þeim sem náðust í febrúar sl. er mögulega meiri en ef fjármögnun er á óverðtryggðum kjörum í krónum. Óvissan um endanlega niðurstöðu er hins vegar talsverð og þol til að takast á við gengissveiflur þarf að vera fyrir hendi. Þá eru takmörk fyrir því hversu mikil skuldsetning getur orðið í erlendri mynt. Framangreind nálgun er óvenjuleg en gjarnan er miðað við að til lengri tíma gildi kenningin um vaxtajafnvægi (e. interest rate parity). Í henni felst að gengissveiflur vegi upp vaxtamun á milli gjaldmiðla. Það byggir á því að gengi í framvikrum gjaldmiðlasamningum ráðist af vaxtamuni á milli gjaldmiðla. Miðað við kenninguna um vaxtajafnvægi þá breytir ekki miklu fyrir fjármagnskostnað hvort fjármögnun á sér stað í krónum eða erlendum gjaldmiðlum en áhættan er meiri þegar um erlenda fjármögnun hallareksturs er að ræða.

- 3. Möguleikar á endurgreiðslum lána án skattahækkana og/eða niðurskurðar útgjalda

Eins og fram hefur komið þá er greining þessi byggð á forsendum fjárlaga 2021, fjármálaáætlunar 2022 - 2026, þjóðhagsspá Hagstofu Íslands og gögnum sem nánar er vísað til. Hafa þarf í huga að í tengslum við niðursveifluna sem var afleiðing COVID-19 farsóttarinnar gripu stjórnvöld til ýmissa ráðstafana sem gert er ráð fyrir að gangi til baka á næstu mánuðum og misserum. Um þetta er m.a. fjallað í rammagrein 7 í greinargerð með þingsályktunartillögu um fjármálaáætlun. Þar kemur fram að á árunum 2022 - 2026 dragi verulega úr sértækum mótvægisráðstöfunum stjórnvalda vegna COVID-19. Á gjaldahlið eru ráðstafanirnar vegna fjárfestingarverkefna en á tekjuhlið eru það einkum áhrif flýtingar á lækkun bankaskatts og fyrirhugaðar flýtifyrningar. Umfang umræddra aðgerða er svo mikið að unnt er að fullyrða að til lengdar væri ríkissjóður ekki fjárhagslega sjálfbær ef þær héldu áfram til frambúðar. Það skiptir þó einnig máli hvort útgjöldin auki afkastagetu þjóðarbúsins. Jafnvel þótt aukin útgjöld leiði ekki til aukinnar afkastagetu þá er ljóst að miðað við forsendur fjármálaáætlunar er nokkuð svigrúm til að auka útgjöld ríkissjóðs án þess að afla aukinna tekna eða að minnka tekjur án þess að skera niður útgjöld. Það svigrúm er þó ekki endilega mikið í samhengi við óvissu í áætlunum. Niðurstaða útreiknings hér að framan er sú að á grunni gefinna forsenda þá má frumhalli árið 2026 ekki vera hærri en sem nemur 0,9% af landsframleiðslu. Áætlaður frumjöfnuður ársins 2026 er hins vegar jákvæður sem nemur um 0,4% af landsframleiðslu. Svigrúmið er því nokkuð eða sem svarar til um 1,2% af landsframleiðslu ársins 2026. Að auki þá mætti grípa til tiltölulega léttvægra aðgerða á tekju- eða útgjaldahlið fjárlaga til að bregðast við mögulegum vanda. Utan við framangreindar tölur er að fyrirsjáanlegur halli á ÍL-sjóði er nokkur en sá halli kemur til fjármögnunar eftir lok tímabils Fjármálaáætlunar árið 2026. Ekki er orðið endanlega ljóst hver sá halli verður en gæti svarað til eins skiptis kostnaðar um 200 ma.kr. Þá nemur skuldbinding ríkissjóðs vegna bakábyrgðar gagnvart B deild LSR öðru eins auk beinnar skuldar við sjóðinn en samtals mun ófjármögnuð lífeyrisskuldbinding ríkissjóðs 12 nema um 700 mö.kr.

- 4. Svigrúm Seðlabankans til að greiða fyrir lántöku ríkissjóðs með peningaprentun

Svigrúm Seðlabankans til að greiða fyrir lántöku ríkissjóðs með peningaprentun veltur á framvindu efnahagsmála og vaxta hérlendis og erlendis. Með peningaprentun er í þessu samhengi t.d. átt við kaup Seðlabankans á ríkisbréfum án annarra mótvægisaðgerða. Ef allt