ahmedheakl/docatlas_instruct huggingface dataset:
ortaya çıxması tə hlük ə si xüsusil ə tanınmağa başlandı. 1970 -2000-ci ill ə rd ə ki maliyy ə böhranı onlarca ölkə d ə milli maliyy ə aktivl ə rinin 10-30% -nin itirilm ə sin ə s ə b ə b oldu. 2008-2009-cu ill ə r ə rzind ə bir çox inkişaf etmiş və inkişaf etmə kd ə olan ölk ə l ə rin bank sisteml ərinin böhranları baş vermişdir və bu böhranlar yalnız batma v ə problemli bankları deyil, banklarla ə laq ə li real sektor v ə ev n ə zar ə tini d ə ə hat ə etmişdir. 2008 - ci ilin II yarısı - fond indeksl ərinin azalması: 70 -80%, qlobal maliyy ə sektorundakı itkil ə r: 3 trilyon. Qlobal ÜDM-nin 4,3% -i v ə ya. Beyn ə lxalq t ə crüb ə göst ərir ki, bank böhranının azaldılması qiymə ti orta ÜDM-in 15-20% -ni t əşkil edir. M əlum olduğu kimi, bir çox ölkə d ə bank böhranının qarşısının alınması böyük x ə rcl ə r t ə l əb edir: İspaniya və Macarıstanda 15%, Malayziyada 20,5%, Meksikada is ə 30%. B ə zi ölk ə l ə rd ə bu r ə q ə m40-50% - ə çata bil ə r. Türkiy ə nin bank sektorunun yenid ən kapitallaşmasına və struktur yenil ə nm ə sin ə dövl ə tin s ə rf etdiyi x ə rcl ə ri 40- 50 milyard. dollar v ə ya ÜDM h ə r üç gün ə rzind ə hesablanır. Türkiyə d ə h ə tta bank sektorunun% 25-i öhd ə likl ə rini öz üz ə rin ə götür ə c ə k yeni t ə nziml ə yici orqan 5 (BDDK) yaradıldı . Rusiyadakı bankların struktur yenilə nm ə si üzr ə birbaşa maliyyə x ə rcl ə ri 1998-ci ild ə ÜDM-in 0,2% -ni t əşkil etsə d ə , bu göst ə rici 2009- cu ilin aprel ayında 21,7% s ə viyy ə sind ə mü ə yy ən edilmişdir. 2007 -2008-ci ill ər böhranından sonra, ABŞ hökumətinin bankların struktur yenilə nm ə si il ə bağlı maliyyə x ə rcl ə ri yeni bir r ə q ə m il ə ÜDM-in 38,7% -ni t əşkil edir. $. Avropa regionunda böhranın qarşısının alınması ilə bağlı xə rcl ə r ÜDM-in 23,4% - ə çatmışdır (3285 mln.). AFR hökum ətinin proqramı 500 mlrd. Avro, Fransada 360 mlrd. Avro, İrlandiyada 400 mlr. Avro qurdu. Son m ə lumatlara gör ə , cari maliyy ə böhranı Dünyanın dörd bir t ə r ə find ə bankların ümumi zə r ə rl əri 700 milyard dollardan çoxdur, onlardan yarısı Amerika banklarının payına düşür. Banklar indi yeni kapital iştirakına görə bu m ə bl əğin tə xmin ə n 50% -ni kompensasiya ed ə bilibl ə r. BMF-nin son hesablamalarına ə sas ən, bankların itkilə rinin m ə bl əği iki də f ə d ən artıqdır - 1,6
t ə sis s ə n ə dl ə rind ə n ə z ə rd ə tutulan f ə aliyy ə tl ə v ə yalnız qanunvericiliklə mü ə yy ən olunmuş qaydada məşğul ola bilə rl ə r. Birl əşmək yalnız könüllü ola bilə r. Konstitusiyada birl əşmə hüququnun könüllü olması birbaşa göstə rilir. Bel ə ki, qanuni dövl ə t hakimiyy ə tini zorla devirm ə k m ə qs ə di güd ə n birlikl ərin yaradılması qadağandır. Bu cür birlikl ərin yaradılmasına yönəldilmiş fə aliyy ə t özü hüquqi m ə suliyy ə t yaradır. Hər hansı bir ictimai birliyin fə aliyy ə tin ə yalnız mə hk ə m ə qaydasında xitam verilə bil ər ki, bu da onların fə aliyy ə tin ə veril ə n t ə minatlardan biridir. Başqa heç bir halda ictimai təşkilatların bağlanmasına yol verilmir. Qeyri-hökum ə t t əşkilatlarının yaradılması, fə aliyy ə ti, idar ə olunması, yenid ə n t əşkili və l əğv edilməsi qaydaları, dövlət orqanları ilə münasib ə tl ə rinin t ə nziml ə nm ə si Az ərbaycan Respublikası Milli Mə clisinin 2000-ci ilin iyunun 13-d ə q ə bul etdiyi «Qeyri-hökum ə t t əşkilatları (ictimai birlikl ə r v ə fondlar) haqqında» Azərbaycan Respublikası Qanunu ilə t ə nziml ə nir. Lakin h əmin qanun ictimai birlik kateqoriyasına