6. Sağlam həyat tərzinin bütün aspektlərdə formalaş - ması üçün işləyənlərin gigiyenik tərbiyəsi və sanitar maarifi təbliğatının aparılması. 7. Sağlamlaşdırıcı tədbirlərin və ümumiyyətlə sağiam - laşdırıcı işlərin bütün istiqamətlərdə aparılması üçün vahid kompleks sağlamlaşdırıcı tədbirlər planının hazırlanması. Böyük kapital maliyyə xərcləri tələb edən tədbirlər, kollektiv bağlanılmış müqavilələrlə, texniki təhlükəsizlik planları idarənin müdiri tərəfindən təsdiq və tətbiq edilir. Tibbi səhiyyə hissəsinin kompleks planında xüsusilə həkimlərin fəaliyyətinə və daha az maliyyə xərcləri tələb edən sağlamlaşdırıcı təd - birlər bölməsi öz əksini tapır. Bu planlar tibbi səhiyyə hissə - sinin işçiləri tərəfindən baş həkimin rəhbərliyi altında idarənin inzibati hissəsi ilə razılaşdırılaraq müdriyyət tərəfindən cari təqvim ili üçün təsdiq edilir. Tibbi səhiyyə hissəsinin xəstələnmə və travmatizmin azaldılması sahəsində apardığı işlər bu plan əsasında aparılır. Qayda üzrə planda mütləq surətdə anıabbidakbi tədbirlər sistemi öz əksini tapır: 1. Təşkilati metodik tədbirlər: a) işləyənlərin sağlamlığı - nın mühafizə - si məsələləri, b) tibb işçilərinin müxtəlif istehsa - lat müşavirələrində və iclaslarında çıxışları. 2. İstehsalat prosesinin avtomatlaşdırılması, ağır iş yerlərinin mexanikləşdirilməsi, yeni istehsalat texnikasının tət - biq edilməsi sahəsində sanitar texniki tədbirlər. 3. Profilaktik işin aparılması. Profilaktik iş aparmaq üçün sex həkimi özünün həftə ərzindəki vaxt büdcəsindən 9 saat sərf edir. Adətən bu iş həftədə 3 saat olmaqla 3 dəfə aparılır. Başqa mütəxəssis həkimlər də sexdə aşağıdakı formada profilaktik işlər aparırlar: a) cərrah, ginekoloq, okuiist, derma- toloq həftədə 2 dəfə hər birində 2 saat vaxt sərf edir, b) otolarinqoloq həftədə 1 dəfə 3 saat vaxt sərf etməklə, v) ftizi - atr həftədə 3 dəfə hər birində 2 saat vaxt sərf edir. Buraya aşağıdakı elementlər daxildir: 1) Əmək şəraitinin öyrənilməsi (istilik, rütubət, işıqlanma, səs - küy), 2) Əks -epi- demik işlərin aparılması, 3) Sanitar - maarifi işinin aparılması, 4) Əmək gigiyenası tədbirlərinin həyata keçirilməsi. Sex hə - kimi bütün texnoloji prosesi, onun işinin, hazırlandığı məhsulu, onun tərkibini, aralıq məhsulları bilməlidir. Bu məqsədilə sex həkimləri tibbi səhiyyə hissələri vasitəsilə sex mühəndisi, həmkarlar komitəsi və zavod rəhbərliyinin iştirakı ilə «Əmək gigiyenası və təhlükəsizlik texnikası» üzrə müqavilə bağlama - lıdırlar. 4. Sanitar- gigiyenik tədbirlər; istehsalat zərərlərinin (iş yerlərinin tozlu olması, qazla çirklənməsi, səs - küy, vibrasiya), istehsalat yerlərinin isidilməsi, işıqlandırılması, su təchizatı və s. 5. Müalicə profilaktik tədbirlər (dispanserizasiya, profi - laktik müayinələr, işləyənlərin yoluxucu xəstəliklərin yayılması təhlükəsi olduqda vaksinasiyası. 6. Travmatizmə qarşı profilaktik tədbirlər: sanitar fəal - larının hazırlanması, müəssisə işçilərinin özünə və yoldaşla - rına kömək göstərməyi öyrətmək, iş yerlərində apteçkaların və digər köməkçi vasitələrin yaradılması. İstehsalatda travma - tizmin profiiakt ikası müəssisəsinin texniki - təhlükəsizlik şöbəsi tərəfindən həyata keçirilir, burada cərrahların mühəndislərlə birlikdə hər bir travmatizm hadisəsinin səbəbinin aşkar edil - məsi və onun qarşısının alınması üçün tədbirlərin görülmə - sidir. İstehsalat travmatizminin əsas səbəbləri sexlərdə maşınların, alətlərin, dəzgahların nasaz olması ilə əlaqədardır, burada işçinin işlədiyi yerin antisanitar vəziyyətində olması sənaye travmatizminə səbəb ola bilər. Fəhlələr tərəfindən müdafiəedici vasitələrin istifadə edilməməsi (məs: göz trav - matizminə qarşı xüsusi eynəklərin olmaması və s.) travmatiz - min baş verməsinə səbəb ola bilər. 7. Əmək gigiyenası, sanitar - əksepidemik iş, yeni diaq - nostik metodlar, xəstəliklərin müalicəsi və profilaktikası, yeni və qabaqcıl iş metodlarının öyrənilməsi və yayılması sahə - sində həkimlərin və orta tibb işçilərinin ixtisaslaşdırılmasının artırılması. 8. Əmək qabiliyyətini müvəqqəti itirməklə xəstələn - mənin təhlil edilməsi, aparılan işin keyfiyyət və səmərəliliyıni qiymətləndirmək üçün tibbi hesabatların qeydiyyatının təşkil edilməsi, bu məqsədilə tibbi səhiyyə hissəsinin tərkibində HMK fəaliyyət göstəri r. HMK- nın müvəqqəti olaraq, işçinin bir işdən başqa işə keçirməyi və ya digər işlə təmin etmək səlahiyyəti vardır. 9. Qəza planının tərtib edilməsi. Qəzalar və bədbəxt hadisələr zamanı istifadə ediləcək əldəyilməz və ehtiyat dərman maddələri və tibbi avadanlığın yaradılması. Qəza olan sexdə işçilərin hansı istiqamətdə getməli olduqları, tibbi yardımın necə olması, növbətçi həkimlərin kim olması və s.