ahmedheakl/docatlas_instruct huggingface dataset:
### Č lan 21. (Prenos nadležnosti, odnosno prestanak postojanja Budžetskog korisnika)

(1) Ako se u toku fiskalne godine prenesu određene nadležnosti budžetskog korisnika ili sam budžetski korisnik prestane da postoji, Vlada je dužna da uspostavi komisiju za popis imovine, obaveza i potraživanja. Nakon usvajanja izvještaja komisije, Ministarstvo finansija vrši prenos neutrošenih sredstava za njegove rashode i izdatke u Tekuću rezervu Budžeta ili budžetskom korisniku koji preuzima njegove poslove, na osnovu odluke Vlade. (2) Ako se u toku fiskalne godine prošire određene nadležnosti budžetskog korisnika ili se uspostavi novi budžetski korisnik, Vlada je dužna da obezbjedi sredstva za finansiranje istog iz Tekuće rezerve Budžeta.

### Č lan 22. (Uplata javnih prihoda)

Sav prikupljeni i napla ć eni javni prihod, koji pripada Bud ž etu, obavezno se upla ć uje na Depozitni ra č un javnih prihoda Unsko-sanskog kantona, u skladu sa Zakonom o trezoru u Federaciji Bosne i Hercegovine (' Slu ž bene novine Federacije Bosne i Hercegovine ' broj: 19/03,58/02,19/03,79/07), i Pravilnikom o na č inu uplate javnih prihoda bud ž eta i vanbud ž etskih fondova na teritoriji Federacije Bosne i Hercegovine.

### Č lan 23. (Povrat više ili pogrešno uplaćenih prihoda)

(1) Povrat više ili pogrešno uplaćenih prihoda u tekućoj godini vrši se sa računa javnih prihoda (depozitnog računa) iz tekućeg priliva. (2) Povrat više ili pogrešno uplaćenih prihoda koji nisu uplaćeni u tekućoj godini vrši se sa transakcijskog računa Budžeta Kantona ili namjenskih podračuna. (3) Povrat više ili pogrešno uplaćenih javnih prihoda vrši se na osnovu dokumentacije sa kojom se raspolaže o više ili pogrešno uplaćenom javnom prihodu i rješenja koje izdaje nadležni organ za kontrolu javnih prihoda. (4) Rješenje donosi Ministarstvo finansija, a u skladu sa Pravilnikom o procedurama za povrat i preknjiženje više ili pogrešno uplaćenih javnih prihoda sa Jedinstvenog računa trezora Unsko- sanskog kantona('Službeni glasnik Unsko - sanskog kantona' broj: 7/06, 9/10).

### Član 24. (Troškovi službenog puta)

Visina dnevnica, naknada za putne i druge troškove koji nastanu u vezi službenih putovanja, za sve korisnike koji se finansiraju iz sredstava Budžeta, određuje se posebnim aktom Vlade Unsko-sanskog kantona.

### Član 25. (Naknada skupštinskim zastupnicima)

Sredstva utvrđena u razdjelu 10. Budžeta, pozicija 'Naknada skupštinskim zastupnicima' (poslanički paušal) doznačavaju se Skupštini Kantona, na osnovu Zakona kojima se reguliše odnosna oblast, akata koje donosi Skupština Kantona i radna tijela Skupštine i sredstava planiranih u Budžetu.
Далее, необходимо выбрать сертификат для подписания и ввести пароль :

После подписания отчета , состояние изменится на и появится «Создан ЭД» возможность перед отправкой отчета просмотреть копию ЭД с помощью функции «Копия ЭД» :
www.iddeea.gov.ba