daxil olan siyasi partiyalara, h əmkarlar, yaxud sahibkarlar ittifaqlarına, dini birliklə r ə v ə yerli özünüidar ə orqanlarına şamil edilmir, çünki bu təşkilatların hə r birinin f ə aliyy ətini ayrı - ayrılıqda tə nziml ə y ən müvafıq qanunlar mövcuddur. «Qeyri-hökum ə t t əşkilatı» ifadə si ictimai birlik, fond, assosiasiya v ə dig ə r terminl ə rd ən daha geniş anlayışdır. Bu baxımdan Azə rbaycan Respublikasının Mülki Mə c ə ll ə si d ə qeyri-hökum ə t t əşkilatlarını mülki hüququn subyekti kimi bir hüquqi şə xs kimi t əşkilatlanmış qurum olaraq daha geni ş anlayış çə rçiv ə sind ə n ə z ə rd ə n keçirilir. Mülki M ə c ə ll ə y ə gör ə , bel ə t əşkilatlar qeyri -kommersiya t əşkilatı adlanır və bu t əşkilatların yaranmasından tutmuş ləğvinə q ə d ə r çox ə hat ə li m ə s ə l ə l ə rin t ə nziml ə nm ə si xüsusiyy ə tl ə ri ümum ə n m ə hz Mülki M ə c ə ll ə il ə nizamlanır. İctimai birliklə rin f ə aliyy ə ti h ə md ə beyn əlxalq hüquq normaları ilə t ə nziml ə nir. Az ərbaycan Respublikasının qoşulduğu «Assosiasiya azadlığı v ə t əşkilatlanma hüququnun müdafiəsi haqqında» Beynəlxalq Əmə k T əşkilatının 1948 - ci il 10 iyul tarixli 87 saylı Konvesiyasının konsepsiyasına görə , ə m ə kçil ə r v ə sahibkarlar qabaqcadan heç bir dövl ə t orqanının razılığını almadan, sə rb əst şə kild ə , heç bir f ə rq qoyulmadan öz hüquqlarının (ə sas ə n sosial-iqtisadi) müdafi əsi üçün könüllü şə kild ə müvafıq birlik yaradaraq təşkilatlana bilə rl ə r. Dövl ə t hakimiyy əti orqanları bu hüququ m əhdudlaşdıra bilə n v ə ya onun qanunda n ə z ə rd ə tutulan qaydada h ə yata keçirilm ə sin ə mane olan h ə r cür müdaxil ə d ə n imtina edir.
Burada, Burada, - dövründ ə - ci malın faktiki xə rcl ə rinin xüsusi ç ə kisini göst ə rir. t s i i n Y ə ni, . Onu da qeyd ed ək ki, Paaş enin qiym ə t indeksi qiym ə t nisb ə - t t t t  p q p q    i i i i i = 1 tinin hormonik orta ç əkili formasıdır və ç əki kimi daha sonrakı dövrünün faktiki t x ə rcl ə rinin xüsusi ç ə kisi üçün istifad ə e dilir. Bununla yanaşı Paaş enin qiym ə t in- deksini miqdar dövrünü ə sas dövrün qiym ə tl ə ri il ə qiym ə tl ə ndir ə n x ə rcl ə rin bir- t l əşdirilmiş xüsusi çə kisind ə n istifad ə ed ə r ə k qiym ə t nisb ə tl ə rinin hesabi orta ç ə kili forması kimi də ifad ə etm ə k olar. Laspeyresin v ə Paaş enin fiziki h ə cm indeksl ə rini d ə qeyd edil ə n ümumi düsturlarda qiym ə tin v ə miqdarın (fiziki hə cmin) yerd əyişmə l ə ri əsasında müə yy ə n etm ə k olar. Onlar zaman etibaril ə mal v ə xidm ə tl ər axınının dəyişmə sini ümumil əş - dirilmiş şə kild ə ə ks etdirir. Laspeyresin fiziki h ə cm (miqdar) indeksi daha ə vv ə lki dövrün, Paaaş enin fiziki h ə cm (miqdar) indeksi is ə daha sonrakı dövrün qiymə tl ə ri il ə qiym ə tl əndirilir. İki dövrün xə rcl ə rinin d ə y ə r are qatlarının nisbə ti qiym ə t v ə miqdar d əyişikliyinin birgə t ə sirini ə ks etdirir. Y ə ni, , . Əgə r ə sas P Q V  = P Q V  = La Pa pa La dövrün sabit qiym ə tl ə ri il ə iste hsalçı qiymə t indeksl əri haqqında məlumatlar sırası ə ld ə etm ə k ist ə yiriks ə , onda cari dövrün m əlumatlarını Paaş enin qiym ə t indeksinin köm ə yi il ə de flyatorlaşdırmaq lazımdır. b Lou indeksi tranzitivdir. Eyni k ə miyy ə tl ə r d ə stind ə n ( ) istifad ə edil ə r ə k q hesablanan iki Loy indeksinin nisb ə ti yen ə d ə Lou indeksidir. M ə s ə l ə n, ə sas dövrün qiym ə ti il ə 1dövrü üçün hesablanan Loy indeksinin, ə sas dövrün qiym ə ti il ə t + t dövrü üçün hesablanan Lou indeksin ə nisb ə ti:

