19

Í þeim tilvikum sem kæra beinist að starfsmanni héraðssaksóknara er lagt til að ríkissaksóknari annist rannsókn og eftir atvikum höfðun máls eins og hingað til og geti þá leitað aðstoðar lögreglumanna við annað embætti.

#### Um28. gr.

Lagt er til að breytingar verði gerðar bæði á 9. tölul. 1. mgr. 70. gr. og 9. tölul. 1. mgr. 74. gr. almennra hegningarlaga. Fyrrnefnda ákvæðið heimilar dómara að milda refsingu ef ákærði hefur upplýst um aðild annarra að broti. Síðara ákvæðið er refislækkunarástæða sem heimilar dómara að færa refsingu sem lögð er við broti í lögum niður úr lágmarki sem þar er ákveðið ef ákærði segir af sjálfsdáðum til brots síns og skýrir hreinskilningslega frá öllum atvikum að því. Í frumvarpinu er lagt til að gildissvið beggja ákvæða verði víkkað þannig að það geti haft sömu áhrif ef hinn brotlegi veitir af sjálfsdáðum aðstoð eða upplýsingar sem hafa verulega þýðingu við að upplýsa brot hans, aðild annarra að brotinu eða önnur brot. Í 5. gr. laga um embætti sérstaks saksóknara er að finna heimild fyrir ríkissaksóknara að ákveða, að uppfylltum ströngum skilyrðum að sá sem hefur frumkvæði að því að bjóða eða láta lögreglu eða saksóknara í té upplýsingar eða gögn sæti ekki ákæru þótt upplýsingarnar eða gögnin leiði líkur að broti hans sjálfs. Beiting ákvæðisins hefur þótt nokkuð vandasöm og þykir ekki nægt tilefni til að gera sambærilegt ákvæði að almennri reglu í sakamálalögum. Svipað ákvæði er hins vegar í samkeppnislögum hér á landi og í nágrannalöndunum. Í nágrannalöndum okkar, Danmörku, Noregi og Svíþjóð er að finna í hegningarlögum refsiákvörðunarástæður í ætt við fyrrnefnd ákvæði 9. tölul. 1. mgr. 70. gr. og 9. tölul. 1. mgr. 74. gr. alm. hgl. Þannig er heimilt samkvæmt dönsku hegningarlögunum að virða brotamanni til málsbóta ef hann hefur gefið sig fram af sjálfsdáðum og játað brot að fullu og jafnframt ef hann hefur veitt upplýsingar sem hafa haft verulega þýðingu við að upplýsa um refsiverða háttsemi annarra. Í norsku hegningarlögunum er heimild til að milda refsingu ef brotamaður hefur af sjálfsdáðum játað brot eða átt verulegan þátt í að upplýsa brot annarra. Samkvæmt sænsku hegningarlögunum skal dómari við ákvörðun refsingar meðal annars taka tillit til hvort ákærði hefur gefið sig fram af sjálfsdáðum. Í ágúst 2014 kom fram frumvarp frá sænska dómsmálaráðuneytinu um breytingar á refsiákvörðunarástæðum hegningarlaga hvað varðar þátttöku ákærða í að upplýsa um eigin brot. Almennt má segja að það sé til þess fallið að auka skilvirkni refsivörslukerfis ef sá sem gerst hefur sekur um refsiverða háttsemi getur vænst þess að fá ívilnun fyrir að játa brot sitt hreinskilnislega eða veita upplýsingar eða aðra aðstoð sem stuðlar að því að brot þeirra eða annarra upplýsist fljótt og vel. Slíkt er til þess fallið að upplýsa brot og stytta málsmeðferðartíma. Margs ber þó að gæta við beitingu slíkra ákvæða. Þannig er lögreglu með öllu óheimilt að beita þvingun af nokkru tagi til að koma á slíkri samvinnu við brotamann. Í 2. mgr. 4. gr. reglugerðar nr. 651/2009 um réttarstöðu handtekinna manna, yfirheyrslur hjá lögreglu o.fl. er tekið fram að lögregla skuli ekki gefa sakborningi fyrirheit um ívilnanir eða fríðindi ef hann hagar framburði sínum með tilteknum hætti. Hins vegar megi lögregla vekja athygli sakbornings á ákvæði 9. töluliðar 1. mgr. 70. gr. alm. hgl. Jafnframt að ákæruvaldið muni gera grein fyrir því komi málið til dóms að slík aðstoð hafi verið veitt og að refsing muni vera reifuð í samræmi við það. Sé ákærendum heimilt að leggja til allt að 1/3 mildun refsingar þegar svo háttar til. Bóka skuli hvort og hvernig þessi kynning hafi farið fram. Önnur ákvæði greinarinnar þarfnast ekki skýringa.