Klassekampen Meninger 05.06.2021

Reykurinn frá Reykjanesi Reykjanes , suðvestan Reykjavíkur, er þekktast fyrir Bláa lónið, en allt annars konar gufu Reykjanes , suðvestan Reykjavíkur, er þekktast fyrir Bláa lónið, en allt annars konar gufu leggur frá innfluttum rafrettum, sem dragast inn í grundvallarmál á milli ESA (Eftirlitsstofnun EFTA) og Íslands um svigrúm þjóðar samkvæmt EES-samninginum (um Evrópska efnahagssvæðið). Fyrir nokkrum árum flutti fyrirtæki á Suðurnesjum inn nikótínsíur fyrir rafrettur frá Bretlandi, sem þá átti aðild að Evrópusambandinu (ESB). Íslenzk yfirvöld töldu þennan innflutning brjóta í bága við tollareglur og lög um lækningavörur. Í dómsmálinu fór innflytjandinn fram á það, að aflað yrði úrskurðar EFTA-dómstólsins um það, hvort innflutningsbannið væri í samræmi við ákvæði EES-samningsins um frjálsa vöruflutninga. Því hafnaði Hæstiréttur Íslands, þegar málið var lagt fyrir hann í maí 2015. Hæstiréttur taldi úrskurð EFTA-dómstólsins ekki geta haft neina þýðingu, þar sem innflytjandanum bæri að sæta ábyrgð gagnvart íslenzkum lögum. ESA heldur því fram, að Hæstiréttur hafi ítrekað hundsað, að EES-reglurnar eiga að njóta forgangs umfram landslög [samkvæmt EES-samninginum]. Eitt málanna fjallaði um takmörkun á því í íslenzkri löggjöf, hvernig stilla má tóbaksvörum upp í búðargluggum. Annað mál fjallaði um bann við auglýsingum áfengis. Það hafa verið nokkur mál frá bankakerfinu, þar sem annar málsaðilinn hefur haldið því fram, að íslenzkar hindranir séu brot á reglum um frjálsa fjármagnsflutninga á milli landa og að afla verði úrskurðar EFTA- dómstólsins. Hæstiréttur hefur hafnað þessu, af því að íslenzkur réttur gildi um þessi mál. ESA sendi Íslandi sendi Íslandi í fyrra (2020) s.k. rökstudda greinargerð um brot á EES-samninginum. Ef ESA ætlar að halda málinu áfram, verður það með kæru til EFTA-dómstólsins. Deilan á sér samsvörun í kröfu LO (Alþýðusambands Noregs) um, að norsk ákvæði um um vinnumarkaðinn hljóti að ganga framar EES-samninginum, sem nú hefur komizt á ný á dagskrá fyrir Stórþingskosningarnar og stjórnarmyndun í kjölfar þeirra. Síðasta alþýðusambandsþing árið 20 17 ályktaði: ' Norskir kjarasamningar og norsk vinnumarkaðslöggjöf verður að njóta forgangs umfram ESB- reglur.' Stjórnmálaflokkarnir á rauðgræna vængnum, nema Verkamannaflokkurinn, styðja þessa kröfu í nýjum stefnuskrám sínum. Miðflokkurinn vill 'styrkja vinnuumhverfislöggjöfina sem verndunarlöggjöf og tryggja, að norsk lög, reglur og kjarasamningar, séu æðri ESB/EES- reglum um vinnumarkaðinn.' SV (Sosialistisk venstreparti) vill 'afnema forgangsákvæðið í norsku EES-lögunum og vinna að því að veita kjarnasamþykktum ILO (Alþjóða vinnumálastofnunin) forgang umfram EES- reglur.' Stjórnmálaflokkurinn Rautt setur í stefnuskrá sína: 'Valdefla verður kröfuna um, að norsk löggjöf og samningar skuli njóta forgangs framyfir ESB- reglur.' Deilan á milli ESA á milli ESA og Íslands snýst ummeira en vinnumarkaðinn, en niðurstaða hennar getur orðið leiðbeinandi umþað, hvort krafa LO getur náð fram að ganga innan ramma EES- samningsins. Málið snýst umbókun 35 við EES-samninginn og trúmennskuskylduna við samninginn í grein 3. Kjarninn í bókun 35 hljóð ar svo: ' Í tilviki hugsanlegs árekstrar á milli innleiddra EES-reglna og annarra laga, skuldbinda EFTA-ríkin sig til, ef nauðsyn krefur, að festa í lög, að EES- reglurnar skuli hafa forgang í þessum tilvikum.'