ahmedheakl/docatlas_instruct huggingface dataset:
· Etika komitələrinin təşkili. Əsasən bu komitələrə, təşkilatın yüksək vəzifəli şəxsləri, təşkilatdakı yüksək pay sahibləri və eləcədə digər maraqlı tərəflər aid edilir- lər. Onlar əsasən barışdırıcı hakim rolunda çıxış edirlər, mübahisəli etik məsələlərdə rəsmi mülahizələrlə «təşkilatın vicdanı» meyarına əsaslanaraq fəaliyyət göstərirlər. · İctimai yoxlamaların aparılması. Sosial məsuliyyət proqramının reallaşdırıl ma- sının gedişi və eləcə də biznesin aparılmasında etik tərəfləri, idarəetmə həllərinin qə - bul olunması, əməkdaşlar arasındakı münasibətlər və s. ilə əlaqəli hesabat hazırlanıb, icti maiyyətə təqdim olunur. Bundan əlavə , əldə olan hesabatların hazırlanmasına təş - kilatdan kənar nüfuzlu tədqiqat qurumları cəlb olunur. · Bütün işçilərə etik davranış qaydalarının öyrədilməsi. P eşə hazırlığı və ixtisas- ar tırma proqramlarında işgüzar etika kursu vacib yerlərdən birini tutur. · Liderliyin şəxsi nümunəsi. Müasir biznesdə təşkilatın (şirkətin, müəssisənin) lideri mənəvi lider hesab edilir, ümumi atmosferi o yaradır və eləcədə etik davranış səviyyəsini müəyyən edir . Yüksək etik davranış nümayiş etdirən şirkət rəhbərinin şəxsi nümunəsi hər bir işçidə hə r zaman yeni etik qayda lara əməl olunmasına stimul ya radır. Etika dedikdə ilk öncə insan davranışının təməli olan əxlaq dəyərlərinin məc mu- su başa düşülür [17, s ə h.23] . Başqa sözlə desək, etika 'nəyi necə etməli olduqlarını' müəyyənləşdirmələri üçün insanlara istiqamətləndirəcək prinsip, dəyərlər və stan dart- lar dır . Eyni zamanda etika bir prosesdir. Həmin bu proses müddətində yerinə yetirilən işlər və eyni zamanda qəbul olunan qərarlar müəyyən dərəcədə nüaslara söykənməlidir. Başqa bir tərəfdən isə, fəlsəfənin əxlaqı öyrənən hissəsi də etika adlanır. Fəlsəfənin bu bölməsi insanların qurduqları qrup və fərdi münasibətlərin təməlini təşkil edən qaydaları, dəyərləri, normaları yaln ış və ya doğ ru, pis və ya yaxşı kimi məzmunundan öyrənir. Etik - davranış qaydalarının əsas məqsədi cəmiyyətdə və dövlətdə qanunsuz istifadə və hətta korrupsiyanı a radan gö türmək, vicdanlılıq dəyərinin reallaşdırılmasını təmin etməkdir. Etika dövrümüzdə bir çox peşələrin icra olunması zamanı riayət edilməsi mühüm olan vacib dəyərlərdən bi ri hesab edilir. M əhkəmə prosesində, s iyasətdə, biznesdə, idarəçilikdə, təhsildə, mətbuat və nəşrdə,
9

Приложение 4 к решению Шарковщинского районного Совета депутатов 30.12.2024 № 24

РАСПРЕДЕЛЕНИЕ бюджетных назначений по распорядителям бюджетных средств районного бюджета в соответствии с ведомственной классификацией расходов районного бюджета и функциональной классификацией расходов бюджета

Наименование	Глава	Раздел	Подраз дел	Вид	Сумма, рублей
Государственное учреждение «Шарковщинский районный архив»	003	00	00	00	80 290,00
Общегосударственная деятельность	003	01	00	00	80 290,00
Государственные органы общего назначения	003	01	01	00	80 290,00
Государственные архивы	003	01	01	07	80 290,00
Райисполком	010	00	00	00	9 712 945,00
в том числе Шарковщинский районный Совет депутатов	174 313,00
Общегосударственная деятельность	010	01	00	00	4 531 902,00
Государственные органы общего назначения	010	01	01	00	2 703 367,00
Органы местного управления и самоуправления	010	01	01	04	2 703 367,00
Обслуживание государственного долга Республики Беларусь	010	01	05	00	420 761,00
Обслуживание долга органов местного управления и самоуправления	010	01	05	03	420 761,00
Другая общегосударственная деятельность	010	01	10	00	1 407 774,00
Иные общегосударственные вопросы	010	01	10	03	1 407 774,00
Национальная оборона	010	02	00	00	2 375 670,00
Обеспечение мобилизационной подготовки и мобилизации	010	02	02	00	2 375 670,00
Национальная экономика	010	04	00	00	96 468,00
Транспорт	010	04	05	00	5 468,00
Иные вопросы в области транспорта	010	04	05	08	5 468,00
Другая деятельность в области национальной экономики	010	04	10	00	91 000,00
Имущественные отношения, картография и геодезия	010	04	10	02	2 000,00
Туризм	010	04	10	04	87 000,00
Прочие отрасли национальной	010	04	10	05	2 000,00
## УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ 16 мая 2023 г. N 138

## ОБ АРЕНДЕ ИБЕЗВОЗМЕЗДНОМ ПОЛЬЗОВАНИИ ИМУЩЕСТВОМ

В целях повышения эффективности использования имущества, находящегося в государственной собственности, а также недвижимого имущества <*> , находящегося в собственности хозяйственных обществ, совершенствования порядка определения размера арендной платы при сдаче его в аренду:

- --------------------------------

<*> Для целей настоящего Указа термины используются в значениях, определенных в приложении 1 .

