ahmedheakl/docatlas_instruct huggingface dataset:
комплексной безопасности
Приоритетное основное 𝟏 𝟐. 𝟓 мероприятие . Реализация регионального проекта «Современная школа». Создание в Усть - Донецком районе (исходя из прогнозируемой потребности) новых мест в общеобразовательных организациях, расположенных в сельской местности и поселках городского типа	Зуева О.Н., заместитель начальника, начальник отдела экономики и бухгалтерского учета ; Колесниченко Ю.Н., начальник отдела по комплексной безопасности	Строительство здания начальной школы в ст. Мелиховская	31.12.2020	113 050,6	109 250,5	3 800,1	-
Основное мероприятие 2.6. Создание безопасных и комфортных условий осуществления образовательной деятельности в общеобразовательных организациях	Колесниченко Ю.Н., начальник отдела по комплексной	Обеспечение безопасных и комфортных условий осуществления образовательной деятельности в муниципальных общеобразовательных организациях путем проведения мероприятий по антитеррористической безопасности, энергосбережению; организация подвоза обучающихся к местам обучения школьными автобусами	31.12.2020	4 183,6	-	4 183,6	-
Приоритетное основное	Зуева О.Н.,	Подготовка	31.12.2020	-	-	-	-
- ➢ torpaq, tikili v ə texnikanın, daşınmaz əmlaka investisiyanın və t ə bii s ə rv ə tl ə rin, qeyri-maddi v ə bioloji aktivl ərin qazanılması və ya xaric edilm ə si ;
- ➢ torpaq, tikili v ə t əchizatın müə ssis ənin özünün hesabına inşa olunması üzrə işlə r;
- ➢ başqa müə ssis ə nin kapital v ə borc v ə sit ə l ə rinin ə ld ə olunması yaxud xaric olunması;
- ➢ s ə hml ə rinin verilm əsi yaxud geri alınması;
- ➢ fyuçers, forvard, opsion il ə svop müqavil ə l ə rinin ə m əliyyat inkişafı və maliyy ə l əşdirmə d ə ki f ə aliyy ə tin ə hat ə ç ə rçiv ə sin ə daxil edil ə n ə d ə k hazırlanması və icra edilm ə si.

İnvestisiya fə aliyy ə tin ə, eyni zamanda başqa müə ssis ə l ə rin s əhmdar kapitalı üzr ə iştirak hüququ, borclarının və birlikd ə mü ə ssis ə l ə rd ə (kommersiya yaxud ticar ə t f ə aliyy ə tin ə daxil olan mü ə ssis ə l ə r istisna edilm ə kl ə ) faizl ə rin ə ld ə olunması v ə idar ə olunmasında maliyyyə v ə saitl ərinin daxilolmaları ilə xaricolmaları aiddir. Dig ə r t ə r ə fl ə r ə verilmiş borclar yaxud avanslar investisiya fə aliyy ə tin ə daxildir. Ə ld ə olunmuş faizlə r v ə dividendl ər ayrıca tə snifl əşdirilmə lidirl ə r v ə ə sas ə n, investisiyanın fə aliyy ə tin ə daxil edilirl ə r. [20 s 55] Standartın 14 -cü madd ə si əsasında, maliyyə v ə saitl ə rinin h ə r ə k ə tinin netto əsasında təqdim olunduğu hallar istisna edilmə kl ə , mü ə ssis ə investisiya f ə aliyy ə tind ə n ə m ə l ə g ə l ə n pul v ə saitl ərinin daxilolmaları ilə xaricolmalarının ə sas növl ə ri bar ə d ə m əlumatı xüsusilə t ə qdim etm əli olması qeyd olunur. Pul v ə saitl ə rinin bütöv effektinin göst ə rilm ə sin ə icaz ə verilmir - daxilolmalar, h ə mçinin xaricolmalar qeyd edilm ə lidir. Standartda 15-ci madd ə d ə pul v ə saitl ə rinin h ə r ə k ə ti bar ə d ə hesabata investisiya f ə aliyy ə ti əsasında yaranan aşağıdakı mə bl əğlərin daxil olunmalı olduğu göst ə rilir: Standartın 15 -ci madd ə sind ə eyni zamanda fyuçers, forvard v ə opsion müqavil ə l ə rind ə açıqlamaların tə l ə bl əri qeyd olunmuşdur.
T ə hsil	1105	1213	1428	3061	3368
Ə haliy ə s ə hiyy ə v ə sosial xidm ə tl ə rin göst ə rilm ə si	1281	1337	1437	1577	1657
İstir ah ə t, ə yl ə nc ə v ə inc ə s ə n ə t sah ə sind ə f ə aliyy ə t	1243	1302	1388	1465	1573
Dig ə r sah ə l ə rd ə xidm ə tl ə rin göst ə rilm ə si
Ev t ə s ə rrüfatla rının fə aliyy ə ti: f ə rdi istehlak üçün ev t ə s ə rrüfatla rının istehs al etdiyi mal v ə xidm ə tl ə r ə dair f ə aliyy ə t	0	0	0	0	0
Toxunulma zlıq hüququ ol an t əşkil atla rın f ə aliyy ə i	83	82	85	89	93