Strateški cilj: 1. Transparentan, efikasan i odgovoran javni sektor
Prioritet: 1.2. Ojačati vladavinu prava, sigurnost i osnovna prava
Srednjoročni cilj: Unapređenje sistema dokumenata uz poštovanje međunarodnih preporuka, efikasnosti vođenja registara i razmjene podataka uz neprekidnu mrežnu dostupnosti izvornim i prijemnim organima
Program u DOB-u: 0041070
Program: Pesonalizacija ID dokumenata, dokumenata za registraciju, centralne evidencije i jačanje i podrška mreže za prenos podataka
Projekt/programska aktivnost	Mjerljivi pokazatelj izvršenja (%, broj, opisno)	Polazna vrijednost	Ciljana godišnja vrijednost	Izvori finansiranja (budžet, krediti, donacije, ostali izvori)
Programska aktivnost: Personalizacija, tehnička obrada, skladištenje i transport identifikacionih dokumenata, registarskih tablica i dokumenata za registraciju vozila aktivnost: Personalizacija, tehnička obrada, skladištenje i transport identifikacionih dokumenata, registarskih tablica i dokumenata za registraciju vozila	Broj urađenih i isporučenih identifikacionih dokumenata	916.000	1.625.000	Budžet
Programska aktivnost: Personalizacija, tehnička obrada, skladištenje i transport identifikacionih dokumenata, registarskih tablica i dokumenata za registraciju vozila	Programska aktivnost: Personalizacija, tehnička obrada, skladištenje i transport identifikacionih dokumenata, registarskih tablica i dokumenata za registraciju vozila aktivnost: Personalizacija, tehnička obrada, skladištenje i transport identifikacionih dokumenata, registarskih tablica i dokumenata za registraciju vozila	Broj izrađenih i isporučenih registarskih tablica i dokumenata za registraciju vozila	2.627.000	1.415.000	Budžet

45
НДС - налог на добавленную стоимость, рублей. 12. При сдаче в аренду недвижимого имущества, в котором отсутствуют стены, или пол, или потолок либо в отношении которого затруднено определение арендуемой площади, размер арендной платы устанавливается по соглашению сторон <*>.

- --------------------------------

<*> По согласованию с государственными органами и организациями, в состав (систему) которых входит арендодатель, если ими установлена обязательность такого согласования.

- 13. При почасовой аренде недвижимого имущества размер арендной платы рассчитывается за час исходя из размера арендной платы, определенного за месяц, в котором недвижимое имущество сдается в аренду, разделенного на среднемесячную норму рабочего времени.

В расчет почасовой арендной платы принимается среднемесячная норма рабочего времени, полученная делением расчетной нормы рабочего времени при 40 - часовой рабочей неделе для пятидневной рабочей недели, установленной Министерством труда и социальной защиты на год, в котором заключен договор аренды недвижимого имущества, на 12 месяцев. При периодической аренде недвижимого имущества размер арендной платы рассчитывается за сутки исходя из размера арендной платы, определенной за месяц, в котором недвижимое имущество сдается в аренду, разделенного на количество рабочих дней в данном месяце. При этом в договоре аренды указывается график, в соответствии с которым арендатор пользуется имуществом.

- 14. Арендная плата взимается со дня передачи арендатору недвижимого имущества согласно передаточному акту до дня возврата арендатором согласно передаточному акту недвижимого имущества включительно, за исключением случаев, установленных Указом, утвердившим настоящее Положение.

Существенными условиями договора аренды недвижимого имущества являются сведения о размере арендной платы и сроках ее уплаты, при сдаче в почасовую аренду - о количестве часов фактического использования недвижимого имущества, а при периодической аренде - о графике, в соответствии с которым арендатор пользуется имуществом.

- 15. При сдаче в субаренду недвижимого имущества размер арендной платы для субарендатора определяется в соответствии с настоящим Положением и не должен превышать размера арендной платы по договору аренды данного недвижимого имущества.

