B ə l ə diyy ə l ə rd ə şəffaflığın tə min edilm ə sind ə auditin rolu v ə ə h ə miyy ə ti

'Bə l ə diyy ə l ərin statusu haqqında', 'Bə l ə diyy ə l ə rin maliyy ə sinin əsasları haqqında' Azə rbaycan Respublikasının qanunlarında yerli özünüidar ə etm ə d ə hesabatlılığın tə mini il ə bağlı bir sıra t ə nziml ə yici normalar mövcuddur. Bu istiqam ə td ə yerli büdc ə layih əsinin hazırlanmasında ictimaiyy ətin iştirakının tə mini, yerli büdc ənin icrası, bə l ə diyy ə l ə rin ümumi f ə aliyy ə ti il ə bağlı illik hesabatlarla, el ə c ə d ə auditin n ə tic ə l ə ri il ə yerli əhalinin tanış edilmə si kimi m ə s ə l ə l ə ri qeyd etm ə k olar. Qanunvericiliyin t ə l ə bl ə rin ə ə sas ə n yerli büdc ənin icrasına, o cümlə d ə n s ə rf edil ə n v ə saitin t əsdiq edilmiş büdcə göst ə ricil ə rin ə uyğunluğuna bə l ə diyy ə t ə r ə find ə n n ə zar ə t edilm ə li v ə bu m ə qs ə dl ə ild ə bir d ə f ə d ə n az olmayaraq müst ə qil auditorlar c ə lb edilm ə lidir. Yerli əhalini tanış etm ə k m ə qs ə di il ə auditin n ə tic ə l əri onların bə l ə diyy ə y ə t ə qdim edildiyi günd ə n bir ay müdd ə tin ə b ə l ə diyy ə binasının qarşısında xüsusi lövhə l ə rd ə yerl əşdirilmə lidir. 'Auditor xidməti haqqında' Azərbaycan Respublikasının Qanununa əsasən audit dedikdə əmtəə istehsalı və satışı, xidmət göstərilməsi və iş görülməsi ilə məşğul olan təsərrüfat subyektlərində mühasibat uçotunun dəqiq və dürüst aparılmasının, maliyyə hesabatlarının müstəqil yoxlanılmasıdır. Audit yoxlaması məcburi və ya könüllü (təsərrüfat subyektinin öz təşəbbüsü ilə) ola bilər. Qanuna görə öz maliyyə hesabatlarını dərc etdirməli olan təsərrüfat subyektləri üçün, habelə qanunla bilavasitə nəzərdə tutulmuş hallarda həyata keçirilməli olan audit məcburi, digər hallarda isə könüllüdür. Auditor f ə aliyy ə tinin ə sas m ə qs ə di t ə s ə rrüfat subyektinin mühasibat (maliyy ə) hesabatlarının düzgünlüyü v ə onların apardıqları maliyyə v ə t ə s ə rrüfat ə m əliyyatlarının normativ aktlara uyğunluğunu müə yy ə n etm ə kd ə n ibar ə tdir. Audit t ə kc ə pozuntuların qeydə alınması və onların aradan qaldırılmasına nə zar ə tin h ə yata keçirilm ə si il ə m əhdudlaşmır. Eyni zamanda aşkara çıxarılmış kənarlaşmaların sə b ə b-n ə tic ə ə laq ə l ə rini mü ə yy ə nl əşdirmə kl ə , yoxlanılan obyektdə işlərin yaxşılaşdırılmasına dair konkret t ə klifl ə rin v ə tövsiy ə l ərin işlənib hazırlanmasına imkan verir. 'Auditor xidməti haqqında' Azərbaycan Respublikasının Qanununa əsasən t əsərrüfat subyektləri auditor seçməkdə sərbəstdirlər.Auditor xidməti sərbəst auditor və ya auditor təşkilatı vasitəsilə həyata keçirilir.Yoxlamanın məzmunu, aparılması müddətləri, məsləhət xidmətlərinin həcmi, ödəniş məbləği və qaydası , el əcə də məsuliyyət məsələləri tərəflər arasında bağlanmış müqavilə əsasında müəyyən edilir. Sifarişçi öz növbəsində auditorun öz peşə vəzifələrini tam və keyfiyyətlə yerinə yetirməsinə bütün lazımi şəraitin yaradılması üçün məsuliyyət daşıyır. Eyni zamanda t əsərrüfat subyektinin rəhbərliyi (mülkiyyətçisi) auditin aparılması üçün zəruri olan bütün sənədləri və hesabatları auditora təqdim etməlidir və onların düzgünlüyünə məsuliyyət daşıyır. O, auditorun sorğusuna dair yazılı və şifahi izahatlar verməyə borcludur. Auditor və ya auditor təşkilatı tərəfindən müqavilə şərtlərinin yerinə yetirilməsi auditor rəyinin təhvil - qəbul aktı ilə müəyyən olunur. Auditor rəyi müəyyən olunmuş forma əsasında tərtib edilir. Ümumilikd ə audit yoxlamasının bə l ə diyy ə l ər üçün aşağıdakı mə s ə l ə l ə r üzr ə ə h ə miyy ə tini vurğulamaq olar:

- ✓ Maliyy ə he sabatlarının düzgünlüyünün tə sdiqi v ə ya onların qeyri - düzgün olmasının mü ə yy ə n olunmasında ;
- ✓ Yoxlan ılan döv rd ə m ə sr ə fl ə rin, g ə lirl ə rin v ə b ə l ə diyy ə nin f ə aliyy ə tinin maliyy ə n ə tic ə l ə rinin uçotda v ə hesabatda dolğun, düzgün və d ə qiq ə ks etdirilm əsinin yoxlanılması nda;
- ✓ Yoxlan ılan döv rd ə m ə sr ə fl ə rin, g ə lirl ə rin v ə b ə l ə diyy ə nin f ə aliyy ə tinin maliyy ə n ə tic ə l ə rinin uçotda v ə hesabatda dolğun, düzgün və d ə qiq ə ks etdirilm əsinin yoxlanılması nda;