R ə smi statistika nın mə lumatla rın a ə sas ə n 2012- cı il y anva rın 1 -i v ə ziyy ə tin ə ölk ə d ə f ə aliyy ə t göst ə r ə n mq ə ssis ə l ə rin sa yı 75632 v a hid olmuşdur. Fə aliyy ə t gös- t ə r ə n 75632 vahid mü ə ssis ə nin 9436 - ü k ə nd t ə s ə rrüfa tı, meşə t ə s ə rrüfa tı və ba lıq - çılığın, 5116 -i emal s ə nayesinin, 8407-i tikintinin, 20370-i ticar ə t; n ə qliyyat vasit ə l ə rinin t ə mirinin, qala nı isə dig ə r f ə aliyy ə t növl ə rinin pa yın a düşür (24). 2014-cü ild ə k ə nd t ə s ə rrüfa tı, meşə t ə s ə rrüfa tş və ba lıqcılıq s ah ə sind ə qeyd ə a lınmış müə ssis ə l ə rin sa yı 9034 v ahid, 2015-ci ild ə 9252 vahid, 2016-ci ild ə is ə 9561va hid olmuşdur. 2014 -cü il ə nisb ə t ə n 2016- cı ildə bu sah ə d ə qeyd ə a lınmış mü ə ssis ə l ə rin sa yı 5.8%, 2015 -ci ill ə müqayis ə d ə is ə 3.3% a rtmışdır. 2016-ci il yanvar a yının 1 - ə Az ə rbaycan Respublika sınd a Statistik vahidl ə rin Dövl ə t Registrind ə qeyd ə a lınmış 100325 v ahid mü ə ssis ə nin 9561 vahidi, y ə ni 9.5% k ə nd t ə s ə rrüfa tı, meşə t ə s ə rrüfa tı və ba lıqcılıq s ah ə sin ə , 5799 -i, y ə ni 5.8% emal s ə nayesin ə , 10641-i, y ə ni 10.6% tikintiy ə , 25937-i, y ə ni 25.9% ticar ə t; n ə qliyyat vasit ə l ə rinin t ə miri, 6677 -i, y ə ni 6.6%- i peşə , elmi v ə texniki f ə aliyy ə t sah ə l ə rin ə aid ol muşdur. Qeyd edilə n ild ə Statistik vahidl ə rin Dövl ə t Registrind ə qeyd ə a lınmış 100325 vahid mü ə ssis ə nin 58.4%-i, qeyd edil ə n f ə aliyy ə t sah ə l ə rinin pa yın a düşür. 2012-2016- cı illə rd ə Az ə rbaycan Respublika sınd a Statistik vahidl ə rin Dövl ə t Registrind ə qeyd ə a lınmış müə ssis ə l ə rin sa yının din amika sınd a müş ahid ə edil ə n müs- b ə t d əyişikliyi 1 s a ylı xə tti qrafik daha ə yani göst ərir (Şə kil 2.1.).
UZB: Sement- beton qoplamali ichki yoʻllarni qurish loyihasi

Yarim yillik hisobot (Ekologiya)

