stærstu leyti ákvarðað á evrusvæðinu og fjármagn flæddi tiltölulega frjálst á milli Íslands og evrusvæðisins. Fyrir utan það að vextir einstakra lántaka geta orðið mismunandi vegna mismunandi áhættu við að lána einstökum aðilum þá má gera ráð fyrir að vaxtastig væri í grunninn hið sama hérlendis og á evrusvæðinu. Ekki væri gerður mikill greinarmunur á innlendri fjármögnun í samanburði við fjármögnun annars staðar af evrusvæðinu. Ekki þyrfti að hafa áhyggjur af gengissveiflum og gengisáhættu gagnvart evrusvæðinu en raungengi gæti hins vegar sveiflast sjálfstætt hérlendis vegna mismunar á verðbólgu hérlendis og annars staðar. Hins vegar myndu markaðir með vöru og þjónustu og vinnumarkaður samtvinnast evrusvæðinu enn frekar. Af framangreindu leiðir að ríkissjóður Íslands gæti sótt fjármagn á sameiginlegan evrópskan fjármagnsmarkað án gengisáhættu. Ríkissjóður myndi hins vegar enn þurfa að sæta vaxtaálagi í takt við metið lánshæfi. Vextir á lántöku ríkissjóðs yrðu því ekki endilega þeir sömu og þegar ríkissjóður Þýskalands sækir sér lánsfé.

- 8. Fjármögnun á halla ríkissjóðs 2022-2026

Í greinargerð með beiðni um skýrslu um lántökur ríkissjóðs á næstu árum, líklega vaxtaþróun og gengisáhættu og áhrif á peningahagkerfið er vikið að þeim tveimur meginleiðum fyrir ríkissjóð að afla sér fjármagns, innanlands eða með erlendri lántöku. Hvað innlendan markað varðar er fjallað um íslenska lífeyrissjóði og lýst áhyggjum af því að ef þeir tækju að sér að fjármagna hallann þá væri hætta á því að þeir breyttust úr eiginlegum söfnunarsjóðum í gegnumstreymissjóði þar sem lífeyrisréttindi þeirra sem eiga í slíkum sjóði ráðast alfarið af getu ríkisins til að greiða af skuldabréfunum með skatttekjum. Nauðsynlegt sé fyrir lífeyrissjóðina að leggja áherslu á dreifða fjárfestingu til að tryggja hagsmuni sjóðfélaga. Hvað áhrærir erlenda lántöku er hún í greinargerðinni sögð varhugaverð þar sem hún leggi ríkari kröfur á vöxt útflutningsatvinnuvega fremur en hagvöxt almennt, eigi hún ekki að leiða til gengisfalls þegar kemur að skuldadögum. Hvað varðar samhengi erlendrar fjármögnunar á hallarekstri og þýðingu hennar fyrir gengissveiflur krónunnar þá er um að ræða spurningu sem varðar samspil skuldastýringar ríkissjóðs og peningastefnu Seðlabankans. Erfitt er að fullyrða um að afleiðing endurgreiðslu lána leiði til gengisfalls því að með óbreyttu verðbólgumarkmiði mágera ráð fyrir viðbrögðum af hálfu Seðlabankans, t.d. í formi breytinga á gjaldeyrisforða og vaxtabreytinga. Þá er sá möguleiki fyrir hendi að ríkissjóður deili gengisáhættu með einkaaðilum með gerð gjaldmiðlaskiptasamninga. Að öðru leyti hvað áhrærir þessa umfjöllun þá var í kafla 1 hér að framan leitast við að draga upp mynd af áætlaðri lánsfjárþörf ríkissjóðs á næstu árum og möguleika til fjármögnunar í takt við viðmið þau sem sett hafa verið í Stefnu í lánamálum 2021 - 2025. Í framhaldi af þeirri umfjöllun og framangreindum vangaveltum um að fyrirkomulagi lífeyrissparnaðar í söfnunarsjóðum kunni að vera ógnað er hér dregin upp mynd af mögulegum fjárfestingum lífeyrissjóðanna og umfangi ríkisbréfa. Sé tekið mið af upplýsingum Lánamála ríkisins pr. 31. maí sl., þá eru lífeyrissjóðir stærstu eigendur innlendra ríkisbréfa og víxla með um 41%af markaðsvirði þeirra, alls um 395 ma.kr. Næst stærstir eru bankar og sparisjóðir og ýmis lánafyrirtæki með 28% hlut eða um 273 ma.kr og þar á eftir verðbréfa- og fjárfestingarsjóðir með 14% hlut eða um 139 ma.kr. Tryggingarfélög eiga 6,8% hlut og erlendir aðilar 4,3%. Aðrir aðilar eiga minna. Erlendar skuldir ríkissjóðs nema samtals 343 mö.kr. en eigendaskipting þeirrar fjárhæðar kemur ekki