ahmedheakl/docatlas_instruct huggingface dataset:
### Renforcement économique des femmes de la filière arganière au Maroc (REFAM) Recrutement d'un (e) consultant (e) en écriture de stratégie genrée de la Commission sociale et genre (FIFARGANE)

### Termes de référence

## Contexte

Le projet Renforcement Economique des Femmes de la filière de l'Argane au Maroc « REFAM » mis en place avec Affaires Mondiales Canada « AMC», Agence Nationale des Zones Oasiennes et de l'Arganier « ANDZOA », Fédération Interprofessionnelle de la filière Argane « FIFARGANE » et COWATER a pour objectif l'autonomisation économique des femmes œuvrant dans la filière de l'argane dans la Reserve de Biosphère Arganeraie (RBA). L'égalité des genres ainsi que l'approche filière constituent le cadre de référence de mise en œuvre du projet REFAM. S'alignant sur la politique d'aide internationale féministe du Canada, le plan de mise en œuvre du projet présentait une stratégie sur l'égalité des genres (SEG) spécifique au projet. Laquelle stratégie a été révisée à mi-parcours du projet en mars 2021. La stratégie sur l'égalité des genres du projet REFAM repose sur 3 piliers principaux :

- 1. Renforcement de l'institutionnalisation du genre dans le cadre de l'ANDZOA et de la FIFARGANE.
- 2. Protection et prévention des dangers liés à la collecte et campagne de renforcement de l'hygiène ;
- 3. Sensibilisation aux questions des droits des femmes et aux mécanismes de protection des violences basées sur le genre.

Dans Dans le cadre de l'opérationnalisation du 1 pilier de la SEG au niveau de la FIFARGANE, cette dernière est représentée ici par la Commission Sociale et Genre (CSG). Le projet REFAM a développé plusieurs interventions portant sur le renforcement des capacités des femmes membres de la commission sociale et genre ainsi que des actions menées par : pour la définition d'une

- • L'identification des termes de références de cette commission (comprenant mission/vision/mandat/division des tâches/sélection des membres)
- • L'écriture d'un plan d'action pour la Commission sociale et genre qui soit participative (au niveau des autres commissions de la FIFARGANE, de l'ANDZOA et des APAD) afin de permettre une plus grande appartenance du processus pour les différents acteurs (ices) du projet.

Dans ce contexte, Cowater International est présentement à la recherche d'un (e) consultant (e) pour former et accompagner les femmes membres de la commission sociale et genre à l'élaboration de la stratégie de ladite commission et de son plan de mise en œuvre.

## Objectifs et attentes des sessions de formation et d'écriture d u plan d'action :

Le (la) consultant (e) prendra en compte les objectifs suivantes :

