6

æðstu handhafa framkvæmdarvalds tryggi ekki að upplýsingar um raunveruleg hagsmuna- tengsl séu skráðar og birtar þar sem þær taki ekki tillit til skulda og annarra skuldbindinga, til að mynda maka og barna á forræði viðkomandi. Í skýrslunni kemur fram að í nágrannalöndum okkar hafa reglur um hagsmunaskráningu ráðherra, æðstu embættismanna og kjörinna fulltrúa þróast í þá átt að gerðar eru auknar kröfur um veitingu upplýsinga um eigin fjárhagsmálefni og nátengdra aðila. Í Danmörku er til að mynda gerð sú krafa að ráðherra upplýsi um fjárhags- hagsmuni sína og maka og birti upplýsingarnar opinberlega. Tilkynna skal um stöður sem ráðherra eða maki hans hafa gegnt undanfarin fimm ár, fyrirtæki í þeirra eigu sem hafa veltu yfir 50.000 d. kr. á ári (u.þ.b. 900.000 ísl. kr. m.v. gengi í september 2019), hlutabréfaeign ráðherra og maka og aðra hagsmuni þeirra af rekstri fyrirtækja, samninga ráðherra við fyrri vinnuveitendur eða til framtíðar og aðild að félögum eða samtökum. Upplýsingarnar eru birtar á vefsvæði danska forsætisráðuneytisins undir yfirskriftinni ' persónulegir fjárhagslegir hags- munir ráðherra o.s.frv. ' (d. Ministrenes personlige økonomiske interesser mv.) og eru þær uppfærðar árlega. Hvað aukastörf varðar segir í gildandi siðareglum ráðherra að ráðherrastarf, að jafnaði ásamt þingmennsku, teljist fullt starf. Sinni ráðherra öðrum tilfallandi verkefnum sé honum óheimilt að þiggja greiðslur fyrir nema þær séu innan hóflegra marka og að fengnu samþykki forsætisráðuneytisins. Skyldu til að halda skrá um gjafir til ráðherra er að finna í siðareglum ráðherra. Skrár um gjafir eru aðgengilegar á vefum sumra ráðuneyta en ekki allra. Þá segir í siðareglum fyrir starfsfólk Stjórnarráðs Íslands að starfsfólk þiggi ekki persónulega verðmætar gjafir vegna starfs síns. Ekki er að finna aðrar skýrar reglur um aukastörf, gjafir eða önnur fríðindi til starfsfólks stjórnsýslunnar í lögum eða reglum. Lög um opinber skjalasöfn, nr. 77/2014, og ákvæði 26. og 27. gr. upplýsingalaga, nr. 140/2012, innihalda reglur um skráningu mála og vistun gagna. Þau ákvæði taka ekki með beinum hætti til skráningar á samskiptum við hagsmunaverði og aðra sem sinna hagsmuna- vörslu fyrir tiltekna hópa og tryggja ekki að þau séu gerð aðgengileg almenningi með mark- vissum hætti. Það sama á við um reglur um skráningu samskipta í Stjórnarráði Íslands nr. 320/2016 sem settar voru á grundvelli 2. mgr. 11. gr. laga um Stjórnarráð Íslands, nr. 115/2011. Í skýrslu starfshóps um eflingu trausts á stjórnmálum og stjórnsýslu kemur fram að talsverðar umræður hafi skapast um hagsmunavörslu annars staðar á Norðurlöndum á undanförnum árum. Á norska Stórþinginu hafi verið lagðar fram tillögur um að þingið setji reglur um skráningu við samskipti við hagsmunaverði en þær hafi ekki verið samþykktar. Sömuleiðis hafi tillögur um skráningu hagsmunavarða verið til umræðu í Svíþjóð. Þá hafi að undanförnu skapast vilji til að setja á fót skrá yfir hagsmunaverði í Finnlandi sem og að setja sameiginlegar reglur sem eigi að gilda um störf þeirra. Samkvæmt úttekt Evrópuþingsins frá desember 2016 hafði þá verið komið á fót skrá yfir hagsmunaverði í 12 aðildarríkjum ESB, þ.e. Bretlandi, Írlandi, Frakklandi, Hollandi, Þýskalandi, Ítalíu, Póllandi, Litháen, Austurríki, Slóveníu, Króatíu og Rúmeníu. Loks hefur Evrópusambandið sjálft komið á fót skrá yfir hags- munaverði (e. Transparency Register) þar sem hagsmunaverðir og hagsmunaaðilar tilkynna m.a. um markmið starfseminnar, löggjafarstörf Evrópuþingsins sem þeir hafa gert tilraun til að hafa áhrif á og fjárveitingar sem þeir hafa fengið frá stofnunum ESB. Með þeim aðgerðum sem mælt er fyrir um í frumvarpinu, og nánar verður lýst hér á eftir, er stefnt að því að bæta traust almennings til stjórnmála og stjórnsýslu. Aukið traust á stjórn- málum og stjórnsýslu er til þess fallið að auka pólitískan stöðugleika, auka vilja og getu til að vinna að stöðugri endurnýjun lýðræðislegra kerfa og auka og styrkja tengsl almennings og valdhafa. Traust þarf að ríkja um störf og starfshætti innan Stjórnarráðs Íslands enda getur vantraust almennings á stjórnvöldum skapað óstöðugleika í samfélaginu eins og lýst er í