6

Hagstofu Íslands og tekur til áranna 2008 - 2013. Byggist hún á viðamiklum gagnagrunni um laun og margvíslegum þáttum um stöðu launafólks á innlendum vinnumarkaði. Áþví tímabili voru tæplega 70.000 launamenn í gagnagrunninum. Með tölfræðilegum aðferðum var metið hvaða áhrif einstakar skýribreytur, þ.e. kyn, menntun, aldur, starfsaldur og atvinnu- og starfs- grein, hefðu á laun. Þannig var unnt að meta hversu mikil áhrif kynferðis eru þegar tillit hefur verið tekið til allra annarra þátta. Niðurstaðan var sú að kynbundinn launamunur var 7,6% á vinnumarkaðnum í heild þegar litið var til alls tímabilsins. Áalmennum vinnumarkaði mældist meiri kynbundinn launamunur en á opinberum vinnu- markaði. Áalmenna vinnumarkaðnum var hann 7,8% en 7%hjá hinu opinbera. Í skýrslunni var einnig leitast við að skýra myndun launa hjá körlum annars vegar og konum hins vegar. Sú greining er forsenda þess að unnt sé að greina á milli skýrðs og óskýrðs hluta launamunar þar sem síðari þátturinn telst kynbundinn launamunur. Niðurstöður þeirrar greiningar voru að óskýrður launamunur var metinn 5,6% fyrir árin 2008 - 2013 en 5% árin 2011 - 2013. Staða kvenna og karla á íslenskum vinnumarkaði - staðreyndir og staða Í skýrslunni þekkingar frá maí 2015 var leitast við að greina stöðu kynjanna á íslenskum vinnumarkaði og setja í samhengi þá mörgu þætti sem staða kynjanna ræðst af. Í greiningu á ráðningar- og starfsþróunarmálum komí ljós að kynbundin mismunun á sér stað og að körlum eru oftar boðin hærri laun en konum. Konur eru líklegri til að taka fyrsta launatilboði sem býðst en karlar eru líklegri til að gera gagntilboð um hærri laun. Launamunur kynjanna getur því myndast þegar í ráðningarferlinu. Kynbundinn launamunur er viðvarandi vandi á íslenskum vinnumarkaði þrátt fyrir viðleitni stjórnvalda síðustu ár og áratugi til að sporna við honummeðvitundarvakningu,lagasetninguog sértækum aðgerðum í þágu jafnréttis. Þrátt fyrir að rannsóknir sýni að launamunur hafi farið minnkandi hin allra síðustu ár hér á landi má telja víst að honum verði ekki útrýmt nema með aðgerðum. Þegar fyrstu lögin um launajöfnuð kvenna og karla voru sett hér á landi 1961 var talið að erfiðast yrði að breyta viðhorfum fólks til stöðu kynjanna en að auðveldast yrði að breyta launamun kynjanna og yrði hann horfinn innan fárra ára. Sú hefur því miður ekki orðið raunin. Kynbundinn launamunur mælist enn samkvæmt fyrrnefndri rannsókn, tæpum 60 árum síðar, og er enn sem fyrr almennt konum í óhag.

### 2.3. Jafnlaunastaðall og jafnlaunavottun.

Í lögum um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla er kveðið á um að ráðherra skuli í samvinnu við samtök aðila vinnumarkaðarins sjá til þess að þróað verði fyrir 1. janúar 2010 'sé rstakt vottunarkerfi á framkvæmd stefnu umlaunajafnrétti og framkvæmdstefnuumjafnrétti vi ð ráðningar og uppsagnir'. Í sérstakri bó kun með kjarasamningum milli Alþýðusambands Íslands og Samtaka atvinnulífsins frá febrúar 2008 kemur einnig fram að 'þró að verði vottunarferli sem fyrirtæki geti nýtt sér og feli í sér vottun á framkvæmd stefnu um launa- jafnrétti og jafna möguleika kynjanna til starfa og starfsþró unar'. Í október 2008 gáfu þáverandi félags- og tryggingamálaráðherra, AlþýðusambandÍslandsog Samtök atvinnulífsins út sameiginlega viljayfirlýsingu umaðþau hygðust óska eftir viðræðum við Staðlaráð Íslands umað ráðið hefði umsjón meðgerð staðals sem nýst gæti sem undirstaða jafnlaunavottunar um jafnrétti kynjanna á vinnumarkaði hvað varðar laun, ráðningar og uppsagnir. Í desember 2008 kom ráðið á fót svokallaðri tækninefnd semsíðan vann að gerð áðurnefnds staðals. Tækninefndin starfaði í samræmi við evrópskar starfsreglur umtækninefndirstaðlaráða sem Staðlaráð Íslands er bundið af. Fljótt varð ljóst að samning staðalsins væri mun umfangs- meira verkefni en upphaflega var gert ráð fyrir og var það afstaða nefndarinnar að ekki færi vel