5

Gr e i n a r g e r ð .

## 1. Inngangur.

Með frumvarpi þessu er lagt til að sett verði ný lög um stofnunina Þjóðskrá Íslands sem er þegar starfandi. Með lögum nr. 54/1962 var sérstakri stofnun, Þjóðskrá, komið á fót til að annast almannaskráningu. Hagstofa Íslands fór með stjórn Þjóðskrárinnar og var hún rekin sem deild innan hennar. Hugtakið þjóðskrá varð fljótlega tamt í huga almennings yfir vélspjaldskrá sem náði yfir alla landsmenn og var komið á fót á árunum 1952-1954. Þá var hugtakið 'þjóðskrá' notað í stofnlögum um þjóðskrá og almannaskráningu nr. 31/1956. Í kjölfar ríkisstjórnarsamþykktar frá 27. september 2005 var ákveðið að þjóðskrá og almannaskráning skyldi flytjast frá Hagstofu Íslands til dómsmálaráðuneytisins og tók sú framkvæmd gildi þann 1. júlí 2006 með gildistöku laga nr. 51/2006. Við breytinguna flutti ráðuneytið útgáfu almennra vegabréfa til Þjóðskrár. Með lögum nr. 77/2010 um sameiningu Þjóðskrár og Fasteignaskrár Íslands, sem tóku gildi þann 1. júlí 2010, var kveðið á um að Þjóðskrá og Fasteignaskrá Íslands yrði sameinuð í eina stofnun, Þjóðskrá Íslands. Áður höfðu málefni Fasteignaskrár Íslands verið flutt frá fjármálaráðuneytinu yfir til dómsmála- og mannréttindaráðuneytisins með lögum nr. 98/2009 sem tóku gildi 1. október 2009. Frumvörp þessi voru lögð fram í kjölfar samstarfsyfirlýsingu þáverandi ríkisstjórnar Samfylkingarinnar og Vinstri hreyfingarinnar - græns framboðs frá 10. maí 2009. Gildandi lög um sameiningu Þjóðskrár og Fasteignaskrár Íslands nr. 77/2010 eru stutt og kveða ekki á um réttindi og skyldur Þjóðskrár Íslands með skýrum hætti því þykir rétt að leggja fram frumvarp þetta um Þjóðskrá Íslands. Nafnið Þjóðskrá Íslands er ekki mjög lýsandi fyrir stofnunina þó hún sjái vissulega um almannaskráningu en hlutverk stofnunarinnar er margþætt svo sem fram kemur í 4. gr. frumvarpsins og miðað við verkefnin í dag. Frumvarp þetta er samið í samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytinu í samráði við Þjóðskrá Íslands.

## 2. Tilefni og nauðsyn lagasetningar.

Svo sem fram hefur komið í inngangi þá kveða lög um sameiningu Þjóðskrár og Fasteignaskrár Íslands ekki með skýrum hætti á um skyldur Þjóðskrár Íslands, yfirstjórn stofnunarinnar og fleiri atriði sem nauðsynlegt er að kveða á um er varðar stofnun sem þessa. Þannig þarf að setja sterkari stoð undir hin ýmsu verkefni stofnunarinnar svo sem verkefni tengd upplýsingasamfélaginu. Ljóst er að ekki verður beðið mikið lengur með að setja sérlög fyrir stofnunina m.a. þar sem verið er að endurskoða lög um þjóðskrá og almannaskráningu samhliða auk þess sem verið er að endurskoða lög um lögheimili. Það er vilji samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra að gera átak í notkun rafrænna lausna hjá hinu opinbera til að bæta þjónustu hins opinbera og ná aukinni hagræðingu og því er nauðsynlegt að styrkja lagastoðir fyrir upplýsinga- og þjónustuveituna Ísland.is svo dæmi sé nefnt. Markmið með lagasetningunni er að færa ákvæði er varðar Þjóðskrá Íslands á einn stað þó að hlutverk stofnunarinnar sé nánar skilgreint í öðrum lögum. Þá er markmið með frumvarpinu að setja viðhlítandi stoðir undir ákveðin verkefni stofnunarinnar svo sem þróun og rekstur upplýsinga- og þjónustuveitunnar Ísland.is.