Þau réttindi sem njóta verndar samkvæmt ákvæðinu eru víðtæk. Vafalaust er að fasteignir og óbein (takmörkuð) eignarréttindi að þeim falla hér undir, t.d. skilgreind veðréttindi. Almennt má að auki gera ráð fyrir að byggingarréttur eða önnur afmörkuð og tilgreind réttindi til nýtingar fasteignar sem fasteignareigandi hefur fengið við gildistöku skipulags geti notið verndar sem eignarréttindi í skilningi 72. gr. stjórnarskrárinnar. Frá þeirri vernd verður ekki vikið með almennum lögum. Í 50. gr. skipulagslaga er kveðið á um það hvenær sveitarfélögum er heimilt að framkvæma eignarnám á grundvelli skipulagsáætlana. Fyrir slíkar aðgerðir skal greiða eignarnámsbætur samkvæmt lögunum. Réttarstaða fasteignareigenda að þessu leyti er því skýr samkvæmt skipulagslögum. Í íslenskri dómaframkvæmd sem og skrifum fræðimanna um ákvæði 72. gr. stjórnarskrárinnar hefur komið fram að fasteignareigandi getur átt rétt til eignarnámsbóta, eða sambærilegra bóta, í fleiri tilvikum en þeim þegar eignarheimildir skipta með beinum hætti um hendur á grundvelli hreinnar ákvörðunar um eignarnám. Almennt er litið svo á að ef um eignarnám er að ræða, þannig að greiða þurfi fullar bætur, þá þurfi eigandinn að vera sviptur eigninni. Aðstæður geta hins vegar verið með þeim hætti að í reynd beri að líta svo á að um eignarnám eða ígildi þess sé að ræða með tilheyrandi bótarétti, þrátt fyrir að eignarréttur hafi ekki með beinum hætti skipt um hendur. Dæmi um það er Hæstaréttardómur frá 1937, birtur á bls. 492 í dómasafni réttarins. Málsatvik voru þau að lóðareiganda var meinað að reisa hús á lóðinni vegna skipulagsbreytinga. Voru honum af þeirri ástæðu dæmdar bætur með vísan til eignarréttarákvæðis stjórnarskrár. Dómurinn er lýsandi um þau tilvik sem enn geta grundvallað bótarétt fasteignareiganda, enda hefur ákvæði stjórnarskrár um vernd eignarréttar ekki breyst með þeim hætti frá því umræddur dómur gekk að þýðingu hafi í þessu tilliti. Fram hjá þessari grundvallarreglu um bótarétt fasteignareigenda verður því ekki vikið með almennum lögum, nema til hagsbóta fyrir einstaka fasteignareigendur þannig að eignarrétti sé þá eftir atvikum fengin ríkari vernd en leiðir af stjórnarskránni. Í gildandi skipulagslögum, nr. 123/2010, nánar tiltekið í 1. mgr. 51. gr. laganna, kemur fram að valdi gildistaka skipulagsáætlana því að verðmæti fasteignar lækkar, nýtingarmöguleikar hennar skerðast frá því sem áður var heimilt eða að hún rýrnar svo að hún nýtist ekki til sömu nota og áður þá á sá sem sýnt getur fram á að hann verði fyrir tjóni af þessum sökum rétt á bótum úr sveitarsjóði eða ríkissjóði eftir atvikum vegna landsskipulagsstefnu eða að sveitarsjóður leysi fasteignina til sín. Vafalaust ber að telja að þetta ákvæði, eins og það nú stendur í lögum, tryggi fasteignareiganda rétt til bóta vegna tilvika sem fela í sér svo ríkt inngrip í eignarréttindi að þau verði talið skylt að bæta með hliðsjón af sambærilegum sjónarmiðum og eignarnámsbætur grundvallast á, sbr. til hliðsjónar fyrrnefndan dóm Hæstaréttar frá 1937. Sambærilegt ákvæði var áður að finna í 1. mgr. 31. gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997, og um beitingu þess hafa gengið nokkrir dómar. Samkvæmt grunnreglum íslensks réttar leiða ekki allar aðgerðir stjórnvalda eða löggjafans sem leiða til takmarkana á eignarráðum fasteignareigenda til þess að hann öðlist rétt til eignarnámsbóta eða skylt sé að tryggja honum sambærilegar bætur. Það telst meginregla íslensks réttar að almennar takmarkanir eignarráða sem fram koma í lögum eða fyrirmælum stjórnvalda sem eiga skýra stoð í lögum þarf eigandi fasteignar að þola bótalaust. Mörkin á milli almennra takmarkana á eignarráðum og svo hins hvenær um er að ræða skerðingu á eignarrétti sem ber að bæta fullu verði samkvæmt 72. gr. stjórnarskrárinnar eru hins vegar ekki alltaf ljós. Niðurstaðan um það ræðst, með hliðsjón af þeim grunnrökum sem ákvæði 72. gr. stjórnarskrárinnar hvílir á, af heildarmati á þeirri ráðstöfun eða aðgerð sem um ræðir. Talið hefur verið að mestu skipti að greina hvort inngrip í eignarrétt er afmarkað (tilviksbundið) eða almennt, hverjar ástæður eða rök þeirrar takmörkunar sem um ræðir eru, og hversu ríkt inngrip er um að ræða, þ.e. hversu veruleg sú skerðing eignarréttinda er, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar Íslands í máli nr. 340/2011, þar sem m.a. reyndi á stjórnskipulegt