2024 yil iyul-dekabr

## 4.0 Ekologiya monitoringi natijalari

- 4.1Joriy davrda o'tkazilgan monitoringning umumiy ko'rinishi
- 30. Ekologiya monitoringi quyidagilarga mo'ljallangan: (i) belgilangan standartlarga muvofiq ta'sirni yumshatish va ekologiyani muhofaza qilish bo'yicha taklif etilayotgan chora-tadbirlar samaradorligini baholash; (ii) agar kerak bo'lsa, boshqaruv rejalarini takomillashtirishni taklif qilish; (iii) qonuniy talablarga va jamiyat majburiyatlariga muvofiqligini tekshirish; (iv) loyiha hududidagi ekologiya sifatining o'zgarishini baholash uchun monitoring ma'lumotlarini o'rganish davrida to'plangan boshlang'ich ma'lumotlar bilan taqqoslash uchun vosita bo'lib xizmat qiladi. Ushbu ma'lumotlar loyiha uchun samaradorlik ko'rsatkichlari sifatida ishlatiladi. Bunafaqat loyiha faoliyati natijasida yuzaga kelgan o'zgarishlarni, balki ushbu faoliyatning mumkin bo'lgan ta'sirini ham baholashga yordam beradi. 2024 yilning iyulidan dekabrigacha bo'lgan hisobot davrida hech qanday faoliyat amalga oshirilmagan.
- 31. Hisobot davrida hech qanday faoliyat amalga oshirilmagan. Joriy hisobot davrida qanday ekologik o'lchovlar o'tkazilganligi yuzasidan sharhlar taqdim etilishi kerak, bunda monitoring hali o'tkazilmagan yoki aniqlanishi kerak bo'lgan joylar ko'rsatilishi kerak. Monitoring faoliyati ilovada (loyihaning qurilish va foydalanish bosqichida) keyingi harakatlar tavsifi bilan belgilangan.
- 32. O'lchangan ekologik jihatlar haqida hisobot berish uchun quyi bo'limlarni qo'shing, masalan:
- • Shovqin
- • Havo sifati
- • Suv sifati
- 33. 2024-yilning iyul- dekabr oylari davomida hisobot davrida monitoring o'tkazilmagan. Monitoring davriyligi ilovada jadval shaklida ko'rsatiladi.
- 34. Bo'limlar monitoringning asosiy natijalarini o'z ichiga olishi kerak, bunda olingan ma'lumotlarni Ekologiyani boshqarishning maxsus rejasi va (yoki) Monitoring rejasida belgilangan standartlar bilan taqqoslashga urg'u beriladi. Hisobot davrida hech qanday tadbirlar amalga oshirilmagan.
- 35. Xususan, belgilangan standartlar qayerda oshib ketganligi va bu oshib ketish sabablari, shuningdek ularni tuzatish bo'yicha ko'rilgan choralar aniq ko'rsatilishi kerak - agar kerak bo'lsa, tegishli nomuvofiqlik xabarnomalariga murojaat qiling. Ushbu hisobot loyiha faoliyatidagi nomuvofiqliklarni ko'rsata olmaydi.
- 36. Batafsil monitoring natijalari keyingi hisobotda taqdim etiladi. Monitoring 2024 yil dekabr oyining oxirigacha o'tkazilmadi.
- 4.2 Tendentsiyalar

