þessi ákvæði, en hið síðar tilvitnaða felur í sér bótareglu sem samkvæmt orðalagi sínu er um margt sambærileg 1. mgr. 51. gr. skipulagslaga: ' Í 35. gr. er heimild til þess að taka eignarnámi lönd, mannvirki og réttindi til þess að framkvæma friðlýsingu samkvæmt lögunum, og í fyrri málslið 36. gr. segir svo: 'Hver sá, er fyrir fjártjóni verður vegna framkvæmdar á framangreindum ákvæðum, á rétt til skaðabóta úr ríkissjóði. ' Þetta síðara ákvæði getur eftir orðum sínum átt við allar reglur laganna, sem valda takmörkun á eignarrétti yfir fasteignum. Sá skýringarkostur myndi hins vegar leiða til þess, að skylt væri að greiða bætur fyrir allt fjártjón, sem rakið yrði til hvers konar takmarkana á eignarráðum yfir fasteignum samkvæmt lögum nr. 47/1971. Hefur ekki verið bent á rök, er styðja svo víðtæka bótaábyrgð. Þykir eðlilegt að skýra 36. gr. svo, að í henni felist einungis, að bætur skuli koma fyrir eignartakmarkanir, sem eru svo umfangsmiklar, að þær jafngildi eignarnámi í skilningi 72. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. 10. gr. stjórnskipunarlaga nr. 97/1995.' Hvað sem framangreindum sjónarmiðum líður liggur fyrir að sveitarfélögin hafa bent á að af fyrirvaralausu orðalagi sem beitt er í 1. mgr. 51. gr. skipulagslaga leiði ákveðin lagaleg óvissa um umfang bótaréttar eða bótaskyldu samkvæmt ákvæðinu. Í lögfræðilegri álitsgerð sem umhverfis- og auðlindaráðuneytið lét vinna um inntak umræddrar bótareglu er einnig komist að þeirri niðurstöðu að orðalag ákvæðis 1. mgr. 51. gr. skipulagslaga sé orðað með tiltölulega almennum hætti og að hið almenna orðalag geti e.t.v. valdið vafa um lagalegt inntak þess. Í álitsgerðinni segir m.a. svo: 'Ef litið er til skipulagslöggjafar á öðrum Norðurlöndum, Noregi, Danmörku, Svíþjóð og Finnlandi, virðist mega fullyrða að ákvæði um bætur vegna skipulags í almennum skipulagslögum eru ekki orðuð með jafn almennum hætti, til hagsbóta fyrir fasteignareigendur, og hér er gert. Sameiginlegur er sá meginþáttur í löggjöf þessara landa að almennt er ekki viðurkenndur bótaréttur fasteignareigenda vegna almennra skerðinga á nýtingarmöguleikum fasteigna sem verða vegna gildistöku skipulagsáætlana. Ákvæði 51. gr. íslensku skipulagslaganna má hins vegar mögulega túlka með þeim hætti að slíkur bótaréttur fasteignareigenda geti skapast hér á landi, þó höfundur þessarar álitsgerðar telji að vísu mjög varhugavert að álykta um það að slíkur bótaréttur myndi felast í ákvæðinu. Hins vegar er í skipulagslöggjöf hinna Norðurlandanna allra að finna ákvæði um bótarétt fasteignareigenda vegna skipulags, bæði í tengslum við það að af skipulagi leiðir að nýta skal fasteign í þágu tiltekinna almannahagsmuna og einnig vegna sérstakra takmarkana á nýtingarmöguleikum sem leiða af gildistöku skipulags, almennt þá miðað við nýtingu annarra sambærilegra eigna. Meginmunurinn á íslensku löggjöfinni og löggjöf hinna Norðurlandanna liggur fyrst og fremst í því að ákvæði um bótarétt vegna skipulags í löggjöf þessara ríkja eru mun ítarlegri en hér, og vísast í því sambandi sérstaklega til löggjafar í Noregi, Svíþjóð og Finnlandi.' Í álitsgerðinni var lagt til að unnið yrði að tillögu um breytingar á skipulagslögum sem fæli í sér að settar yrðu nákvæmari reglur um það hvenær gildistaka skipulags eða áhrif þess gætu leitt til bótaskyldu sveitarfélaga. Í tillögunni kom fram að með því yrði stefnt að því að minnka óvissu um mögulegan bótarétt fasteignareigenda vegna almennra áhrifa skipulagsáætlana, en um leið yrði leitast við að setja skýrari reglur um það hvaða sérstöku takmarkanir á eignarráðum bæri að bæta.

## 3.

Á hinum Norðurlöndunum, Danmörku, Noregi, Svíþjóð og Finnlandi, er í gildi skipulagslöggjöf sem í grundvallaratriðum byggist á sambærilegu kerfi og hugmyndum og hin íslenska skipulagslöggjöf. Vafasamt er þó að fullyrða að um alla þætti verði litið til þessara landa um það hvert sé inntak eignarréttar og eignarréttarverndar samkvæmt stjórnarskrá, og samspil bótaskyldra takmarkana á eignarétti og almennra takmarkana, sem fasteignareigendur verði að þola bótalaust.