ahmedheakl/docatlas_instruct huggingface dataset:
50- 3.2.8. təklifin qiymətinə satınalma predmetinin dəyərindən başqa, digər xərclərin (nəqliyyat və sığorta xərcləri, vergilər və rüsumlar) daxil edilib - edilməməsi haqqında məlumat daxil olmaqla, təklifin qiymətinin hesablanması və ifadə olunması üsulu;

###### 50- 3.2.9. təklifin qiymətinin hesablanmalı və ifadə edilməli olduğu valyuta (valyutalar);

50- 3.2.10. səmərəli rəqabətin təmin edilməsi və elektron satınalmanın baş tutması üçün qeydiyyatdan keçməli olan malgöndərənlərin (podratçıların) minimal sayı;

###### 50- 3.2.11. elektron satınalmaya buraxılış üsulu, o cümlədən elektron satınalmaya qoşulma qaydası barədə məlumat; 50- 3.2.12. malgöndərənlərin (podratçıların) elektron satınalmada qeydiyyatının son müddətinə və qeydiyyatına dair tələblər;

50- 3.2.13. elektron satınalmanın açılmasının tarixi və saatı, həmçinin elektron satınalmanın açılışında iştirakçıların eyniləşdirilməsinə (identifikasiyasına) dair tələblər;

###### 50- 3.2.14. elektron satınalmanın bağlanmasını tənzimləyən meyarlar;

50- 3.2.15. elektron satınalmanın keçirilməsinin digər qaydaları, o cümlədən elektron satınalma zamanı iştirakçılara təqdim olunacaq məlumat, onun dili və iştirakçılar tərəfindən təkliflərin verilməsinin şərtləri;

###### 50- 3.2.16. bu Qanuna, digər normativ hüquqi aktlara istinadlar və bu sənədlərin əldə olunma yeri; 50- 3.2.17. malgöndərənlər (podratçılar) tərəfindən satınalma prosedurlarına dair izahat almanın üsulu və yeri;

50- 3.2.18. malgöndərənlərlə (podratçılarla) vasitəçi olmadan əlaqəni təmin edən, onlarla məlumat mübadiləsini aparan satınalan təşkilatın bir və ya bir neçə vəzifəli şəxsinin adı, vəzifəsi və ünvanı; 50- 3.2.19. satınalan təşkilatın qərarlarından və hərəkətlərindən şikayət vermək hüququ, gözləmə müddətinin tarixləri barədə məlumat, belə müddət tətbiq edilmədiyi halda müvafiq qərarın səbəbləri; 50- 3.2.20. elektron satınalmadan sonra satınalma müqaviləsinin qüvvəyə minməsi üçün tələb olunan rəsmiləşdirmələr, o cümlədən tələb olunduğu halda, ixtisas göstəricilərinin və formal tələblərə uyğunluğunun müəyyənləşdirilməsi, həmçinin yazılı müqavilənin tərtib olunması; 50- 3.2.21. satınalan təşkilat tərəfindən bu Qanuna və satınalmalarla əlaqədar digər normativ hüquqi aktlara uyğun olaraq müəyyən edilən digər tələblər.

##### Maddə 50-4. Elektron satınalma iştirakçılarının qeydiyyata alınması və elektron satınalmanın keçirilməsi müddətləri

