Indriði H. Þorláksson Febrúar 2009

öðrum landsvæðum. Með hliðsjón af þessu má segja að á síðustu árum hafi oftast verið full atvinna hér á 25 landi í þeim skilningi að atvinnustig hafi verið í nánd við 'náttúrulegt' atvinnuleysi .

Á grundvelli kenninganna sem greint er frá hér að framan má draga þær ályktanir að efnahagsleg áhrif af fyrirtæki í erlendri eigu, til viðbótar við skatta sem fyrirtækið greiðir, sé hækkun launasummu í atvinnulífinu að frádregnu tapi vegna ruðningsáhrifa. Sé full atvinna fyrir er þessi viðbótatstærð nálægt núlli. Sé atvinnuleysi til staðar má ætla að tímabundið geti áhrifin svarað til hækkunar á launasummunni vegna hærra atvinnustigs en þau áhrif fjari út þegar þegar litið er til lengri tíma.

Hvað störf og laun varðar má því draga þær ályktanir í fyrsta lagi að erlend stóriðja fjölgi ekki störfum til lengri tíma litið, í öðru lagi að efnahagslegur ávinningur vegna aukinna launatekna í landinu sé lítill sem enginn en að því marki sem hann er til staðar felist hann í að álverin kunna að greiða hærri laun en önnur sambærileg starfsemi. Tímabundinn ávinningur, einkum á uppbyggingartíma, kann að vera einhver svo og staðbundinn ávinningur en hann er á kostnað annarra landsvæða.

Hér að framan er áætla að störf og afleidd störf vegna þriggja álvera séu um 1,7% mannaflans. Má því ætla að efnahagslegur nettóávinningur af atvinnuumsvifum álveranna sé á bilinu 0 - 1,7% af landsframleiðslu. Með hliðsjón af því að atvinnustig hefur jafnan verið mjög hátt hér á landi má ætla að lægri mörkin séu líklegri þ.e. að enga aukningu atvinnustigs sé að rekja til álveranna og því lítill sem enginn efnahagslegur ávinningur fenginn í gegnum auknar launagreiðslur.

#### Vextir

Stóriðjuver hér á landi hafa verið fjármögnuð með erlendu lánsfé vegna stærðar verkefnanna og þess að vaxastig hér hefur verið hærra en svo að erlendir aðilar leiti hér eftir lánsfé. Sama á við um orkuverin sem byggð eru til að sinna orkuþörf stóriðjuveranna. Stóriðja og orkuframleiðsla er fjármagnfrek og því ljóst að verulegur hluti virðisaukans rennur til lánveitendanna í formi vaxta og þar með úr landi.

Hér á landi er ekki lagður skattur á vexti sem greiddir eru úr landi. Er því öðru vísi farið í flestum löndum. Með skattleysinu hefur Ísland afsalað sér möguleika á að fá hlutdeild í þessum tekjum erlendra aðila, sem eiga uppruna hér á landi. Að vísu er algengt að ríki hafi í tvísköttunarsamningum samið um gagnkvæma niðurfellingu á skatti á vexti. Er það þá gert á þeirri forsendu að það þjóni hagsmunum beggja ríkjanna m.t.t. tekjustrauma þeirra á milli. Niðurfellingin skatts á vexti þjónar hagsmunum fjármagns- útflutningsríkja en ekki lántökuríkjanna og því standa mörg ríki fast á því að taka skatt af vöxtum úr landi. Á það t.d. við um Kanada sem m.a. tekur skatt af vöxtum, sem greiddir eru til Íslands. Við gætum skv. samningnum tekið skatt af vöxtum sem þangað eru greiddir en skortir til þess heimild í ínnlendri löggjöf. Hið sama á við um ríki sem við höfum ekki gert samninga við svo sem Ástralíu en fjárfestar í áliðnaði hér á landi koma m.a. frá þessum löndum.

Skattfrelsi á vexti úr landi er ekki einungis afsal tekjumöguleika heldur fylgir því aukin hætta á skattasniðgöngu. Þar sem vextir eru frádráttabær kostnaður í rekstri lækka þeir tekjuskattsstofn viðkomandi félags. Því er eftir nokkru að slægjast að dulbúa arð sem vexti með því að erlendur eigandi 26 eða félög honum tengd lána innlenda félaginu fé og fá af því vexti . Skattatap landsins af þeim arði sem fer þessa leið er 23,%% fjárhæðarinnar.