Bu indeks baza dövrünün qiym ə ti kimi dövründ ə n istifad ə etm ə kl ə 1dövrü t + t üçündür. Bu növ inde ks qısamüddə tli qiym ə t d əyişikliklə rinin öyr ə nilm ə sind ə ge niş t ə tbiq edilir. Lounun indeksini iki Laspeyres indeksinin nisb ə ti kimi d ə verm ə k olar. Bel ə ki, baza dövrünün qiym ə ti il ə dövrü üçün Lou indeksi b ə rab ə rdir, baza b t
(mü ə ssis ə , t əşkilat və idar ə) arasında bu və ya dig ə r m ə s ə l ə bar ə sind ə (m ə s ə l ə n, ə m ək haqqının ödə nilm ə si, mükafat verilm ə si v ə dig ə r m ə s ə l ə l ə r bar ə sind ə ) mübahis ə yarana bil ə r. Mübahis ə dedikd ə , h ə mkollektiv mübahis ə , h ə md ə f ə rdi mübahis ə başa düşülür. Mübahisə ni h ə ll etm ə k üçün işçilər (işçi) öz ə m ə k v ə zif ə l ə rini tam v ə ya qism ə n yerin ə yetirm ə kd ə n könüllü sur ə td ə imtina ed ə bil ə rl ə r. Bu cür imtina t ətil adlanır. Hal- hazırda, demə k olar ki, nadir hallarda t ə tbiq olunan t ə til sosial ziddiyy ə tl ə rin gücl ə ndiyi hallarda ə m ək münaqişə l ə rind ə işçilə rin işə götür ə nl ə r ə qarşı tə zyiq vasit ə si kimi istifad ə etdiyi ə n t ə sirli üsuldur. Lakin t ə tild ə n siyasi m ə qs ə dl ə r üçün d ə istifad ə edilm ə si istisna edilmir v ə bel ə olduqda, t ətil artıq siyasi ə h ə miyy ə t k ə sb edir, siyasi mübariz ə vasit ə sin ə çevrilir. T ə til keçirilm ə si yüks ə k d ə r ə c ə d ə h ə mr ə ylik t ə l ə b edir. Düzdür, t əkbaşına tətil mümkündür, ancaq aydındır ki, təkbaşına tə til kollektivin keçirdiyi t ə til q ə d ə r s ə m ə r ə li ola bilm ə z. Tətil bir qayda olaraq, güdür. Bel ə ki, ə m ə k sosial məqsədlər mübahis ə l ə rini h ə ll etm ə k t əşkil edir. Siyasi tətilin əsas məqsədini m ə qs ə dl ə r güd ə n t ə till ə r ə yol verilmir. Lakin dövl ətin apardığı sosial - iqtisadi siyas ə tl ə bağlı tə til keçirm ə k mümkündür. T ə tild ə iştirak etmə k könüllüdür v ə t ə tild ə iştirak etmə kd ə n imtina ed ə n şə xsl ə r öz ə m ək funksiyasını davam etdirirlər. İşçilə ri t ə tild ə iştirak etmə y ə v ə yaxud iştirakdan imtina etmə y ə m ə cbur etm ə k olmaz. Bu hal müvafiq şə xsin inzibati m ə suliyy ə t ə c ə lb edilm ə si üçün ə sas ola bil ə r. T ə tilçil ər işə davam ed ən işçilə rin ə m ək hüquqlarını yerinə yetirm ə sin ə mane olmadan iş yerində v ə ya bilavasit ə mü ə ssis ənin yaxınlığında sə rb əst toplaşaraq, danışıqların gedişini müzakirə etm ə k, mitinql ə r v ə dig ə r kütl ə vi t ə dbirl ə r keçirm ə k hüququna malikdirl ə r. İşçilə r ad ə t ə n, kollektiv sur ə td ə (işçilə rl ə birlikd ə ) t ə til edirl ə r. Bununla bel ə , Bir sıra dövlə tl ə rin işçi təkbaşına da tə til ed ə bil ə r. konstitusiyalarından fə rqli olaraq, Az ərbaycan Respublikasının Konstitusiyasında işçilə rin t əkbaşına tə til etm ək hüququ tanınır. Bu sosial qanunvericilikd ə ə n mühüm, eyni zamanda nadir hallarda t ə sadüf edil ə n hüquqdur v ə işçilərin hüquqlarının müdafiə olunması istiqamə tind ə çox t ə sirli hüquqi v ə demokratik vasit ə dir. T ə til ə m ə k mübahis ə sinin h ə li edilm ə si üçün istifad ə olunan son Bu vasit ə d ən yalnız o halda istifadə olunur ki, (axınncı) vasitə dir. t ə r ə fl ə rin mübahis ə nin h əlli üçün razılığa gə ldikl ə ri dinc üsullar n ə tic ə verm ə sin. M əhz bundan sonra işçilərin (işçinin) tətil hüququ yaranır. Əgə r işə götür ə n mübahis ənin barışdırıcı üsullarla hə llini q ə sd ən uzadırsa, o
fransız, alman, rus) -1
ÜF-03-02	Xarici dild ə işgüzar və akademik kommunikasiya (ingilis, fransız, alman, rus) -2	8	240	148	92	92	ÜF-03-01	yaz-1	6
4.	ÜFSF-04-00	Seçm ə f ə nl ə r
4.1	ÜFSF-04-01	a)F ə ls ə f ə , b)Sosiologiya, c)Az ərbaycan Respublikasının konstitusiyası və hüququn əsasları, d)M ə ntiq, e)Etika	3	90	56	34	18	16	payız -2	2
4.2	ÜFSF-04-02	a) İnformasiya texnologiyaları (ixtisas üzr ə ), b) İnformasiyanın idar ə edilm ə si, c) Sahibkarlığın əsasları və biznes ə giriş d) Politologiya	3	90	56	34	18	16	payız -4	2
İF -00	İxtisas f ə nl ə ri f ə nl ə ri	İxtisas f ə nl ə ri	120	120	3600	2216	1384	630	754

