17

annarra aðila, t.d. bókasafna. Þar sem heimild 1. mgr. 11. gr. höfundalaga er ekki bundin við áþreifanleg upprunaeintök falla þar einnig undir hliðrænar og stafrænar upptökur útsendra höfundaverka í hljóðvarpi og sjónvarpi, verka sem hafa með leyfi rétthafa verið gerð aðgengileg með streymi eða niðurhali þannig að hver og einn getur fengið aðgang að verkinu á þeim stað, á þeirri stundu og með þeim búnaði er hann sjálfur kýs. Heimild til að gera afrit til einkanota af eintaki verndaðs höfundaverks sem gert hefur verið aðgengilegt almenningi er bundin við að verkið hafi verið gert aðgengilegt almenningi með samþykki rétthafa þess. Við mat á því hvort þjónusta fyrir dreifingu verndaðra höfundaverka á netinu er lögmæt eða ekki er rétt að hafa í huga að dreifing höfundaverka, einkum tónlistar og kvikmynda, er að jafnaði við það bundin að fyrir liggi samþykki rétthafa á viðkomandi dreifingarsvæði eða landsvæði. Þrátt fyrir tilkomu netsins sem gengur þvert yfir landamæri ríkja er höfunda- rétturinn enn landsbundinn og dreifing verka enn þá að mestu bundin við landsvæði eða lögsögu ríkja (e. territorial). Í þessum skilningi getur verið að notandi hafi aðgang að lög- mætu upprunaeintaki sem hann hefur greitt fyrir án þess að fyrir liggi afdráttarlaust sam- þykki rétthafa til dreifingar þess á því landsvæði þar sem notandi hefur aðsetur. Í höfunda- lögum er gerður greinarmunur á dreifingu eintaka annars vegar og svokallaðri beinlínu- þjónustu hins vegar, sbr. 29. formálsgrein tilskipunarinnar. Um dreifingu eintaka verks gildir 1. mgr. 24. gr. höfundalaga sem felur í sér að þegar verk hefur með samþykki höfundar verið selt fyrstu sölu innan Evrópska efnahagssvæðisins tæmist rétturinn til að stjórna frekari dreifingu þess innan Evrópska efnahagssvæðisins, sbr. 2. mgr. 4. gr. tilskipunarinnar. Hvað varðar beinlínuþjónustu tæmist dreifingarréttur rétthafa ekki eftir fyrstu sölu. Hér skal áréttað að áskilnaður um lögmætt upprunaeintak sem grundvöll eintakagerðar í a-lið 1. gr. frumvarpsins felur ekki í sér kröfu um að um sé að ræða eintak eða þjónustu sem má veita á landsvæði sem notandi hefur staðfestu í. Heimild til eintakagerðar til einkanota er þannig ekki bundin við tiltekið skráð aðsetur viðkomandi einstaklings. Með skilyrðinu er á hinn bóginn átt við að viðkomandi einstaklingur hafi keypt eða fengið aðgang að hinu upp- runalega eintaki gegn áskilinni greiðslu fyrir þjónustuna eða annars konar notkunarheimild. Krafa skv. 1. gr. frumvarpsins felur í sér að heimilt er að taka upp og gera afrit af efni til einkanota sem nýtur höfundaréttarverndar í eftirtöldum tilvikum, m.a.:

- Stafræn afritun á áþreifanlegu ófölsuðu eintaki í vörslum þess einstaklings sem gerir afritið, t.d. hljómdiskur eða mynddiskur án afritunarvarna.
- Stafræn afritun hljóð- og myndskráa án afritunarvarna sem gerðar hafa verið aðgengilegar með heimild rétthafa, t.d. tónlistarskrár keyptar hjá tónlist.is.
- Upptaka stafrænnar hljóðvarps- og sjónvarpsútsendingar.
- Upptaka á streymi tónlistar, kvikmynda og sjónvarpsefnis sem miðlað er með heimild rétthafa.

Ef útgefandi eða rétthafi hefur beitt tæknilegum ráðstöfunum til að koma í veg fyrir afritun efnis, sbr. 50. gr. b í höfundalögum, er eintakagerð til einkanota ekki heimil í framan- greindum tilvikum. Meginmarkmiðið með a-lið 1. gr. frumvarpsins er að taka af allan vafa um að eintök verndaðra höfundaverka sem miðlað er um netið án samþykkis rétthafa þannig að þeim berst engin greiðsla fyrir eru ekki lögmætur grundvöllur fyrir gerð eintaks til einkanota skv. 1. mgr. 11. gr. höfundalaga. Við mat á því hvort miðlun verks fari fram með heimild rétthafa má líta til hlutrænna þátta eins og þess hvort og hvaða gjalds er krafist fyrir niðurhal eða streymi þeirra verka sem í boði eru, hvort þjónustan sé tilgreind á lista samtaka rétthafa fyrir lögmæta þjónustu og hvort aðstæður aðrar séu þannig að notandi geti verið í góðri trú um