На отношения, связанные со сдачей научно - технологическими парками в субаренду недвижимого имущества своим резидентам, распространяются нормы, содержащиеся в абзаце девятом подпункта 1.1 и подпункте 1.6 пункта 1 приложения 2, без соблюдения требований части первой настоящего пункта. 16. При сдаче в аренду недвижимого имущества, находящегося за пределами Республики Беларусь, размер арендной платы определяется по соглашению сторон <*>, если иное не установлено международными договорами Республики Беларусь, и арендная плата уплачивается в иностранной валюте, официальный курс белорусского рубля по отношению к которой установлен Национальным банком.
Xüsusil ə inkişaf etmə kd ə olan ölk ə l ə rd ə borcların dövl ə t maliyy ə si üçün meydana g ə tirdiyi böyük t ə zyiql ə r s ə b ə biyl ə beyn ə lxalq s ə viyy ə d ə borclanma probleml ə rin ə istiqam ə tli h əll axtarışları ortaya çıxmışdır. İnkişaf etmə kd ə olan ölk ə l ə r borc ver ə n ölk ə l ə rin maliyy ə qurumları öz hökumə tl ə ri üz ə rin ə t ə zyiql ə r ed ə r ə k borc probleml ə rinin h ə llin ə istiqam ə tli t əşəbbüsü inkişaf etdirmə l ə rini ist əmişlə rdir. Nitekim Baker Planı, Brandy Planı kimi planlarla probleml ə r ə h əll axtarılmış, borcların yenidən qurulması, borcların ümumi mə bl əğində endirim ə getm ək, borcların geri satın alınması, müə yy ə n ə traf t ə nziml ə m ə l ə ri etm ə l əri qarşılığında borcların silinm ə si kimi f ərqli axtarışlar tapılmışdır. Bütün dünyada olduğu kimi dövl ə t sektorunun maliyy ə itkisi ist ə r inkişaf etmiş, istə rs ə d ə inkişaf etmə kd ə olan ölk ə l ə rin ə n ə sas i qtisadi problemi halına gəlmişdi r. Büdc ə k ə srl ə rinin böyük problem halına gə lm ə siyl ə edil ən işlə r büdc ə k ə srl ə rinin Ümumi Daxili M ə hsula nisb ə tinin 3 faizi keçm ə m əsi lazım olduğu fikri ir əli sürülmüşdür . Maastricht meyarı olaraq da ortaya qoyulan bu nisbə t yen ə q əbul görmüş bir kriteriyad ı r. Büdc ə k ə srl ə rinin s ə viyy ə si 3 faizin üz ə rin ə çıxdığında iqtisadiyyatda qeyri sabitlikl ə r ortaya çıxmaqda ciddi iqtisadi probleml ər yaşanılır. Bu gün bütün dünyada büdc ə k ə siri olmayan ölk ə yox deyil ə c ə k q ə d ər azdır. Buna gör ə büdc ə k ə srl ə ri yen ə dövl ə t x ə rcl ə rinin ə n ə h ə miyy ə tli t ə yin edicisidir . Çünki, ümumi dövl ə t sektorunun ə n böyük q ə l ə mini konsolid asiya edilmiş büdcə k ə srl ə ri t əşkil edir . Büdc ə k ə srl ə ri dövl ə t g ə lirl ə rind ə n çox dövl ə t x ə rcl ə m ə si edilm ə sind ə n qaynaq lanır. H ə ll yolu ya dövl ə t x ə rcl ə ri azaldılacaq ya da dövl ə t g ə lirl ə ri arttırılacaqdı r. Büdc ə k ə srl ə ri t ə rifind ə ölk ə d ə n ölk ə y ə f ə rqli t ə yin etm ə l ə r edilir. Çünki, ölk ə l ə rin inzibati v ə maliyy ə strukturları nda f ə rqlilik mövcuddur. Büdc ə k ə srl ə rinin maliyy ə l əşmə sind ə daxili borc, xarici borc v ə M ə rk ə zi bankdan borc yolu il ə büdc ə k ə srl əri bağlanılmağa çalışılmakd a v ə öd ə m ə müdd ə ti g ə l ə n öhd ə likl ə r öd ə nm ə y ə çalışılmaqdadır. X ə zin ə nin daxili v ə xarici borc arasındakı seçimi bazar və iq tisadi şə rtl ə r ə gör ə d əyiş ir. Pul v ə maliyy ə bazarlarda edil ə n borc daha çox daxili
##### 3.2. Gömrük-tarif tənzimlənməsi prosesi prosesinin ixrac potensia lının stimullaşdırlmasına təsirinin sürətləndirilməsi