- • Développer les compétences des femmes membres de la commission sociale de la FIFARGANE en matière de l'écriture du plan d'action (explicitant les différentes étapes et données nécessaires afin d'élaborer une stratégie, les concepts utilisés dans l'écriture d'un plan d'action comme l'identification des priorités, les objectifs, les indicateurs et le suivi des activités, ainsi que l'identification avec les personnes ciblées de possibles partenaires possibles) ;
da indiki dövürd ə q əzalar zamanı sığorta şirkə tl ərini daha çox ziyana salır. Müştə rinin pulunu is ə tam öd ə m ə dikd ə probleml ər yaranır. Bu da müştə rini itirm ə y ə g ətirib çıxarır. Sığorta bazarında yerl əşə n sığorta şirkə tl ə rinin daha ciddiy ə almadıqları m ə s ə l ə l ə rind ə n birid ə reklam x ə rcl ərini minumuma salmaqlarıdı. Tv reklamları olsa bel ə effeksizdir çünki qiym ət bahadır və reklamları silsilə şə kild ə ed ə bilmirl ə r. Sonra is ə reklamın ə h ə miyy ətsiz olduğunu deyirlər. Sığorta bazarının sürətli inkişaf üçün lazımi işlə r görülmür. Bazarda olan istehlakçı kütlə sini idar ə ed ə bilmirl ə r sad ə c ə möcud v ə ziyy ə td ə n istifad ə edirl ər. Bu da sığortaçılıqın digə r ölk ə l ə r il ə müqais ə d ə geri qalmasına s ə b ə b olur. Sığorta şirkə tl əri daima pul qazanırlar və işlə rini davam etdirm ə kl ə ri üçün buna ehtiyacları vardır. Lakin müştə ri m ə mnuniyy ə ti d ə vacibdir m ə nf əə t ə ld ə etm ə k üçün. Az ərbaycanda referent qrup güclüdür bir müştə ri m əmnun qaldıqda digə r insanları da həmin şirkə t ə c ə lb ed ə bil ər amma ki, narazı qaldıqda çox insanın fikrini d əyişdirə bil ər. Dahası isə onlar daima bazarı araşdırmalıdırlar və ehtiyyaca uyğun m əhsul yaratmalıdırlar. Daima bazara yeniliklə r g ə tirm ə lidirl ə r. N ə z ə rd ə n keçirs ə k 10 il ə zrind ə öz m ə hsul larında yeniliklə r etm ə y ən şirkə tl ər aşkar etmə k olar. H ə tta Az ərbaycanda olan başqa sahə l ə rd ə f ə aliyy ə t göst ə r ən şirkə tl ər vardır ki, hər hansı böhran, xarici t ə sir olduqda ilk olaraq marketinq f ə aliyy əti üçün ayrılan kapitalın h əcmini azaldırlar. Əslində bu düzgün strategiya deyil onlar tam ə ksini etm ə lidirl ə r. Müştə ril ər olmasa olduqları çə tin v ə ziyy ə td ən çıxa bilmə zl ə r v ə n ə tic ə d ə şirkə tin müflis olmasına gətirib çıxarır. 'Bəzi sığorta şirkə tl ərinin inhisarçılığı və ziyy ə tin bu yer ə g ə lm ə sin ə s ə b ə b olub. İnsanlar arasında sığortaya etibar və inam yoxdur', - V.Əhmə dov. Sığorta bazrı Azərbaycan iqtisadiyyatının mühüm hissə si kimi q ə bul edil ə sd ə bu sah ə nin ÜDM-d ə payı çox azdır. 2018 - ci ilin statistikasına ə sas ə n 0.91% faiz t əşkil edib. ' Maliyy ə Bazarlarına Nə zar ə t Palata 'sının verdiyi mə lumatlara gör ə 2017 il ə
9