1.	İF -01	Siyasi t ə hlil v ə t ə nqidi t ə f ə kkür	3	90	56	34	18	16	payız -4	2
2.	İF -02-01	Dövl ə t v ə ictimai idar ə etm ə -01	5	150	92	58	30	28	payız -1	4
İF -02-02	Dövl ə t v ə ictimai idar ə etm ə -02	5	150	92	58	30	28	İF -02-01	yaz-1	4
3.	İF -03	Maliyy ə v ə büdc ə siyas ə ti	6	180	110	70	36	34	yaz-2	5
4.	İF -04	Riyaziyyat v ə statistika	4	120	74	46	24	22	yaz-3	3
5.	İF -05	İnstitusional siyasə tin t ə hlili	6	180	110	70	36	34	payız -3	5
6.	İF -06	Yerli idar ə etm ə v ə özünü idar ə etm ə	6	180	110	70	36	34	yaz-2	5
7.	İF -07	Ağıllı şə h ə rl ə rin idar ə olunması	6	180	110	70	36	34	payız -4	5
8.	İF -08	Ekologiya	3	90	56	34	18	16	yaz-1	2
9.	İF -09	Regional v ə yerli maliyy ə resurslarının idarə olunması	5	150	92	58	30	28	payız -3	4
10.	İF -10	Beyn ə lxalq ticar ə t	4	120	74	46	24	22	payız -4	3
11.	İF -11	Program qiym ə tl ə ndirilm ə si	7	210	128	82	42	40	payız -4	5
12.	İF -12	Siyas ə t n ə z ə riyy ə si	4	120	74	46	24	22	payız -1	3
13.	İF -13	Dövl ət qulluğu	5	150	92	58	30	28	payız -2	4
14.	İF -14	Xarici siyas ə tin t ə hlili	3	90	56	34	18	16	payız -3	2
15.	İF -15	V ə t əndaş cə miyy ə ti v ə insan hüquqları	3	90	56	34	18	16	yaz-3	2
16.	İF -16	Davamlı inkişafın idarə edilm ə si	3	90	56	34	18	16	yaz-3	2
17.	İF -17	İqtisadiyyatın əsasları	4	120	74	46	24	22	yaz-2	3
18.	İF -18	Siyasi kommunikasiya	4	120	74	46	24	22	yaz-3	3
19.	İF -19	Müasir informasiya- kommunikasiya texnologiyaları və informasiya t ə hlük ə sizliyi	3	90	56	34	18	16	payız -3	2
20.	İF -20-01	İxtisasyönümlü xarici dil -01	8	240	148	92	92	payız -2	6
İF -20-02	İxtisasyönümlü xarici dil -02	7	210	128	82	82	İF -20-01	yaz-2	5
21.	İF -21	Müllki müdafi ə	3	90	56	34	18	16	payız -1	2
22.	İF -22	Strateji idar ə etm ə	3	90	56	34	18	16	payız -4	2
23.	İF -23	Az ərbaycan Respublikasının milli tə hlük ə sizliyinin əsasları	3	90	56	34	18	16	yaz-3	2
24.	İF -24	Az ərbaycan Respublikasının konstitusiya hüququ	4	120	74	46	24	22	yaz-2	3
25.	İF -25	Sosial münaqişə l ə r	3	90	56	34	18	16	payız -2	2
ATMF-00	Ali t ə hsil mü ə sis ə si t ə r ə find ə n mü ə yy ə n edil ə n f ə nl ə r t ə hsil mü ə sis ə si t ə r ə find ə n mü ə yy ə n edil ə n f ə nl ə r	Ali t ə hsil mü ə sis ə si t ə r ə find ə n mü ə yy ə n edil ə n f ə nl ə r	60	60	1800	1106	694	356	338

