2

EES-samninginn á fundi nefndarinnar 10. desember nk. Innleiðing gerðarinnar hér á landi kallar á lagabreytingar og því þyrftu íslensk stjórnvöld að öllu óbreyttu að setja stjórnskipu- legan fyrirvara við ákvörðunina. Gildistími reglugerðarinnar er afar skammur og hefur hún þegar tekið gildi innan ESB. EFTA-ríkin hafa ríka hagsmuni af því að fyrirtæki innan þeirra sitji við sama borð og aðrir aðilar á innri markaðnum hvað varðar aðgengi að fjármagni við endurfjármögnun í kjölfar COVID-19-hættuástandsins. Af þeim sökum er afar mikilvægt að fyrirhuguð ákvörðun sam- eiginlegu EES-nefndarinnar um upptöku reglugerðarinnar í EES-samninginn öðlist gildi eins fljótt og auðið er. Til þess að svo megi verða, og þar sem innleiðing gerðanna í landsrétt kallar á lagabreytingar, eru tvær leiðir í boði. Í fyrsta lagi að umrædd ákvörðun verði tekin án stjórn- skipulegs fyrirvara af Íslands hálfu með því að Alþingi hafi fyrirfram samþykkt þingsályktun um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar áður en ákvörðunin er tekin í sameiginlegu EES-nefndinni. Í öðru lagi, ef ákvörðunin verður tekin með slíkum fyrirvara, að Alþingi samþykki þingsályktun um staðfestingu ákvörðunarinnar eins fljótt og auðið er, svo að unnt sé að tilkynna um afléttingu stjórnskipulegs fyrirvara, með það að markmiði að ákvörðunin öðlist gildi sem fyrst. Verði tillaga þessi til þingsályktunar samþykkt áður en gerðin verður felld inn í EES- samninginn felst í ályktuninni að ríkisstjórninni verður heimilt að samþykkja umrædda ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar án þess að setja stjórnskipulegan fyrirvara. Sam- þykki Alþingi þingsályktunartillöguna hins vegar eftir að gerðin hefur verið felld inn í EES- samninginn felst í ályktuninni að ríkisstjórninni verður heimilt að aflétta stjórnskipulegum fyrirvara sem settur hefur verið vegna ákvörðunarinnar. Í tillögu þessari er gerð grein fyrir efni fyrrnefndrar reglugerðar en hún felur ekki í sér breytingar á þeim meginreglum sem í EES-samningnum felast. Einnig er fjallað um þær lagabreytingar sem gera þarf hér á landi vegna innleiðingar þeirra og hugsanleg áhrif.

## 2. Um upptöku ESB-gerða í EES-samninginn og um stjórnskipulegan fyrirvara.

Á hverju ári er nokkur fjöldi ESB-gerða tekinn upp í EES-samninginn með ákvörðunum sameiginlegu EES-nefndarinnar. Þó er um að ræða tiltölulega lágt hlutfall af heildarfjölda þeirra gerða sem ESB samþykkir. Í nýlegu svari utanríkisráðherra til Alþingis kemur þannig fram að frá árinu 1994 til og með árinu 2020 hafi Ísland tekið upp um 14,5% þeirra gerða sem ESB samþykkti á sama tímabili. Samkvæmt EES-samningnum skuldbinda ákvarðanir sameiginlegu EES-nefndarinnar aðildarríkin að þjóðarétti um leið og þær hafa verið teknar nema eitthvert þeirra beiti heimild skv. 103. gr. EES-samningsins til að setja fyrirvara um að ákvörðun geti ekki orðið bindandi strax vegna stjórnskipulegra skilyrða heima fyrir. Viðkomandi aðildarríki hefur þá sex mánaða frest frá töku ákvörðunar í sameiginlegu nefndinni til að aflétta fyrirvaranum. Almennt hafa íslensk stjórnvöld einungis gert stjórnskipulegan fyrirvara þegar innleiðing ákvörðunar kallar á lagabreytingar hér á landi en í því tilviki leiðir af 21. gr. stjórnarskrárinnar að afla ber samþykkis Alþingis áður en ákvörðun er staðfest. Slíkt samþykki getur Alþingi alltaf veitt samhliða viðeigandi lagabreytingu en einnig hefur tíðkast að heimila stjórnvöldum að skuldbinda sig að þjóðarétti með þingsályktun áður en landsréttinum er með lögum breytt til samræmis við viðkomandi ákvörðun. Áðurnefnd 21. gr. stjórnarskrárinnar tekur til gerðar þjóðréttarsamninga en hún á augljós- lega einnig við um þau tilvik þegar breytingar eru gerðar á slíkum samningum. Samkvæmt ákvæðinu er samþykki Alþingis áskilið ef samningur felur í sér afsal eða kvaðir á landi eða landhelgi eða ef hann horfir til breytinga á stjórnarhögum ríkisins. Síðarnefnda atriðið, að