Í 3. mgr. er tekið af skarið um það, til skýringar, að bótaréttur samkvæmt 2. mgr. taki ekki til lands sem látið er af hendi til sveitarfélags á grundvelli 1. mgr. 39. gr. laganna. Ákvæðið þarfnast ekki nánari skýringar. Í 4. mgr. kemur fram að eigandi fasteignar getur krafist þess að eign sé yfirtekin af sveitarfélaginu í ákveðnum tilvikum sé bótaréttur fyrir hendi skv. 1. eða 2. mgr. Ekki er nauðsynlegt í þessu sambandi að kveða á um rétt sveitarfélags til yfirtöku, enda ætti eignarnámsheimild almennt að nægja í því sambandi fyrir sveitarfélög til að tryggja sína stöðu til framkvæmdar á skipulagi. Nær þykir að þessu leyti að fela eiganda fasteignar réttinn til að ákveða hvort hann sækir bætur og heldur eignarhaldi landsins eða krefst yfirtöku. Reglan í 4. mgr. er tvíþætt. Annars vegar tekur hún til tjóns sem fellur undir 1. mgr. ákvæðisins. Yfirtökuskylda sveitarfélags verður virk ef slíkt tjón tekur til eignar í heild sinni, og eigandi krefst yfirtökunnar. Hins vegar tekur hún til tjóns sem fellur undir 2. mgr. Ef slík takmörkun tekur til hluta eignar getur fasteignareigandi eftir atvikum krafist yfirtöku þess hluta eignarinnar. Yfirtökuskylda sveitarfélagsins er ríkari í þessum tilvikum en ef um tjón skv. 1. mgr. er að ræða. Hér að baki búa þau sanngirnisrök sem áður voru nefnd við umfjöllun um 2. mgr. Ákvæði 1. til 4. mgr. fjalla almennt um rétt til bóta og yfirtöku vegna gildistöku eða framkvæmdar á skipulagsáætlunum. Byggist ákvæðið á því sjónarmiði að landeigandi eigi almennt rétt á bótum vegna sérstakra og verulegra skerðinga á eignarrétti, og eftir atvikum, skv. 2. mgr., rétt til bóta vegna tiltölulega umfangsmikilla og sérstakra skerðinga sem til koma vegna þess að tiltekið land skal nota til almannaþarfa, jafnvel þó að viðkomandi svæði verði eiganda ekki ónothæft til allra nota sambærilegs lands. Í slíkum tilvikum þykja sanngirnisrök mæla með því að tjón sé bætt. Hér er hins vegar ekki lagt til að bótarétturinn verði að öllu leyti fastbundinn. Hann verður eftir sem áður háður tilteknum matskenndum þáttum, m.a. um það hvort sú skerðing sem um ræðir er almenn eða sérstök og hversu veruleg hún er, í samræmi við þær sérstöku og verulegu skerðingar sem ætla verður að skylt sé að bæta eftir þeim grunnrökum sem 72. gr. stjórnarskrárinnar byggist á. Rétt er að taka fram að við undirbúning frumvarpsins hefur verið tekið til óformlegrar skoðunar hvort æskilegt kunni að vera að útfæra bótaréttinn með ítarlegri hætti en gert er í gildandi lögum. Þegar frumvarp það sem síðan varð að gildandi skipulagslögum var til meðferðar á Alþingi lagði Reykjavíkurborg m.a. fram nokkuð ítarlegar tillögur um breytingar á frumvarpinu, sem beindust að bótaákvæði frumvarpsins. Í þeim fólst m.a. að settar yrðu sérstakar reglur um gildistíma deiliskipulagsáætlana. Haft skal í huga að samkvæmt gildandi skipulagslögum er deiliskipulagi ekki markaður sérstakur gildistími, en um aðalskipulag segir í lögunum að það skuli marka stefnu til a.m.k. 12 ára en jafnframt gera grein fyrir samhengi áætlunarinnar og einstakra þátta hennar við langtímaþróun sveitarfélagsins. Viss rök eru fyrir því að tengja saman umræður um gildistíma skipulagsáætlana og svo umræðu um þau eignarréttindi sem skipulagáætlanir mögulega kunna að skapa. Ef gildistími áætlunar er afmarkaður í tíma, þá má gera ráð fyrir að væntingar fasteignareiganda um þau réttindi sem leiða af skipulaginu, s.s. byggingarrétt, verði einnig afmarkaðar í tíma, og að heimilt verði að leggja upp nýtt skipulag án bótaskyldu að gildistímanum loknum, enda hafi ekki þegar verið framkvæmt eftir hinu gildandi skipulagi. Það er þó langt í frá að úrlausnarefnið sé svo einfalt. Skipulagsáætlanir eru bindandi um landnotkun. Þær fela í sér beitingu opinberra valdheimilda sem stjórnvöldum eru fengnar í því skyni að tryggja þá almannahagsmuni sem felast í skynsamlegri landnýtingu til lengri og skemmri tíma. Eðli málsins samkvæmt, til þess að tryggja aðra almannahagsmuni, sem og réttaröryggi borgaranna, þá eru þessari valdbeitingu settar skorður, sem bæði koma fram í skipulagslögum en einnig skorður sem leiða af grundvallarreglum stjórnsýsluréttar um málefnalega stjórnsýslu og jafnræði og af grunnreglum stjórnarskrár, m.a. því ákvæði sem lýtur að friðhelgi eignarréttar. Almennar reglur sem binda hendur borgaranna þurfa almennt að vera