11

- Markmið frumvarpsins er eins og áður segir að efla og styrkja ákæruvaldið í landinu og jafnframt að leysa ýmis vandamál varðandi fyrirkomulag lögreglurannsókna og ákæruvalds. Annars vegar með því að efla eftirlitshlutverk ríkissaksóknara og færa ákæruvald frá embættinu til embættis héraðssaksóknara og lögreglustjóra. Hins vegar með því að flytja til embættis héraðssaksóknara verkefni embættis sérstaks saksóknara og verkefni sem ekki verður með góðu móti komið fyrir við önnur lögreglu- eða ákæruvaldsembætti. Gert er ráð fyrir að héraðssaksóknaraembættið taki þannig við verkefnum frá ríkissaksóknara, embætti sérstaks saksóknara, ríkislögreglustjóra og öðrum lögregluembættum. Með breytingunum verði þessum verkefnum fyrir komið með traustum og skilvirkum hætti í eins fáum stofnunum og unnt er. Loks miðar frumvarpið að því að sú sérþekking og reynsla sem skapast hefur á sviði rannsóknar og saksóknar í flóknum skattalaga- og efnahagsbrotamálum glatist ekki heldur flytjist til héraðssaksóknaraembættisins.
- Frumvarpið felur einkum í sér breytingar á lögum um meðferð sakamála nr. 88/2008 með síðari breytingum og lögreglulögum nr. 90/1996, með síðari breytingum. Að auki falla úr gildi lög um embætti sérstaks saksóknara nr. 135/2008. Jafnframt felur frumvarpið í sér breytingar á 70. og 74. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, með síðari breytingum og smávægilegar breytingar á nokkrum öðrum lögum.

##### III. Ný skipan ákæruvalds

Í frumvarpinu er lagt til að fyrirkomulag ákæruvalds verði í stórum dráttum þannig að ákæruvaldið verði á tveimur ákæruvaldsstigum. Ríkissaksóknari verði eftir sem áður æðsti handhafi ákværuvalds en lögreglustjórar og saksóknari fari með ákæruvald á lægra ákæruvaldsstigi, sbr. 3. tölul. hér á eftir. Hlutverk ríkissaksóknara verður að flestu leyti með sama hætti og fyrir er mælt í 21. gr. sakamálalaga, en tekur þó þeim breytingum sem hér greinir:

- a. Ríkissaksóknari höfði sakamál ef brot varðar X. kafla almennra hegningarlaga, svo og þau mál önnur þar sem ráðherra tekur ákvörðun um saksókn, sbr. 2. mgr. 21. gr., sbr. 2. mgr. 19. gr. sakamálalaga. Ríkissaksóknari geti þó tekið saksókn í sínar hendur í öðrum sakamálum á öllum stigum.
- b. Ríkissaksóknari taki ákvörðun um áfrýjun til Hæstaréttar og annist flutning mála þar.
- c. Eftirlitshlutverk ríkissaksóknara með rannsóknumog saksókn verði eflt.
- d. Ákvarðanir lögreglustjóra og héraðssaksóknara, um að hætta rannsókn, fella mál niður eða falla frá saksókn, sbr. 52. gr. og 145.-147. gr. laga um meðferð sakamála verði kæranlegar beint til ríkissaksóknara.
- e. Ríkissaksóknari geti ákveðið hvaða lögreglustjóri eða héraðssaksóknari skuli rannsaka og eftir atvikum höfða mál vegna tiltekins brots og þannig falið öðru embætti en rannsakað hefur mál að annast saksókn, þ.m.t. að höfða mál.
- f. Ríkissaksóknari skeri úr álitaefnum sem upp koma milli lögreglustjóra og héraðssaksóknara um valdmörk varðandi rannsókn, saksókn og önnur atriði.
- g. Ríkissaksóknari fari ekki lengur með það verkefni sem honum er nú falið skv. 35. gr. lögreglulaga, þ.e. að fara með rannsókn á ætluðum refsiverðum brotum starfsmanna lögreglu við framkvæmd starfa nema hvað varðar ætluð brot starfsmanna héraðssaksóknara.

2. Ákæruvald á lægra ákæruvaldsstigi vegna annarra brota en þeirra sem ríkissaksóknari höfðar verði í höndum héraðssaksóknara og lögreglustjóra og verði í stórum dráttum þannig:

- a. Stofnað verði embætti héraðssaksóknara sem fari með ákæruvald vegna flestra þeirra brota sem ríkissaksóknari fer nú með ákæruvald í og fari jafnframt með saksókn alvarlegra skatta- og efnahagsbrota, brota gegn valdstjórninni og brota starfsmanna lögreglu.

b. Lögreglustjórum verði falið að höfða mál vegna fleiri tegunda brota en áður. Þannig höfði þeir sakamál vegna allra þeirra brota sem þeir hafa gert frá árinu 2009, samkvæmt 5. mgr. VII. gr. í bráðabirgðaákvæðum með sakamálalögum.