1.	ATMF-01	A) İctimai elmin əsasları B)Sosial texnologiyalar	6	180	110	70	36	34	payız -1	5
edilm ə sind ən asılı olaraq müə yy ə n göst ə ricinin k ə miyy ə ti üzr ə ranjirl əşdirilmiş sıra f ə rqli ola bil ə r. -tranzitivlik (indeksl ə rin çevrilm ə si) ziddiyy ə tli n ə tic ə l ə ri istisna ed ə n indeksl ə rin m əntiqi qarşılıqlı uzlaşdırılması d em ə kdir. Riyazi olaraq bu t ə l ə b bel ə ifad ə edilir: birbaşa müqayisə nin n ə tic ə l ə ri (A v ə B ölk ə si) üçüncü ölk ə vasit ə sil ə müqayis ə nin n ə tic ə l ə ri il ə e yni olmalıdır (A və C ölk ə si, C v ə B ölk ə si). -indeksl ərin daxili uyğunluğu o d em ə kdir ki, bütövlükd ə indeks onun komponentl ə rinin indeksi il ə uzlaşmalıdır. Bu tə l ə b additivlik t ə l ə bi il ə qarşılıqlı ə laq ə d ə dir, y ə ni h ə cm göst ə ricisi onun ünsürl ə rinin ( t əşkil ed ə n) h ə cminin c ə min ə b ə rab ər olmalıdır. - indeksl ə rin ölçü vahidinin se çilmiş sist emind ən asılı olması tə l ə bi o dem ə kdir ki, müqayis ə nin n ə tic ə l əri hansı ölkə nin ölçü vahidind ə n istifad ə edilm ə sind ən asılı olmayaraq e yni olmalıdır [20, 24]. BMT-nin beyn ə lxalq müqayis əlilk proqramı çə rçiv ə sind ə müqayis ə nin n ə tic ə l ə ri müqayis ə edil ə n valyutada ÜDM v ə onun komponentl ə rinin d ə y ə r ifad ə sind ə h əcmidir. Əldə edil ə n n ə tic ə l ə r ölk ənin iqtisadi inkişaf sə viyy ə sinin v ə qiym ə tin müqayis ə sini h ə yata keçirm ə y ə imkan verir. Bu zaman dünya iste hsalında ölkə nin re al payı müə yy ə n edilir. BMT-nin beyn ə lxalq müqayis əlilik proqramının ə sas obyektl ə ri son istifad ə metodu il ə hesablanan ÜDM v ə onun ə sas komponentl ə ridir. ÜDM müqayis ə liliyi m ə qs ə dil ə ÜDM ve rilmiş təsnifata uyğun olaraq çoxlu sayda de tallaşdırılmış e yninövlü mal qruplarına bölünür ki, onların da vasitə sil ə mal qruplarının (mal tə msilçil ə rinin) m ə zmununu mü ə yy ə n ed ən malların zəruri sayı seçilir. MHS göst ə ricil ə rinin beyn ə lxalq müqayis ə liliyind ə ə sas yer müqayis ə edil ə n ölk ə l ə rin parite t valyutasının (valyutanın alıcılıq qabliyyə ti) he sablanmasına v erilir. Parite t valyutanın müə yy ə n edilm ə si üzr ə işlə rin birinci m ə rh ə l ə si müqayis ə edil ə n ölk ə l ə r ə müvafiq olaraq özünün keyfiyy ə t xarakte ristikalarına görə v ə konkret mal qruplarına aid edil ə n m əhsulların bütün mə cmusu üçün xarakterik mal t ə msilçil ə rinin seçilm ə sind ə ibar ə tdir. Bu halda hesab edilir ki, qiym ə tl ə r h ə min profilli, y ə ni müqayis ə edil ə n bütün aqreqatlar üçün xarakterik v ə tipik m ə hsullara qiym ə tqoyma üçün ümumi olan prinsipl ə r əsasında formalaşacaqdır. Ayrı - ayrı mə hsul növl ə rinin
Büdc ə x ə rcl ə rind ə %-l ə	24,0	32,6	33,0
Onlardan:
T ə hsil ə	1553,9	1711,2	1830,2
Büdc ə x ə rcl ə rind ə %-l ə	8,3	8,1	9,9
M ə d ə niyy ə t ə , kütl ə vi informasiya vasit ə l ə rin ə , idman v ə g ə ncl ə r siyas ə tin ə	294,0	348,3	738,6
Büdc ə x ə rcl ə rin ə %-l ə	1,6	1,7	4,0
S ə hiyy ə	665,3	777,7	830,8
Büdc ə x ə rcl ə rin ə %-l ə	3,6	3,7	4,5
Sosial müdafi ə y ə v ə sosial t ə minata	1971,2	2040,5	2698,8
Büdc ə x ə rcl ə rin ə %-l ə	10,5	9,7	14,6
O cüml ə d ə n:
Sosial müdafi ə y ə	1946,8	2006,7	2663,8
Büdc ə x ə rcl ə rin ə %-l ə	10,4	9,5	14,4
Sosial t ə minata	24,4	33,8	35,3
Büdc ə x ə rcl ə rin ə %-l ə	0,1	0,2	0,2