50- 4.1. Elektron satınalmada iştirak etmək üçün qeydiyyatdan keçən hər bir malgöndərənə (podratçıya) dövlət satınalmalarının vahid internet portalı vasitəsilə bu barədə real vaxt rejimində təsdiq bildirişi göndərilir.
Respublika mızın özəl neft və qaz ehtiyatları dənizdə yerləşir . Zira, Xəzər dənizinin Azərbay can setkorunda 28 neft və qaz yata ğı vardır ki, bunlardan 18-i hal- hazırda istismardadır , 2- sində ilkin tədqiqat işləri başa çatmışdır , 8 yataq isə hələ tam tədqiq olunmamışdır . Qeyd olunan sektorda təsdiq olunmuş neft ehtiyatları 12,5 milyard barrel təş kil edir ki, qeyd olunan ın da böyük hissəsi ehtiyatları 5,4 milyard barrel hə c mində dəyərləndirilən Azəri - Çıraq - Günəş li yataqlarının payına düşür . Ümumilik də təsdiq olunan neft ehtiyat larının hə c minə əsasən Xəzər hövzəsində Azərbay can təkcə Qazaxıstandan geri qalır . Zira, Azərbay can Qazaxıstanın təsdiq olunan potensial neft ehtiya tının təqribən 1/3- ə bərabər neft ehtiyatına və potensial qaz ehtiyatının təqribən ¼- ə bərabər qaz ehtiyatlarına malikdir. Yekun məlumatlara əsasən isə Azərbay c anın təsdiq edilmiş neft ehtiyatları ən azı 15 milyard barrel, təsdiq edilmiş qaz ehtiyatları isə ən azı 2 5 trilyon kubmetrdir . Hal hazırda ehtiyatların Azərbay c anın gələ c ə k ink işaf strategiyasının bünövrəsinə çevrilməsi 1994-cü ilin sentyabrın 20- də Azərbay can hök üməti və 10 ə c nəbi neft şir k ətinin daxil old uğ u konsorsium arasında Xəzər dənizinin Azərbay can sektorundak ı Azəri , Çıraq və dərinsulu Günəşli yataqlarının k əşfiyyatı , işlənməsi və hasilatın pay bölgüsü haqqında müqvilə (PSA)- « Əsrin Müqavi- ləsi »nin imzalanması ilə başlanmışdır . Heydər Əliyevin müəllifi və memarı old uğ u « Əsrin Müqaviləsi » müstəqil Azərbay c anın iqtisadi ink işafının özəlını təş kil edir və milli iqtisadiyyatımızda lokomotiv rolunu oynayır . Qeyd etmə k olar ki, günümüzdə unifikasiya olunmuş beynəlxalq geosiyasətində elə pro seslər gedir ki, artıq birinci yerdə karbohidrogen ehtiyatları üzərində nəzarət deyil, onların daşınma marşrutları üzərində nəzarət durur. Qeyd olunan prizmadan yanaşdıqda da uğ urlu neft strategiyası öz bəhrəsini artıq göstər - mə k dədir . Ümummilli liderimiz tərəfindən təməli qoyulan və hazırda ölk ə Prezidenti Ilham Əliyev tərəfindən uğ urla davam etdirilən bir sıra nəhəng layihələr Azərbay c anı regionun iqtisadi güc mər k əzinə çevirmə k dədir . Zira, artıq istifadəyə verilən Bak ı - Tbilisi-Ceyhan neft və Bak ı -Tbilisi- Ərzurum qaz boru k əmərləri
65

дорогах общего пользования
651	Погашение и обслуживание кредитов, направляемых на финансирование мероприятий дорожного хозяйства на автомобильных дорогах общего пользования
652	Расходы республиканского дорожного фонда на строительство, реконструкцию, капитальный и текущий ремонт улиц, являющихся продолжением республиканских и местных автомобильных дорог с асфальтобетонным и цементобетонным покрытием, в населенных пунктах, а также на строительство, реконструкцию и капитальный ремонт магистральных улиц радиального направления и Минской кольцевой автомобильной дороги
653	Мероприятия по выполнению обязательств по Стокгольмской конвенции о стойких органических загрязнителях
654	Мероприятия по сохранению и использованию растительного и животного мира
655	Мероприятия по ликвидации источников загрязнения поверхностных и грунтовых вод
656	Охрана водных ресурсов, водообеспечение населения, восстановление водных систем
657	Предотвращение вредного воздействия отходов на окружающую среду
658	Благоустройство населенных пунктов, мероприятия на особо охраняемых территориях, объектах
659	Исключена
660	Другие расходы по охране окружающей среды
661	Мероприятия, направленные на воспроизводство и охрану ресурсов охотничьих животных и рыбных запасов, развитие инфраструктуры охотничьего и рыболовного туризма, укрепление материально - технической базы охотничьего и рыболовного хозяйств общественного объединения «Белорусское общество охотников и рыболовов»
662	Озеленение, воспроизводство объектов растительного мира, проведение мероприятий, направленных на охрану и защиту объектов растительного мира, за счет средств, поступающих в счет компенсационных выплат стоимости удаляемых, пересаживаемых объектов растительного мира
663	Расходы на содержание территориальных органов Министерства природных ресурсов и охраны окружающей среды и подчиненных ему организаций
664	Выполнение научно - технических работ в области охраны окружающей среды, ведение государственных кадастров природных ресурсов, мониторинга окружающей среды
665	Экологическое образование, просвещение и обеспечение пропаганды экологических знаний
666	Международное сотрудничество в области охраны окружающей среды
667	Содержание государственных природоохранных учреждений, осуществляющих управление заказниками
668	Исключена
669	Исключена
670	Реализация инновационных проектов за счет инновационных фондов
671	Проведение научно - исследовательских, опытно - конструкторских и опытно - технологических работ за счет инновационных фондов
672	Организация деятельности и развития материально - технической базы субъектов инновационной инфраструктуры за счет инновационных фондов
673	Прочие мероприятия за счет инновационных фондов
674	Межбюджетные трансферты, передаваемые из местных инновационных фондов в республиканский централизованный инновационный фонд
675	Расходы местных инновационных фондов за счет межбюджетных трансфертов из республиканского централизованного инновационного фонда
676	Расходы, связанные с реализацией гражданских инициатив, за счет субвенций
- 5. Navesti projekte realizovane u posljednje 3 godine

