оны қалдыру абзалрақ болады! Және кім шайқасу пайдадан көбірек зиян келтіретінін көріп тұрса, және бұл шайқас - бүлік (фитна) екенін көріп тұрса, ол әмірге бағынуға міндетті болмайды' (Қараңыз 'Мәджму'ул - фәтауә' 4/442). Шейхул - Ислам сондай - ақ, былай дейтін: 'Әмірге қарсы шығатын топ олардың шығуында өздері түзеткісі келгеннен де көбірек зиян болуы мүмкін екенін білуі керек!' Қараңыз 'Минхаджу - Ссуннә' 3/391. Ибн Тәймия Бәну Умая әмірлершілеріне қарсы шыққан Ибн әл - Аш`ас пен Ибн әл - Мухалляб туралы былай деді: ' Олармен бірге болғандар жеңіліске ұшырағандай, олар да дәл солай жеңіліске ұшырады. Олар дінді де орнатпады, дүниеуи халді де жақсартпады. Ал Аллаһ дінге пайда әкелмейтін немесе дүниеге пайда әкелмейтін нәрселерді бұйырмайды ғой, тіпті егер оларды орындайтын адам Аллаһқа жақын, тақуа және Жаннат мекендеушілерінің бірі болып табылса да. Олар бүлік кезінде соғысқандары үшін мақталмаған 'Али, 'Аиша, Тальхад, әз - Зубәйрдан артық емес еді, әрі бұл олар Аллаһтың алдында ұлы орынға ие болуына және басқа кез - келген біруден жақсырақ ниетте болғанына қарамастан!' (Қараңыз 'Минхаджу - Ссуннә' 4/528). Шейх Ибн 'Усәймин кәпір болған әмірге қарсы шығу туралы айтып, былай деді: 'Егер біз оны құлатуға қабілетті болсақ, онда біз оған қарсы шығамыз, ал егер мұны істеуге қабілеттілігіміз жетпесе - онда жоқ, өйткені шариғаттың барлық міндеттері (уәжібәт) мүмкіндіктің (қудра) болуымен шартталады. Әрі қарай, егер біз шықсақ, бұл осы әмірдің тұсында болғаннан да көбірек зиянға әкелуі мүмкін. Және біз оған қарсы шықсақ, ал ол бізден күштірек болса, онда осыдан кейін біз бұрыңғыдан қорланған күйге түсеміз, ал ол өзінің күпірлігінде және жауыздығында бұрыңғыдан да табанды түрде тұрып алады. Бұл сұрақтар шариғатты басшылыққа алатын ақылға мұқтаж. Және осындай мәселелерде біз өзіміздің сезімдерімізден қашықтауымыз керек. Бізге сезімдер рухтандыру үшін керек, бірақ біз опат болуға жетелейтін сезімдердің соңынан ілесіп кетпеуіміз үшін ақыл мен шариғатқа мұқтажбыз!' (Қараңыз 'Бәбул - мәфтух' 3/126). Сондай - ақ, Ибн Таймия да айыпталатын нәрсені түзетуде пайда мен зиян туралы маңызды ережені ескерудің керемет үлгісін көрсетті. Ол былай деп баяндайтын: «Монғол - татарлар Дамаскке шабуыл жасап, оны алған соң мен өзімнің жақтаушыларыммен бірге олардан болған бір шарап ішіп отырған топтың жанынан өттім. Және менің жолдастарымның біреуі оларға сөгіс айтайын деді, бірақ мен оған: «Ақиқатында, Аллаһ шарапты, ол намаздан және Аллаһты зікір етуден тосып қалатын болғандықтан, тыйым салды, ал мыналарды шарап адам өлтіруден, балаларды тұтқындаудан және мал - мүлікті тартып алудан тосады. Сондықтан оларды қоя сал», - дедім' (Қараңыз 'әл - Истиқамә' 2/168). Сондай - ақ, пайда мен зиян туралы мәселесіне байланысты көптеген ережелерді шейх Ибн әл - Қайим де өзінің 'И'лямул - мууаққи'ин' 3/145 - 173 кітабында қарастырған.

########## «Нақты қалыптасқан жағдайды білу» (фиқһул - уәқи') ұғымы туралы

«Фиқһул - уәқи'» деген ұғымды «нақты қалыптасқан жағдайды білу» деп аударуға болады. Бұл жаңадан ойлап табылған термин. Оны біреулер ғалымдардың ауызын жабу үшін: 'Олар (ғалымдар) ол жақта (немесе бізде) қалыптасқан нақты жағдай жөнінде хабардар емес!', - деп қолданып жүргені де белгілі. Бұл терминді үлкен ғалымдардың пікірімен келіспеген кез - келген біреу қолдануы мүмкін. Өйткені, ол адам ғалымдардың сөзін білім арқылы теріске шығара алмағандықтан: 'Ол ғалымдар біздегі