7

á því að fjalla umlaunajafnrétti kynjanna annars vegar og umjafnrétti við ráðningar, uppsagnir og jafna möguleika til starfs og starfsþróunar hins vegar í einum og sama staðlinum. Vinna tækninefndarinnar laut af þessari ástæðu eingöngu að því að semja staðal um launajafnrétti kynjanna. Endanlegur staðall var gefinn út í desember 2012 og ber hann formlega heitið ÍST 85:2012, Jafnlaunakerfi - Kröfur og leiðbeiningar. Markmið jafnlaunastaðalsins er að auðvelda atvinnurekendum að koma á og viðhalda launajafnrétti kynja á vinnustað sínum. Þannig geti fyrirtæki og stofnanir komið sér upp stjórnunarkerfi sem tryggi að málsmeðferð og ákvörðun í launamálum byggist á málefnalegum sjónarmiðum og feli ekki í sér kynbundna mismunun. Jafnlaunastaðallinn er svokallaður kröfustaðall en í því felst að staðallinn tilgreinir þær kröfur sem gerðar eru til innleiðingar hans. Þá er hann vottunarhæfur en fyrirtæki og stofnanir munu geta leitað eftir vottun faggiltra, óháðra vottunaraðila um að þau uppfylli kröfur staðalsins og staðfesti þar með að kynbundinn launa- munur sé ekki fyrir hendi hjá viðkomandi fyrirtæki eða þeirri stofnun, sbr. 1. gr. c jafnlauna- staðalsins. Jafnframt er unnt að leita eftir staðfestingu hagsmunaaðila á að kröfur staðalsins séu uppfylltar, sbr. 1. gr. b staðalsins. Hugmyndafræðin að baki slíkri vottun eða staðfestingu er sú að fyrirtæki og stofnanir geti sýnt fram á að þar séu greidd jöfn laun fyrir sömueðajafnverðmæt störf og geti þannig laðað til sín hæft starfsfólk og öðlast gott orðspor. Við gerð staðalsins var tekið mið af viðurkenndum stjórnunarstöðlum, til að mynda gæða- stjórnunarstaðlinum ISO 9000 og umhverfisstjórnunarstaðlinum ISO 14000. Megineinkenni þeirra er að fyrirtæki og stofnanir sem innleiða viðkomandi staðal skulu setja sér stefnu og síðan skjalfestar verklagsreglur til að framfylgja stefnunni. Í jafnlaunastaðlinum er ekki fjallað um hvernig laun eru mynduð, heldur innleiðingu stjórnkerfis, jafnlaunastefnu og skjalfestra verk- lagsreglna sem ætlað er að tryggja að konur og karlar sem vinna sömu eða jafnverðmæt störf njóti sömu kjara. Staðallinn kveður á um kröfur um rýni stjórnenda og úrbætur komi upp frá- brigði frá jafnlaunastefnu. Ein forsenda þess að koma megi á launajafnrétti er að launaákvarð- anir byggist á faglegum aðferðum. Þær aðferðir verður að vera hægt að rýna og er því gerð krafa umgagnsæi þeirra. Rýni er jafnframt forsenda þess að stjórnendur geti brugðist við frábrigðum frá jafnlaunastefnu. Við innleiðingu á staðlinum þarf hlutaðeigandi fyrirtæki eða stofnun að flokka störf allra starfsmanna og velja þau viðmið sem eru mest einkennandi fyrir þær kröfur sem störfin gera til starfsmanna. Í viðaukum með staðlinum máfinna skýringar ogleiðbeiningar um notkun staðalsins, leiðbeiningar um flokkun starfa í stórum sem smáum fyrirtækjum og stofnunum, leiðbeiningar um gerð launagreininga og samantekt um innlenda dóma, álit og úr- skurði kærunefndar jafnréttismála og dóma Evrópudómstólsins í málum er varða launajafnrétti kynjanna. Ekki eru settir fram sérstakir mælikvarðar í jafnlaunamálum í staðlinum heldur er ætlast til að hvert fyrirtæki eða hver stofnun fyrir sig setji sér mælikvarða og markmið sem samræmast starfsemi hlutaðeigandi. Í jafnlaunastaðlinum er tilgreint að atvinnurekendur skuli við innleiðingu hansákvarða hvort og þá hvernig umbunað skuli fyrir einstaklingsbundna þætti sem eru umfram þær kröfur sem starf gerir til starfsmanns, hafa áhrif á hvernig hann getur leyst starf sitt af hendi eða fela í sér mat á árangri í starfi, þ.e. hvaða málefnalegu viðmið skuli lögð til grundvallar slíku mati. Jafnframt kemur fram í staðlinum að enda þótt hann geri kröfu um að jafnlaunastefna fyrirtækis eða stofnunar sé aðgengileg og gefi nægjanlegar upplýsingar til að unnt sé að meta hvernig hún reynist feli það ekki í sér að upplýst verði um launamál einstaklinga eða að allar launatölur skuli liggja frammi. Eðlilegt sé að upplýsingar um laun starfsmanna séu settar fram með tölfræði þannig að ekki sé hægt að tengja þær við einstaklinga. Reglugerð nr. 929/2014, um vottun á jafnlaunakerfum fyrirtækja og stofnana á grundvelli jafnlaunastaðalsins, var sett af þáverandi félags- og húsnæðismálaráðherra 24. október 2014.