etm ə si, sosyal-politoloji g ə rginliyin yeni da lğ asin reva nş götürmə si kimi xarakteriz ə olunur. Keçid dövrü birc ə iqt ısadı islaha tın xarakteri il ə deyil, h ə mç ın sosyal-iqt ısadı münasib ə t sistem ın yenid ə n gurulma sını ilə s ə ciy ə l ə nir. Iqt ısadı sistemin transformasiya sı z ama nı ehtiya tın bölgüsündə , mili g ə lirin yenid ə n paylaşıl m ə sind ə v ə el ə c ə d ə hügugi münasib ə t sistemind ə əsaslı d əyişi klik ba ş v erir. Keçid dövrü c ə miy ə tin sosyal münasib ə t sistemind ə d ə radikal d əyişi klikin ba ş v erm ə si il ə yada ga lır. B el ə ki, etiba rlı sosyal t ə minat sistemi iqt ısadı ya tın geyri-istehsal sah ə unda öd ənişsiz xidm ə tin göst ə rilm ə si, yüks ə k m əşğu lug s ə viy ə si sosyal ə dal ə tin daha çox reala şdırılm a sı inzib ati sosyalist iqt ısadı yatin da nılm az müv ə f ə giy ə tind ə n hesab edilm ə li dır. Höküm ə tin c ə miy ə td ə ki hakim mövged ə n ə lç ə km ə si, iqt ısadı ya tın bütiin sah ə ind ə n ə zar ə t v ə direktiv planla şdırm a sistem ın azadlığı uzun i formala şmış sosyal b ə rab ə rlik mey ın d ə da ğılm a sın a, fundamental-m ə n ə vi d ə y ə rd ə deformasiya ın yaranma sın a g ətirib çı xa rmışdır. Keçid dövrun d ə z ə r ə rverici t ə sirini neytrala şdırm ag, c ə miy ə td ə sosyal tara zlığı b ə rpa olmag m ə gs ə dil ə höküm ə t t ə r ə find ə n z ə ruri t ə nziml ə nm ə siyas ə ti h ə yata keçirilir. Keçid dövründ ə iqt ısadı ya tın höküm ə tin t ə nziml ə nm ə s ın ə slind ə ə n mühüm a ğırlı g m ə rk ə zini ə hal ın sosyal mühafiz ə s ın t ə min olunmasin ə yön ə l mış t ə dbir t əş kil edir. Ə hal ın sosyal mühafiz ə si ist ə r bazar iqt ısadı ya tın a keçid v ə ist ə rs ə d ə bazar iqt ısadı ya tı şə raitind ə höküm ə tin sosyal siyas ə t ın ə n mühüm parametrind ə n biri hesab olunur. Ist ə r iqt ısadı ə d ə biyatda v ə ist ə rs ə d ə praktikada ə hal ın sosyal mühafiz ə si v ə t ə nda şın, il k növb ə d ə ə hal ın ə n a ğır m adi v ə ziy ə td ə olan azt ə mina tlı tə b ə g əın inflyasiyada n, işsizli kd ə n v ə dig ə r iqt ısadı böhran t ə mayüind ə n mühafiz əsın a yön ə l mış t ə dbirin m ə cmusu kimi xarakteriz ə olunur. Əhalı nin sosyal mühafiz ə si bütiin sistemd ə n daha çox keçid dövrün ə v ə bazar t ə s ə rüfa çılı g sistem ın hakim o lduğu c ə miy ə t üçün xarakterikdir. Ad ə t ə n, keçid dövründ ə hakim höküm ə t struktur ın pasiv f ə aliy ə ti il ə özünü göst ə rir. Bün n ə tic ə sind ə is ə höküm ə t əhalı ni, xüsusil ə d ə onun azt ə mina tlı tə b ə g ə ini iqt ısadı böhrandan sigortalama ğ a gadir olmur. Bel ə likl ə , keçid dövründ ə höküm ə t t ə r ə find ə n ə halin etiba rlı sosyal mühafiz ə
#### СТРУКТУРА РАСХОДОВ БЮДЖЕТА ЩУЧИНСКОГО РАЙОНА НА 202 1 ГОД

рублей

Направление расходов	Районный Бюджет	Бюджеты сельисполк омов	Всего	Удельный вес (%)
Социальная сфера	48 560,4	48 560,4	73,0
образование	25 770,6	25 770,6	38,7
здравоохранение	16 217,0	16 217,0	24,4
социальная политика	3175,3	3 175,3	4,8
культура, кинематография и СМИ	2 565,1	2 565,1	3,9
физическая культура и спорт	832,4	832,4	1,2
Жилищно - коммунальн ые услуги	8 813,5	292,8	9 106,3	13,7
Сельское хозяйство	1 154,6	1 154,6	1,7
Государственные органы общего назначения	3 119,7	1 028,1	4 147,8	6,2
Транспорт	480,1	490,1	0,7
Резервные фонды	258,7	8,4	267,1	0,4
Национальная оборона и правоохранительная деятельность	9,0	9,0
Охрана природы	226,3	226.3	0,3
Топливо	278,5	278,5	0,4
Прочие расходы	2 241,1	76,6	2 317,7	3,6
ВСЕГО	65 141,9	1 405,9	66 547,8	100,0
David L. Olson 7

D.L. Olson, Core Concepts of Project Management , Business Expert Press 2020. D.L. Olson, Quantitative Tools of Project Management , Business Expert Press, 2020. D. Wu, D.L. Olson, Pandemic Risk Management in Operations and Finance: Modeling the Impact of COVID-19. Heidelberg, Springer, 2020. nd M. Nabavi, D.L. Olson, W. Boyce, Introduction to Business Analytics 2 Ed, Business Expert Press, 2021. D.L. Olson, S. Kesharwani, Digitising Enterprise in an Information Age , CRC Press, New Delhi, 2021. H.-S. Shih, D.L. Olson, TOPSIS and its Extensions: A Distance-Based MCDM Approach , Springer, 2022. D.L. Olson, G. Lauhoff, Deslro[toves Data-Miining (German edition) Springer, 2023.

