2

sem fram komu við meðferð þess á síðasta löggjafarþingi, og smávægilegar breytingar á texta frumvarpsins. Evrópska efnahagssvæðinu var komið á fót meðsamningnum umEvrópska efnahagssvæð- ið (hér eftir EES-samningurinn). Meginmál hans var lögfest með lögum um Evrópska efna- hagssvæðið, nr. 2/1993. EES-samningurinn er þjóðréttarsamningur milli Evrópusambandsins, aðildarríkja Evrópusambandsins og EFTA-ríkjanna Íslands, Noregs og Liechtenstein. Kjarni samningsins felst í því að innri markaður Evrópusambandsins nær jafnframt til fyrrnefndra EFTA-ríkja innan ramma samningsins. Þar sem meginmál EES-samningsins hefur verið lögfest og EES-reglugerðir og tilskipanir eru teknar upp í íslensk lög eða reglugerðir, sbr. 7. gr. EES-samningsins, birtast þessar EES- reglur sem hefðbundnar réttarheimildir að íslenskum rétti. Stjórnvöld í hverju ríki sem aðild á að EES-samningnum leika stórt hlutverk í því að framfylgja innleiddum reglum samningsins. Það er því hluti af daglegri stjórnsýslu margra opinberra starfsmanna hér á landi að túlka lög og reglur, sem innleitt hafa EES-reglur, á sífellt fleiri sviðum réttarins. Það kemur t.d. í hlut stjórnvalda að beita innleiddum efnisreglum samningsins við eftirlit, útgáfu leyfa, móttöku tilkynninga og beitingu valdheimilda stjórnvalda þegar einstaklingar eða fyrirtæki brjóta slíkar reglur. Túlkun íslenskra laga og reglugerða, sem hafa innleitt EES-reglur, er flóknari en gengur og gerist um almenna túlkun landsréttar. Kemur þar ýmislegt til, svo sem að löggjöfin er rituð á mörgum tungumálum sem öll eru jafn rétthá. Einnig er að því að gæta að ekki er víst að hugtök hafi sömu merkingu í íslenskum rétti og samkvæmt EES-rétti. Að síðustu er rétt að nefna að ákvæði EES-réttar þarf að túlka í réttu samhengi og sem hluta af heild, þ.e. með tilliti til viðkomandi gerðar og EES-samningsins í heild.

## 2. Tilefni og nauðsyn lagasetningar.

Í 34. gr. samningsins milli EFTA-ríkjanna um stofnun eftirlitsstofnunar og dómstóls (hér eftir samningurinn um eftirlitsstofnun og dómstól) er kveðið á um að dómstóll eða réttur í EFTA-ríki geti farið fram á að EFTA-dómstóllinn gefi ráðgefandi álit varðandi túlkun á EES- samningnum ef það er álitið nauðsynlegt til að geta kveðið upp dóm. Tilgangurinn með ákvæð- inu er að tryggja samræmda túlkun á EES-rétti í EFTA-ríkjunum, sem er lykilforsenda þess að markmiði EES-samningsins verði náð um stofnun einsleits efnahagssvæðis í Evrópu. Vegna þessa ákvæðis var lögfest sérstök heimild íslenskra dómstóla til að leita ráðgefandi álits í tengslum við rekstur dómsmáls hér á landi með lögum umöflun álits EFTA-dómstólsins um skýringu samnings um Evrópska efnahagssvæðið, nr. 21/1994. Samkvæmt lögunum geta héraðsdómstólar, Landsréttur, Hæstiréttur og Félagsdómur leitað ráðgefandi álits í málum þar sem þarf að taka afstöðu til skýringar á EES-samningnum. Samkvæmt samningnum um eftirlitsstofnun og dómstól getur 'dómstóll eða réttur' (e. court or tribunal) í EFTA-ríki farið fram á ráðgefandi álit frá EFTA-dómstólnum. Við mat á því hvaða stofnun telst dómstóll eða réttur ræður ekki úrslitum hvernig stofnunin er skilgreind í landsrétti heldur hvort mat EFTA-dómstólsins leiði til þeirrar niðurstöðu að eðli stofnunar- innar sé slíkt að líta beri á hana sem dómstól eða rétt. Þannig hafa ekki aðeins dómstólar, sem skilgreindir eru sem slíkir að landsrétti, verið taldir falla undir ákvæðið heldur líka sjálfstæðar stjórnsýslunefndir sem leysa úr kærumálum. Fjölmörg dæmi má finna um það í dómum dóm- Restamark stólsins: úrskurðarnefnd í tollamálum í Finnlandi (E-1/94 ), norsk úrskurðarnefnd í Dr. A málefnum heilbrigðisstarfsfólks (E-1/11 ), áfrýjunarnefnd hugverkaréttinda í Noregi (E- Oslo Scanteam 5/16 ), kærunefnd útboðsmála í Noregi (E-8/19 ), kærunefnd vegna ákvarðana