4

hlutverk sem sjálfstæðar stjórnsýslunefndir gegna við beitingu reglna EES-réttar (E-8/19 Scanteam ).

## 3. Meginefni frumvarpsins.

Með frumvarpi þessu er lagt til að bætt verði við stjórnsýslulög, nr. 37/1993, ákvæði þess efnis að þær sjálfstæðu stjórnsýslunefndir sem fást við úrlausn stjórnsýslukæra geti leitað ráð- gefandi álits EFTA-dómstólsins. Lagt er til að ákvæðið verði hluti af VII. kafla stjórnsýslu- laga, sem inniheldur almennar reglur um stjórnsýslukærur og málsmeðferð í kærumálum, og að heimildin verði almenn frekar en að mælt sé fyrir um hana í þeim lögum sem gilda um hverja stjórnsýslunefnd sem frumvarpinu er ætlað að ná til. Í því sambandi þarf að athuga að það er EFTA-dómstólsins að leggja mat á hvort hver nefnd sé nægilega sjálfstæð að lögum til að geta fallið undir 34. gr. samningsins um eftirlitsstofnun og dómstól. Með því að hafa heim- ildina almenna munu jafnframt nýjar nefndir sem kunna að verða settar á fót geta nýtt hana að því tilskildu að þær uppfylli skilyrði 34. gr. samningsins að teljast dómstóll eða réttur. Af ákvæðum íslenskra laga verður ráðið að til viðbótar við kærunefnd útboðsmála, sbr. umfjöllun í 2. kafla, teljist 13 sjálfstæðar stjórnsýslunefndir á kærustigi, þ.e. kærunefndir, vera 'dómstóll eða réttur' í skilningi 34. gr. samningsins um eftirlitsstofnun og dómstól og geti þar af leiðandi leitað ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins. Við mat á því er litið til skilyrða sem mótast hafa í dómaframkvæmd og dómstóllinn telur að felist í áðurnefndri 34. gr. samningsins, þ.e. að nefndunum er komið á fót á grundvelli laga, starfsemi þeirra er ótímabundin, þær eru sjálfstæðar í störfum sínum, úrlausn þeirra á réttarágreiningi er bindandi fyrir málsaðila og nefndunum er skylt að fylgja lögum við úrlausn mála. Loks njóta aðilar jafnræðis við meðferð máls og málsmeðferðin er sambærileg því sem almennt gerist hjá stjórnsýsludómstólum í Evrópu. Rétt er að taka fram að í störfum sumra þessara nefnda reynir lítið eða ekkert á reglur EES-samningsins. Þessar kærunefndir eru:

- - Áfrýjunarnefnd í kærumálum háskólanema, sbr. 20. gr. laga um háskóla, nr. 63/2006.
- - Áfrýjunarnefnd hugverkaréttinda á sviði iðnaðar, sbr. 2. mgr. 7. gr. laga um einkaleyfi, nr. 17/1991, og 35. gr. laga um hönnun, nr. 46/2001.
- - Áfrýjunarnefnd neytendamála, sbr. 4. gr. laga um Neytendastofu, nr. 62/2005.
- - Áfrýjunarnefnd samkeppnismála, sbr. 9. gr. samkeppnislaga, nr. 44/2005.
- - Kærunefnd útlendingamála, sbr. 6. gr. laga um útlendinga, nr. 80/2016.
- - Málskotsnefnd Menntasjóðs námsmanna, sbr. 32. gr. laga um Menntasjóð námsmanna, nr. 60/2020.
- - Úrskurðarnefnd fjarskipta- og póstmála, sbr. 20. gr. laga umFjarskiptastofu, nr. 75/2021.
- - Úrskurðarnefnd raforkumála, sbr. 30. gr. raforkulaga, nr. 65/2003.
- - Úrskurðarnefnd um náttúruhamfaratryggingar, sbr. 19. gr. laga um Náttúruhamfara- tryggingu Íslands, nr. 55/1992.
- - Úrskurðarnefnd um upplýsingamál, sbr. V. kafla upplýsingalaga, nr. 140/2012.
- - Úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála, sbr. lög um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála, nr. 130/2011.
- - Úrskurðarnefnd velferðarmála, sbr. lög um úrskurðarnefnd velferðarmála, nr. 85/2015.
- - Yfirskattanefnd, sbr. lög um yfirskattanefnd, nr. 30/1992.

Þá er í lögum að finna sjálfstæðar stjórnsýslunefndir sem ekki teljast til kærunefnda þar sem umrædd stjórnsýsla er aðeins á einu stjórnsýslustigi. Dæmi um slíkar nefndir sem ákvæði