Professional Societies Decision Sciences Institute Societies The Institute of Management Science Association for Information Systems International Society on Multiple Criteria Decision Making Beta Gamma Sigma - business honorary Alpha Iota Delta - Decision Sciences honorary

National Service President, Alpha Iota Delta 2011-2014 Service Co-chair, Big XII MIS Symposium, Lincoln 2009 Co-chair, Midwest Association of Information Systems Conference, Madison, SD 2009 Co-organizer, Big XII MIS Symposium 2003 DSI Program Chair 1997 Coordinator - Ph.D. Curricular Issues Program, DSI 1996 National DSI Vice President 1989-1991; 1994-1996; 2003-2005 National DSI Doctoral Affairs Committee 1989-91; 1994-96, chair 1995-96 National DSI Innovative Education Committee 1986-1988 (chairman 1987-1988) National DSI Membership Committee 1984-1986
## Обобщенная информация

о результатах проверок местных исполнительных и распорядительных органов, их структурных подразделений, проведенных Главным управлением Министерства финансов Республики Беларусь по Витебской области

В 2022 году, январе - сентябре текущего года Главным управлением Министерства финансов Республики Беларусь по Витебской области (далее - Главное управление), в соответствии с планами работы проводились проверки рай(гор)исполкомов и структурных подразделений местных исполнительных и распорядительных органов, осуществляющих государственно - властные полномочия, в т.ч. в сфере спорта и туризма, а также культуры. Контрольными мероприятиями установлены факты незаконного получения средств из бюджета, их расходования с нарушением бюджетного законодательства, а также неэффективного использования денежных средств и другие нарушения. Среди нарушений бюджетного законодательства наибольший удельный вес занимают нарушения, допущенные в оплате труда, при строительстве и ремонтных работах , а также нарушения при восстановлении расходов бюджета за счет средств от приносящей доходы деятельности . Так, в некоторых установлены факты, государственных органах когда работникам при временном заместительстве замещаемого государственного служащего (на период болезни, трудового отпуска, нахождения на курсах повышения квалификации) необоснованно устанавливались доплаты в размере разности их должностных окладов при отсутствии законодательного основания для начисления оплаты замещающим государственным служащим при временном заместительстве. Следует отметить, что указанная доплата не устанавливается работникам государственных органов с 28.01.2020, в связи с внесением изменений в Инструкцию об оплате труда государственных служащих государственных органов, утвержденной постановлением Министерства труда и социальной защиты Республики Беларусь от 17.06.2013 № 56 «Об оплате труда государственных служащих государственных органов», после которых данная выплата была упразднена (п.п. 5.5.1 постановления Министерства труда и социальной защиты Республики Беларусь от 21.11.2019 №56, согласно которому пункт 7 указанной Инструкции исключен). Кроме того, в нарушение п.п. 9.2 п. 9 вышеуказанной Инструкции в одном случае произведен необоснованный перерасчет единовременного пособия на оздоровление, начисленного и выплаченного до изменения условий оплаты труда работников государственных органов (увеличение размера базового оклада), что, в свою очередь, повлекло завышение размера выходного пособия работнику
- (eds.) Humanist and Scholar: Essays in Honor of Andreas Tietze (Istanbul: Isis Press, 1993).
- • Mikhail, Alan. Nature and Empire in Ottoman Egypt: An Environmental History (Cambridge: Cambridge University Press, 2011).
- • Wagstaff, J. M. The Evolution of Middle Eastern Landscapes: An Outline to A.D. 1840 (London: Croon Helm, 1985).
- • Zachariadou, Elisabeth (ed.). Natural Disasters in the Ottoman Empire . (Rethymnon: Crete University Press, 1999).

