4

unaraðila. Náist samningar milli samtaka aðila vinnumarkaðarins hefur fyrirtæki eða stofnun af þessari stærðargráðu eftir sem áður val um að öðlast vottun ef það svo kýs í stað staðfestingar hagsmunaaðila. Meðhagsmunaaðila í frumvarpi þessu er átt við starfsmann, hagsmunasamtök, stofnun og aðra sem hafa lögvarða hagsmuni, sbr. 3. gr. staðalsins ÍST 85. Þannig er lagt til í frumvarpinu að fyrirtæki og stofnanir með 25 starfsmenn eða fleiri undirgangist vottun skv. 1. gr. c staðalsins ÍST 85, en í þeim tilvikum þar sem byggt verður á kjarasamningi samtaka aðila vinnumarkaðarins sé heimilt að öðlast jafnlaunavottun meðþvíað öðlast staðfestingu hagsmunaaðila á grundvelli 1. gr. b staðalsins ÍST 85 í stað fyrrgreindrar vottunar á grundvelli 1. gr. c staðalsins. Í ljósi þess að það tekur tíma fyrir fyrirtæki og stofnanir að fara í gegnum ferli jafnlauna- vottunar er miðað við að fyrirtækjum og stofnunum verði veitt ákveðið svigrúm til að mæta þeim kröfum sem frumvarp þetta boðar. Þannig er lagt til að fyrirtæki og stofnanir þar sem 250 eða fleiri starfsmenn starfa að jafnaði á ársgrundvelli hafi öðlast vottun eigi síðar en 31. desember 2018. Enn fremur að fyrirtæki og stofnanir þar sem 150 - 249 starfsmenn starfa að jafnaði á ársgrundvelli hafi öðlast vottun eigi síðar en 31. desember 2019. Þá er gert ráð fyrir að fyrirtæki og stofnanir þar sem 25 - 149 starfsmenn starfa að jafnaði á ársgrundvelli hafi fengið vottun eigi síðar en 31. desember 2020 eða eftir atvikum, hafi samtök aðila vinnumarkaðarins samið umslíkt, staðfestingu hagsmunaaðila fyrir sama tíma en talið er að fámennari vinnustaðir muni þurfa meira svigrúm en stærri vegna þessa. Þykja þessi tímamörk hæfileg. Íslenskur vinnumarkaður hefur tekið miklum breytingum síðustu áratugi. Velferðarkerfi sem styður þátttöku á vinnumarkaði og atvinnuhættir sem þarfnast mikils vinnuafls hafa verið forsendur hás atvinnustigs. Hlutfall kvenna á vinnumarkaði hér á landi er meðal þess hæsta sem þekkist og er atvinnuþátttaka kvenna ein sú mesta sem mælist meðal ríkja OECD. Á fjórða ársfjórðungi 2016 var atvinnuþátttaka kvenna á aldrinum 16 - 74 ára 79,4% en annars staðar á Norðurlöndum mældist hún um 70%. Í því ljósi eru launajafnrétti og aðgerðir til að vinna gegn kynbundnum launamun afar brýnt hagsmunamál.

- 2. Tilefni og nauðsyn lagasetningar.

### 2.1. Áskilnaður um launajafnrétti.

Í 1. mgr. 65. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, nr. 33/1944, segir að allir skuli vera jafnir fyrir lögum og njóta mannréttinda án tillits til kynferðis, trúarbragða, skoðana, þjóðernis- uppruna, kynþáttar, litarháttar, efnahags, ætternis og stöðu að öðru leyti. Í 2. mgr. segir svo að konur og karlar skuli njóta jafns réttar í hvívetna. Þannig er sérstaklega mælt fyrir umjafnræði kynjanna í stjórnarskrárákvæðinu, til viðbótar við hina almennu jafnræðisreglu sem þar kemur fram. Tilgangur og markmið laga umjafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla eru skilgreind í 1. gr. laganna. Þar segir að markmið laganna sé að koma á og viðhalda jafnrétti og jöfnum tæki- færum kvenna og karla og jafna þannig stöðu kynjanna á öllum sviðum samfélagsins. Segir þar enn fremur að allir einstaklingar skuli eiga jafna möguleika á að njóta eigin atorku og þroska hæfileika sína óháð kyni. Jafnframt er skýrt kveðið á um það í 1. mgr. 19. gr. laganna að konum og körlum er starfa hjá sama atvinnurekanda skuli greidd jöfn laun og þau njóta sömu kjara fyrir sömu eða jafn- verðmæt störf. Efnislega samhljóða ákvæði hafa verið í löggjöf umjafnrétti allt frá þvíaðfyrstu lögin á því sviði voru sett hér á landi en árið 1961 voru samþykkt á Alþingi lög umlaunajöfnuð kvenna og karla. Þá er í 25. gr. laga umjafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla lagt bann við að konum og körlum sé mismunað í launum og öðrum kjörum á grundvelli kyns.