9

stofnunar sem fer yfir gögnin og skráir barn með íslenskt ríkisfang í þjóðskrá ef gögn eru full- nægjandi. Þetta fyrirkomulag flýtir fyrir skráningu réttinda barnsins og einfaldar alla máls- meðferð. Þá þarf faðir barnsins ekki að greiða sérstaklega fyrir útgáfu ríkisfangsbréfs. Í 2. mgr. 1. gr. og 3. mgr. 2. gr. gildandi laga um íslenskan ríkisborgararétt eru ákvæði sem vísa til foreldris barns sem getið er við tæknifrjóvgun hér á landi, sbr. 1. og 2. málsl. 2. mgr. 6. gr. barnalaga. Verði 1. gr. frumvarpsins að lögum mun orðið foreldri sem fyrr er getið taka til þessara ákvæða og verður því ekki þörf á að hafa þau áfram í lögum um ríkisborgararétt. Í því sambandi ber þó til þess að líta að í 2. mgr. 6. gr. barnalaga er um foreldri barns vísað til tækni- frjóvgunar sem fram fer samkvæmt ákvæðum laga umtæknifrjóvgun, nr. 55/1996. Samkvæmt 2. gr. þeirra laga mátæknifrjóvgun eingöngu framkvæma á heilbrigðisstofnun semfengiðhefur til þess leyfi ráðherra og undir eftirliti sérfræðinga í kvensjúkdómum og fæðingarhjálp. Þar sem upp geta komið þau tilvik að erlend kona, sem er í hjúskap eða sambúð með ís- lenskum manni eða íslenskri konu, fari í tæknifrjóvgun erlendis með samþykki hins íslenska maka er í frumvarpinu lagt til að gerð verði breyting á barnalögum þess efnis að 2. og 3. mgr. 6. gr. barnalaga geti einnig átt við um tæknifrjóvgun sem gerð hefur verið erlendis, ef fullnægt er skilyrðum um hjúskaparstöðu foreldra og framlagningu og gildi gagna. Sjá nánari umfjöllun í skýringum við 12. gr. frumvarpsins. Ákvæði 1. málsl. 2. mgr. 1. gr. frumvarpsins er óbreytt frá gildandi lögum, en ákvæði 2. málsl. er nýmæli. Þar er lagt til að lögfest verði að barn, sem fundist hefur hér á landi og verið skráð íslenskur ríkisborgari vegna skorts á upplýsingum um foreldra eða ríkisfang, haldi ís- lensku ríkisfangi sínu ef annað ríkisfang þess sannast ekki fyrr en eftir að það hefur náð fimm ára aldri. Ef sannast áður en barn verður fimm ára gamalt að það hafi ekki verið ríkisfangslaust við fæðingu ber að koma gögnum um það til Þjóðskrár Íslands. Stofnunin mun þá leiðrétta skráningu ríkisfangs barnsins frá fæðingu þess og tilkynna forsjármönnum um þá breytingu í þjóðskrá. Rétt er að árétta að ákvæði um barn eiga við allt þar til það hefur náð 18 ára aldri.

Um 2. gr. Í 2. gr. frumvarpsins er lagt til að við lögin bætist ný grein er verði 1. gr. a og varðar þá sem fæðast hér á landi og fá ríkisfang frá hvorugu foreldri sínu. Ákvæði 1. mgr. er efnislega sam- bærilegt núgildandi 1. mgr. 10. gr. að öðru leyti en því að nú er lagt til að sá sem er ríkis- fangslaus geti öðlast íslenskt ríkisfang með tilkynningu til Útlendingastofnunar í stað þess að leggja fram umsókn um ríkisborgararéttinn. Með tilkynningu á einstaklingur rétt á að öðlast ríkisborgararétt að uppfylltum tilteknum skilyrðum sem lögin tilgreina, en ef leggja þarf fram umsókn er það ávallt háð mati stjórnvalds hvort veita skuli réttinn eða ekki. Í norrænni löggjöf hefur tilkynning verið notuð sem það form þegar menn eiga réttinn til ríkisfangs vísan að fullnægðum lagaskilyrðum og gögnum sem nauðsynleg eru til að styðja lagalegan rétt og er afgreiðsla þeirra því jafnan einfaldari en ef leggja þarf fram umsókn. Útlendingastofnun metur hvort einstaklingur telst vera ríkisfangslaus, m.a. meðhliðsjónafhandbókFlóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna um ríkisfangsleysi, sbr. einnig skýringar við 6. gr. frumvarpsins. Meðhliðsjón af samningi Sameinuðu þjóðanna frá 1961 er lagt til það nýmæli í 1. mgr. 2. gr. frumvarpsins að einstaklingur sem ákvæðið tekur til geti lagt fram tilkynningu um íslenskan ríkisborgararétt fram til 21 árs aldurs, í stað 18 ára aldurs, eins og lögin gera ráð fyrir í dag. Ákvæði 3. mgr. er nýmæli og fjallar um þá sem fæðast umborð í íslensku skipi eða íslensku loftfari. Ákvæðið er lagt til í þeim tilgangi að koma til móts við 3. gr. samnings Sameinuðu þjóðanna frá 1961 um ríkisfangsleysi en þar segir að til að ákvarða skyldu samningsríkja sam- kvæmt samningnum skuli litið svo á að fæðing barns umborðí skipi eða loftfari hafi átt sér stað