Klassekampen Meninger 05.06.2021

Í norsku EES-löggjöfinni er þessi forgangur geirnegldur: 'Ákvæði laga, sem gegna því hlutverki að uppfylla skuldbindingar Noregs samkvæmt samninginum, skulu, þegar misræmi verður á milli lagaákvæða, njóta forgangs umfram önnur ákvæði, sem eiga við sams konar mál.' Hið sama á við forskriftir. Norski lagatextinn þýðir, að forgangur EES-samningsins er algildur, hvort sem önnur ákvæði laga eða reglugerða eru nýrri eða sértækari fyrir málið, sem er til umfjöllunar. Ísland hefur gert þetta öðruvísi í sinni EES-löggjöf: (ensk þýðing til að sýna, hvernig hún lítur út fyrir umheiminum) 'Statutes and regulations shall be interpreted, in so far as appropriate, in conformity with the EEA Agreement and the rules laid down therein.' Hér er sem sagt fyrirvari um 'eins og við á'. Ákvæðið veitir meira svigrúm til túlkunar dómstólanna og tekur mið af því, að Alþingi má ekki takmarka sem löggjafa þjóðarinnar samkvæmt stjórnarskrá. Ríkisstjórn Íslands Íslands skrifar í svarbréfi sínu til ESA, að málið sé snúið m.t.t. stjórnarskrár. Hún er þeirrar skoðunar, að óvissa ríki um forgangsmálið í öllu EES og að málið hafi víðari skírskotun en aðeins varðandi breytingar á íslenzku EES-löggjöfinni. Ríkisstjórnin vísar til Weiss-málsins fyrir ESB-dómstólinum um, hvers konar umboð evru- bankinn hafi til kaupa á skuldabréfum. Þýzki stjórnlagadómstóllinn komst að þeirri niðurstöðu í maí í fyrra (2020), að lögskýring ESB-dómstólsins hafi verið ófullnægjandi og sé þar af leiðandi ekki bindandi. Stjórnarskrá Þýzkalands var þar sett skör hærra en ESB- dómstóllinn [sem dæmir eftir lögum ESB]. Ef ESA kærir íslenzka ríkið fyrir EFTA-dómstólinum út af forgangsmálum, mun það valda óróa í sambandi við aðild Íslands að EES og verða til umræðu í kosningabaráttunni í haust [2021]. Undir yfirskriftinni 'Sjálfstæðisbaráttan nýja ?' skrifar Arnar Þór Jónsson, héraðsdómari, í tímaritið Þjóðmál [haust 2020] , 'að fullveldi Íslands er ógnað með þeirri einstefnu lagareglna, sem EES- samningurinn hefur í framkvæmd haft í för með sér'. Með vísun til deilnanna um forgang og til ACER-málsins [Orkupakki 3] er Arnar Þór þeirrar skoðunar, 'að lýðveldið Ísland hafi ratað í stjórnskipulega kreppu, sem setur íslenzk stjórnarmálefni í alls kyns vanda. Þessi stjórnskipulegi vandi stafar ekki sízt af þeim lýðræðishalla, sem Ísland býr við í EES- samstarfinu'. Það var árið var árið 2012, að ESA vakti fyrst máls á forganginum. ESA styðst við úrskurði EFTA- dómstólsins um, að innleiddar EES-reglur hafi forgang fram yfir mismunandi reglur aðildarríkjanna. Samt hefur Ísland í meira en aldarfjórðung haft talsvert öðruvísi lög og dóma um þetta en Noregur. Bókun 35 tiltekur, að EFTA-ríkin skuli, 'ef nauðsyn krefur', lögleiða, að EES-reglurnar njóti forgangs fram yfir landsrétt. Hlýðniskyldan í 3. gr. EES-samningsins er út af fyrir sig röksemd fyrir viðhorfi ESA. Á hinn bóginn er nálgun Íslands við viðfangsefnið í meira samræmi við tveggja stoða grundvallarreglu EES, sem er til að EFTA-löndin standi ekki veikar að vígi í viðskiptunum við ESB eða gagnvart lagasetningu ESB. Það er röksemd fyrir því, að norska lagaákvæðið [á grundvelli bókunar 35] gangi lengra til móts við ESB en nauðsyn krefur. Það er löngu kominn tími til að leysa þetta vandamál á sviði stjórnmálanna, þ.e. með samráði á milli Noregs, Íslands, Liechtensteins og ESB. Það gæti leitt í ljós stærra svigrúm en Noregur