For mange kan finansiering av livsopphald medan ein tek vidareutdanning, vere vanskeleg. Etter regelverket slik det er i dag, har ein rett på lån og stipend i Lånekassen i inntil åtte år, uavhengig av om ein tek utdanning på heiltid eller deltid. Dette gjer terskelen høgare for å ta vidareutdanning for sysselsette personar og andre som treng lån og stipend i vidareutdanningsperioden. Det er til vanleg avgrensa tilgang for permitterte og ledige til å ta utdanning medan dei får dagpengar. Livsopphaldsutvalet og Etter- og vidareutdanningsutvalet har foreslått å gjere endringar i regelverket for dagpengar, slik at dei som får dagpengar, kan få betre tilgang til utdanning. Som ein del av regjeringa sitt svar på den økonomiske krisa og aukande arbeidsløyse, blei det gjort eit mellombels unntak frå regelverket for dagpengar, slik at dei som var råka av krisa, kunne ta utdanning medan dei fekk dagpengar.

########## Det er behov for utdanningstilbod som er tilpassa og relevante for arbeidslivet

Dagens utdanningstilbod er ikkje godt nok tilpassa behova til dei som ønsker kompetanseutvikling, noko som særleg gjeld dei som er sysselsette. Tilbakemeldinga frå verksemder, fylkeskommunar, utdanningsinstitusjonar og dei som tek vidareutdanning, er at arbeidslivet har behov for korte, relevante og fleksible utdanningstilbod som det er mogleg å kombinere med jobb. Høgare yrkesfagleg utdanning skal vere fleksibel, yrkesretta og tilpassa ny teknologi, nye trendar og behov i arbeidslivet. Utdanningstilboda på fagskulane er tilgjengelege for personar i ulike livssituasjonar, mellom anna på grunn av tilgang på nettbasert undervisning og utdanningstilbod på deltid. Kompetansebehovsutvalet peikar i sin tredje rapport på at arbeidslivsrelevansen i høgare utdanning er god, men at varierande kvalitet i praksis er ei utfordring. Samstundes peikar utvalet på at universitet og høgskular skal svare på meir langsiktige kompetansebehov enn det arbeidslivet til kvar tid etterspør. Akademiske evner som å gjere kritiske analysar og etiske vurderingar og bruke vitskaplege metodar vil vere kompetanse som er viktig og etterspurd i arbeidsmarknaden i framtida.

########## Det er behov for betre samsvar mellom kompetansen til den einskilde og kompetansebehova i arbeidslivet

Dei siste åra har vi sett eit stadig større sprik mellom kva kompetanse den einskilde har, og kva kompetanse arbeidslivet etterspør. Tal frå 2019 viser at verksemder har behov for meir og rett kompetanse når det går godt på arbeidsmarknaden. Det er uvisst korleis den pågåande økonomiske krisa som følge av covid-19-pandemien vil påverke kompetansebehova i arbeidslivet. Omlag 40 pst. av alle offentlege og private verksemder i Noreg rapporterte i 2019 om udekte kompetansebehov i nokon eller stor grad. Tilsvarande del for medlemsverksemdene til NHO var 60 pst. Det er særleg dei store verksemdene som har udekte behov. Delen verksemder som har udekte kompetansebehov er høgast i offentleg sektor, men stig mest i privat sektor. Sidan 2016 har delen verksemder som rapporterer om store udekte kompetansebehov, meir enn dobla seg, jf. figur 4.5.

########## [:figur:fig4-5.jpg]

Figur 4.5 Verksemder med udekte kompetansebehov 2016 - 19 i offentleg og privat sektor, del av verksemder Kompetanse Noregs verksemdbarometer for 2019.