gildi laga nr. 125/2008, um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl. Hér er þó vitaskuld ástæða til að leggja á það áherslu að takmarkanir verða að vera almenns eðlis, þ.e. byggðar á almennum efnislegum ástæðum og taka til allra eigna af tilteknu tagi, en ekki lagðar á fáa eigendur af handahófi til að þær teljist almennar í þessu sambandi. Með vísan til framangreindra sjónarmiða hefur verið á því byggt í íslenskum, sem og rétti annarra Norðurlanda, að almennar og bindandi ákvarðanir um landnotkun sem birtast í skipulagsáætlunum sem settar eru á grundvelli skipulagslaga falli í flokk almennra takmarkana á eignarráðum, sem fasteignareigandi þurfi, sé annað ekki ákveðið t.d. með lögum, að þola bótalaust. Aðrar stjórnvaldsaðgerðir eða ákvarðanir en skipulagsáætlanir sem hafa áhrif á heimildir til landnýtingar falla einnig í flestum tilvikum í flokk almennra takmarkana á eignarráðum yfir fasteignum. Má hér í dæmaskyni nefna valdheimildir til friðlýsingar og tengdra ákvarðana skv. VII. kafla náttúrverndarlaga, nr. 44/1999, með síðari breytingum, og gerð og staðfesting verndaráætlunar skv. lögum um Vatnajökulsþjóðgarð nr. 60/2007. Einnig eru almennar takmarkanir eignarráða víða lagðar beinlínis með lögum eins og áður sagði, s.s. lögum um friðun tiltekinna svæða eða með öðrum takmörkunum á nýtingu þeirra.

## 2.

Með hliðsjón af framangreindum meginreglum og svo með vísan til orðalags ákvæðis 1. mgr. 51. gr. gildandi skipulagslaga hefur það álitaefni risið um inntak síðastgreindu reglunnar, sbr. áður 1. mgr. 33. gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997, hvort bótareglan í ákvæðinu geti í ákveðnum tilvikum leitt til þess að fasteignareigandi öðlist bótarétt vegna takmarkana sem með réttu ætti að telja almennar takmarkanir eignarráða, eða hvort hún kunni að leiða til misskilnings um að slíkur réttur sé fyrir hendi. Hefur m.a. verið vísað til þess orðalags 1. mgr. 51. gr. að valdi gildistaka skipulagsáætlana því að verðmæti fasteignar lækkar, nýtingarmöguleikar hennar skerðast eða hún rýrnar svo að hún nýtist ekki til sömu nota og áður, þá eigi sá sem getur sýnt fram á tjón rétt á bótum, og bent á að í ákvæðinu sé ekki að finna beinan fyrirvara um að sú skerðing sem um ræðir þurfi að vera sérstök eða atviksbundin líkt og almennt myndi vera skilyrði ef um eignarnám eða sambærilega íþyngjandi takmörkun eignarráða væri að ræða. Þá kunni einnig að vera vafi um hvort ákvæðið geri fyrirvara um að skerðing skuli vera veruleg, til þess að hún verði bætt á þessum grundvelli. Ef ákvæðið yrði túlkað með slíkum hætti af dómstólum þá fælist í því mjög víðtæk bótaskylda þeirra stjórnvalda sem fara með skipulagsvaldið, sem bent hefur verið á að kunni að standa um of í vegi fyrir því að því valdi verði beitt með eðlilegum hætti í þágu almannahagsmuna. Gagnstætt þessu sjónarmiði skal bent á að af dómaframkvæmd sem gengið hefur um 1. mgr. 33. gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997, sbr. nú 1. mgr. 51. gr. skipulagslaga nr. 123/2010, verður ekki ráðið að bótareglan myndi verða túlkuð svo rúmt af dómstólum. Það helgast að hluta til af því að þau mál sem komið hafa til kasta Hæstaréttar, þar sem reynt hefur á umrædda bótareglu skipulagslaga, hafa almennt varðað einstök tilvik, þar sem tiltekin og almennt veruleg skerðing eignarráða eða rýrnun á verðmætum eignar hefur komið harkalegar niður á einstakri eða einstökum eignum heldur en almennt á við um sambærilegar eignir. Hér má nefna dóm Hæstaréttar í máli nr. 334/2009, dóm réttarins í máli nr. 501/2009, dóm réttarins í máli nr. 516/2011 og dóm réttarins í máli nr. 523/2011. Á móti því sjónarmiði að ákvæði 1. mgr. 51. gr. skipulagslaga feli í sér verulega umfangsmikil bótaréttindi fasteignareigenda vegna skipulagsáætlana, umfram almennar grunnreglur íslensks réttar, ber einnig að benda á dóm Hæstaréttar frá 1997, sem birtur er á bls. 2488 í dómasafni réttarins. Í því máli var til umfjöllunar Hæstaréttar krafa um bótagreiðslu vegna banns sem lagt var á áform landeigenda um að reisa laxastiga við Brúarfossa í Laxá. Reyndi í dóminum m.a. á túlkun 35. og 36. gr. þágildandi laga nr. 47/1971, um náttúruvernd. Í dóminum segir svo um