########## Tiltak for å betre tilbodet til elevar med stort læringspotensial

Utdanningsdirektoratet utarbeidde i 2019 ein rettleiar og ei kompetansepakke om elevar med stort læringspotensial. Dette skal vise skulane og skuleeigarane kva handlingsrom dei har når det gjeld å legge til rette for denne elevgruppa, og auke kompetansen om elevar med stort læringspotensial. I oppfølginga av blei det hausten 2016 starta ei treårig utprøving med etablering Realfagsstrategien av talentsenter for elevar med høgt læringspotensial i realfag på 7. - 10. trinn og i dei to første åra i vidaregåande opplæring. Talentsentera er plasserte ved vitensentera i Oslo, Bergen, Tromsø og Trondheim. NIFU har i 2019 gjennomført ei evaluering der konklusjonen er at talentsentera har etablert eit tilbod som er imponerande i kvalitet og omfang, og som inspirerer og løftar elevane. I behandlinga av statsbudsjettet for 2020 blei det løyvd ekstra midlar til talentsentra. Eit nytt talentsenter starta opp skuleåret 2020 - 21 på Jæren. Regjeringa vil i oppfølginga av NOU 2019: 23 vurdere endringar i opplæringslova Ny opplæringslov for elevar med stort læringspotensial.

######### Utviklingstrekk og utfordringar

########## Mange lærarar manglar relevant kompetanse

Grunnopplæringa stiller store krav til kompetansen hos lærarane. Det er godt dokumentert frå forskinga at elevane lærer meir når lærarane har fordjuping i det faget dei underviser i. Regjeringa er derfor bekymra over at så mange lærarar anten ikkje har fordjuping i faget dei underviser i, eller ikkje er formelt kvalifiserte for tilsetjing. Statistikk frå Grunnskolens Informasjonssystem (GSI) viser at 24 pst. av matematikklærarane, 17 pst. av norsklærarane og 35 pst. av engelsklærarane i grunnskulen mangla fordjuping i faget i skuleåret 2019 - 20. Talet på lærarar som ikkje oppfyller kompetansekrava i matematikk, norsk og engelsk, har gått ned med omtrent 10 700 frå 2015 til 2019. I skuleåret 2019 - 20 var om lag 3 800 personar i undervisningsstillingar i grunnskulen ikkje kvalifiserte for tilsetjing. Dette utgjer ifølge GSI 5,4 pst. av alle lærarane i grunnskulen og er ein nedgang frå 5,8 pst. i skuleåret 2018 - 19. Meir bruk av IKT i opplæringa i form av system, plattformer, digitale einingar og digitale læremiddel krev auka kompetanse hos lærarar og skuleleiarar om samanhengar, moglegheiter og utfordringar. God forståing av informasjonstryggleik og personvern er også viktig for å lykkast med digital utvikling. NIFU-rapporten om covid-19-pandemien våren 2020 viser at det er store skilnader mellom lærarar, skular og kommunar i den digitale kompetansen. Dette er i samsvar med TALIS-studien frå 2018, der 20 pst. av lærarane seier at dei har eit stort behov for betre kunnskap om å integrere IKT i undervisninga.

########## Utfordringa med mogleg framtidig lærarmangel

9,5 pst. av lærarane i grunnskulen er 60 år eller meir, og 18,5 pst. er i aldersgruppa 50 - 59 år. I vidaregåande skule er 15,4 pst. av lærarane 60 år eller meir, medan 26,9 pst. er 50 - 59 år. Framskrivingar frå SSB viser at underskotet på grunnskulelærarar i dag kjem til å auke framover, og at det i 2040 kan komme til å mangle så mykje som 5 800 grunnskulelærarar. For dei andre lærarutdanningane er det berekna eit overskot, og lærarar med andre utdanningar enn grunnskulelærarutdanning kan dermed kunne avhjelpe noko av underskotet. Eit lærarunderskot vil