11

lögum tekur nú til barna undir 18 ára aldri í stað 12 ára. Þeim sjónarmiðum hefur verið haldið uppi í norrænum rétti að börn 12 ára og eldri hafi það sterk tengsl við upprunaríki að taka þurfi tillit til sjónarmiða og vilja barnsins hvað varðar ríkisfang þess. Þá ber einnig að hafa til hlið- sjónar ákvæði samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins (Barnasáttmálans), sem lögfestur var hér á landi með lögum nr. 19/2013, sem kveður á um að það sem barni er fyrir bestu skuli ávallt hafa forgang, m.a. í lagasetningu er varðar börn, sem og ákvæði 12. gr. samn- ingsins umrétt barna til að láta skoðanir sínar í ljós í málum sem það varða í samræmi við aldur og þroska barnsins. Þykir því rétt að afla þurfi samþykkis barnsins, þegar óska þarf sérstaklega eftir skráningu ríkisfangs á grundvelli ættleiðingar, ef það hefur náð 12 ára aldri og hefur annað ríkisfang og að samráð sé haft við barn yngra en 12 ára í samræmi við aldur þess og þroska. Sem dæmi má nefna að barn kann að missa erlent ríkisfang við það að fá íslenskt ríkisfang vegna reglna í upprunaríki barnsins og þykir rétt að taka tillit til skoðana og vilja barnsins til þess. Er því lagt til að við bætist ný málsgrein, 3. mgr., sem kveður á umað afla þurfi samþykkis barns sem náð hefur 12 ára aldri ef óskað er eftir ríkisfangi á grundvelli ættleiðingar og það er meðríkisfang í öðru landi. Felur það í sér ákveðið samræmi við ættleiðingalög sem kveða á um samþykki barns fyrir ættleiðingu, semhefur náð 12 ára aldri, nemaandlegumhögumþesssésvo farið að það geti ekki gefið marktækt samþykki eða ef varhugavert þykir vegna hagsmuna þess að leita eftir því. Þó er ekki gert ráð fyrir að krafa sé um formlegt, skriflegt samþykki barns, heldur getur það falist í yfirlýsingu þess til viðeigandi stjórnvalda, svo sem félagsmálayfirvalda eða barnaverndarnefnda, enda barn í mörgum tilfellum búsett erlendis. Einnig getur komið til greina að barn undirriti samþykki sitt á umsóknareyðublað kjörforeldra um staðfestingu á ættleiðingunni, eins og framkvæmdin er við umsóknir umíslenskan ríkisborgararétt. Í 3. mgr.er einnig gert ráð fyrir að sýna skuli fram á að haft hafi verið samráð við barn yngra en 12 ára, eftir því sem þroski þess, aldur og aðstæður gefa tilefni til. Í þeim tilvikum kemur til greina að félagsmálayfirvöld eða aðrir sambærilegir aðilar ræði við barn og kanni afstöðu þess.

Um 5. gr. Hér eru lagðar til breytingar á 3. gr. laganna um heimild ungs fólks sem búið hefur hér á landi í tiltekinn tíma frá barnsaldri til að öðlast íslenskan ríkisborgararétt með tilkynningu sem unnt er að leggja fram á tímabilinu frá 18 ára aldri til 20 ára aldurs. Í samræmi við samning Sameinuðu þjóðanna frá 1961 um að draga úr ríkisfangsleysi er í frumvarpinu lögð til sú breyting að heimild þessi verði framlengd til 21 árs aldurs. Til að koma til móts við ungt fólk sem búið hefur hér um nokkurn tíma er enn fremur lagt til að heimildin í 3. gr. miðist við skemmri búsetutíma en nú er og að tilkynning um ríkisborgararétt miðist við búsetu frá 13 ára aldri í stað 11 ára aldurs. Þannig getur ungmenni sem búið hefur hér frá unga aldri öðlast íslenskt ríkisfang eftir styttri búsetutíma en almennt er skilyrði fyrir umsókn um íslenskan ríkisborgararétt eða eftir fimm ára búsetu hér á landi. Með hliðsjón af samningi Sameinuðu þjóðanna frá 1961 um að draga úr ríkisfangsleysi, samningi Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins og Evrópusamningi um ríkisborgararétt er hér lagt til að barn sem er ríkisfangslaust eða hefur hlotið alþjóðlega vernd geti óskað eftir íslensku ríkisfangi áður en það verður 21 árs og þurfi enn skemmri búsetutíma í landinu en þau börn sem 1. mgr. á við um eða að lágmarki þrjú ár. Ítrekað er að líkt og í 1. mgr. er hér verið að horfa til þeirra barna sem alist hafa upp hér á landi sem börn og búið í landinu í það langan tíma að þau hafi haft tækifæri til að mynda ákveðin tengsl við íslenskt samfélag áður en þau verða lögráða. Er þessum börnum þá veitt heimild til að óska eftir íslenskum ríkisborgararétti með tilkynningu í stað umsóknar.