Uvođenje dualnog srednjoškolskog obrazovanja je prednost, ali ujedno i izazov. Prednost se vezuje najopštije rečeno za lakšu tranziciju iz sveta obrazovanja u svet rada. Izazov predstavlja otklanjanje potencijalnih rizika zloupotrebe dečijeg rada, uključujući najgore oblike, odgovarajućim nadzorom predviđenim Zakonom o dualnom obrazovanju. Sa aspekta smanjenja uključenosti dece (i mladih) u dečiji rad, važna su i nastojanja na nacionalnom nivou usmerena ka povećanju relevantnosti sistema obrazovanja za potrebe tržišta rada. Kao najvažniji programi na nivou sistema se izdvajaju, programi zame ne klasičnih profila srednjeg stručnog obrazovanja ekvivalentnim modernizovanim profilima a na nivou pojedinca programi profesionalne orijentacije i karijernog vođenja i savetovanja.

### Ključne preporuke

- Postavljanje sistemskog praćenja pojave osipanja (i napuštanja) iz obrazovanja;

- - Uspostavljanje sistema ranog upozorenja za prevenciju osipanja dece, uključujući ulazno osipanje;
- - Intenziviranje programa kojima se smanjuju troškovi školovanja učenika iz osetljivih grupa, kao što su obezbeđenje besplatnog prevoza do škole, besplatnih udžbenika, besplatnih užina, ali i dostupnosti dodatnih obrazovanih programa podrške koji se odvijaju kroz vannastavne aktivnosti, produžene boravke u školi, podsticanje vršnjačke edukacije i mentorstva, programe organizacija civilnog društva, i slično;
- - U ruralnim područjima treba da se podstakne informisanje učenika i roditelja o zloupotrebi dečijeg rada u poljoprivredi; i
- - Otklanjanje potencijalnih rizika zloupotrebe dečijeg rada odgovarajućim nadzorom predviđenim Zakonom o dualnom obrazovanju.

### 2.2 Uloga socijalne zaštite

Sistem socijalne zaštite ima u svom mandatu i otkrivanje, prevenciju, rehabilitaciju i otklanjanje posledica zloupotrebe dečijeg rada, uključujući i njegove najgore oblike. To se odnosi pre svega na zaštitu ranjivih grupa dece: dece iz siromašnih porodica, dece iz nefunkcionalnih porodica, dece bez r oditeljskog staranja, 33 dece sa smetnjama u razvoju, deca u sukobu sa zakonom, roditeljima i zajednicom, dece u uličnoj situaciji i dece migranata. 34 Izveštaja centara za socijalni rad za 2016. godinu Podaci iz pokazuju da su CSR u starosnoj grupi korisnika od 0 do 17 godine registrovali oko 13.000 dece u sukobu sa zakonom, 9.300 dece žrtava zanemarivanja i zlostavljanja, 610 dece bez pratnje i 405 dece povratnika po readmisiji. Deca iz ovih grupa predstavljaju potencijalne žrtve zloupotrebe dečijeg rada i narednom periodu je potrebno posvetiti posebno pažnju razvoju najadekvatnijih programa i mera u skladu sa specifičnostima svake od ovih grupa. 35 Popisom iz 2011. godine prvi put su obuhvaćeni i beskućnici . Oko 5.800 osoba čine pripadnici romske populacije, predstavljajući jednu trećinu od svih popisanih beskućnika. Zabrinjavajuće je da najzastupljeniju 36 starosnu kategoriju ovih lica predstavljaju deca uzrasta do 14 godina . Prema podacima Centra za zaštitu žrtava trgovine ljudima, u 2016. godini je identifikovano ukupno 55 žrtava trgovine ljudima, od čega 21 žrtva je maloletna sa učešćem devojčica od 90 procenata (19 devojčica ). Sistem socijalne zaštite je postavljen tako da može da reaguje i u oblasti otkrivanja, prevencije, sprečavanja i otklanjanja posledica dečijeg rada. Međutim, slično kao i drugi sistemi, i sistem socijalne zaštite nije u dovoljnoj meri fokusiran na sprečavanje pojave zloupotrebe dečijeg rada.