p.12
Federativ vergil ə r ə g ə lir v ə m ə nf əə t vergisi, m ə nb ə d ən tutulan vergi, ƏDV, tütün vergisi v ə .s bu kimi vergil ə r aid edilir. Kantonlar suveren dövl ə tin bütün haqqlarından istifadə edirl ə r. Federal Konstitusiya konfederasiyalar üçün mü ə yy ə n vergil ərin yığılmasını zə ruri edir, lakin bu onların qarşısında sədd rolunu oynamır. Bel ə ki, kantonlara öz xüsusi vergil ərini toplamaq üçün geniş imkanlar verilir. Kantonların vergilə rin ə g ə lir v ə m ə nf əə t vergisi, miras v ə h ə diyy ə vergil ə ri, lotereyadan g əlir vergisi, daşınmaz ə mlakdan g ə lir vergisi, ə mlak transfer vergisi, n ə qliyyat vasit ə l ə rind ə n vergi, kanton kazino vergil ə ri v ə .s kimi vergi növl ə ri aid edilir [18, s.7]. B ə l ə diyy ə l ə r is ə yalnız kantonların qanunə n icaz ə verdiyi vergil əri yığa bil ə rl ə r. Ad ə t ə n b ə l ə diyyl ə l ə rin vergil əri toplaması sə lahiyy ə tl əri kantonların qanununa əsaslanır. Bə zi kantonlarda is ə b ə l ə diyyl ə rin öz vergi qanunvericiliyi mövcuddur. G ə lir, ə mlak v ə dig ə r vergil ə r üzr ə b ə l ə diyy ə vergil ə ri ə ks ə r hallarda ə sas kanton vergisinin faiz v ə ya bir hiss ə si kimi götürül ə r ə k b ə l ə diyy ə l ə rin z ə ruri x ə rcl ərini qarşılamaq üçün istifadə olunur. Y ə ni, b ə l ə diyy ə vergil ə ri kanton vergil ə ri il ə eynilik t əşkil edir. M ə s ə l ə n, Cenevr ə şə h ə rinin b ə l ə diyy ə vergisi ə sas kanton vergisinin 45,5% -ni t əşkil edir. Ən yüksə k b ə l ə diyy ə vergi d ə r ə c ə si is ə , Çansi v ə Avulli şə h ə rl ə rind ə t ə tbiq olunur v ə kanton vergisinin 51% -ni t əşkil edir. Əksinə , ə n aşağı bə l ə diyy ə vergi d ə r ə c ə si Gensod (25%), Koloni (29%) v ə Venduvresd ə (31%) t ə tbiq olunur. İndi isə kantonlarda v ə b ə l ə diyy ə l ə rd ə t ə tbiq olunan b ə zi vergi növl ə rini n ə z ə rd ə n keçir ə k. Bütün kantonlar v ə b ə l ə diyy ə l ə rd ə g ə lir v ə s ə rv ə t vergil ə rd ə n ibar ə t olan bir sistem t ə tbiq edilir. B ə l ə diyy ə l ə rin g ə lir vergisi federal vergi qanunvericiliyin ə ə sas ə n struktur baxımdan birbaşa vergilə r ə uyğun gə lir. Vergil ə r ad ə t ə n, vergi öd ə yicil ə ri t ə r ə find ə n t ə qdim edil ə n vergi b ə yannam ə si əsasında bir il müddə tin ə d ə y ə rl ə ndirilir. Bütün kanton v ə b ə l ə diyy ə l ə rd ə vergi ümumi g ə lird ə n tutulur. Y əni, maaşlı işlə rd ə çalışan şə xsl ə rin v ə ya s ə rb əst peşə sahibl ə rinin g ə lirl ə ri, h əmçinin daşınan və daşınmaz ə mlaklar da daxil olmaqla h ər hansı gə lir m ə nb ə yind ə n g ə l ə n qazanc vergiy ə c əlb edilir. Ancaq, daşınm az əmlakın satışından ə ld ə edil ə n g ə lirl ə r g ə lir
laşdırılmasında , mülkiyy ə tin öz ə ll əşdiril m ə sind ə , sa ğ lam r ə qab ə tin yaradılmasın da v ə t ə bii r еsursların s ə f ə rb ə rliyind ə mühüm rol oynayır . Bazar iqtisadiyya tının institusional ə sasla rının form ala şm a sı, s ahibka rlığın inkiş a fı ilə ə laq ə dar olaraq dövl ə t kiçik v ə orta bizn е sin in kişa f ına g ə tirib çıх aracaq bir sıra t ə dbirl ə r v ə х üsusi proqramlar h ə yata k е çir mişdir . Bunun n ə tic ə sidir ki, iqtisadiyyatın strukturunda köklü d əyişik likl ə r baş v е rir, y е ni t ə s ə rrüf atçılıq sist е min ə uy ğ un iqtisadi strukturlar, t ə sisatlar v ə iqtisadi münasib ə tl ə r f ormalaşır . Artıq Az ə rbaycan R е spubl kasın da sahikarlar t ə b ə q ə sinin g еniş dair ə si f ormalaşmış , kiçik bizn е s milli t ə s ə rrüf atın müst ə qil s е ktoruna ç еvrilmişdir . R ə smi statistika bazar subyektl ə rini f ə aliyy ə t dair əsinin genişlə ndiyini v ə ölk ə nin Ümumi Daxili M ə hsulunun formala şm a sınd a rolunun xeyli a rtdığını göstə rir (C ə dv ə l 2.3.). 3 sa ylı cə dv ə lin m ə lumatla rınd an görünür ki, 2005-2015-ci ill ə rd ə ölk ə d ə f ə aliyy ə t göst ə r ə n bazar subyektl ə rind ə n kiçik, xarici v ə birg ə müssis ə l ə rin sa yı a rtmışdır. Belə ki, 2005-ci ild ə kiçik mü ə ssi ə l ə rin sa yı 11982, 2013 -cü ild ə 14461, 2015-ci ild ə is ə 17847 va hid olmuşdur. 2005 -ci il ə nisb ə t ə n 2015-ci ild ə kiçik mü ə ssi ə l ə rin sa yı 48.9%, 2013 -cü ill ə müqayis ə d ə d is ə 23.4% a rtmışdır. Müq ayis ə edil ə n dövrd ə xarici v ə birg ə mü ə ssi ə l ə rin sa yı müv afiq olaraq 796, 1193 v ə 1235 va hid tşkil etmişdir. 2005 -c il ə nisb ə t ə n 2015-ci ild ə xarici v ə birg ə mü ə ssis ə l ə rin sa yı 55.1%, 2013 -cü ill ə müqayisd ə is ə 3.5% a rtmışdır. C ə dv ə l 2.3. 2005-2015-ci ill ə rd ə Az ə rbaycan R еspublikasında bazar iqtisadiyya tı strukturla rının fə aliyy ə ti