Naziv projekta:
Period realizacije:	Od:	dd-mm-yyyy	Do:	dd-mm-yyyy
Cilj projekta:
Budžet projekta:	0,00 (BAM)
Izvori finansiranja:	1.
2.
3.
Naziv projekta:
Period realizacije:	Od:	dd-mm-yyyy	Do:	dd-mm-yyyy
Cilj projekta:
Budžet projekta:	0,00 (BAM)
Izvori finansiranja:	1.
2.
3.
Naziv projekta:
Period realizacije:	Od:	dd-mm-yyyy	Do:	dd-mm-yyyy
Cilj projekta:
Budžet projekta:	0,00 (BAM)
Izvori finansiranja:	1.
2.
3.
Naziv projekta:
Period realizacije:	Od:	dd-mm-yyyy	Do:	dd-mm-yyyy
Cilj projekta:
Budžet projekta:	0,00 (BAM)
Izvori finansiranja:	1.
2.
3.

Napomena: Uz ovaj obrazac potrebno je dostaviti i kopiju rješenja o registraciji, kao i kopije bilansa stanja i bilansa uspjeha za prethodnu godinu .

Str. od 2 7
###### II FƏSİL. MÜASİR İDARƏETMƏ SİSTEMLƏRİNDƏ İŞGÜZAR ETİKANIN ƏSAS İSTİQAMƏTLƏRİ 2.1.İdarə etm ə sistemind ə korporativ m ə d ə niyy ə tin qiym ə tl ə ndirilm ə si

C ə miyy ə td ə f ə aliyy ə t göst ə r ə n t əşkilat getdikcə inkişaf edə r ə k özün ə m ə xsus d ə - y ə rl əri, davranış qayda və normaları təşə kküll əşir və inkişaf edir. Dəyişkə n mühitd ə işlə y ə n h ə r bir t əşkilatın öz ün ə m ə xsuslu ğ u bax ı m ı ndan m ə d ə ni v ə el ə c ə d ə f ə ls ə fi cizgil əri olur ki, bu da onu başqalarında xeyli də r ə c ə d ə f ə rql ə ndirir. Onu da qeyd ed ə k ki, korporativ m ə d ə niyy ə t - t əşkilatın ə n mühüm v ə d əyişmə y ə n resursudur. S.Şimşilov göstərir ki, '...korporativ mə d ə niyy ə t - sahibkarlıq fə aliyy ə ti zamanı sabit qalan sosial qarşılıqlı şə kild ə t əsir formaları sis temidir ki, bu sistem d ə korporasiyaya m ə xsus olan maddi v ə m ə n ə vi d ə y ə rl ə r ə arxalanır' [ 31, s ə h.97]. Korporativ m ə d ə niyy ə tin ə sas komponentl ə rini göst ə rm ə k olar:

- - t ə s ə vvür v ə f ə rziyy ə l ə r - t əşkilatda bunlar doğrudur v ə eyni zamanda ə dal ə tlidir;
- - d ə y ə rl ə r - onlar mühümdür;
- - standartlar - onlar h ə r bir konkret mühitd ə f ə aliy ət zamanı işçinin özünü necə aparmasını tə svir edir;
- - davranışlar - iş prosesində insanların hə r gün etdikl ə ri h ə r ə k ə tl ə rdir.

