18

könnunum og rannsóknum nýliðinna ára hafi kynbundinn launamunur mælst á bilinu 5,6% - 13,7%, konum í óhag. Kynbundinn launamunur er viðvarandi vandi þrátt fyrir að skýrt sé á umþaðkveðiðí1.mgr. 19. gr. laga nr. 10/2008, um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla, að konum og körlum er starfa hjá sama atvinnurekanda skuli greidd jöfn laun fyrir sömu eða jafnverðmæt störf. Efnis- lega samhljóða ákvæði hafa verið í löggjöf um jafnrétti allt frá því að fyrstu lögin á því sviði voru sett hér á landi en árið 1961 voru samþykkt á Alþingi lög umlaunajöfnuð kvenna og karla. Þá er í 25. gr. laga um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla lagt bann við að konum og körlum sé mismunað í launum og öðrum kjörum á grundvelli kyns. Ísland er enn fremur skuldbundið að þjóðarétti af 69. gr. samningsinsumEvrópskaefnahags- svæðið, sbr. 2. gr. laga nr. 2/1993, um Evrópska efnahagssvæðið, sem kveður á um launa- jafnrétti kynja, sem og 4. gr. tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins 2006/54/EB, umframkvæmd meginreglunnar umjöfn tækifæri og jafna meðferð karla og kvenna að því er varðar atvinnu og störf, sem leggur bann við beinni jafnt sem óbeinni mismununá grundvelli kynsþegarkemurað sömu eða jafnverðmætum störfum. Enn fremur er unnt að nefna í þessu samhengi jafnlauna- samþykkt Alþjóðavinnumálastofnunarinnar nr. 100, um jöfn laun til karla og kvenna fyrir jafnverðmæt störf, sem Ísland fullgilti árið 1958. Jafnlaunavottun er ætlað að tryggja að þessum grundvallarmannréttindum, lagaskyldu og þjóðréttarskuldbindingum verði framfylgt. Niðurstöður nýlegra rannsókna og kannana benda ótvírætt til þess að enn hafi ekki tekist að uppræta kynbundinn launamun og að munurinnséenn sem fyrr almennt konum í óhag og við það verður ekki unað. Þykir því nauðsynlegt að koma á launajafnrétti kynjanna með jafnlaunavottun á grundvelli lagasetningar. Með frumvarpinu er því mælt fyrir um skyldu fyrirtækja og stofnana þar sem 25 eða fleiri starfsmenn starfa að jafnaði á ársgrundvelli til að öðlast jafnlaunavottun. Frumvarpið mun þannig ná til 1.180 atvinnurekenda og alls um 147.000 launþega eða um 80% þeirra sem virkir eru á vinnumarkaði. Meginmarkmið þeirra lagabreytinga semfrumvarpið boðar eraðtryggja að þau viðmið sem lögð eru til grundvallar í launasetningu feli ekki í sér mismunun milli kynja. Kynbundinn launamunur mælist almennt konum í óhag og má því ætla að breytingarnar komi þeim til góða í meiri mæli og stuðli að auknu jafnrétti kynjanna á vinnumarkaði. Í jafnlaunavottun felst að vinnustaðir undirgangist ákveðið úttektarferli til að leiða í ljós hvort þar ríki launajafnrétti. Með frumvarpinu er sem fyrr greinir lagt til að fyrirtækjum og stofnunum með 25 eða fleiri starfsmenn að jafnaði á ársgrundvelli verði skylt að öðlast slíka jafnlaunavottun að undangenginni úttekt sem staðfestir að jafnlaunakerfi hlutaðeigandi fyrir- tækis eða stofnunar og framkvæmd þess uppfylli skilyrði staðalsins ÍST 85, Jafnlaunakerfi - Kröfur og leiðbeiningar, (jafnlaunastaðallinn).

### Kortlagning á stöðu kynjanna:

Í desember 2012 var skipaður aðgerðahópur stjórnvalda og samtaka aðila vinnumarkaðarins til að vinna að launajafnrétti kynjanna. Meðal verkefna aðgerðahópsins samkvæmterindisbréfi var að vinna að samræmingulaunarannsókna, hafa umsjón með innleiðingu jafnlaunastaðalsins ÍST 85 og annast upplýsingamiðlun og ráðgjöf um launajafnrétti kynjanna til stofnana og fyrirtækja. Í aðgerðahópnum eiga sæti fulltrúar frá Alþýðusambandi Íslands, Bandalagi há- skólamanna, BSRB, fjármála- og efnahagsráðuneytinu, Kennarasambandi Íslands, mennta- og menningarmálaráðuneytinu, Sambandi íslenskra sveitarfélaga og Samtökum atvinnulífsins. Í lok árs 2013 skilaði nefnd á vegum aðgerðahópsins skýrslu um málefnalegar skýribreytur við greiningu á launamun kynjanna ásamt tillögum um að þær breytur yrðu notaðar í launa-