10

- beinist gegn valdstjórninni og þá einkum lögreglu og öðrum stofnunum refsivörslukerfisins.

##### II. Meginefni frumvarpsins og markmið

Meginefni frumvarpsins er annars vegar að ákvörðun um málshöfðun flytjist að mestu frá embætti ríkissaksóknara til lögreglustjóra og héraðssaksóknara, en það embætti verði þó í nokkuð annarri mynd en gert var ráð fyrir í þeim ákvæðum sakamálalaga sem frestað var. Hins vegar að verkefni embættis sérstaks saksóknara flytjist til héraðssaksóknara. Þá felst í frumvarpinu að gert er ráð fyrir að áfram verði tveggja þrepa ákæruvald hér á landi en ekki þriggja þrepa eins og gert var ráð fyrir í lögum um meðferð sakamálalaga nr. 88/2008. Þær breytingar fela fyrst og fremst í sér að ríkissaksóknara er falið að hafa íhlutun og eftirlit með rannsókn og saksókn lögreglutjóra í stað héraðssaksóknara og ákvörðunum lögreglustjóra verður skotið beint til ríkissaksóknara en ekki til héraðssaksóknara. Héraðssaksóknari verður þannig hliðsettur lögreglustjórum enda þótt héraðssaksóknari muni fara með ákæruvald vegna ýmissa þeirra brota sem lögreglustjórar annast rannsókn á. Þá verður embætti héraðssaksóknara fengið það hlutverk að annast lögreglurannsóknir í skatta- og efnahagsbrotamálum og nokkrum fleiri brotaflokkum en í núgildandi lögum var ekki gert ráð fyrir að embættið annaðist rannsóknir sakamála. Þá er í frumvarpinu mælt fyrir um að hið nýja héraðssaksóknaraembætti fari að auki með eftirfarandi verkefni:

- 1. Rannsókn á brotum starfsmanna lögreglu sem ríkissaksóknari hefur annast skv. 35. gr. lögreglulaga.
- 2. Rannsókn á brotum gegn valdstjórninni sem lögreglustjórar hafa annast.
- 3. Móttöku tilkynninga á grundvelli laga um aðgerðir gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka sem ríkislögreglustjóri hefur annast.
- 4. Endurheimt og upptöku ólögmæts ávinnings af hvers kyns refsiverðri háttsemi í tengslum við lögreglurannsóknir við embætti hans og önnur lögreglustjóraembætti.

Með frumvarpinu er stefnt að því að efla eftirlitshlutverk ríkissaksóknara. Umfangsmikil verkefni verða eftir hjá embætti ríkissaksóknara svo sem meðferð áfrýjunarmála og kærumála vegna ákvarðana lægra settra ákæruvaldshafa. Þessi verkefni koma til með að aukast nokkuð vegna fyrirsjáanlegrar fjölgunar á kærum á ákvörðunum lægra settra ákærenda. Mikilvægt er að embætti ríkissaksóknara verði gert kleift að sinna almennri stefnumótun um ákæruvaldsmálefni, útgáfu fyrirmæla og eftirliti með rannsóknum sakamála, meðferð ákæruvalds í landinu og alþjóðlegum tengslum á þessu sviði. Einn þáttur í því er menntun og þjálfun ákærenda sem lítil tök hafa verið á að sinna fram að þessu. Jafnframt er mikilvægt að embættið geti sinnt alþjóðlegum tengslum á þessu sviði. Embætti héraðssaksóknara er ætlað að annast flóknari verkefni á sviði saksóknar og sakamálarannsókna sem óheppilegt þykir að ríkissaksóknari eða hin dreifðu lögregluembætti fari með vegna sjónarmiða um skilvirkni, nauðsynlega sérhæfingu og hættu á vanhæfi. Með stofnun þessa embættis er leyst úr mörgum vanköntum á núverandi fyrirkomulagi rannsókna og saksóknar. Verkefni þess verða nokkuð fjölbreytt og talsvert umfangsmikil. Lagt er til að embættið verði, vegna hins mikilvæga ákæruvaldshlutverks þess, nefnt 'Embætti héraðssaksóknara' þótt eðli þess verði talsvert annað en þess héraðssaksóknaraembættis á öðru ákæruvaldsstigi sem gert var ráð fyrir að yrði sett á fót samkvæmt ákvæðum 22. og 23. gr. sakamálalaga. Gert er ráð fyrir að embættið fari með lögregluvald á afmörkuðum sviðum. Ákvarðanir verði kæranlegar til ríkissaksóknara eins og ákvarðanir lögregluembætta. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að lögreglustjórum hjá hinum nýju almennu lögregluembættum, samkvæmt lögum nr. 51/2014 verði falið að höfða sakamál vegna fleiri brota en þeir gera nú. Er það til þess fallið að efla og styrkja hin nýju lögregluembætti.