Göründüyü kimi, son ill ə rd ə baş verə n mü ə yy ə n iqtisadi ç ə tinlikl ə r ə baxmayaraq ölk ə mizd ə sosial-m ə d əni ehtiyaclara ayrılan və sait n əinki azalmayıb, ə ksin ə daha da artıb ki, bu da dövlə tin sosial siyas ə tinin maliyy ə t əminatının gücl ə ndirilm ə sin ə , ə halinin sosial müdafi ə sinin v ə rifah halının daha da yaxşılaşdırılmasına xüsusi diqqə t yetirdiyini ə yani subut edir.
t ə msilçil ə rinin, o cüml ə d ə n 2344 iste hlak mallarının, 563 inv e stisiya mallarının, 7 tip tikinti obyektl ə rinin qiym ə tind ə n v ə 24 dövl ə t idar ə etm ə sektorunda v ə zif ə tutanların ə m ək haqqı də r ə c ə sind ə n istifad ə e dilmişdir. D em ə li, ə halinin h ə yat s ə viyy əsini, milli iqtisadiyyatın sə viyy ə sini v ə inkişaf m eylini, strukturunu ə ks etdir ən iqtisadi informasiyanın b eyn ə lxalq müqayis ə liliyinin dünya iqtisadiy yatında inteqrasiya prosesl ə rinin inte nsiv inkişaf e tdiyi hazırki şə raitd ə daha da artır.