18
Müxt ə lif ə razil ə rd ə istehlak qiym ə tl ə rinin müqayis ə si istehlak s ə b ə tl ərinin uyğun olmama sı, müxtə lif regionlarda v ə ölk ə l ə rd ə qiym ə tl ə ri qeyd ə a lın an m ə hsulla rın keyfiyy ə tind ə ki ə h ə miyy ə tli f ə rql ə r v ə regionlar üzr ə x ə rcl ə rin strukturunda kı mühüm m ə lumatla rın olm ama sı sə b ə bind ə n yaranan spesifik probleml ə rdir. Bu probleml ə rin h ə lli edilm ə si keyfiyy ə td ə ki ə h ə miyy ə tli f ə rql ə ri n ə z ə r ə alma ğ a imkan ver ə n yeni t ə hlil metodla rının işlə nib ha zırl anma sını tə l ə b edir. Müxt ə lif ə razil ə rd ə, şə h ə rl ə rd ə v ə regionlarda etiba rlı və ə sasla ndırılmış qiymə t müqayis ə liliyini h ə yata keçirm ə k v ə ölk ə l ə rara sı qiymə tin real istehla kın müq ayis ə liliyi kimi daha mür ə kk ə b v ə zif ə l ə rin h ə lli üçün etiba rlı mə lumatla rı təşkil etmə k üçün milli statistika orqanla rın a ə lav ə maliyy ə resursla rı l a zım ol a bil ə r. Ölk ə l ə rara sı qiymə t müqayis ə liliyini h ə yata keçir ə rk ə n ümumil əşdirmə metod- la rının müxtə lif tipl ə rind ə n istifad ə edilir. Bel ə metodla rın ə ks ə riyy ə ti beyn ə lxalq müqayis ə lilik proqra mı çə rçiv ə sind ə işlə nib ha zırl a nmışdır və regionlarara sı müqayis ə l ə r üçün əlverişlidir. İstə nil ə n tip ümumil əşdirmə metodunu işlə yib ha zırl a- yark ə n bir qayda olaraq a ş a ğıd a kı mə s ə l ə l ə r ə fikir verilir: -müxt ə lif ə razil ə rin çoxt ə r ə fli müqayis ə liliyi üçün z ə ruri olan konsepsiya v ə göst ərişlə r sisteminin t ə tbiq edilm ə si, -miqdar v ə x ə rcl ə r ha qqınd a informasiya nın olm a dığı h alda qiym ə tin ümu- mil əşdirilmə si üçün adi (sad ə ) indeksl ə rin qurulma sı, -müxt ə lif ə razil ə rin qiym ə t müqayis ə liliyind ə istifad ə edil ə n indeksl ə r me- todla rınd an kiçik seçimin edilm ə si. Statistika sah ə sind ə qlobal t əşə bbüs beyn ə lxalq müqayis ə lilik proqra mı qiymə t ha qqınd a müqayis ə li m ə lumatlar topla yır və daha sonra paritet a lıcılıq q abliyy ə tini hesabla yır. BMT -nin statistika komissiya sının rə hb ə rliyi a ltınd a h ə yata keçiril ə n proqram beyn ə lxalq birliyin, dövl ə t idar ə etm ə orqanla rının, multimilli mü ə ssis ə l ə ri, h ə mçinin t ə dqiqa tçıl a rın inform asiya t ə labatla rının ödə m ə k üçün n ə z ə rd ə tutulmuşdur. Bütün dünyada beyn ə lxalq s ə viyy ə d ə müqayis ə olunan ÜDM, ə halinin h ə r n ə f ə rin ə düşə n g ə lir daxil olmaqla milli g ə lirin aqreqatla rı, s ə hiyy ə y ə , t ə hsil ə , müdafi ə y ə v ə investisiyaya yön ə ldil ə n dövl ə t idar ə etm ə orqanla rının xə rcl ə ri