Unifikasiya olunmuş beynəlxalq ölkələri ara sınd a hal hazırda olan tic arətin tənzimlənmsində unifikasiya olunmuş beynəlxalq iqtisadi təşkilatların rolu özəl əhəmiyyət kəsb edir. Qeyd olunan təşukilatlar içərisində unifikasiya olunmuş beynəlxalq ölkələrinin xarici- tic arət əlaqələrinin inkişafına əhəmiyyətli dərə c ədə təsir göstərən Ümum unifikasiya olunmuş beynəlxalq Tic arət Təşkilatının rolunu xüsusilə qeyd etmək lazımdır . Uruqvay sənədi ilə QATT- ın yerinə yaradılan ÜTT unifikasiya olunmuş beynəlxalq iqtisadiy yatında mal və xidmət tic arətinin daha çox müstəqilləşdirilməsinə yönəldilmiş üzv ölkələr arasında davamlı müzakirələr aparılmasını qarşısına hədəf qoymuşdur . ÜTT hər bir üzv respublikanın tic arət siyasətlərini vaxtaşırı olaraq izləyir . Təşkilat üzv ölkələr arasındakı tic arət ilə əlaqədar anlaşmazlıqların hüquqi normalara uyğun olaraq həll edilməsinə də məsuliyyət daşıyır . Təşkilatın qurulması ilə yaradılan inkişaf etdirilmiş və sürətləndirilmiş qaydalara söykənən sistem ixrac atçı bazar subyektlərinin əmtəə və xidmətlərlə xarici bazarlara liberal və etibarlı olaraq çıxmacını hədəfliyir . Qeyd olunan xüsusiyyəti ilə ÜTT (WTO: World Trade Orqanization) qloballaşan unifikasiya olunmuş beynəlxalqmızda unifikasiya olunmuş beynəlxalq əmtəə və xidmət tic arətinin liberallaşdırılması və tənzimlənmsi nöqteyi nəzərindən çox özəl bir funksiyaya malikdir. Uruqvay raundun yekununda yenidən yaradılan ÜTT üç başlığa müqviləə özəllanır . Bunlar: Tarif və Tic arət Haqqında Baş Müqvilə (QATT 1994), Xidmətlər Tic arəti Baş Müqvilə i (QATS) və tic arətlə əlaqədar Fiziki mülkiyyət Hüquqları Müqvilə idir (TRIPS). Yeni sistemdə 1948-ci ildə qurulan QATT ayrı ca bir təşkilat olmayıb , ÜTT sisteminə daxil olunmuşdur . ÜTT-nin səlahiyyətləri daxilində ki bütün özəl mövzular haqqında qərarlar Nazirlər Konfran sında qəbul olunur. Iki ildən bir toplanan Nazirlər Konfransında yeni sahələr üzrə qərarlar qəbul edilməsi üçün müzakirələrin həyata keçirilməsinin lazım olub-olma dığını ləğv lamaq hədəfilə qərarlar qəbul olunur. 1995-ci ildə
Insan kapiatlının inkişafı, qabiliyyə tli ə m əkdaşların cə lb olunmas v ə saxlanması m ə qs ə di il ə heytin inkişaf strategiyası çə rçiv ə sind ə keçirilmiş tə lim v ə eyni zamanda pelşəkar inkişafdan ə lav ə ə m ə yin öd ə nilm əsinin motivasiya olunmuş sxeminin t ətbiqi, firmada daxili kommunikasiyaların də st ə kl ə nm ə si d ə aid edil bil ə r. Üçüncü istiqam ə t- işçilə rl ə kompaniyanın ə sas steykholderl əri kimi qarşılıqlı f ə aliyy ə t sistemi. Bu yola vacib idar ə etm ə q ərarlarının qəbulu zamanı ə m əkdaşların maraqlarının aşkara çıpxardılması və qeydiyyata alınması daxildir. Belə yanaşma son dövrl ə rin ə sas ə n ə n ə l ə rindn birini ə ks etdirir- ə m əkdaşlara mə suliyy ətli yanaşma və hey ə tin s ə m ə r ə li idar ə edilm əsi, onların firmanın inkişaf prosesinə h ə rt ə r ə fli c ə lb ediolm ə sinin t ə min olunur. Dördüncü istiqam ə t - sosial m ə suliyy ə tli restrukturizasiya- bun sosial m ə suliyy ə t yolu il ə restrukturizasiyanın keçririlmə sinin t ə min edilmsinin n ə z ə rd ə tutan t əşkilatın sosial proqramlarının istiqamə tidir. T əşkilatın növlə rini, kimin real t ə crüb ə sind ə sosial m ə suliyy ə tin müxt ə lif t ə zahürl ərinin var olduğu kimi tə s ə vvür etm ək olar. Bununla bağlı olaraq, H.Johnson t ə r ə find ə n t ə klif olunan model diqq ə t ə layiqdir. Bu modeld ə korporativ sosial m ə suliyy ə tin 5 tam d ə qiq mü ə yy ən edilmiş sə viyy ə l ə r ə bölüb: (c ə dv ə l 3.1.)