İllə r	Kiçik mü ə ssis ə l ə r	Xarici v ə birg ə mü ə ssis ə l ə r
F ə aliyy ə t göst ə r ə n	mü ə ssis ə l ə rin sa yı, vahid
2005	11982	796
## N ə tic ə .

Pul hesablaşmaları, nə tic ə baxımdan hesablaşma ə m əliyyatları pulların h ə r ə k ə tini t ə min ed ə n ön əmli amildir. Onların zamanında və doğru aparılması istehsal prosesinin əsas şərti hesab olunur. Respublikamızda iqtisadiyyatın inkişaf еtdirilib tə z ə daha yüks ə k zirv ə y ə yüks ə ldilm ə sind ə, оnun bütün vasitə l ə rinin ah ə ngdar v ə templi inkişaf еtdirilmə sind ə iqtisadi vasitl ərin hamısı ilə big ə pul v ə saitl ə rind ən doğru istifadə nin v ə hеsablaşma proseslə rinin ə h ə miyy ə tli t əşkilinin d ə çox ə h ə miyy ə ti mövcuddur. Qeyd etm ə k g ə r əkdir ki, hesablaşma ə m əliyyatlarında effektliyin birinci növbə d ə , mü ə ssis ə d ə mühasibat uçotunu v ə ziyy ə tind ən asılıdır. Bu, bu cür bir fikri formalaşdırmaq üçün imkan yaradır ki, t əşkilatın mühasibatlığı uçotun bə zi prinsipl ərirınə v ə mövcud qanunvericilik m ə nb ə yin ə il ə normativ s ə n ə dl ə r ə istinad etm ə lidir. Maliyy ə v ə saitl ə ri v ə hеsablaşma ə m əliyyatlarının doğru uçоtunun istеhsalın iqtisadi ə h ə miyy ə tliliyinin yüks ə ldilm ə sin ə , m əhsul kеyfiyyə tinin yaxşılaşdırılmasına, iqtisadiyyatın intеnsiv yüksəlişinə f ərqli yоllarla tə sir edir. Bundan ə lav ə, iqtisadi katеqоriyalardan ayrı оlaraq istеhsal və t ə davülün bütün prоsеslə ri üz ə rind ə bilavasit ə iştirak еdir və ona gör ə d ə, iqtisadiyyatın templi və prоpоrsiоnal inkişafı zamanı daha böyük sə m ə r ə y ə malikdir. Bel ə ki, yuxarıda qеyd еtdiyimiz şə kild ə s ənayе müə ssis ə l ə rind ə maliyy ə v ə saitl ə rinin v ə hеsablaşma prosesl ərinin uçоtunun faydalı təşkilinin önə mi böyükdür. Aydın olduğu kimi, mühasibat (maliyyə ) uçotundan faydalananlar (menecer, investoru, kreditor, istehlakçılar, hökumət orqanları və s.) maliyy ə hesabatlarından ön ə mli olan m əlumatlar yığır və h ə min m ə lumatlara ə sas ə n qaydalar q ə bul edilirdil ə r. Mühasibat uçotu sistemi il ə hesabat formalarının qəbul olunmuş tamamil ə prinsipl ə r il ə standartlar yığımına istinadı faydalananların müvafiq, etibarlı, müqayisə olunan informasiyalara ə sas ən doğru qə rar q ə bul etm ə sin ə imkan yaradır. Bazar iqtisadiyyatı mühitində maliyy ə hesabatının qarşısında aşağıdakı kimi ön ə mli v ə zif ə l ə r qoyulubdur:

