######### Utviklingstrekk og utfordringar

I takt med auken i talet på studentar på universitet, høgskular og fagskular har det blitt fleire som får lån og stipend til utdanning gjennom Lånekassen. Medan 346 000 elevar og studentar fekk utdanningsstøtte i studieåret 2009 - 10, var det 418 000 som fekk utdanningsstøtte i 2019 - 20, jf. omtale under kap. 2410. Lånekassen har no om lag 1,1 mill. kundar, nær 20 pst. av befolkninga. For mange elevar er Lånekassen det første sjølvstendige møtet med offentleg sektor, og Lånekassen har gjennom fleire år arbeidd for å utvikle enkle og brukarvennlege tenester for alle kundegrupper. Hovuddelen av søknadene blir behandla digitalt, noko som mellom anna skal sikre at kundane får den utdanningsstøtta dei har rett på, til rett tid. Utdanningsstøtteordninga fungerer godt for dei fleste elevar og studentar i ordinær utdanning, og Noreg har i internasjonal samanheng svært gode ordningar for støtte til studiar utanfor landet.

########## Lånekassen er ei viktig finansieringskjelde til livsopphald

Tal frå SSB frå 2018 viser at åtte av ti bortebuande studentar nyttar utdanningsstøtteordninga gjennom Lånekassen. Lån og stipend utgjer om lag ein tredel av inntekta til bortebuande studentar. Inntekt frå betalt arbeid aukar med alderen til studentane. For dei studentane som er yngre enn 22 år, er lån og stipend den viktigaste inntektskjelda. Som følge av covid-19-pandemien har kvardagen blitt meir usikker for mange studentar og elevar. Utdanningsstøtte frå Lånekassen er derfor no ei ekstra viktig inntektskjelde.

########## Mange studentar arbeider ved sida av studia

Utdanningsstøtteordninga er innretta slik at ho kan kombinerast med noko arbeid i tillegg til heiltidsstudium. Tal frå SSB for 2019 viser at 53 pst. av studentane arbeider gjennom heile semesteret. Ytterlegare 19 pst. arbeider av og til, og berre 28 pst. har ikkje betalt arbeid ved sida av studiane. Norske studentar som arbeider gjennom heile semesteret, har ei median arbeidsinntekt på 10 000 kroner i månaden. Arbeidsinntekta er dermed ei relativt stor inntektskjelde for fleire studentar. Med auken i talet på arbeidsledige og permitterte som følge av covid-19-pandemien, har mange studentar mista arbeidsinntekter.

########## Finansiering av utdanning kan vere vanskeleg for vaksne

Meld. St. 14 (2019 - 2020) viser til at tap av inntekt i ein Kompetansereformen - Lære hele livet vidareutdanningsperiode, og eventuelt høge studieavgifter på ein del av studia, kan føre til at fleire ikkje har råd til å vidareutdanne seg. Særleg for personar som ønsker å omstille seg ut av den jobben dei har, kan det vere vanskeleg å finansiere utdanning som gir eit nytt yrke. Behovet for å ta vidareutdanning og for å kombinere og veksle mellom arbeid og utdanning vil bli større framover. Kvar fjerde student i Noreg er 30 år eller eldre, og ein tredel av studentane bur saman med partnar og/eller barn, ifølge tal frå SSB frå 2018. Ordningane frå Lånekassen har i stor grad vore tilpassa unge heiltidsstudentar, og i mindre grad vore tilpassa behova til sysselsette med bustadlån og forsørgaransvar. Maksimalt årsbeløp for heiltidsstudentar i høgare utdanning og fagskule er rundt ein firedel av medianinntekta for heiltidstilsette, ifølge NOU 2019: 12 Lærekraftig . utvikling