3

sviðum atvinnulífsins og er til þess fallið að hindra samkeppni. Því er fyrirliggjandi lagafrum- varp eðlilegt skref í að styðja við stefnu stjórnvalda í þessum málaflokki. Eftirlitsstofnun EFTA gaf frá sér rökstutt álit 6. desember 2023 þess efnis að Ísland hefði gerst brotlegt við EES-samninginn með því að hafa ekki innleitt tilskipun (ESB) 2018/958 í landsrétt. Með bréfi, dags. 25. janúar 2024, svaraði ráðuneytið því að til stæði að leggja fram frumvarp til innleiðingar á tilskipuninni auk þess að útbúa ítarlegar leiðbeiningar um meðal- hófsmat. Tafir hafa orðið á innleiðingu gerðarinnar þar sem flókið var að finna ákvæðum um meðalhófsmat stað við innleiðingu í landsrétt.

- 3. Meginefni frumvarpsins.

Frumvarpið felur í sér innleiðingu á tilskipun um meðalhófsprófun áður en samþykkt er ný lögverndun starfsgreina. Samkvæmt tilskipuninni skulu allar nýjar og breyttar reglur vera réttlætanlegar út frá sjónarmiðum um almannahagsmuni og gæta þarf meðalhófs. Þeim þarf að fylgja rökstuðningur með vísan til markmiða sem varða almannahagsmuni Aðildarríki þurfa að meta meðalhóf ráðstöfunar áður en nýjar eða breyttar gildandi laga- eða stjórnvaldsreglur eru settar og fylgjast með því að slíkar ráðstafanir séu í samræmi við meðalhófsregluna eftir að þær hafa verið samþykktar. Matið skal vera með nægilega ítarlegri skýringu sem gerir kleift að meta hvort hún samræmist meðalhófsreglunni, hún þarf að vera framkvæmd á grundvelli eigindlegra og, ef unnt er, megindlegra gagna, og framkvæmd á opinn og hlutlægan hátt. Íslenska stjórnarskráin hefur að geyma ákvæði um að skorður á atvinnufrelsi þurfi að ákveða með lögum og verði að helgast af nauðsyn vegna almannahagsmuna og því er ekki að finna sérstakt efnisákvæði um það í frumvarpi þessu. Þá eru drög að reglugerðum og frum- vörpum að meginstefnu til birt í samráðsgátt stjórnvalda og gefst hagaðilum þar tækifæri til að fá upplýsingar um fyrirhugaðar breytingar og koma sjónarmiðum sínum á framfæri. Ákvæði 8. gr. tilskipunar um meðalhófsprófun er þannig þegar fylgt í framkvæmd. Efnisákvæði frumvarps þessa snúa að því að innleiða tilskipun um meðalhófsprófun form- lega. Þá er kveðið á um framkvæmd meðalhófsprófunar og er ábyrgð þess á höndum hlutað- eigandi ráðherra hverju sinni. Einnig er kveðið á um að skrá skuli rökstuðning fyrir því að ákvæði sem metin eru í samræmi við tilskipunina séu rökstudd sem réttlætanleg og að meðal- hófs sé gætt, í gagnagrunn Evrópusambandsins yfir lögverndaðar starfsgreinar. Þá er einnig mælt fyrir um heimild ráðherra til að setja reglugerð, sé þörf á frekari útfærslu á meðalhófsprófuninni, um upplýsingaskipti milli aðildarríkja, kröfur um skráningu í gagna- grunn og önnur framkvæmdaratriði tilskipunar um meðalhófsprófun.

- 4. Samræmi við stjórnarskrá og alþjóðlegar skuldbindingar.

Efni frumvarpsins snertir atvinnufrelsið sem varið er í 75. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, nr. 33/1944, sem hefur að geyma lagaáskilnaðarreglu um að eingöngu megi setja atvinnufrelsi skorður með settum lögum frá Alþingi. Þá verða slíkar skorður einvörðungu settar krefjist almannahagsmunir þess. Í frumvarpinu er mælt fyrir um að stjórnvöld þurfi að framkvæma sérstakt mat áður en reglur um lögverndun starfs eru settar eða þeim breytt, og miða þannig að því að tryggja að skorður við atvinnufrelsi séu eingöngu settar með því markmiði að tryggja almannahagsmuni. Samþykkt frumvarpsins er til þess fallin að styrkja atvinnufrelsi. Breytingar sem stefnt er að með frumvarpinu eru gerðar til að efna þær skuldbindingar sem Ísland hefur gengist undir með aðild að EES-samningnum.