- 1. Hesabat b ə zi t ə l ə bl ə r ə verm ə li v ə ona müvafiq v ə ziyy ə td ə qurulmalıdır;
şə rtl ə ndir ən iqtisadiyyatda quruluş dəyişikliklə rini h ə yata keçirilm ə sind ə n ibar ə t olub. Bu quruluş dəyişiklilə ri neft s ənayesini inkişaf etdirmə kl ə yanaşı qeyri -neft sektorunun inkişafına əlverişli şərait yaratmaqla iqtisadiyyatın neftdən asılılığının aradan qaldırılmasına yönəldilmişdir. Müst ə qilliyimiz ə r ə f ə sind ə iqtisadiyyatın bütün sahə l ə rind ə olduğu kimi neft s ə nayesi d ə böhranlı günlərini yaşayırdı.Neftçıxarmada tə tbiq olunan texnalogiya fiziki v ə m ə n ə vi c ə h ə td ə n köhn əlmişdir.Neft sə nayesinin əsas avadanlıqlarının 70% - d ə n çoxü öz ömür müdd ətini başa vurmuşdur.Tarixə n Az ə rbaycan s ə nayesinin flaqmanı olan neft sə nayesini dirç ə ltm ə d ə n bütövlükd ə Az ərbaycan iqtisadiyyatının inkişaf etdirilmə si mümkün deyildi. Doğrudur, müstə qillik ill ə rimizd ə d ə uzun müdd ə t istehsal v ə ixracda neft sektoru dominant rol oynamışdır.Ulu öndə r H.Ə.Əliyev dünyanın aparıcı neft şirkə tl ə rini Az ə rbaycan neft s ə nayesi mü ə ssis ə l ə ri il ə birg ə işlə m ə l ə r ə c ə lb etm ə kl ə (neft konraktları) Azə rbaycan neft s ə nayesinin inkişafına yeni nə f əs verilmişdir. Respublikamıza yeni texnologiyalar gətirilmiş, n ə tic ə d ə yeni neft yataqlarını kəşf etmə k v ə istismara verm ək müm¬kün olmuşdur. Neft hasilatı tə xmin ə n 12- 14 mln. tondan 50 mln. tona çatdırılmışdır.Yeni texnoloji biliy ə malik neft s ənayesi işçiləri formalaşmışdır. Azərbaycanın Avropaya inteqrasiayasını güclə ndir ə n neft boru k ə m ə ri ç əkilmiş, şaxə l əndirilmiş qaz k ə m ə rl ə rinin (TAP,TANAP) ç ə kilm əsi (qaz ehtiyatlarımız 2,6 trilyon kub metr d ə y ə rl ə ndirilir) günd ə md ə olan m ə s ə l ə l ə rd ə ndir. Ölk ə y ə külli miqdarda valyuta g əlmişdir.Azə rbaycan tarixind ə ilk d ə f ə neft s ə nayemiz ə 8mld.ABŞ dolları civarında investisiya qoyulmuşdur('Əsrin müqaviləsi' 20 sentyabr 1994 -ci il). Bütövlükd ə müst ə qillik ill ə rind ə iqtisadiyyatımıza 200 mld.dollar investisiya qoyulmuşdur.Artıq son 8-9 ild ə investisiyanın quruluşunda ciddi dəyişikliklər baş vermişdir. 2015- cı ildə iqtisadiyyata qoyulan 16 mld. manat investisiyanın 56% - i daxili investisiyanın payına düşür. Investisiyaların quruluşunda daxili investisiya üstünlük təşkil edir. Neft g ə lirl ə rind ə n istifad ə nin s ə m ə r ə liliyini t ə min etm ə k m ə qs ə di il ə Neft fondu yaradılmışdır.Ölkə y ə daxil olan neft g ə lirl ə ri bu fondda c ə ml əşdirilmişdir. Hal - hazırda valyuta ehtiyatlarımız Mə rk əzi Bankın ehtiyyat fondu da nə z ə r ə alınmaqla 40
11