Statistik m ə lumatla rın cə lb edilm ə si il ə sosioloji monitorinqin n ə tic ə l ə ri ə sa sınd a amill ə rin bu qrupla rının elmi t əşkil atlara t ə sirini t ə hlil etm ə y ə t əşə bbüs göst ərilmişdir. Layih ə l ə rin h ə yata keçirilm ə si üçün Az ə rbaycan bir sır a xarici şirkə tl ə rin t ə crüb ə sind ə n yararlanmaq imka nın a malikdir. 'İ nnovasiya-investisiya f ə aliyy ə tinin effektivliyinin yüks ə ldilm ə si probleml ə ri ' mövzusund a t ə dqiqatda t ə klif olaraq veril ə n ə sas meyar layih ə l ə r t ə tbiq olunark ə n t ə kc ə Az ə rbaycan baza rı deyil, region dövl ə tl ərinin İKT bölmə l ə ri n ə z ə r ə a lınm a sıdır . A ş a ğıd a kı mis allarla bu m ə s ə l ə ni daha d ə qiq göst ə rm ə k olar Yax ın illə rd ə Az ə rbaycanda innovasiya-investisiya baza rın s a tış dövri yy ə sinin 4 milyard dollara ça tdırılm a sı planla şdı r ılır. Bu göstə rici hökum ə ti qane etm ə diyind ə n istehsal m ə hsulla rının Türki y ə , Qazax ıst an, Gürcüstan, Özb ə kistan, İr an v ə dig ə r dövl ə tl ə r ə ixra cı nə z ə rd ə tutulur. Hesablamalara gör ə , bu regionda innovasiya f ə aliyy ə tinin v ə infomasiya kommunikasiya texnologiyala rının dövriyy ə si 65 milyard dollar t əşkil edir. Az ə rbaycan h ə tta bir neç ə ild ə n sonra h ə min texnologiyala rın b aza rını bir qə d ə r d ə ge nişlə ndirm ə kl ə dövriyy ə ni 160 milyard dollara ça tdırm aq mümkündür. Regional innovasiya zonala rının gə lir g ə tirm ə si t ə xmin ə n 2015-2018-ci ill ə r ə t ə sadüf ed ə c ə kdir. N ə z ə rd ə tutulan layih ə l ə r h ə yata keçiril ə c ə yi t ə qdird ə 2017-ci ild ə n ba şl ayara q İKT s ektorundan ə ld ə edil ə n g ə lirl ə r neft g ə lirl ə rini üst ə l ə y ə bil ə r. T ə klif olaraq h ə m d ə yerli v ə xa rici şirkə tl ə rin baza sınd a informasiya texnologiyala rı avada nlıql a rı ist ehsa lı üçün yeni mü ə ssis ə l ə rin yara dıl ma sı, r abit ə xidm ə tl ə ri çe şidlə rinin a rtırılm a sı na üstünlük verilm ə si ola bil ə r. Ə g ə r milli innovasiya siste mini inkiş af etdirm ə k ist ə yiriks ə , mütl ə q buna xidm ə t ed ə n, dövl ə tin bu sferada qa rşı ya qoy duğu mə qs ə dl ə r ə çatmaqda h ə lledici q ə rarlar q ə bul etm ə y ə imkan ver ə n müvafiq qanunlar olma lıdır. T ə bii ki, texnoparklar da milli innovasiya sisteminin bir elementi kimi bu qanunvericilik aktla rınd an b ə hr ə l ə n ə bil ə r. Dig ə r t ə r ə fd ə n, kiçik sahibka rlıql a, kiçik