Fikrimizc ə , korporativ m ə d ə niyy ə t bir neç ə prinsipl ə rl ə formalaşır ki, bunlarda aşağıdakılardır : 1. Korporativizm ə söyk ə n ə n t əşkilat tə r əfdaşlar kimi çıxış edə n bütün qruplarla- yerli ə hali il ə , r ə qibl ə rl ə , mülkiyy ə tçil ə rl ə , istehlakçılarla, malgönd ə r ə nl ə rl ə v ə bütün- lükl ə c ə miyy ə tl ə olan münasib ə tl ə ri sosial m ə suliyy ə t, sosial h ə mr ə ylik v ə halallıq prinspl ə ri şə klind ə qurma lıdır. 2. Korporasiya insanı hə lledici d ə y ə r kimi, başqa sözlə des ə k insan kapitalı formasında d ə q ə bul olunur. M ə hz bu s ə b ə bd ə n onun ə sas sosial m ə qs ə di bütün işçilə rin yüks ə k h ə yat keyfiyy ə tl ə rini t ə min etm ə y ə can atmaq v ə bacarıqlarının h ə rt ə r ə fli inkişafına və real laşmasına şərait yaratmaqdır.
Rekonstrukcija zgrade A. Starčevića 8	700.000	600.000	500.000	Postoji projektna dokumentacija,
Klub i čitaonica Sveučilišta Mostar	1.500.000	1.000.000	500.000	Postoji projektna dokumentacija,

07/3	Mostar-Sjever
Sportska dvorana ''Bijelo polje-Potoci''	1.000.000	500.000	500.000	Projekt u realizaciji
Nadogradnja i rekonstrukcija O.Š. u Vrapčićima	300.000	200.000	100.000	Postoji idejni projekt
Društveni objekt Vrapčići	100.000	Projekt u realizaciji
Dječiji vrtić u Vrapčićima	150.000	150.000	100.000	Postoji glavni projekt

07/3	Mostar-Stari grad
Muzički centar Pavaroti - sanacija	100.000	50.000	Postoji projektna dokumentacija
Muzička škola na Musali	1.000.000	500.000	500.000	Postoji projektna dokumentacija, nastavak projekta

Rekonstrukcija zgrade Konak 1	500.000	500.000	Postoji idejni projekt

07/3	Mostar-Jugoistok
Dječiji vrtić Blagaj	300.000	300.000	Postoji glavni projekt

07/3	Mostar-Jug
Sportska dvorana OŠ ''Kruševo''	1.000.000	1.000.000	500.000	Nastavak projekta
Igralište OŠ ''Buna'' - tribine, svlačionice, sportski tereni	300.000	200.000	100.000	Postoji projektna dokumentacija

07/3	Mostar-Jugozapad
Sportska dvorana OŠ ''Polog''	200.000	100.000	50.000	Projekt u realizaciji
Rekonstrukcija HD Herceg Stjepan Kosača	300.000	300.000	300.000
### NƏTİCƏ v ə TƏKLİFLƏR

