18

ítarlegri en nú er hvað varðar almenn félagasamtök og því má gera ráð fyrir að tilkynningum um skráningu fjölgi og hlutverk fyrirtækjaskrár ríkisskattstjóra vegna skráningar aukist. Verði frumvarpið óbreytt að lögum er gert ráð fyrir að kostnaður við skráningu í almannaheillafélagaskrá samkvæmt frumvarpi þessu nemi einu stöðugildi hjá RSK eða sem jafngildir um 12 millj. kr. á ári í allt að tvö ár. Gert er ráð fyrir að þessum tímabundna kostnaði verði mætt með breyttri forgangsröðun innan heildarútgjaldaramma ríkissjóðs í komandi fjár- málaáætlun og fjárlögum. Áhrifin á afkomu ríkissjóðs verða óbreytt eftir sem áður.

### Um einstakar greinar frumvarpsins.

Um 1. gr. Í 1. gr. er að finna ákvæði um gildissvið frumvarpsins en það takmarkast við félög til almannaheilla. Hér er átt við svonefnd hugsjónafélög sem stofnuð eru til mannræktar eða styrktar á einhverju sviði og beinast að ákveðnum einstaklingum sem uppfylla ákveðin skilyrði eða málefni sem nánar er skilgreint í samþykktum félagsins. Málefnið verður að vera talið til einhverra þjóðþrifa, svo sem mannræktarfélög, styrktarfélög sjúklinga, björgunar- og hjálpar- félög, neytendafélög og menningarfélög. Þannig yrði þetta félagaform valið ef þátttaka margra er æskileg. Önnur félagaform geta verið æskileg séu fjármunir þegar fyrir hendi og til stendur að stýra þeim til hagsbóta fyrir ákveðið málefni, sbr. sjóði og stofnanir samkvæmt staðfestri skipulagsskrá í samræmi við lög nr. 19/1988 og sjálfseignarstofnanir sem stunda atvinnu- rekstur eftir lögum nr. 33/1999. Þegar um er að ræða landssamtök þar sem félagsaðilar eru félög sem teljast almannaheillafélög nægir að landssamtökin séu skráð í almannaheillafélaga- skrá samkvæmt lögunum. Aðildarfélögum landssamtakanna er þó einnig heimilt að óska eftir skráningu í almannaheillafélagaskrá og njóta þau þá réttinda og bera skyldur samkvæmt lög- unum. Sem dæmi um slík landssamtök er Slysavarnafélagið Landsbjörg sem eru landssamtök björgunarsveita, slysavarna- og kvennadeilda og unglingadeilda á Íslandi. Gæta verður þó að því að hyggist aðildarfélög slíkra landssamtaka sækja um styrki geta aðilar skv. 2. gr. gert þá kröfu að félögin séu skráð í almannaheillafélagaskrá eða að þau fái styrk greiddan í gegnum landssamtökin. Lögin eru takmörkuð við félög sem ekki eru stofnuð til fjárhagslegs ábata fyrir félagsmenn sjálfa heldur eru stofnuð til þess að efla og styrkja skýrt afmörkuð málefni á þeim sviðum sem um er getið hér að framan. Stéttarfélög falla t.d. utan við þessi lög en um þau gilda lög um stéttarfélög og vinnudeilur. Tilgangur félags má ekki brjóta í bága við lög og allsherjarreglu, þ.e. ekki vera til eflingar og styrktar ólögmætum málefnum. Mælt er fyrir um að skráningarskyld félög til almannaheilla með starfsemi yfir landamæri falli ekki undir gildissvið frumvarpsins en um þau félög gilda sérstök lög nr. 119/2019. Fram- angreind félög eru skráð í almannaheillafélagaskrá en gert er ráð fyrir að haldin sé aðgrein- anleg skrá annars vegar um félög samkvæmt frumvarpi þessu og hins vegar skráningarskyld félög til almannaheilla með starfsemi yfir landamæri. Mælt er fyrir umaðlögin gildi ekki um félagsskap sem stofnaður er með lögum frá Alþingi nema kveðið sé á um það í samþykktum hans. Sem dæmi má nefna lífeyrissjóði, sbr. lög um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, húsfélög samkvæmt lögum um fjöleignarhús o.fl. Er gert ráð fyrir að þau lög sem um ræðir séu svo samin að ljóst sé að ákvæðum laganna sé ætlað að mynda fullnægjandi lagaramma um tiltekið félag. Í frumvarpi til laga um félög til almannaheilla sem lagt var fram á 150. löggjafarþingi er í umfjöllun um ákvæði 1. gr. frumvarpsins að finna tilvísun til þess að undir lögin falli meðal annars íþróttafélög. Við þinglega meðferð málsins komu fram athugasemdir frá ÍSÍ og fleiri aðilum þar sem fram kemur að sjálfstæði íþróttahreyfingarinnar og forræði hennar á eigin