erkin, ozod suvoriy harbiylarini tashkil etgan. O'zligini anglash, o'z qadrini bilish, o'zini har jihatdan mustaqil va erkin, hech kimga qaram emasligini xis etish chorvador aslzoda beklar uchun tabiiy bir hol edi. Dashti Qipchoqda, ayniqsa uning sharqiy qismida bu kayfiyat XIII asrning oxirgi choragida shunchalar keng avj oladiki, saxroiylarning harbiylashgan aslzoda beklar tabaqasi o'zlarini 'O'zbeklar', ya'ni 'o'ziga o'zi bek' deb atash an'anaga aylanadi. Aslida, bu so'z ikki bo'g'indan, ya'ni 'o'z' va 'bek'dan iborat bo'lib, bu so'zning 'o'z' o'zagi o'zlikni anglatib, unga turkcha 'bek' suffiksi qo'shilib, 'o'zbek' atamasi paydo bo'ladi. Bu borada G. Vamberi ham o'z vaqtida haq gapni gapirgan, ya'ni 'Bukvalnoe znachenie slova «uzbek» - sam sebe gospodin, samostoyatelno'y. Zamechatelno, chto eto dostoinstva i zvaniya, i v etom 184 smo'sle ono naxoditsya v dokumentax, otnosyahixsya k 1150 god» . 'O'zbek' atamasi dastlab aniq bir etnik birlik nom ma'nosini anglatmagan, aksincha, Oq O'rda dashtlarida harbiy o'yinlar va turfa xil bosqinchiliklar bilan shug'ullanib yurgan son -sanoqsiz beklar to'dasining siyosiy - harbiy uyushmasi bo'lgan. Chunki, XIV asrning 60 - yillarida Oltin O'rdada Jo'jixon avlodlari o'rtasida boshlangan o'zaro feodal urushlar shunchalar kuchayib ketdiki, natijada kuchli va yagona Oltin O'rda mayda hokimliklarga bo'linib ketdi. Ular orasida eng katta va kuchlisi Volga daryosi bilan O'rol daryolari oralig'iga joylashgan Oq O'rda edi. Dastlab, Oq O'rda To'xtamishxon davrida (1380 - 1395) ancha kuchayadi. Xatto, u Oltin O'rda va Oq O'rdani birlashtirdi. Bunga Amir Temur katta yordam bergan. Ammo, To'xtamishxon kuchayib olgach, tashqi siyosatda Amir Temur g'ashiga tegadigan siyosat olib bora boshlaydi, Xorazm erlarini bosib oladi. Oltin O'rdada To'xtamishdan norozilar ko'payb, uning xatti - harakatlari Amir Temurga etib bora boshlaydi. Oqibat natijada, ular o'rtasida paydo bo'lgan ichki ziddiyatlar tufayli 1391 yil iyun oyida Qunduzcha daryosi vodiysida qattiq 185 janglar bo'lib, To'xtamish jang maydonidan engilib qochadi . Ular o'rtasida bo'lgan 1395 yildagi jangda esa Amir Temur uni yanchib tashlaydi. Mag'lub To'xtamish bir qism tan soqchilari bilan qalin rus knyazliklariga qochib jon saqlaydi. 1395 yilgi jang tufayli Oltin O'rda tamoman inqirozga uchradi. Shundan so'ng, XIV asrning 80 - yillarida 'o'zbek ulusi' nomini olgan Oq O'rdada ham xonzoda va bekzodalar o'rtasida hokimiyat uchun jangu -jadallar boshlanib ketadi. XV asrning birinchi choragida taxt uchun kurashlar avjiga chiqib, bu janglarda Shaybonlar urug'idan 186 Abulhayrxon g'olib chiqib, Sharqiy Dashti Qipchoqda 'O'zbeklar davlati'ni qayta tashkil etdi . 'O'zbek' so'zining kelib chiqishi haqida fanda turlicha qarashlar mavjud. Masalan, yozuvchi, dramaturg, bir necha badiiy risolalar muallifi Anvar Shukurov 'O'zbek atamasining kelib chiqishi 187 haqida' nomli risolasini chop etgan . Muallif ushbu risolada 'O'g'uz' so'zini arab va fors manbalarida g'uzga aylanishi, 'o'zbek' so'zidagi 'o'z' o'zagi o'g'uzdan kelib chiqqanligi, qadimgi 188 o'g'uzQberk, o'g'uzQbo'ka, bek so'zlaridan O'ZBEK so'zi kelib chiqqanligi tarixiy haqiqatdir' , 'O'zbek' so'zi O'g'uzbek so'zining qisqartirilgan ko'rinishidir', deydi. 'O'g'uzlarning aslzodalari orasida 'O'zbek' nomi XIII asr boshlarida ham uchrashini, Oltin O'rda xoni O'zbekxondan 60 yil avval Ozarbayjonda 'O'zbek' degan hokim bo'lganligi, hatto XI asr arab tarixchisi Usom ibn 189 Munqizning 'Kitob al e'tibor'da (Ibrat kitobida) O'zbek ismli Mavsil hokimi' bo'lganligini qayd qiladi. O'zbek nomini kishi nomi sifatida qadimgi bo'lishi to'g'ri, ammo, o'g'uzni 'o'z' o'zagi bilan bog'lash haqidagi farazlar baxslidir. Masalan, 'O'zbek' nomini kelib chiqishi masalasida, uni turkiy xalqlarning 'uz', 'o'z' urug'i bilan ham bog'lab, quyidagicha faraz qilish mumkin: ma'lumki, tarixiy - etnografik adabiyotlarda Dashti Qipchoqning har joylarida VIII asr o'rtalaridan 'uzlar' deb atalgan turkiy tilli qabilaning urug' jamoalari yashab kelganligi, IX - XI asrlar oralig'ida ular harbiy jihatdan kuchayib, ularning beklaridan 'uzbek' so'zi tarkib topgandir, degan farazni