Qloballaşma və transmillil əşmə son 20-30 ild ə daha da sür ə tl ə ns ə d ə bu proses insan c ə miyy ətinin var olduğu andan etibarən başlayan təbii axının davamıdır. Bu prosesl əri ardıcıl şə kild ə t ə hlil ed ə r ə k mü ə yy ə n t ə klifl ə r verm ə k mümükündür. Transmillil əşmə probleminin n ə z əri şərhi, ona yanaşmalar çoxaspektlidir. Bu is ə ilk növb ə d ə prosesin özünün q ə lizliyi il ə ə laq ədardır. Praktikada transmillil əşmənin vahid platformasının olmaması nə z ə ri t ə f ə kkürd ə d ə konseptual ümumil əşdirmə l ərin çoxluğuna gətirib çıxarmışdır. Transmilliləşmə haqda vahid n ə z ə riyy ə işlənib hazırlanmasa da, tədqiqatçıların hə r biri transmillil əşmə prosesinin ayrı - ayrı amillə rini ə sas d əyişə n kimi qiym ə tl ə ndir ə r ə k onun t əşə kkülünü, m ə nb ə l ərini, inkişaf mə rh ə l ə l ə rini v ə mümkün n ə tic ə l ə rini t ə hlil v ə t ədqiq etmişlə r. Fikrimizc ə , transmilli əşmə haqda b ə hs olunark ən mövcud konsepsiyaların ayrı - ayrı xüsusiyyə tl ə ri n ə z ə r ə alınmaqla sə b ə n n ə tic ə ə laq əsi qurulmalıdır. Yə ni transmillil əşmə N ə dir? Kim ə lazımdır? Niyə b ə l ə sür ə tl ə yayılır? suallarına nə z ə ri praktiki cavablar tapılmalı və bu prosesin arxasında duran faktorların maraqları, onlar arasındakı fundamental oxşarlıqlar elmi də r ə c ə d ə əsaslandırılmalıdır. Transmillil əşmə ölk ə l ə rin milli t ə s ərrüfatlarının yüksə k s ə viyy əli qarşılıqlı iqtisadi tamamlama v ə ə m ə k bölgüsü əsasında hə yata keçiril ə n siyasi, iqtisadi birlik prosesidir. İqtisadi inteqrasiyanın bütün aspektlə rini ə hat ə ed ə c ə k vahid t ə rif yoxdur. Özü-özlüyünd ə mür ə kk ə b v ə çoxc ə h ə tli bir proses üçün bu q əbulolunandır. Dünya iqtisadiyyatının transmillləşmə prosesind ə TMK-lar hakim mövqed ə n çıxış edə r ə k maliyy ə, işçi qüvvə si, texnologiya, xammal, t ə chizat, xidm ə t v ə satış sah ə l ə ri kimi strateji sferada idar ə etm ə ə m əliyyatları hə yata keçirir. TMK- ın transmillil əşmə prosesind ə rolunu müxt ə lif siyasi-iqtisadi, istehsal-ticar ə t, sahibkarlıq, sistem və makroiqtisadi - aspektl ə rl ə analiz etm ə k mümkündür. XXI əsrin astanasının da transmilli kompaniyaların ümumilikdə dünya t ə s ərrüfatı və
2. İstehsalatın real sektorunda ideyanın inkişafı üçün zəruri olan texnoloji və elmi potensialın tələblərinin toplanması (tələblər institutun təhlil bölməsi tərəfindən formalaşdırıla bilər). Bu mərhələdə ideya layihə eskizi formasını alır; 3. layihənin texnoloji və marketinq ekspertizasının aparılması, bazarın tədqiq edilməsinin təşkili və proqnozlaşdırılan satış həcminin tərtib edilməsi; 4. Biznes- planın hazırlanması, maliyələşdirmə mənbələrinin seçimi, strateji alyansların (investisiya layihəsi halında) formalaşdırılması; 5. layihə üçün infrastruktur və komandanın yaradılması, layihənin idarə edilməsi sisteminin yaradılması, proseslərin köklənməsi; 6. Fundamental və tətbiqi tədqiqatların aparılması; 7. Tətbiqi sınaq - konstruktor çalışmaları, prototipin yaradılması; 8. Məhsulun patentləşdirilməsi və hüquqi müşayəti; 9. Məhsulun bazara çıxarılmasına hazırlıq (yekun məhsulun hazırlanması, lisenziyalaşdırma və sertifikatlaşdırma, istehsalatöncəsi hazırlıq, servis xidmətinin formalaşdırılması); 10. Məhsulun bazara çıxarılması - marketinq və satış siyasətinin hazırlanması və realizə edilməsi, distribüter kanallarının formalaşdırılması; 11. Bazarın genişləndirilməsi. Müəssisənin innovasiya fəaliyyəti ilk öncə buraxılan məhsulun (xidmətin) yüksək rəqabət qabiliyyətliliyinin yüksəldilməsinə istiqamətlənmişdir. Müəssisə tərəfindən innovasiya fəaliyyətinin həyata keçirilməsi üçün o, elə bir struktura və kökləməyə malik olmalıdır ki, bunlar sahibkarlıq atmosferinin yaradılmasına, yeniliyin xoşagələn imkan kimi qəbul edilməsinə yaradılmasına kömək etmiş olsun. Bu zaman bir sıra məqamları nəzər almaq lazımdır. İnnovasiya üçün əsas təşkilati prinsip cari işlərdən azad edilmiş ən yaxşı mütəxəssislərdən ibarət komandanın yaradılmasıdır. Sahibkarlıq və innovasiya fəaliyyəti, xüsusi ilə də kiçik müəssisələrdə daimi əsasda, xüsusən də məsələnin belə qoyuluşunun mümkünsüz olduğu yerlərdə aparılmamalıdır. Lakin fərdi olaraq innovasiyaların uğuru üçün məsul olan şəxsi təyin etmək lazımdır. O, yeni məhsulların, texnikaların, texnologiyaların vaxtında aşkar edilməsi və köhnələrinin əvəz
Amma el ə ola bil ə r ki, analizin n ə tic ə sind ə ə slind ə bu n ə z ə ri faktorlardan b ə zil ə rinin ə slind ə BXİ üçün çox da ə h ə miyy ətli olmadığı mə lum olsun. Analiz n ə z əri faktorları h ə qiqi faktorlarla müqayis ə edir. Analiz ekonometrik reqressiya metodu il ə aparılır. B ə s reqressiya analizi n ə dir?

