3

fjármálaeftirlitsins fjármálaeftirlitsins í Liechtenstein (E-4/09 ) og kærunefnd í stjórnsýslumálefnum í Adpublisher Liechtenstein (E-11 og E-12/19 ). Kærunefnd útboðsmála hefur frá árinu 2013 haft heimild til að óska eftir ráðgefandi áliti, sbr. nú 3. mgr. 108. gr. laga um opinber innkaup, nr. 120/2016. Frá þeim tíma hefur nefndin vísað tveimur málum til EFTA-dómstólsins, sbr. dóma EFTA-dómstólsins í málum E-7/19 Tak-Malbik Hraðbraut og E-13/19 . Að öðru leyti er í lögum ekki mælt fyrir um heimildir sjálfstæðra stjórnsýslunefnda til að leita ráðgefandi álits. Hér á landi hefur engin sjálfstæð stjórnsýslunefnd, að undanskilinni kærunefnd útboðs- mála, leitað ráðgefandi álits, hvorki að beiðni aðila máls né að eigin frumkvæði. Hins vegar eru dæmi um úrskurði sjálfstæðra stjórnsýslunefnda þar sem kröfu aðila máls um að ráðgef- andi álits verði leitað hefur verið hafnað og nefnd hafi haft í hyggju að leita ráðgefandi álits en horfið frá þeirri fyrirætlan. Úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála hefur t.d. í all- nokkrum úrskurðum komist að þeirri niðurstöðu að nefndinni sé ekki heimilt að leita ráðgef- andi álits vegna þess að í lögum nr. 21/1994 og frumvarpi því sem varð að lögunum sé ekki vikið að úrskurðarnefndum eða heimild þeirra til að leita ráðgefandi álits þrátt fyrir að sjálf- stæðar stjórnsýslunefndir sem leysa úr kærumálum hafi verið starfandi á þeim tíma sem lögin voru sett. Þá hefur í innlendum fræðiskrifum um ráðgefandi álit EFTA-dómstólsins ekki verið ein- hugur um hvaða þýðingu lög nr. 21/1994 hafi við mat á því hvort sjálfstæð stjórnsýslunefnd geti leitað álits. Í ljósi þess að í lögunum eru tilgreindir þeir dómstólar sem geta leitað ráðgef- andi álits hefur verið fullyrt að útilokað sé að aðrar stofnanir, sem kynnu að mati EFTA-dóm- stólsins að uppfylla það skilyrði 34. gr. samningsins um eftirlitsstofnun og dómstól að vera 'dómstóll eða réttur' , geti gert slíkt hið sama. Einnig hefur verið fullyrt að lög nr. 21/1994 standi því ekki í vegi að sjálfstæð stjórnsýslunefnd leiti ráðgefandi álits, með vísan til þess að stjórnvöldum sé almennt frjálst að leita eftir umsögnum og álitum áður en þau taka ákvörðun í máli, og í ljósi almennrar trúnaðarskyldu stjórnvalda skv. 3. gr. EES-samningsins og þeirrar staðreyndar að íslenska ríkið hefur viðurkennt lögsögu EFTA-dómstólsins skv. 34. gr. samn- ingsins um eftirlitsstofnun og dómstól. Til hliðsjónar skal nefnt að í Noregi, þar sem reglur stjórnsýsluréttar eru mjög sambæri- legar þeim sem gilda hér á landi, er ekki fyrir að fara sérstakri lagaheimild um möguleika sjálfstæðra stjórnsýslunefnda á að afla ráðgefandi álits frá EFTA-dómstólnum. Slíkt er talið heimilt á grundvelli almennra reglna stjórnsýsluréttar og EES-réttar. Þar sem túlkun á heimild sjálfstæðra stjórnsýslunefnda til að afla ráðgefandi álits hér á landi er samkvæmt framan- greindu ekki einhlít þykir hins vegar tilefni til að taka af öll tvímæli með því að leggja til að lögfest verði almennt ákvæði um möguleika þeirra á að leita slíks álits. Sjálfstæðum stjórnsýslunefndum getur í ákveðnum tilvikum verið mikil stoð í því að afla ráðgefandi álits við úrlausn kærumála, en fyrir kemur að þær fáist við afar flókin álitamál á sviði EES-réttar. Þótt dómstólar geti borið mál undir EFTA-dómstólinn um sömu álitaefni er mikilvægt að sjálfstæðar stjórnsýslunefndir geti strax við meðferð fordæmisgefandi mála leitað ráðgefandi álits, enda er það til þess fallið að draga úr tiltrú almennings á stjórnsýslu- kerfinu sé úrskurði nefndarinnar síðar hnekkt meðdómi á grundvelli túlkunar sem fram kemur í áliti EFTA-dómstólsins og nefndin taldi sér ekki unnt að afla. Þá verður að hafa í huga að mörg þeirra mála sem sjálfstæðar stjórnsýslunefndir fjalla um koma ekki til kasta dómstóla, ýmist vegna þess að aðilar málsins hafa ekki þau fjárráð sem nauðsynleg eru til að reka mál fyrir dómstólum eða vegna þess að þeir fjárhagslegu hagsmunir sem málið varðar eru of litlir til að málarekstur fyrir dómstólum svari kostnaði. Slík staða dregur ekki úr mikilvægi þess að reglur EES-réttarins séu virtar. Hefur enda EFTA-dómstóllinn lagt áherslu á það mikilvæga