njihov rad klasifikovao kao 'nepoželjni' dečiji rad. Dečaci su češće uključeni u ovakav dečiji rad, kao i deca van gradskih naselja i deca u regionu Šumadije i Zapadne Srbije. Najveći broj dece koja obavljaju ekonomske aktivnosti klasifikovane kao nepoželjni dečiji rad potiče iz najsiromašnijih porodica (9,3 procenata), a 3 procenta dece radi u opasnim uslovima, gde mahom spadaju dečaci i deca iz siromašnih domaćinstava (MICS, 2 014). Oko 5 procenata dece iz gradskih sredina je uključeno u dečiji rad, nasuprot 16 procenata dece iz neurbane sredine. Procenat dece uključene u dečiji rad viši je kod dece čije majke imaju osnovno obrazovanje (17 procenata) i kod dece iz porodica koje žive u siromaštvu (15 procenata). Među decom iz romskih naselja, 5 procenata dece starosti 5 - 17 godina je uključeno u 'nepoželjan' dečiji rad (MICS, 2014). Dečaci su više uključeni u rad od devojčica - 8 procenata u odnosu na 2 procenta. Kada se porede romska deca iz gradskih i ona iz neurbanih sredina, 9 procenata dece van urbanog područja je uključeno u nepoželjni rad, nasuprot 4 procenta iz gradskih sredina. Kao i kod dece opšte populacije, u dečiji rad je uključeno 9 procenata romske dece iz najsiromašnijih porodica. U opasnim uslovima rada angažovano je 4 procenta romske dece koja žive u romskim naseljima. Najveća razlika između opšte i romske populacije se javlja u uključenosti dece uzrasta 12 - 14 godina koja rade u opasnim uslovima: 5 puta veća je ovakva uključenost kod romske dece iz romskih naselja. Polovina od ukupnog broja dece uključene u 'nepoželjni' dečiji rad u Srbiji nije uključena u obrazovanje. Kada su u pitanju deca iz romskih naselja, procenat uključenosti u obrazovanje je značajno niži, a posebno u grupi dece koja rade u opasnim uslovima. 9 Prema Anketi o radnoj snazi ( podaci uključuju i decu uzrasta od 15 do 17 godina), broj dece koje je anketom moguće prepoznati na tržištu rada je mali, tako da se pojedini pokazatelji moraju uzimati vrlo oprezno. Analiza osnovnih indikatora tržišta rada ukazuje da je aktivnost dece uzrasta 15 - 17 godina na tržištu rada vrlo zanemarljiva i da raste sa povećanjem starosti dece (primera radi, u 2016. godini stopa aktivn osti dece starosti 15 godina iznosila je 2.5 procenta, 2.9 procenata za decu starosti 16 godina i 5.1 procenata kod dece sa 17 godina starosti). Stopa neaktivnosti je veća kod devojčica nego kod dečaka; neaktivnost je veća u urbanim sredinama; a oni koji r ade najčešće su angažovani kao pomažući članovi u porodičnom poslu u neformalnom sektoru ili na poljoprivrednim poslovima. 10 Brza procena zloupotrebe dečjeg rada u poljoprivredi u Srbiji Prema podacima iz istraživanja koje je sprovedeno na relativno malom uzorku kojim je obuhvaćeno 296 domaćinstava, odnosno 498 de ce uzrasta 5- 17 godina, nešto više od polovine (51,2 procenta) od ukupnog broja dece obuhvaćene uzorkom je radno aktivno. Polovina ovih aktivnosti može se okvalifikovati kao zloupotreba dečijeg rada, što na nivou celog uzorka daje stopu zloupotrebe dečjeg rada u poljoprivredi od 24.5 procenta. U istraživanju se navodi da povremeni rad na sopstvenom gazdinstvu dece starosti od 5 do 11 godina čini oko polovinu ovog procenta i da ove ekonomske aktivnosti po pravilu ne ugrožavaju pohađanje škole i normalni razv oj seoske dece, ali se dužina i učestalost tih aktivnosti uvećavaju sa starošću deteta. Druga polovina čini rad pretežno starije dece, i to na opasnim poslovima i u nepovoljnim radnim uslovima, što se može okarakterisati kao zloupotreba dečijeg rada. U Srbiji nije uspostavljen sistem za praćenje pojave, odnosno nisu definisani podaci koje je neophodno prikupljati i pratiti, kao ni indikatori, što značajno otežava definisanje i kreiranje politika i mera za eliminaciju zloupotrebe dečijeg rada, uključujući najgore oblike dečijeg rada.

#### Ključna preporuka

Uspostavljanje pouzdanog sistema za praćenje podataka o prirodi i rasprostranjenosti dečjeg rada i zloupotrebe dečjeg rada, uključujući najgore oblike dečijeg rada i usklađivanje sistema evidencije različitih institucija.