##### Reqressiya analizi

İqtisadiyyatda bir sıra iqtisadi göstə ricil ər vardır ki, onlar arasında sıx ə laq ə mövcuddur. Bu el ə asılılıqdır ki, bir də yi şə nin h ə r bir qiym ə tin ə dig ə r bir d ə yi şə nin hansısa müə yy ə n deyil, çoxlu sayda mümkün qiym ə tl ə ri uy ğ un g ə lir. Bel ə asılılıqlar statistik, stoxastik v ə ya ehtimallı asılılıqlar adını almışdır. Statistik ası - lılıqlara misal olaraq, ölk ə nin ümumi daxili m ə hsulunun kapital ( ə sas fondlardan) v ə ə m ə k qüvv ə sind ə n, k ə nd t ə s ərrüfatı bitkilə rinin m əhsuldarlıqlarının onların ə kin sah ə l ə rin ə veril ə n gübr ə l ərin miqdarından asılılıqlarını göstə rm ə k olar. D ə yi şə nl ər arasındakı statistik asılılıqları korrelyasiya və reqressiya t əhlilinin üsulları ilə öyr ə nm ə k mümkündür. Bu üsulların kömə yi il ə müxt ə lif tir m ə s ə l ə l ə r h ə ll edilir. Reqressiya t ə hlilinin ə sas m ə s ə l ə si d ə yi şə nl ər arasında asılılığın şə klinin mü ə yy ə n edilm ə sind ə n ibar ə tdir.

##### BXİ -ya t ə sir ed ə n faktorlar analizi - Az ə rbaycan nümun ə si

Bu bölm ə d ə yuxarıda qeyd edildiyi kimi müə yy ən faktorların Azə rbaycan iqdisadiyyatında BXİ -lara n ə q ə d ə r t ə sir etdiyi hipotezl ə ri f ə rz olunacaq v ə daha sonra analiz n ə tic ə sind ə hansı faktorların mə nfi, müsb ə t v ə ya heç bir t əsiri olmadığı tapılacaq. Ə vv ə lc ə , Az ərbaycan iqdisadiyyatına son illər qoyulmuş xarici investisiyalara n ə z ər salınır. Tə xmin ə n son 20 ild ə Az ərbaycandakı BXİ - ların tə xmin ə n 50%-i neft s ə nafeyin ə s ə rf olunub ( Şə kil 4).