78
dollar, Çində 80,02 trilyon dollar, ABŞ - da 39,07 trilyon dollar olması gözlənilir [27] Amerika il ə Çin iqtisadiyyatını müqayisə ets ək, Amerikanın iqtisadi gücü ilə dolların ehtiyat pul kimi mövqeyini müzakirə ed ə k. Alıcılıq qabiliyyə ti paritetin ə gör ə hesablama apardıqda, Amerika qlobal ÜDM -nin 16 faizini istehsal ed ə rk ə n, Çin, Hong Kong`la birlikd ə , qlobal ÜDM-nin 17 faizi istehsal ed ə bilib. Mövcud m ə z ə nn ə l ə r n ə z ə r ə alınaraq hesablama etdikdə is ə, Amerika`nın dünya ÜDM -sind ə ki payı 23 faiz, Çin - in 14 faiz olaraq reallaşıb. Beyn ə lxalq ticar ə t göst ə ricil ə ri:

- 1. Ölkələrin ümumi ixracının həcmi;
- 2. Ölkələrin ümumi idxalının həcmi;
- 3. İxrac kvotası;
- 4. İdxal kvotası;
- 5. Xarici ticarət kvotası;
- 6. Ölkənin ixracının, idxalının dünya ixracında (idxalında) xüsusi çəkisi;
- 7. Xarici ticarətin saldosu;
- 8. Xarici ticarətin dövriyyəsi;
- 9. Ölkənin iqtisadiyyatının beynəlxalq ticarətdən asılılıq səviyyəsidir.

İlk iki göstərici hər iki axından olan əmtəə və xidmətlərin dəyərinin sadəcə cəmlənilməsi yolu ilə hesablanılır. İxracın artım tempi ilə ÜDM- nin artım tempini müqayisə etm ə kl ə ölk ə nin resurslarının BƏB - ə c əlb olunması də r ə c ə sinin d əyişmə perspektivl ə ri bar ə d ə mühakim ə l ə r ir ə li sürm ək olar. Əgər ixracın tempi ÜDM -nin tempini daim üst ə l ə yirs ə , onda bu, ölk ənin resurslarının BƏB - ə tam sur ə td ə c əlb olunduğunu göst ərir. Əgə r üst ə l ə m ə kifay ə t q ə d ər ardıcıl surə td ə baş vermirsə , onda bu, resursların BƏB - ə c əlb olunmasında istifadə edilm əmiş imkanların mövcudluğunu

~ 80 ~
истигамятляриндян асылы олараг гисмян фярглидир. Мясялян, щамыйа биллидир ки, туризмин эялмя нювц дювлятя бюйцк игтисади хейир эятирир. Харижя турист эюндярян юлкяляр цчцн туризмин игтисади ящямиййяти бир гядяр аздыр. Амма эетмя туризмин инкишафы онун хейрини там гиймятляндирмяйя имкан верир.
### FƏSİL 3: MÜSƏLMAN ÖLKƏLƏRİ TURİZMİNİN DÜNYA İQTİSADİYYATINA TƏSİRİ

