkibidagi etnografik guruhlar bo'la oladi. Chunki xalq o'zining eng yuksak kamolat chuqqisi - millat darajasiga ko'tarilganda, millat tarkibida etnografik guruhlarni bo'lishini tarixiy taraqqiyot taqoza etmaydi. Etnik guruh muayyan bir xalqning parchalanib, alohida qismlarga bo'linib ketishi natijasida vujudga keladi. Etnografik guruhdan etnik guruhning farqi shundaki, parchalangan xalq tarkibidan ajralib chiqqan etnik guruh boshqa xalq tarkibida uzoq muddat yashab, shu xalqning tili, xo'jalik faoliyati, madaniyati, urf- odatlari va turmush tarzini qabul qilib, ularni o'ziga singdirib, o'zlarini uning nomi bilan ataydigan bo'lib qoladi. Ammo, shu bilan birga, bu guruh o'tmishdagi o'z etnik nomini eslay oladilar. Masalan, qipchoqlar XIX asrning ikkinchi yarmi va XX asrning boshlarida o'zbek xalqining tarkibida etnografik guruh bo'lgan bo'lsalar, ammo qozoq, qirg'iz, qoraqolpoq, turkman, boshqird va boshqa xalqlar tarkibida etnik guruh hisoblangan. Ayrim etnik guruhlar boshqa etnik birlik tarkibiga kirib, unga aralashib singib ketgan bo'lsalarda, o'z etnik nomlarini asrlar mobaynida saqlab qoladilar. Masalan, Qashqadaryoning o'rta oqimlarida hozirgacha majar nomi bilan ataluvchi etnik guruh yashaydi. Ma'lumki, majarlar Vengriya davlatining asosiy xalqidir. Bularning ilk ajdodlari bir zamonlar Sirdaryo ko'yi oqimlaridagi cho'llarda va Ural tog' oldi rayonlarida yashagan. Milodiy IX asrda majarlarning katta qismi xazarlar siquviga bardosh bera olmay g'arbga siljib, hozirgi Vengriya hududiga borib o'rnashganlar. Bu erda ular slavyanlashib, elat va keyin millat bo'lib shakllanadilar. Qadimgi ona yurtlarida qolganlari tatar, boshqird va o'zbeklar tarkibiga qo'shilib, singib ketishlariga qaramasdan qadimgi etnik (majar etnonimini) nomlarini hozirgacha saqlab keladilar. Endi 'etnik jarayon' iborasiga kelsak, etnik birliklar tarkibiga kirgan etnik guruhlar o'rtasidagi etnik, iqtisodiy xo'jalik va madaniy aloqalarning uzluksiz rivojlanib borishiga 'etnik jarayon' deyiladi. Tadqiqotchilar etnik jarayonlarni ikkiga ya'ni bo'linib ketishga va birlashishga moyil jarayolarga bo'ladilar. Bo'linib ketishga moyil jarayonlar ko'proq ko'chmanchi chorvador qabillar hayotiga ko'zga tashlanadi. Masalan, bir qabila ittifoqi yoki elatni ma'lum bir tarixiy sabablarga ko'ra, bo'linish jarayonlarini 'xunn', 'qang'ar', 'turk', 'ko'chmanchi dashti qipchoq o'zbeklari' misolida ko'rish mumkin, ya'ni o'z davrida elat bo'lib shakllangan bu ijtimoiy - siyosiy uyushmalar etnik jarayonlarning bo'linish tamoyiliga ko'ra, o'zlarining dastlabki etnos holatlarini yo'qatadilar. Etnik jarayonlarning birlashish tamoyiliga ko'ra esa, keyinchalik parchalangan bu elat