18

að fullyrða að talsverður hluti eigna skuldsettra fyrirtækja hér á landi sé venjulega veðbundinn með einhverju móti. Þetta getur girt fyrir eða í öllu falli hindrað að skuldari nái nauðasamningi við lánardrottna. Markmiðið með nauðasamningi er að gera skuldara kleift að ráða bót á fjárhagsvanda svo að komast megi hjá því að bú hans verði tekið til gjaldþrotaskipta. Að skuldara lánist þetta er ekki eingöngu í hans þágu heldur getur það jafnframt verið til mikilla hagsbóta fyrir lánar- drottna hans. Er alþekkt að mikil verðmæti geta glatast við gjaldþrotaskipti þegar atvinnu- rekstur stöðvast með þeim afleiðingum að starfsfólk hverfur annað og verðmæt viðskipta- sambönd fara forgörðum. Hagsmunir atvinnulífsins og þjóðfélagsins mæla því einnig með því að leitast verði við að fækka gjaldþrotaskiptum að því marki sem frekast er kostur. Þess er þó að gæta að viðleitni í þessa veru eru takmörk sett með hliðsjón af hagsmunum lánardrottna. Í þeim efnum verður að hafa hugfast að tryggingarréttindi fyrir fjárkröfu í eign skuldara eru óbein eignaréttindi sem varin eru af 72. gr. stjórnarskrárinnar. Til að stuðla að því að nauðasamningur verði virkara úrræði fyrir skuldara í því skyni að ráða bót á greiðsluvanda þykir nauðsynlegt að samningur sem kemst á geti innan ákveðinna marka haft áhrif á kröfur sem trygging er fyrir í eign hans. Er því lagt til í 20. og 21. gr. frumvarpsins að í nauðasamningi megi kveða á um breytingu á greiðsluskilmálum kröfu sem samningsveð er fyrir, þar á meðal lengja lánstíma eða fresta gjalddaga á greiðslu hluta skuldar- innar eða hennar allrar í allt að þrjú ár. Þetta er þó bundið því skilyrði að slík breyting gangi jafnt yfir alla, sem njóta samningsveðs í sömu eign. Jafnframt má ekki gera breytingu sem þessa nema að því marki sem nauðsynlegt er til að skuldari fái til ráðstöfunar fé til að efna samningskröfur eftir ákvæðum nauðasamnings. Að virtum þeim ríku hagsmunum sem hér búa að baki verður ekki talið að með almennri heimild af þessu tagi, sem getur ekki haft nema tímabundin áhrif á veðkröfu og myndi hvorki rýra veðtryggingu né skerða fjárhæð kröfu, sé gengið of nærri hagsmunum samningsveðhafa. Þvert á móti er sennilegra að skuldari geti til frambúðar staðið í skilum við veðhafa ef honum hefur gefist færi um skamma hríð á að beina kröftum sínum að því að gera upp samningsveð- kröfur að því marki sem unnt er. Með því móti geta veðhafar losnað við að leysa til sín eign skuldara til að gæta hagsmuna sinna og þess í stað fengið kröfuna greidda með óverulegum frávikum frá því sem upphaflega var reiknað með. Er þess þá einnig að gæta að samningsveð í fasteign er gjarnan til tryggingar láni sem greiða á upp á löngum tíma. Til að tryggja betur réttarstöðu samningsveðhafa samhliða framangreindum breytingum er lagt til að skuldari þurfi meðal annars að gera ítarlega grein fyrir því í kröfu sinni um staðfestingu nauðasamnings hvernig hann telji sig geta staðið í skilum við lánardrottna ef samningurinn verður staðfestur, þar á meðal með kröfur sem samningurinn tekur ekki til. Þá er ráðgert að héraðsdómari geti hafnað kröfu skuldarans um staðfestingu nauðasamnings ef sá krefst, sem nýtur samningsveðs fyrir kröfu í eign skuldarans, og ekki er fullnægt þeim skil- yrðum sem gert er ráð fyrir að tilgreind verði í 31. gr. a laga um gjaldþrotaskipti o.fl. fyrir breytingu á greiðsluskilmálum kröfu þess lánardrottins eða slíkar breytingar á kröfum annarra rétthafa í sömu eign gætu leitt til þess að tryggingarréttur hans rýrni að mun. Það skal áréttað að eingöngu er lagt til að nauðasamningur geti haft áhrif á kröfur tryggð- ar með samningsveði. Þannig nær heimildin ekki til krafna sem njóta lögveðs eða aðfararveðs í eignum skuldara. Það skal hins vegar tekið fram að nauðasamningur fyrir skuldara getur haft þau áhrif að aðfararveð falli niður, sbr. 32. gr. og 138. gr. laganna.