Af stjórnskipun annarra Norðurlanda, þá helst þeirra sem búa við hvað yngsta stjórnskipun í Finnlandi og Svíþjóð, eru ákvæði er varða ráðherra og ríkisstjórn mun ítarlegri. Í sænsku stjórnarskránni eru allítarlegir kaflar um ríkisstjórnina og störf hennar. Ríkisstjórnin þar í landi starfar sem fjölskipað stjórnvald og getur tekið ákvarðanir sameiginlega. Þá er markvert að sænska stjórnarskráin kveður á um staðgengil forsætisráðherra. Í Finnlandi er ríkisstjórnin einnig fjölskipað stjórnvald, þ.e. allir ráðherrar bera sameiginlega ábyrgð á ákvörðunum ríkisstjórnarinnar, nema þeir bóki andstöðu sérstaklega, sbr. 67. gr. finnsku stjórnarskrárinnar. Þess vegna er þörf á sérstöku ákvæði um lágmarksþátttöku á ríkisstjórnarfundi til að hann sé ályktunarbær. Þá er honest and sérstaklega tekið fram að ráðherrar eigi að vera finnskir ríkisborgarar, heiðvirðir og hæfir ( competent ), sbr. 60. gr. finnsku stjórnarskrárinnar. Verkstjórnarhlutverk forsætisráðherra er skilgreint og getið um staðgengla hans í 66. gr.

Í þýsku stjórnarskránni eru enn fremur allítarleg ákvæði um störf forsætisráðherra og ríkisstjórna. Í 65. gr. segir Richtlinien der að kanslarinn (forsætisráðherrann) ákveði og sé ábyrgur fyrir meginatriðum stjórnarstefnunnar ( Politik ). Innan marka þeirrar stefnu sé hver ráðherra ábyrgur með sjálfstæðum hætti fyrir málefnum síns ráðuneytis. Ríkisstjórnin í heild sker úr ágreiningi milli ráðherra. Kanslarinn stjórnar störfum ríkisstjórnarinnar í samræmi við starfsreglur sem hún setur sér og forsetinn samþykkir. Á undanförnum árum hafa fjölmargar skýrslur verið unnar þar sem lagðar eru fram tillögur um úrbætur á bæði lögum og stjórnarskrá, er lúta að störfum ráðherra og ríkisstjórna. Má í því sambandi nefna Skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, sem og skýrslu vinnuhóps forsætisnefndar: Eftirlit Alþingis með framkvæmdarvaldinu. Í nýrri skýrslu nefndar um endurskoðun laga um Stjórnarráð Íslands frá desember 2010: Samhent stjórnsýsla, segir m.a. um hlutverk og ábyrgð ráðherra (bls. 3):

Lagt er til að hlutverk ráðherra sé skýrt skilgreint í lögum um Stjórnarráð Íslands og eftir atvikum lögum um ráðherraábyrgð. Þannig verði mælt fyrir um frumkvæðis- og eftirlitsskyldu ráðherra gagnvart stjórnvöldum á málefnasviði hans og upplýsinga- og sannleiksskyldu, ekki síst gagnvart Alþingi. Kveðið verði á um samskipti ráðherra við embættismenn, t.d. þannig að ráðherra skuli leita faglegs mats embættismanna áður en ákvarðanir eru teknar og að hann virði sjálfstæði þeirra og hlutleysi í pólitískum skilningi. Sama nefnd segir m.a. um hlutverk og skipulag ríkisstjórnarinnar (bls. 3): Að mati nefndarinnar er þörf á að tryggja betur samheldni innan ríkisstjórna, m.a. í því skyni að auðvelda þeim að taka erfiðar ákvarðanir. Rannsókn sem nefndin studdist við sýnir að sjálfstæði ráðherra er óvíða meira en hér á landi og hlutverk ríkisstjórnar og forsætisráðherra að sama skapi veigaminna. Telur nefndin æskilegt að ríkisstjórn hafi meira að segja um stefnumótandi yfirlýsingar einstakra ráðherra, fjárhagslega skuldbindandi ákvarðanir, þýðingarmiklar reglugerðarbreytingar, veitingu æðstu embætta í ráðuneytum og stofnunum og skipun nefnda sem undirbúa stefnumarkandi breytingar á löggjöf svo nokkur dæmi séu tekin.

Ummarkmið breytinga og skilgreiningu á starfsemi ríkisstjórnar voru nefndarmenn sammála um að breytingar skildu miða að eftirfarandi:

- • Samræma stefnu.
- • Ábyrgð að hluta til sameiginleg.
- • Ábyrgð leiðtoga stjórnmálaflokka.
- • Ábyrgð og hlutverk forsætisráðherra.
- • Pólitísk og lagalega ábyrgð - aðskildir hlutir?
- • Upplýsingaskylda innan ríkisstjórnar.

Tillögur eru lagðar fram í númeraröð þar sem þær verða staðsettar í kafla um ráðherra og ríkisstjórn.

#### 1 Ráðherrar og verkefni

Tillaga B-nefndar	Skýrsla stjórnlaganefndar	Stjórnarskráin
Ráðherrar eru æðstu handhafar framkvæmdarvalds hver á sínu	Dæmi og ríkisstjórn Dæmi og ríkisstjórn A: og verkefni, að hluta úr 17. og 13.	13. gr. Forsetinn lætur ráðherra