- 1) qanuna zidd / m ə suliyy ə tsizlik;
- 2) qanuna tabe olan;
- 3) parçalanma;
- 4) strateji;
- 5) c ə miyyt ə tam d ə st ə k.

Bel ə halda firmanın fə aliyy ə tinin s ə m ə r əliliyi inkişafın stabilliyi və fasil ə siz f ə aliyy ə t kimi keyfiyy ə tli göst ə ricil ə rl ə ayırd etmək olar. Şirkə t t ə kc ə ardıcıl və sarsılmaz davamlı inkişaf və ziyy ə tind ə uğur qazana bilir. Belə likl ə, davamlı inkişafın
Audit sübutlarının toplanmasına dair
Audit fayl ı: Maliyy ə -t ə s ə rrüfat ə m ə liyyatlar ı n ı n qanunvericiliy ə uy ğ unlu ğ unun yoxlan ı lmas ı m ə qs ə dil ə t ə s ə rrüfat subyektl ə rinin maliyy ə ( mühasibat) hesabatlar ı n ı n auditi
Sıra № -si	Auditin bölmələri üzrə audit prosedurları	Auditorun iş sənədləri və audit sübutları
1	2
1.	Təsis sənədləri , dövlət və vergi qeydiyyatı, xüsusi razılıq (lisenziyalı ) fəaliyyət haqqında məlumatların yoxlanılması.
1)Müvafiq mühasibat hesabının dövriyyə cədvəli (Baş kitab)
2)Nizamnamə ,dövlət və vergi qeydiyyatı haqqında şəhadətnamələr.
3) Xüsusi razılıq (lisenziya) sənədləri.
2.	Pul vəsaitləri və ekvivalentlərinin auditi:
2.1. Kassa əməliyyatlarının auditi
1) Müvafiq mühasibat hesabının dövriyyə cədvəli (Baş kitab)
2)Kassalar üzrə dövriyyə - qalıq cədvəli
3) Nəzarət kassa aparatlarının dövri hesabatları
4)Elektron bankçılıq hesabatı məlumatları (elektron formatda)
5)Audit seçməsinə görə əhəmiyyətli sayıla bilən mədaxil və məxaric əməliyyatları üzrə ilkin sənədlər
6)Dövrün sonuna inventarizasiya aktı
2.2. Bank hesabları üzrə əməliyyatların auditi
1)Müvafiq mühasibat hesabının dövriyyə cədvəli (Baş kitab)
2)Bank hesabları üzrə dövriyyə - qalıq cədvəli
3) Banklarda açılmış hesablar barədə məlumat
4) Bank hesabları üzrə dövriyyə və qalıqlar barədə bank arayışları
- 37.5. Tender komissiyası tərəfindən tenderin nəticələri haqqında yekun protokolu tərtib edilir və komissiyanın bütün üzvləri tərəfindən imzalanır. Yekun protokolu satınalma müqaviləsinin bağlanması üçün əsas götürülür. Yekun protokolunun surəti onun imzala nmasından sonra 3 bank günü ərzində müvafiq icra hakimiyyəti orqanına təqdim olunur.
- 37.6. Tenderin nəticələri haqqında tender komissiyasının yekun protokolunun nümunəsi müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən hazırlanır və təsdiq olunur.

37.7. Dövlət satınalmalarının vahid internet portalı vasitəsilə həyata keçirilmiş satınalmaların nəticələri bu Qanunun 25.1 -1- ci maddəsində nəzərdə tutulan müddət başa çatdıqdan dərhal sonra qiymət təklifinin ardıcıllığına uyğun olaraq dövlət satınalmalarının vahid internet portalı vasitəsilə avtomatik müəyyən olunur və qərar qəbul edilməsi üçün elektron qaydada tender komissiyasına göndərilir. Tender komissiyası 1 bank günü ərzində bu Qanuna uyğun olaraq tenderin əsas şərtlər toplusunda göstərilmiş tender təkliflərinin qüvvədə olma müddətinin bitməsinə 10 bank günü qalanadək təklifi bu Qanunun 50 -6.1- ci maddəsinə uyğun olaraq qiymətləndirərək qərar qəbul edir və qərarı həmin gün dövlət satınalmalarının vahid internet portalında yerləşdirir. [65]