- объекты и земельные участки, на которых они расположены, от налога на недвижимость и земельного налога в течение первого года эксплуатации этих объектов и установлены понижающие коэффициенты к ставкам указанных налогов по таким объектам и земельным участкам в течение второго - пятого годов эксплуатации в следующих размерах: второй год - коэффициент 0,2, третий год - 0,4, четвертый год - 0,6, пятый год - 0,8;
- ➢ усовершенствованы условия применения налога при упрощенной системе налогообложения и единого налога с индивидуальных предпринимателей и иных физических лиц;
- ➢ отменены права местных Советов депутатов увеличивать до 10 раз ставки налога на недвижимость по неиспользуемым и неэффективно используемым объектам недвижимости, а также земельного налога на земельные участки, занятые такими объектами;
- ➢ отменен налог на недвижимость в отношении объектов сверхнормативного незавершенного строительства (2 %);
- ➢ отменено применение коэффициента (значение 10) к земельному налогу на земельные участки, предоставленные во временное пользование и своевременно не возвращенные в соответствии с законодательством, самовольно занятые, используемые не по целевому назначению;
- ➢ отменен сбор за проезд автомобильных транспортных средств иностранных государств по автомобильным дорогам общего пользования Республики Беларусь.

Бюджетная политика 2019 году будет направлена на Бюджетная политика 2019 году будет направлена на политика обеспечение долгосрочной сбалансированности и устойчивости бюджетной системы, повышение благосостояния граждан и усиление социальной направленности бюджета, своевременное и полное исполнение долговых обязательств, повышение эффективности бюджетного планирования, а также на рациональное использование бюджетных средств в соответствии с приоритетами социально - экономического развития.

