10

taka fram að lagasetning getur aldrei komið í veg fyrir að hagsmunaárekstrar komi upp í starfsemi framkvæmdarvaldsins og reglur af því tagi sem hér er lagt til að verði settar geta heldur ekki tryggt að slíkir árekstrar hafi engin áhrif á starfsemina. Reglurnar geta hins vegar lágmarkað líkur á skaðlegum áhrifum hagsmunaárekstra með því að gefa æðstu handhöfum framkvæmdarvalds skýran ramma til að miða háttsemi sína við og mæla fyrir um skráningu og birtingu tiltekinna upplýsinga til að eftirlitsaðilar og almenningur geti veitt þeim aðhald. Í 2. mgr. eru þeir starfsmenn Stjórnarráðs Íslands sem frumvarpið tekur til taldir upp. Ráðherrar bera ábyrgð á stjórnarframkvæmdum öllum skv. 14. gr. stjórnarskrár og 1. mgr. 1. gr. laga um Stjórnarráð Íslands, nr. 115/2011, hver á sínu málefnasviði. Þá stýra ráðuneytis- stjórar ráðuneytum undir yfirstjórn ráðherra og í forföllum þeirra gegna skrifstofustjórar störfum ráðuneytisstjóra, sbr. 1. mgr. 16. gr. sömu laga. Ráðuneytisstjórar og skrifstofustjórar eru skipaðir af ráðherra að fengnu mati hæfnisnefndar, sbr. 1. mgr. 19. gr. sömu laga, meðan aðrir starfsmenn eru ráðnir. Þá eru aðstoðarmenn ráðherra ráðnir beint af ráðherra skv. 1. mgr. 22. gr. sömu laga. Sendiherrar eru skipaðir beint af ráðherra á grundvelli 9. gr. laga um utanríkisþjónustu Íslands, nr. 39/1971, meðan aðrir starfsmenn utanríkisþjónustunnar eru ráðnir. Um er að ræða hópa aðila sem gegna æðstu störfum innan Stjórnarráðs Íslands og þá sem alla jafna fara með vald til töku ákvarðana. Aðstoðarmenn ráðherra standa þar fyrir utan en vegna eðlis starfs þeirra og náinna tengsla við ráðherra er rétt að þeir falli undir lögin upp að ákveðnu marki. Í 3. mgr. er hugtakið hagsmunavörður skilgreint. Meðhugtakinu er átt við einstaklinga sem tala máli einkaaðila gagnvart stjórnvöldum og leitast við að hafa áhrif á störf þeirra í atvinnu- skyni. Með því að afmarka hugtakið við einstaklinga eru ýmis félagasamtök og fyrirtæki, sem í daglegu tali eru nefnd hagsmunasamtök, strangt til tekið undanskilin reglum frumvarpsins, sbr. einkum 4. gr., en einstakir starfsmenn þeirra geta hins vegar borið skyldur samkvæmt ákvæðinu. Með stjórnvöldum er átt við þá aðila sem fara með framkvæmdarvald á Íslandi, þar á meðal ráðuneyti, lægra sett stjórnvöld, sjálfstæðar ríkisstofnanir og stjórnsýslunefndir, svo og sveitarstjórnir. Samkvæmt framangreindu falla samskipti hagsmunavarða við handhafa löggjafar- og dómsvalds utan marka lagasetningarinnar en með hliðsjón af reynslu af fram- kvæmd ákvæða frumvarpsins mátaka til skoðunar að setja samræmdar reglur umöll samskipti hagsmunavarða við handhafa ríkisvalds.

Um 2. gr. Ákvæðið fjallar um hagsmunaskráningu og gjafir æðstu handhafa framkvæmdarvalds innan Stjórnarráðs Íslands. Í 1. mgr. er mælt fyrir um þá meginreglu að æðstu handhöfum framkvæmdarvalds og að- stoðarmönnum ráðherra verði skylt að tilkynna um eignir, skuldir, sjálfskuldarábyrgðir og aðrar ábyrgðir sínar hérlendis og erlendis auk sömu upplýsinga um maka og ólögráða börn á þeirra framfæri. Ákvæðinu er ætlað að koma í veg fyrir hagsmunaárekstra með því að upplýs- ingar um raunveruleg hagsmunatengsl æðstu handhafa framkvæmdarvalds séu skráðar og fyrirliggjandi í Stjórnarráði Íslands. Ástæðan fyrir því að ákvæðinu er einnig ætlað að ná til maka og barna á framfæri viðkomandi starfsmanna er til að koma í veg fyrir að hægt sé að fela hagsmunatengsl með því að færa eignir eða skuldir yfir á þessa aðila. Við mat á því hvaða eignir og skuldir skuli tilkynna umvar litið til núgildandi reglna umskráningu á fjárhagslegum hagsmunum alþingismanna og trúnaðarstörfum utan þings. Hugtakið eignir ber í samræmi við reglurnar að skilja sem svo að átt sé við fasteignir og eignarhluti í félögum, þ.m.t. einkahluta- félögum, hlutafélögum, sameignarfélögum, samlagsfélögum, sjálfseignarstofnunum í at- vinnurekstri og önnur skyld eignarréttindi. Ekki er því skylt að tilkynna um eignir í lausafé.