######## 2.4. Az ərbaycanın sə naye sektorunda f ə rdi v ə yekun iste hsalçı qiymə t indeksl ə rinin he sablanması və onların tə kmill əşdirilmə si istiqam ə tl ə ri

İst e hsalçı qiymə t indeksl ə ri sistemi bir-biri il ə qarşılıqlı ə laq ə d ə olan v ə bir- birini tamamlayan göst ə ricil ə r m ə cmusundan ibar ə tdir. Buraya iste hsalın strukturunu d əyişmə d ə n vaxt etibaril ə qiym ə t d əyişikliyini xarakt eriz ə ed ən ayrı - ayrı mə hsul iste hsalçılarının qiymə t indeksi v ə birbaşa qiymə t amili il ə yanaşı müxtə lif çe şidlə rin, struktur d əyişikliklərinin, ayrı - ayrı suby ektl ə rin m ə hsul iste hsalının xüsusi çə kisinin d əyişmə si, mövsümü t ə r ə ddüdl ə rin v ə s. t əsiri altında formalaşan ist e hsalçı orta qiym ə t indeksi daxildir. Qiym ə t indeksinin köm ə yi il ə çoxlu sayda malların bir və ziyy ə td ə n dig ə r v ə - ziyy ə t ə keç ə rk ə n qiym ə tinin d əyişikliyi ümumiləşdirilir. Daha də qiq des ə k çoxlu sayda praktiki m ə s ə l ə l ə ri h ə ll ed ə rk ə n qiym ə t indeksin ə qeyd edil ə n iki v ə ziyy ə td ə malların qiymə t nisb ə tinin orta ç ə kili d əyişikliyi kimi baxmaq olar. Qiymə t indeksini mü ə yy ə n ed ə rk ən aşağıdakıları bilmə k z ə ruridir: - indeks ə hansı malları və xidm ə tl ə ri daxil etm ək lazımdır, - bu malların qiymə tini nec ə mü ə yy ə n etm ə k, - mallarla bağlı hansı ə m əliyyatları ind eks ə daxil etm ək lazımdır, - ç ə kini neç ə mü ə yy ə n etm ə k v ə bu m əlumat üçün hansı mə nb ə l ə rin götürülm ə si z ə ruridir, - se çilmiş malların və xidm ə tl ə rin qiym ə t nisb ə tl ərini ortalaşdırmaq üçün inde ksin hansı düsturundan istifadə etm ək lazımdır.
3

avtomobil daşımalarını tə nziml ə y ə n icaz ə nin verilm ə si üçün tutulan dövl ə t rüsumu	15 600, 0
3.1.6.	n ə qliyyat vasit ə l ə rinin, o cüml ə d ə n moton ə qliyyat vasit ə l ərinin, qoşquların və yarımqoşquların texniki baxışdan keçirilmə si üçün tutulan dövl ə t rüsumu	16 200, 0
3.1.7.	Az ərbaycan Respublikasının 2019 -cu il dövl ə t büdc ə sinin m ə rk ə zl əşdirilmiş gə lirl ə rind ən ayrılan və sait	88 200,0

Madd ə 4. ərbaycan Respublikasının 2019 -cu il dövl ə t büdc ə sin ə vergi Madd ə 4. ərbaycan Respublikasının 2019 -cu il dövl ə t büdc ə sin ə vergi ə 4. daxilolmaları Azərbaycan Respublikasının Vergi Mə c ə ll ə si il ə mü ə yy ən edilmiş vergi d ə r ə c ə l ə rin ə uyğun olaraq hesablanır.

Madd ə 5. ərbaycan Respublikasında istehsal edilə n v ə qiym ə tl ə ri Madd ə 5. ərbaycan Respublikasında istehsal edilə n v ə qiym ə tl ə ri ə 5. t ə nziml ə n ə n m əhsulların ixracı zamanı məhsulların kontrakt (satış) qiymə ti il ə (ixracla bağlı xə rcl ər çıxılmaqla) ölkədaxili topdansatış qiyməti arasındakı fə rqd ə n dövl ə t büdc ə sin ə 30 faiz h ə cmind ə yığım tutulur və bu yığımlar vergi ödə yicisinin vergil ə r, faizl ə r, maliyy ə sanksiyaları və inzibati c ə rim ə l ə r üzr ə dig ər borclarının öd ə nilm ə sin ə aid edilmir.

Madd ə 6. ərbaycan Respublikasının 2019 -cu il dövl ə t büdc ə sinin Madd ə 6. ərbaycan Respublikasının 2019 -cu il dövl ə t büdc ə sinin ə 6. m ə rk ə zl əşdirilmiş gə lirl əri aşağıdakı mə nb ə l ər hesabına formalaşdırılır:

6.1. bu Qanunun 10-cu madd ə si il ə 2019-cu il üçün h ər bir şə h ə r v ə rayon üzr ə mü ə yy ən edilmiş gə lirl ərin müvafiq şə h ə r v ə rayonların yerli xə rcl ə rind ən artıq olan hiss ə si (müvafiq icra hakimiyy əti orqanının müə yy ə n etdiyi m ə qs ə dli büdc ə fonduna aid edil ə nl ə rd ən başqa);