- 3.1. İslam ölkə l əri turizminin Dünya iqtisadiyyatında rolu

"İslam dünyasının gə l ə c ə yi v ə İslam iqtisadiyyatı sektorunun qlobal iqtisadiyyatdakı rolu" mövzusunu ə l ə alan Madam s ə dri: "ISLAM" v ə "TURİZM" açar sözlə rinin daxiledil ə n bir t ə m ə lini ver ə r ək başlamaq istə yir ə m. H ə qiq ə t ə n d ə m ə qal ə md ə özünün doğru başa düşülmə si üçün, bu iki sözün kifay ə t q ə d ə r t əyin olunması və doğru perspektivl ə rin ə yerl əşdirilməsi lazım olduğuna inanıram. Turizm lüğə tind ə ümumiyy ə tl ə "istirah ət, boş vaxt, ailə v ə ya biznes s ə yah ə tinin m ə hdud müdd ət üçün" olduğu müə yy ən edilir. Xalqın şüurunda turizm, milli sə rh ə dl ə ri keç ə n xarici s ə yah ə t t əəssüratı verir, ancaq fenomen eyni zamanda dövlə tl ə ri içind ə istirah ə t üçün s ə yah ə t ed ən insanlar haqqında da ola bilər. İndiki vaxtda turizm, Müs ə lman ümm ə t içind ə ki ə n sür ə tli böyüy ə n xidm ə t m ə rk ə zli s ə nayenin biri olub, Qeyri Safı Yurd İçi mə hsul (ÜDM)-nin böyük bir hiss ə sini v ə ölk ə mizin m əşğulluq statusunu hesaba qatan bütün göst ə ricil ə rd ə n çox m ə mnundur. 2012-ci ild ə , dünya turizmi r ə q ə ml ə ri ilk d ə f ə 1 milyard işarə si sayaraq s ənayenin görünüşcə inanılmaz yüks əlişini və böyüm əsini işarə edirdi. Ancaq s ə naye çox f ə rqlidir. Bu müzakir ə üçün sağlamlıq turizmi, ekoturizm, irs turizm, m ə d ə niyy ə t turizmi v ə İslam turizmi kimi sayısız turizm sə f ə rl ə ri var. Lakin bunun müxt ə liflikd ə h ə qiq ə t ən bir birlik olduğunun ifadə ə h ə miyy ə tlidir, çünki yuxarıda sayılan bu çox saydakı turizm cazibə m ə rk əzi çox ortaq bir quruluşa malikdir v ə hamısı da insanların milli sə rh ə dl ə rin k ənarına və ya dövl ə t s ə rh ə dl ə ri içind ə boş zaman, istirah ə t ya da ruhi t ə min üçün h ə r ə k ə t etm ə l ə rini daxildir. Buna gör ə turizm çox istiqam ətli İslamla uyğun gəlir. İslam turizminin, islam m ə d ə niyy ə tind ə v ə müs əlmanların irsini yaşamaq üçün İslam alə mind ə yerl ə r ə xarici v ə daxili s ə yah ə t olaraq q ə bul edil ə bil ə r. Qeyd etm ək lazımdır ki, bu tə crüb ə nin b ə zi hiss ə si h ə cc ə q ə d ər İslam müqə dd ə s m ə kanlara olan ruhani s ə f ə rl ə rl ə ola bil ə r, lakin onlarla m əhdudlaşmır.
№ п/п	Фамилия, имя, отчество студента полностью	Номер учебной группы	Форма финансирования обучения (бюджет/платное)	Руководитель практики от кафедры (Ф.И.О., должность)	Руководитель практики по педагогике (Ф.И.О., должность)	Руководитель практики по психологии (Ф.И.О., должность)
Государственное учреждение образования «Лицей №2г. Минска», г. Минск
19.	Кислюк Анастасия Павловна	544601	платное	Славинская О.В., доцент кафедры ИРТ	Славинская О.В., доцент кафедры ИРТ	Толкач Н.М., ст. преподаватель кафедры ИРТ
20.	Метелица Кирилл Олегович	544601	бюджет
Учреждение образования «Минский государственный дворец детей и молодежи», г.Минск
21.	Козлов Козлов Иванович	644692	бюджет	Парафиянович Т.А., доцент кафедры ИРТ	Славинская О.В., доцент кафедры ИРТ	Толкач Н.М., ст. преподаватель кафедры ИРТ
22.	Орловский Орловский Олегович	644691	бюджет
23.	Савченко Савченко Олеговна	644691	бюджет
24.	Саков Саков Александрович	644692	бюджет
Филиал БГЭУ «Минский финансово - экономический колледж», г. Минск
25.	Каптюг Илья Дмитриевич	644692	бюджет	Славинская О.В., доцент кафедры ИРТ	Славинская О.В., доцент кафедры ИРТ	Толкач Н.М., ст. преподаватель кафедры ИРТ
26.	Петровский Илья Леонидович	644692	бюджет
Оршанский колледж учреждения образования «Витебский государственный университет им. П.М.Машерова», г. Орша
27.	Бущик Елизавета Александровна	644692	бюджет	Славинская О.В., доцент кафедры ИРТ
Батурин Иван Владимирович	644691	бюджет	Толкач Н.М., ст. преподаватель кафедры ИРТ	Славинская О.В., доцент кафедры ИРТ	Толкач Н.М., ст. преподаватель кафедры ИРТ