Indriði H. Þorláksson Febrúar 2009

Það Það er merkilegt að í greinargerð með frumvarpinu um lækkun tekjuskattshlutfalla félaga úr 30% í 18% var ekki vikið einu orði að áhrifum þess á tekjur landsins af starfsemi erlendra aðila hér á landi þótt verið væri að lækka þær um nærri helming og í gangi voru á sama tíma samningar um álver á Reyðarfirði. Það er ekki heldur gert þegar fjárfestingasamningur vegna byggingar álversins er lagður fram fáeinum mánuðum síðar. Ætla verður að lækkun skatthlutfallsins hafi verið beita til að egna fyrir hina erlendu fjárfestingu. Hvort það er fengsæl veiði ef beitan er verðmeiri en aflinn skal látið ósagt.

Þá Þá vekur einnig athygli að í lögum um álverið á Reyðarfirði er ákvæði þess efnis að tekjuskattshlutfall félagsins skuli aldrei vera hærra en 18% og boðað er að í samningum um álver í Helguvík verði skattur á hagnað félagsins þar aldrei hærri en 15%. Þetta þýðir að íslenska ríkið er í reynd búið að afsala sér réttinum til að hækka tekjuskatt á lögaðila. Jafnræðisregla stjórnarskrárinnar kemur væntanlega í veg fyrir að skatthlutfall á önnur félög hér á landi verði hærra og skv. EES samningnum yrði mismunun einstökum aðilum í vil talinn óleyfilegur ríkisstyrkur. Ekki er vikið orði að þessu stóra máli í greinargerð með frumvarpinu þótt þeim sem um véluðu og jafnvel þingmönnum hljóti að hafa verið ljóst hvað verið var að gera. Framsal skattlagningarvalds í hendur alþjóðafyrirtækja var óþekkt í fyrri stóriðjusamningum og er væntanlega einsdæmi í hinum vestræna heimi.

Aðrar skatttekjur vegna erlendra fjárfestingar geta falist í afdráttarskatti á arð, vexti og þóknanir. Umsaminn afdráttarskattur á arð í samningnum um Fjarðarál er 5%. Er það í samræmi við marga tvísköttunarsamninga, sem Ísland hefur gert, m.a. við Bandaríkin. Það er hins vegar ekki líklegt að afdráttarskattur á arð gefi mikið í aðra hönd a.m.k. ekki svo lengi sem stækkanir á álverum eru í farvatninu og að auki hafa fyrirtækin ýmsa möguleika á því að ná hagnaðinum úr landi án þess að fara þá leið að greiða út arð.

Um skattlagning vaxta hefur þegar verið fjallað svo og að auðvelt er að koma hagnaði undan skatti með því að móðurfélagið láni dótturfélaginu og fái greidda vexti af lánsfénu. Mörg lönd hafa brugðist við misnotkun í þessum efnum með reglum um lágmarkseiginfjármögnun (thin capitalisation) sem takmarka frádráttarbærni vaxta ef hlutfall eiginfjár og lánsfjár verður óeðlilegt. Þar sem vextir úr landi eru skattfrjálsir hér á landi er þessi hætta meiri hér en víðast annars staðar. Tillögum um úrbætur hefur ekki verið sinnt en í þess stað má sjá í samningnum um Fjarðarál að ákvæði um frádráttur vaxtakostnaðar skuli haldast óbreytt á samningstímanum. Ekki verður annað séð en að með þessum hafi stjórnvöld einnig framselt vald og skuldbundið sig til að halda þessari skattasniðgönguleið opinni fyrir félagið og þá væntanlega aðra.

Skattur á þóknanir úr landi skila ekki skatttekjum af stóriðjuverum. Líkur eru hins vegar á að ákvæði samninga um þóknanir í samningum um stóriðjuver dragi eða geti dregið úr skatttekjum af þeim. Í samningum um álverið í Straumsvík er heimild fyrir félagið að draga reiknaða tækniþóknun til 35 móðurfélagsins frá skattskyldum tekjum . Slík ákvæði þjóna oft þeim tilgangi að ná óskattlögðu fé úr fyrirtækjum og lækka skattstofn þeirra. Í nýrri samningum virðist vera heimild til að ákveða slíkar greiðslur í fjárfestingasamningi.

#### Úthrif

Eins og fram hefur komið eru úthrif eitt af því sem stafað getur af beinum erlendum fjárfestingum. Þau geta verið gagnleg eða skaðleg. Gagnleg úthrif af því að fá erlent fyrirtæki inn í landið eru einna helst fólgin í því að ný kunnátta, ný tækni o.fl., sem berst inn í landið með fyrirtækinu, breiðist út til annarra