###### Основные меры бюджетной политики включают:
### FƏSİL 2 : MÜSƏLMAN ÖLKƏLƏRİNDƏ TURİZM

###### 2.1. Müs ə lman ölk ə l əri iqtisadiyyatında turizmin rolu və inkişaf perspektivl ə ri

Bu gün dünyanın ə halisinin bir hiss ə si müs əlmandır. 7,4 milyardlıq qlobal v ə t əndaşın 1,7 milyardı İslami inancı tə qib etm ə kd ə v ə bir çoxu Asiya v ə Yaxın Şə rq olmaqla sür ətli iqtisadi artım və inkişaf içində olan bölg ə l ə rd ə yaşayır v ə qlobal orta aşan investisiya və istehlakçı xə rcl ə m ə l ə rind ə artıma sə b əb olmaqdadır. İslam İqtisadiyyatı dünya iqtisadiyyatın da iki qat sür ə tl ə böyüyür v ə sür ə tli böyüm ə sür ə tl ə rini halal qida, maliyy ə , istirah ə t, əczaçılıq və kosmetika, s ə yah ə t, moda, media sektorların da göst ə rir. Müs əlman istehlakçılara qida və yem ə k m əhsulları üzrə x ə rcl ə rin 2014-ci ild ə 1,8 trilyon dollara çatm ışdır v ə 2020-ci ild ə 2,6 trilyon dollara çatması gözlə nilir. S ə yah ə t v ə turizm, İslam İqtisadiyyatının əsas inkişaf sektorlarından biri olaraq t əyin olunmuşdur ki, bu da qlobal sə yah ə t x ə rcl ə rinin t ə xmin ə n 11%-ni t əşkil edir. 2020 -ci il ə q ə d ə r t ə xmin ə n 233 milyard dollar d ə y ə rind ə layih ə nin h ə yata keçiril ə c ə yi gözl ə nilir. Müs ə lmanlar s ə yah ə t etm ə yi çox sevir v ə dünya s ə viyy ə sind ə ki İslam ölkə l ə ri bu t ə l ə bi h əm ana axın mə hsul v ə xidm ə tl ə rl ə h ə m d ə bu s əyyahların inanc əsaslı ehtiyaclarını qarşılayan tə klifl ə rl ə ə laq ə l ə ndirir. Böyük qlobal hava yolu şirkə tl ə rind ə n 'H alal ' otell ə r ə q ə d ər, İslam ölkə l ə ri beyn ə lxalq s ə yah ə t v ə turizm bazarında yeni meyarlar tə yin ed ə rk ə n, xüsusil ə Asiyadakı ölkə l ə rd ə ki yüks ə l ə n orta sinifl ə rd ə n daha çox müs ə lman s ə yyah ı t əşkil edir. ' Salam Standard 'ın Müsə lman Turizm Hesabatı 2015 -ci ild ə Qlobal iqtisadi t əsiri, ABŞ, Avropa və Asiya kimi böyük bazarlara diqq ət, bu inkişaf edə n sektorun gerç ə k gücünü v ə potensialını ortaya qoyaraq, dünyada müs ə lman s ə yah ə t x ə rcl ə rinin d ə y ərini daha yaxşı qavramaqdadır. Müs ə lman s ə yah ə t x ə rcl ə ri 2015-ci ild ə ABŞ - da 14 milyard ABŞ dolları artımla, qlobal ÜDM-d ə 50 milyard dollardan artıq gə lir ə ld ə etmişdir. Ayrıca, Asiya və Yaxın Şə rq ölk ə l ərinin İslam İqtisadiyyatının inkişafı təşviq etmə sin ə baxmayaraq, müs ə lman s ə yah ə t x ə rcl ə m ə sinin ən yaxşı göst ə rcisi kimi ABŞ və Avropa olduğu da diqqə t ç ə kir.
Az ə rbaycanda idman m ərc oyunları bazarının illik dövvriyyə si t ə qrib ə n 300 milyon manat t əşkil edir. İllik dövriyyə nin t ə xmin ə n 75 faizinin, y ə ni 225 milyon manatlıq hissəsinin uduşa yönə ldiyini n ə z ə r ə alsaq, m ərc oyunlarından dövlə t büdc ə si 20-25 milyon manat qazanacaq. 'Topaz' Azə rbaycanda f ə aliyy ə t göst ə r ə n ilk v ə t ə k qanuni m ərc oyunlarının ticar ət nişanıdır. Burada ə sas üstün c ə h ə tl ə rd ə n biri kimi onun ölk ə qanunvericiliyin ə uyğun fə aliyy ə t göst ə r ə r ək yaş mə hdudiyy ə tin ə riay ə t etm ə sini qeyd ed ə bil ə rik, 18 yaşından kiçik şə xsl ə rin idman m ərc oyunlarında iştirak etməsi qadağandır [29]. 'Topaz'ın öz uduşlarına dövlə t t əminatı vermə si is ə onun dig ə r üstün c ə h ə tl ə rind ə n biridir. Bu sah ə d ə tam qanuni f ə aliyy ə t göst ə r ə n, qeydiyyatdan keç ə n strukturla yanaşı fə aliyy ə ti qanunla t ə nziml ə nm ə y ə n v ə daha çox kriminal m ə nb ə yi olan 'qara bazar' tə msilçil əri ('nisyə' mə rcl ə r q ə bul ed ə nl ər, azyaşlı uşaqları bu m ə nt ə q ə l ə r ə c ə lb ed ə nl ə r, öd əniş zamanı zorakı metodlardan belə ç ə kinm ə y ə nl ə r) d ə var. Ə g ə r qanuni f ə aliyy ə t göst ə r ə n m ərc oyunlarının dövriyyəsinin artırılması və müvafiq olaraq vergi öd ənişinin də çoxalması istə nilirs ə , bu sah ə d ə f ə aliyy ə t göst ə r ə n 'qara bazar' tə msilçil ə rin ə qarşı mübarizə bir q ə d ə r d ə s ə rtl əşdirilmə lidir. M ə hz bel ə olan halda sözüged ə n sah ənin tam potensialı sə f ə rb ə r edilir v ə bundan daha çox qazanan ç ə tin günl ərini yaşayan dövlə t büdc ə si olur. Eyni zamanda onu da unutmaq lazım deyil ki, qanuni fə aliyy ə t göst ə r ə n m ə nt ə q ə l ə r h əm sahibkarlıq subyekti, hə m d ə minl ə rl ə insan üçün iş yeri sayılır. 'Etopaz'dan danışarkə n ölk ə xaricin ə qeyri- qanuni olaraq onlayn şə kild ə edil ən pul qoyuluşlarını da mütləq vurğulamaq lazımdır. Belə ki, bu virtual m ə nt ə q ə l ə r vasit ə sil ə milyonlarla manatlıq və sait heç bir vergi öd ə nilm ə d ə n ölk ə xaricin ə çıxarılır və bu r ə q ə m ild ə ən azı 100 milyon manata çatır. Bu rə q əm yalnız banklar vasit ə sil ə öd ə nildiyi üçün bilin ə n m ə bl əğdir və dig ə r vasit ə l ə rl ə ölk ə xaricin ə çıxarılan və vergid ən yayınan mə bl əğ daha da yüksə kdir [29]. Dövlət Statistika Komitəsinin 'Statistika xəbərləri' elmi - praktik jurnalında dərc edilən məqaləsində 2014-cü il üçün Azərbaycanda ÜDM - də müşahidə

~ 63 ~