Bu bölm ə d ə yuxarıda qeyd edildiyi kimi müə yy ən faktorların Azə rbaycan iqdisadiyyatında BXİ -lara n ə q ə d ə r t ə sir etdiyi hipotezl ə ri f ə rz olunacaq v ə daha sonra analiz n ə tic ə sind ə hansı faktorların mə nfi, müsb ə t v ə ya heç bir t əsiri olmadığı tapılacaq. Ə vv ə lc ə , Az ərbaycan iqdisadiyyatına son illər qoyulmuş xarici investisiyalara n ə z ər salınır. Tə xmin ə n son 20 ild ə Az ərbaycandakı BXİ - ların tə xmin ə n 50%-i neft s ə nafeyin ə s ə rf olunub ( Şə kil 4). Şə kil

##### Emprik analiz:

Bu bölm ə analizin BXİ faktorlarının ölçülmə si üçün istifad ə olunan m ə lumat m ə nb ə l ə ri v ə metodologiyadan bıhs edir. Birinci alt bölmə d ə m əlumatların mə nb ə l ə ri izah olunur. Bu m ə lumatlar, əhalinin sayı, idxal vergisinin ÜDM -y ə nisb ə ti, orta

41
Az ə rbaycanda da xarici dövl ə t borcunun milli iqtisadi s ə m ə r əsini artırılmasının ə sas prioritetl ə rind ə n biri d ə ölk ə y ə c ə lb edil ə n xarici kreditl ə rin istifad ə formaları, strukturunun d əyişdirilmə si istiqam ə tl ə rinin mü ə yy ə n normalar v ə qaydalar əsasında t ə nziml ə nm ə si problemi il ə bağlıdır.Bu mə s ə l ə ölk ə y ə h ə r üç istiqam ə td ə ,y ə ni hökum ə t vasit ə sil ə icraçı subyektlə r ə, birbaşa hökumə tin m ə qs ə dl ə rin ə , dövl ə t z ə man ə ti il ə yerli t ə s ə rrüfat subyektl ə rin ə c ə lb edil ə n xarici kreditl ə rin h ə r birinin xüsusi proqram vasit ə sil ə perspektiv olaraq qiym ə tl ə ndirilm ə sini n ə z ə rd ə tutur. Ölk ə y ə c ə lb edil ə n xarici kreditl ə rin strukturunun t ə kmill əşdirilmə si istiqam ə tind ə aşağıdakıları tə klif edirik: - iqtisadiyyatın sahə l ə ri üzr ə xarici kreditl ə rin strukturunun t ə kmill əşdirilmə si m ə qs ə dil ə dövl ət proqramlarının tə rkib hiss ə si olaraq qeyri- neft sektorunun inkişafı və ya regional iqtisadi inkişafı kimi prioritet istiqam ə tl ə rin ön plana ç ə kilm ə si; -hökum ə tin m ə qs ə dl ə ri üçün c ə lb edilm ə si n ə z ə rd ə tutulan xarici kreditl ə rin h ə cminin azaldılması və xarici kreditl ə rin daxili borclarla ə v ə zedilm ə si,n ə tic ə d ə mü ə yy ə n müdd ə td ə n sonra bu istiqam ətli borcların aradan qaldırılması; -c ə lb edil ə c ə k kreditl ə rin h ə cminin bir maliyy ə ili üçün limitl əşdirilmə si; -dövl ə t z ə man ə ti il ə t ə s ə rrüfat subyektl ə rin ə veril ə n xarici kreditl ə rin maksimum h ə ddini yüks ə k s ə viyy ə d ə mü ə yy ə nl əşdirmə k v ə beyn ə lxalq maliyy ə institutları t ə r ə find ə n mü ə yy ə n olunan limit göst ə ricil ə rinin dövl ə t z ə man ə tli xarici kreditl ə rin ə şamil edilmə m ə si; Dövl ə t borcunun t ə nziml ə nm ə si mexanizminin t ə kmill əşdirilmə si m ə s ə l ə si dövl ə t z ə man ə ti il ə c əlb olunmuş xarici kreditl ə rin xarici dövl ə t borcunun daxilind ə payının artırılması probleminə istiqam ə tl ənmişdir. Bu istiqam ə td ə s ə m ə r ə li idar ə olunma mexanzminin yaradılması,eyni zamanda dövlə t z ə man ə ti il ə ə ld ə olunan xarici kreditl ə rin iqtisadi s ə m ə r əsinin artırılması, eyni zamanda ölk ənin investisiya ehtiyacının qarşılanması mə qs ə di il ə yeni modelin h ə yata
Starteji seçim m əntiqli olduğu kimi eynim zamanda da siyasi prosesdir. Siyasi reallığı aşkar etmə y ə yardım edə c ə k suallara is ə aşağıdakı qeyd olunanları aid etmə k olar:

