Indriði H. Þorláksson Febrúar 2009

Hagnaður álveranna er langstærsti hluti þess virðisauka sem verður til við starfsemi þeirra. Samkvæmt töflunni hér að framan er hagnaðurinn af tveimur álverum á árinu 2007 um 17 mrd. kr. sem er tæp 70% virðisaukans. Líkur eru einnig á að í þessum hagnaði felist meginhluti af rentu orkuauðlindanna sem nýttar eru. Skattur af þessum tekjum hefur því mikla þýðingu fyrir hag landsins af starfsemi stóriðjufélaga í erlendri eigu og eins til að tryggja landinu hlutdeild í arði af auðlindum þess. Þrátt fyrir þetta hafa þessir skattar verið lækkaðir stórlega á liðnum árum og landið þannig skaðað um langa framtíð. Sem dæmi um þá breytingu má nefna að þegar gerður var fjárfestingasamningur vegna Norðuráls á Grundartanga var tekjuskattur félaga 33% en í hliðstæðum samningum um álver í Helguvík mun vera gert ráð fyrir 15% skatti. Skattur á erlenda stóriðju og þar með meginhagnaður landsins af henni hefur þannig verið lækkaður um helming eða meira á síðasta áratug eða svo.

Samkvæmt svari iðnaðarráðherra við fyrirspurn fyrrverandi iðnaðarráðherra á 135 löggjafarþingi (2007- 2008) var álagning tekjuskatts á álverin á árinu 2007 (tekjuár 2006) um 1.500 millj. kr. Hér mun líklega eingöngu um að ræða ÍSAL þar sem Norðurál hafði enn frestun á skattgreiðslum og Fjarðarál hefur varla verið farið að skila hagnaði og sköttum fyrir það ár. Hagnaður sem skattur var greiddur af hefur þá verið rúmlega 8 milljarðar króna á árinu 2006. Samkvæmt reikningum fyrir árið 2007 var tekjuskattur( reiknaður og greiddur) ÍSAL um 20 milljónir USD eða um 1,4 mrd. kr. Skv. reikningum Norðuráls Grundartanga var reiknaður skattur vegna ársins 2007 um 21 milljón USD (1,5 mrd. kr.) en tekjuskattsgreiðslur engar vegna frestunarheimilda.

Skattskyldar tekjur ÍSAL voru um 119 milljónir USD og Norðuráls um 127 milljónir USD á árinu 2007. Með tilliti til þess að verð á áli var hátt á árinu 2007 virðist ekki óraunhæft að reikna með að skattskyldur hagnaður af álverum af þessari stærð verði nálægt 100 milljónir USD á ári. Tekjuskattur hvers félags með slíkar tekjur yrði skv. núgildandi skattalögum (15% skattur) um 15 milljónir USD eða alls um 45 milljónir 30 USD. Á genginu USD = 120 ISK (ca árslok 2008) er það 1,8 mrd. kr. á félag og alls um 5,4 mrd. kr. . 31 Sem hlutfall af VLF er þetta um 0,4%.

Stjórnvöld hafa lækkað skatthlutfall félaga um meira en helming frá því að Norðurál var byggt úr 33% í 15%. Með því voru væntanlegar skatttekjur lækkaðar sem því nemur. Án þeirra breytinga mætti gera ráð fyrir að árlegar skattgreiðslur álveranna þriggja hefðu orðið um 11,9 mrd. kr. þegar meginafskriftatíma er lokið. Lækkun skatthlutfallsins hefur því dregið væntanlegar tekjur niður um meira en helming eða um 6,5 mrd. kr. á ári. Að því hefur verið látið liggja að lækkun skatthlutfalls þjóni þeim tilgangi að fá erlenda fjárfestingu, einkum stóriðju, hingað til lands. Ekki er unnt að sýna fram á almenn áhrif þess efnis. Ef bygging Fjarðaráls er eina sértæka dæmið er ljóst að fórnað hefur verið 4 mrd. kr. skatttekjum á ári af eldri álverunum til að fá 1,8 mrd. kr. frá því nýja. Tap landsins af þessari lækkun er í reynd mikið meira því skattgreiðslur annarra fyrirtækja í erlendri eigu lækkuðu sömuleiðis svo sem bankanna og stóru 32 fjárfestingafélaganna sem voru að verulegu leyti í hendi erlendra aðila.