Maddə 3 8 . Tender komissiyasının məsuliyyəti

- 38.1. Tender komissiyasının sədri və üzvləri bu Qanunla müəyyənləşdirilmiş vəzifələrini yerinə yetirərkən obyektiv və bitərəf mövqedən çıxış edirlər.
- 38.2. Tender komissiyası bu Qanunla müəyyənləşdirilmiş vəzifələrini yerinə yetirərkən qeyri - obyektivliyə yol verərək, hər hansı iddiaçının tərəfini saxlayarsa, iddiaçılardan hər biri müvafiq icra hakimiyyəti orqanına və ya məhkəməyə müraciət edə bilər. Həmin orqanlar tenderin hazırlanması və keçirilməsi zamanı qanun pozuntusuna yol verildiyini təsdiqləyərsə, tenderin nəticələri ləğv olunur və satınalan təşkilat həmin iş üzrə yeni tender keçirir. Bu halda qəbul olunmuş qərardan fərqlənən xüsusi rəy vermiş komissiya üzvlərindən başqa, komissiyanın sədri və digər üzvləri 3 il müddətində hər hansı tender komissiyasının sədri və ya üzvü ola bilməzlər.
- 38.3. Tender komissiyası sədrinin və ya üzvünün (üzvlərinin) qanunsuz hərəkəti nəticəsində iddiaçıya (iddiaçılara) maddi zərər dəymişsə və bu, məhkəmə tərəfindən təsdiq edilmişsə, zərəri satınalan təşkilat ödəyir və bu barədə tender elanının dərc olunduğu mətbuat orqanında məlumat verir. Təqsirli bilinən tender komissiyası sədrinin və ya üzvünün (üzvlərinin) maddi məsuliyyəti və zərərin ödənilməsi məsələləri qanunvericiliyə uyğun həll edilir.

Maddə 3 9 . Malgöndərənlərlə (podratçılarla) danışıqların və qeyri - rəsmi görüşlərin qadağan edilməsi [66]
ə sas h ə d ə fi ölk ə qaynaqlarını yüksə k v ə getdikc ə artan bir şekilde məhsuldarlıq ə ld ə etm ə y ə istiqam ə tl ə ndirm ə kd ə n ibar ət olmalıdır. Beyn ə lxalq ticar ə td ə ölk ə nin r ə qab ə tqabiliyy ə tliliyi bir-biri il ə qarşılıqlı tə sird ə v ə asılılıqda olan 4 ə sas amill ə mü ə yy ə n olunur:

- • istesal faktorları şə raiti il ə ;
- • t ə l əb şə raiti il ə ;
- • xidm ə t v ə ona yaxın olan sahə l ə rin v ə ziyy ə ti;
- • firmanın və ziyy ə t ə uyğun strategiyası ilə ;

Porter istehsal amill ə rinin klassik n ə z ə riyy ə sinin t ərafdarı olduğundan ,o,bu amill ə ri n ə inki m əhdudlaçdırmır,hə tta yenil ərini , hansı ki istehsal prosesində meydana çıxır, onları da (iş qüvvəsinin çatışmadığı şə raitd ə ə m ə k m əhsuldarlığının artması, məhdud resursların - torpağın və dig ə r t əbii ehtiyatların məhdudluğu şə raitind ə ehtiyatlara q ə na ə t ed ən kompakt texnologiyaların tətbiq olunması) daxil edir. Firmanın rə qab ə tliliyi üçün ə n ə s ə s amill ə rd ə n biri t ə l ə bdir. Bel ə ki xaricd ə ki potensial şə raitl ə qarşılıqlı tə sird ə daxili t ə l ə bin v ə ziyy əti firmanın şə raititn ə h ə lledici t ə sir göst ə rir. Burada firman ı n xaric ə çıxmasına tə sir göst ə r ə bil ə n milli xüsusiyy ə tl ə rd ə (iqtisadi, m ə d ə ni, etnik, t ə hsil) n ə z ə r ə alınmalıdır. Porterin yanaşmasında ayrıca şirkə tin f ə aliyy əti üçün daxili bazarın tə l ə bi mü ə y ə edici hesab olunur. Sonrakı amil istehsalın, xidmə t göst ə r ə n v ə ona yaxın olan sahə l ə rin v ə ziyy ə ti v ə inkişaf sə viyy əsi, müvafiq avadanlıqlarla təchiz olunması, maliyyə , kommersiya strukturları və mal gönd ə r ə nl ə rl ə sıx ə laq ə l ərin mövcudluğu. N ə hay ət axırıncısı, r ə qab ət şə raiti v ə firmanın strategiyası.Firma tə r ə find ə n seçilmiş strategiya və müvafiq çevikliyi olan t əşkilatı struktura beynə lxalq ticar ə t ə müv ə ff ə qiyy ə tl ə qoşulmağın vacib şə rtidir. Ciddi stimul daxili bazarda kifay ə t q ə d ə r r ə qab ətin olmasıdır. Dövlətin yardımı ilə süni hökmranlıq düzgün qərar olmayıb, v ə saitl ə rd ə n s ə m ə r ə siz v ə talançı istifadə edilm ə sidir.