- - Mü ə yy ə n bir strateji seçimd ə n udmaq v ə ya uduzmaq ist ə y ə n kimdir?
- - Hansı mövcud koalisiyalar mövcuddur və onlara n ə kimi t əsir olacaqdır?
- - Mü ə yy ə n seçiml ə r v ə ya iradlar kim t ə r ə find ə n ir ə li sürülür?

Strateji seçimin şirkə td ə idar ə etm ə hey ə ti t ə r ə find ə n t əsdiq olunması mə lum olan bir m ə s ə l ə dir. Strateji seçim r əsmi şə kild ə t əsdiq olunmalıdır. Ancaq onu da qeyd etm ək lazımdır ki, heç bir strategiya onun reallaşdırılmasında bilvasitə iştirak ed ən firma işçilə rinin d ə st ə yi olmadan effektiv ola bilm ə z. Buna gör ə d ə firmada h ə yata keçirilm ə si n ə z ə rd ə tutulan strateji seçiml ə r ə aid tendensiyanın mü ə yy ə nl əşdirilmə si v ə n ə z ə r ə alınması olduqca ə h ə miyy ə tli m ə s ə l ə dir. Bel ə likl ə, korporativ strategiyanın hazırlanması və reallaşdırılması işgüzar t əşkilatın strateji baxışına, niyyə tin ə v ə m ə qs ə dl ə rin ə nail olmaya xidm ə t ed ə r ə k korporativ idar ə etm ə nin keyfiyy ətini artırmaqla, korporativ münasibə tl ə r iştirakçılarının hüquqlarının qorunmasına və z ə nginl əşmə sin ə yön əlmişdir.

###### 3.2. Korporativ sosial m ə suliyy ə tin t ə tbiq istiqam ə tl ə ri

Sosial m ə suliyy ə t dedikd ə is ə c ə miyy ə td ə yaranan probleml ə r ə könüllü şə kild ə reaksiya başa düşülür. İşgüzar təşkilatın rə qab ə t qabiliyy ə tliliyinin yüks ə lm ə sind ə korporativ sosial m ə suliyy ə tin d ə xüsusi ə h ə miyy əti vardır. Dünya biznes mühitin ə korporativ sosial m ə suliyy ət anlayışı ötə n ə srin 50-60- cı ill ə rind ə yaranmış və bu konsepsiya ABŞ - ın, Kanadanın müə ssis ə l ə rind ə t ə tbiq olunmağa başlamışdır. O, dövrə q ə d ə r sosial m ə suliyy ə t mü ə ssis ə nin ə m əkdaşlarına qayğı və yerli hakimiyy ət orqanlarına kömə k kimi q ə bul edilirdi. XX ə srin 70-ci ill ə rind ən başlayaraq ayrı - ayrı ölkə l ə rin c ə miyy ə tl ə rini ə traf mühitin v ə ziyy ə ti narahat etm əsinin artması ilə korporativ sosial m ə suliyy ə t ə ekoloji v ə ziyy ə t ə qayğı da ə lav ə edilmişdir. Bildiyimiz kimi, şirkə tin sosial formada m ə suliyy ətli olmasının t ə sdiqi üçün ictimai sferaya münasib ə td ə özünü nec ə aparması barə d ə 2 nöqteyi-n ə z ə r