6

- óskar skráningar beri allan kostnað af gögnum sem leggja þarf fram. Einnig er lagt til að ráðherra skuli með reglugerð setja nánari ákvæði um gögn sem leggja ber fram hjá Þjóðskrá Íslands þegar óskað er skráningar barns.
- Í 10. gr. frumvarpsins er lögð til breyting á 17. gr. laganna til áréttingar um kæruleiðir til ráðuneytisins.
- Í 12. gr. frumvarpsins er lagt til að breyting verði gerð á barnalögum þess efnis að tækni- frjóvgun sem gerð hefur verið erlendis geti gilt hér á landi ef gögn þar að lútandi eru metin gild af Þjóðskrá Íslands. Í skýringum við greinina kemur fram að gæta þurfi að því hvort um staðgöngumæðrun sé að ræða, sem er óheimil hér á landi samkvæmt lögum um tæknifrjóvgun, en með þessu lagafrumvarpi er ekki verið að gera breytingar á því ákvæði. Jafnframt er lagt til að ráðherra skuli með reglugerð setja nánari ákvæði um gögn sem leggja ber fram hjá Þjóðskrá Íslands við skráningu barns samkvæmt þessu ákvæði.
- Að lokum er í 13. gr. áréttað um kæruleið á ákvörðunum Þjóðskrár Íslands til ráðu- neytisins.

Um nánari skýringar vísast til skýringa við einstakar greinar frumvarpsins.

## 4. Samanburður við önnur lönd.

Við vinnslu frumvarpsins var litið til ríkisborgararéttarlöggjafar annars staðar á Norður- löndum, en löggjöf Norðurlandanna á þessu sviði hefur verið nokkuð samræmd til margra ára. Önnur Norðurlönd hafa þegar fullgilt samninga Sameinuðu þjóðanna um ríkisfangsleysi frá árunum 1954 og 1961. Undanfarin ár hafa sum landanna unnið að breytingum á sinni löggjöf, einkum hvað varðar ríkisborgararétt barns við fæðingu og möguleika ungs fólks sem náð hefur fótfestu í löndunum á barnsaldri til að öðlast ríkisfang. Til dæmis hafa Danmörk, Noregur og Svíþjóð breytt löggjöf sinni hvað varðar rétt barns til að öðlast ríkisfang við fæðingu á grund- velli ríkisfangs annars foreldris síns, óháð hjúskap foreldra eða fæðingarstað barns, en sam- bærilegt ákvæði er lagt til í 1. gr. þessa frumvarps. Í finnskri löggjöf er ákvæði um barn fætt um borð í skipi eða loftfari, sbr. ákvæði sem tekið er upp í 2. gr. frumvarpsins, og Norðmenn eru meðákvæðium að barn öðlist ríkisfang við ættleiðingu norsks kjörforeldris fari ættleiðing fram áður en barnið nær 18 ára aldri. Önnur Norðurlönd miða við ættleiðingu fram til 12 ára aldurs. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að fara sömu leið og Noregur í þessum efnum með það að leiðarljósi að jafna stöðu barna sem ættleidd eru af íslenskum ríkisborgurum.

## 5. Samræmi við stjórnarskrá og alþjóðlegar skuldbindingar.

Í 66. gr. stjórnarskrárinnar segir að útlendingi verði aðeins veittur íslenskur ríkisborgararéttur samkvæmt lögum. Ákvæðið byggist á breytingu sem gerð var á stjórnarskránni með 4. gr. stjórnarskipunarlaga, nr. 97/1995, en áður sagði í 68. gr. stjórnarskrárinnar að útlendingi yrði aðeins veittur ríkisborgararéttur 'með lögum ' . Með þessari breytingu var því lagt til að lög- gjafinn hefði svigrúm til að setja almenn lög umveitingu ríkisborgararéttar, þar sem mætti setja almenn skilyrði fyrir því að öðlast íslenskt ríkisfang og fela stjórnvöldum að annast veitingu ríkisborgararéttar. Löggjafinn hefði því val um hvort farin yrði sú leið til að veita íslenskan ríkisborgararétt eða að setja sérstök lög um að veita tilteknum einstaklingum ríkisborgararétt, eða gæti jafnvel ákveðið að báðum aðferðum yrði beitt. Frumvarp þetta er til samræmis við framangreint ákvæði. Einn megintilgangur frumvarpsins er að tryggja að íslensk löggjöf samrýmist alþjóðlegum skuldbindingum svo að kleift verði að undirgangast þær meðfullgildingu samnings Sameinuðu þjóðanna um réttarstöðu ríkisfangslausra einstaklinga frá 1954 og samnings um að draga úr ríkisfangsleysi frá 1961. Við samningu frumvarpsins hefur einnig verið tekið tillit til þeirra