50
Bu təsnifat ona görə tərtib edilib ki, yeni məhsulu bazara buraxan şirkət novatorları və ilkin ardıcılları müəyyən etməklə marketinq şəraitlərini məhz onlara istiqamətləndirsin. Şirkətlər öz səylərini novatorlara və ilkin ardıcıllara yönəltməlidirlər, çünki məhz onlar fikir sahəsində liderdilər.

### Novatorlar və ilkin ardıcıllar qrupuna adətən gəlirləri gecikmiş çoxluqdan və gecikənlərdən çox olan gənc insanlar daxildir. Onlar yeni məhsulların alınmasına daha çox meylli olurlar. Kənar insanların fikirlərinin təsirinə daha az məruz qalırlar və nadir hallarda nəticələr barədə düşünərək yeni məhsulları rahatlıqla alırlar. Malın xüsusiyyətlərinin onun qəbuletmə sürətinə təsiri

##### Yeni məhsulun qəbul edilməsi tempinə onun beş xüsusiyyəti təsir göstərir :

- • üstünlük - yeni məhsulun artıq mövcud olan məhsulla • üstünlük - yeni məhsulun artıq mövcud olan məhsulla müqayisədə nə dərəcədə üstün olması .
- • -yeni məhsulun potensial alıcıların həyat tərzinə və təcrübəsinə • -yeni məhsulun potensial alıcıların həyat tərzinə və təcrübəsinə uyğun olması dərəcəsi .
- • - yeni məhsuldan istifadə etməyin nə dərəcədə mürəkkəb • - yeni məhsuldan istifadə etməyin nə dərəcədə mürəkkəb olması .
- • -məhsuldan məhdud miqyaslarda istifadə etmək imkanı . • -məhsuldan məhdud miqyaslarda istifadə etmək imkanı .
- • imkanı - yeni məhsulu digər insanlara nümayiş elətdirmək və • imkanı - yeni məhsulu digər insanlara nümayiş elətdirmək və onun barəsində tanışlara danışmaq mümkündürmü .

Yeni məhsulun qəbuletmə tempinə həmçinin digər xarakteristikalar da təsir göstərir : ilkin və sonrakı xərclər, risk və qeyri - müəyyənlik dərəcəsi, cəmiyyət tərəfindən bəyənmə. Yeni məhsulun bazara çıxarılması ilə məşğul olan marketoloq bütün sadalanan amilləri öyrənməli, malın və marketinq proqramının işlənib hazırlanması zamanı onları nəzərə almalıdır .

- 2. Alıcıların xarakteristikaları

#### Alıcı - individ istehlakçı rolunda

Amerika marketoloqları istehlakçılarla davranış fəlsəfəsini işləyib . 1. İstehlakçı, şirkətə müraciət edən ən mühüm şəxsdir. 2. İstehlakçı şirkətdən yox, məhz şirkət istehlakçıdan asılıdır . 3. İstehlakçı şirkətin işinə mane olmur, o, müəssisə fəaliyyətinin əsas məqsədi və mənasıdır . 4. Şirkət istehlakçıya qayğı