12

þar sem þau væru nýleg og næðu yfir sjálfseignarstofnanir sem hafa sambærileg markmið og félagasamtök sem vinna að almannaheillum. Þá taldi nefndin að rétt væri að breyta engu að því er varðar lög um sjóði og stofnanir sem starfa samkvæmt staðfestri skipulagsskrá, nr. 19/1988, meðan séð yrði hvernig frumvarpi um félagasamtök til almannaheilla reiddi af. Að lokum var það niðurstaða nefndarinnar að skattaumhverfi félagasamtaka til almannaheilla ætti, sem annarra félagaforma, sjálfseignarstofnana og sjóða, að ráðast af skattalögum og að rétt væri í framhaldi af vinnu nefndarinnar að huga að samningu nýrra skattalagaákvæða varð- andi skatt af aðföngum, arfi og gjafafé. Nefndin hafði til hliðsjónar í vinnu sinni finnsk lög um almenn félög, Föreningslag 26.05.1989/503, sem og frumvarpsdrög sem samin voru í at- vinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu. Frumvarp til laga byggt á tillögum nefndarinnar var lagt fram á Alþingi af iðnaðar- og viðskiptaráðherra á 145. löggjafarþingi (þskj. 1323, 779. mál) en náði ekki fram að ganga. Ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra lagði frumvarpið fram á 149. (þskj. 1245, 785. mál) og 150. löggjafarþingi (þskj. 182, 181. mál), þó með nokkrum breytingum til einföldunar frá framlagningu þess á 145. löggjafarþingi. Frumvarpið er nú lagt fram að nýju en gerðar hafa verið nokkrar breytingar í samræmi við umsagnir sem bárust við þinglega meðferð þess á 150. löggjafarþing.

## 2. Tilefni og nauðsyn lagasetningar.

Vinna við frumvarpsgerðina á rætur að rekja til frumkvæðis Almannaheilla - samtaka þriðja geirans og undirbúningsstarfs á vegum félags- og tryggingamálaráðuneytisins, meðal annars vinnu nefndar sem ætlað var að kanna hvort ástæða væri til að setja lagaákvæði um almannaheillasamtök.

### Nefnd félags- og tryggingarmálaráðherra.

Nefnd félags- og tryggingarmálaráðherra komst að þeirri niðurstöðu að veigamikil rök hnigju að því að sett yrðu sérstök lög um félagasamtök með hliðsjón af núverandi laga- og rekstrarumhverfi félagasamtaka eða almennra félaga. Í skýrslu nefndarinnar eru talin upp í nokkrum liðum rök fyrir niðurstöðu nefndarinnar. Eru þar meðal annars nefnd vandamál tengd því að félög fái greiðslur frá ríki og sveitarfélögum, að um frjáls félagasamtök gildi engin heildarlög eins og um flest önnur félagaform og þannig gildi ekki reglur um skuldbindingar- hæfi, ábyrgð stjórnar á fjárreiðum, skaðabótaábyrgð og vanhæfi stjórnarmanna og fram- kvæmdastjóra. Í skýrslunni kemur fram að óljós skil séu milli félagaforma í reynd, þ.e. félaga- samtaka, sjálfseignarstofnana með staðfesta skipulagsskrá og stofnana í atvinnurekstri. Skýrar reglur þurfi að gilda um rekstrarumhverfi félagasamtaka sem sinna opinberri þjónustu sam- kvæmt samningum við ríki og sveitarfélög. Þá eru talin upp sjónarmið er snúa að því að auka traust gagnvart félagasamtökum og að bæta þurfi skráningu til að auðvelda yfirsýn fyrir starf- semi félagasamtaka. Lagði nefndin til að lög um sjálfseignarstofnanir í atvinnurekstri yrðu endurskoðuð þannig að þau næðu einnig til félagasamtaka í atvinnurekstri. Einnig yrði skoðað hvort ástæða væri til að fella lög um sjálfseignarstofnanir eða -sjóði sem ekki eru í atvinnurekstri undir sömu lög. Nefndin lagði til að ný heildarlög yrðu samin sem næðu til félagasamtaka og sjálfseignar- stofnana og að reglur um þessi félagaform yrðu samhæfðar, jafnframt því sem lög um sjálfs- eignarstofnanir féllu úr gildi. Nefndin taldi að við samningu heildarlöggjafar þyrfti að hafa eftirfarandi í huga: Hvort ástæða væri til að greina á milli réttarstöðu félaga og sjálfseignarstofnana sem ynnu einungis að góðgerðamálum eða að almannaheillum og annarra ófjárhagslegra félaga. Hvort og þá