- 6.2. gömrük rüsumları, Az ərbaycan Respublikasının ə razisin ə malların idxalına görə ə lav ə d ə y ə r vergisi v ə aksiz (Naxçıvan Muxtar Respublikasının gömrük orqanları tə r ə find ən toplanılanlardan başqa), dövlə t əmlakının, özə ll əşdirilə n dövl ə t mü ə ssis ə v ə obyektl ərinin altındakı torpaqların icarə y ə verilm ə sind ə n daxilolmalar, xarici dövl ə tl ə r ə verilmiş kreditlə r üzr ə daxilolmalar, s ə hml ə rind ə dövl ətin payı olan mü ə ssis ə l ə rd ən alınan dividendlə r, müvafiq icra hakimiyy əti orqanının müə yy ə n etdiyi orqandan (qurumdan) daxilolmalar, sair daxilolmalar, dövl ə t büdc ə sinin m ə rk ə zl əşdirilmiş xə rcl ə rind ə n maliyy ə l əşdirilə n büdc ə t əşkilatlarının ödənişli xidm ə tl ə rind ə n daxilolmalar, müvafiq icra hakimiyy əti orqanının müə yy ə n etdiyi m ə qs ə dli büdc ə fondunun g ə lirl ə ri tam h ə cmd ə .

Madd ə 7. Qanunun 10-cu madd ə si il ə 2019-cu il üçün h ər bir şə h ə r v ə rayon Madd ə 7. Qanunun 10-cu madd ə si il ə 2019-cu il üçün h ər bir şə h ə r v ə rayon ə 7. üzr ə mü ə yy ən edilmiş gə lirl ərin müvafiq şə h ə r v ə rayonların yerli xə rcl ə rind ən artıq olmayan hiss əsi onların yerli gə lirl ərinin formalaşdırılmasına yönə ldilir.
- - maliyy ə sektorunun obyektl ə rinin monitorinqi.

Monitorinqin bu aspektl ə rinin h ə r biri müvafiq funksional ə h ə miyy ə t ə malikdir. Ancaq araşdırmalar göstərir ki, onun qüsurları var. Əmtəə l ə rin monitorinqi h əmyaşıdlar sisteminin tə hlilidir. Bu analizl ə r qanunun müvafiq müvafiq müdd əalarına uyğun olaraq həyata keçirilir, lakin qloballaşan dünyada həmişə bu normativ sisteml ə rin t ə kmill əşdirilmə sin ə ehtiyac vardır. Ekspertlə rin fikrinc ə , bank hesabının problemini bank sisteminin beynə lxalq standartlara v ə TFRS- ə keçid üçün şərait yaratması üçün hə ll etm ə k; n ə zar ə tin gücl ə ndirilm ə si v ə s. proses ə n ə zar ə t. lazımdır. Bu problemin h ə lli ç ə rçiv ə sind ə r ə hb ə rliyin v ə icraçı direktorun, bankların mühasibat uçotu v ə daxili n ə zar ə t sisteminin yüks ə k t ə l ə bl ə rinin t ə min edilm ə si z ə ruridir. Bundan ə lav ə , ə n ə n əvi akranlar sistemi bankların öz fə aliyy ə tind ə qarşılaşdığı risklə rin kompleks t ə hlili yeni sxemi il ə tamamlanır. Bankın f ə aliyy ə tinin monitorinqinin bütün aspektl ərinin inkişafı bunun baş vermə sin ə s ə b ə b olacaqdır. Bu, bir çox hallarda risklə rin münt ə z ə mmonitorinqin ə aiddir. Hazırda bu aşağıdakı aspektlə ri ə hat ə edir:

- - kapitalın sə lahiyy ə tin ə n ə zar ə t;
- - kredit riskl ə rinin monitorinqi (maliyy ə t əşkilatlarının kreditləşdirilmə si riski v ə istehlak kreditl ə rinin riski);
- - likvidlik riskinin monitorinqi;
- - bazar riskinin monitorinqi.

Bankın gözlə nilm ə z, istisna, el ə c ə d ə mümkün ola bil ə c ə k bütün h əssaslıqlarını qiymə tl ə ndirm ə si al əti stress test adlanır. Dünya tə crüb ə sind ə stress testl ə rin 2 vacib növü var: ssenari v ə h əssaslıq tə hlill ə ri. Ssenari t ə hlili - bununla birlikd ə bir çox risk faktorun ba ş qala şması bankın maliyy ə v ə ziyy ə tin ə effektinin d ə y ə rl ə ndirilm ə sidir. H əssaslıq analizi - hansısa bir risk amilinin fə rqlil əşmısini, bankın maliyyə 7 v ə ziyy ə tin ə effektinin d ə y ə rl ə ndirilm ə sidir