- 1. Установить, что:

1.1. при сдаче в аренду недвижимого имущества, находящегося в государственной собственности, а также в собственности хозяйственных обществ, размер арендной платы определяется на основании базовой арендной величины, если иное не установлено настоящим Указом, в предусмотренном им порядке. Размер базовой арендной величины устанавливается ежегодно Советом Министров Республики Беларусь с учетом изменения индекса потребительских цен за предыдущий год по отношению к предшествующему и применяется с 1 апреля года, в котором он установлен;

- 1.2. государственные органы и организации, за исключением Национального банка, при сдаче в аренду движимого и недвижимого имущества, находящегося в собственности Республики Беларусь, обеспечивают, если иное не предусмотрено законодательными актами, перечисление в республиканский бюджет 100 процентов:

платы за право заключения договоров аренды недвижимого имущества, полученной при проведении аукционов по продаже права заключения договоров аренды (далее - плата за право заключения договоров аренды); полученной арендной платы, за исключением арендной платы, указанной в абзаце четвертом настоящего подпункта; полученной арендной платы, оставшейся после вычета расходов, связанных с содержанием и эксплуатацией капитальных строений (зданий, сооружений), изолированных помещений, их частей, за исключением затрат на санитарное содержание, горячее и холодное водоснабжение, водоотведение (канализацию), газо - , электро - и теплоснабжение, техническое обслуживание лифта, обращение с твердыми коммунальными отходами, - при сдаче в аренду недвижимого имущества на рынках юридическим лицам и индивидуальным предпринимателям для организации и осуществления розничной торговли (далее - арендная плата на рынках); 1.3. Национальный банк, унитарные предприятия, учреждения, другие юридические лица, за которыми недвижимое имущество, находящееся в собственности Республики Беларусь, закреплено на праве хозяйственного ведения либо оперативного управления <*>, а также хозяйственные общества, созданные в соответствии с законодательством о приватизации, их правопреемники и республиканские государственно - общественные объединения, их структурные подразделения в отношении переданного им в безвозмездное
########## الأول الفصل القرن حتى عشر السادس القرن من راق ع ال عشر التاسع
ikitərəfli özəl d ə , ya da uyğun inteqrasiya qruplarında olan müxtəlif ölkələr üçün münasibətdə təqdim edilən daha əlverişli rejim mühitini yaradır . Inteqrasiyanın ikinci mərhələsində inteqrasiya edən ölkələr azad tic arət zonalarının yaradılmasına keçir. Bu haldaikinci ölkələrə münasibətdə milli gömrük tariflərini saxlamaqla, qarşılıqlı münasibətlərdə gömrük tariflərinin tam ləcvi nəzərdə tutulur. Əksər hallarda azad tic arət zonaları üçün müəyyən edilən şərtlər aqrar sahə məhsullarından başqa bütün mallara şamil edilir. Inteqrasiya proseslərində ən yüksək səviyyə iqtisadi birlikləri n yaradılması ilə nəti c ələnir . Qeyd olunan zaman ümumi gömrük tarifinin tətbiq edilməsi , malların və istehsal amillərinin müstəqil hərəkəti ilə bərabər , makroiqtisadi siyasətin əlaqələndirilməsi daha özəl sahələrdə (valyuta, büdc ə , pul və s.) qanunvericiliyin vahid şəkilə salınmasını nəzərdə tutur. Qeyd olunan zaman müxtəlif dövlətlərin hökumətləri səviyyəsində həyata keçirilən bir sıra funksiyalar dövlətlər tərəfindən yaradılmış orqanlara verilir. Iqtisadi inteqrasiya, o c ümlədən gömrük birliyinin yaranması nəzəriyyəsi Kanada iqtisadçısı Vaynerin adı ilə əlaqədardır . Zira, gömrük birliyi nəzəriyyəsinə özələn , Vayner iki tip effektivliyi qeyd edir: statistik və dinamik effektivlik. Statistik effektivlik kimi gömrük birliyinin yaradılmasından dərhal yekuna birbaşa onun nəti c əsi kimi müşahidə olunan iqtisadi nəti c ələr , dinamik effektivlik dedikdə isə gömrük birliyinin yaranma sının daha yekun mərhələlərində müşahidə olunan 2 iqtisadi nəti c ələr başa düşülür . Gömrük birlikləri unifikasiya olunmuş beynəlxalq iqtisadi inteqrasiyanın daha geniş yayılmış şəkilidir . Onu iki və daha çox dövlətin öz aralarında tic arətdə gömrük rüsum larının ləğv edilməsi kimi başa düşmək olar. QATT- ın 14-cü maddəsinə əsasən , gömrük birliyi daxilində gömrük rüsumlarının tam ləğ vi və 3 vahid xarici gömrük tarifinin yaranmasını nəzərdə tutur . Azad iqtisadi zonalar və gömrük birlikləri arasında bir sıra fərqlər var. Zira, azad iqtisadi zonalarda gömrük rüsumlarının tədri c ən aşağı salınması , qeyri-tarif sədlərinin ləğv edilməsi tədri c ən
- oynayırlar. Istehsal və maliyy ə imkanları daha bö y ü k oldu ğ undan daha elmtutumlu istehsalla m ə hz onlar m əşğ ul olurlar. Onlar daha ç ox t ə l ə b olunan istehlak keyfiyy ə tl ə rin ə malik ə n yeni m ə hsul n ö vl ərini hazırlayır v ə bununla da, istehsalın texnoloji inkiş af prosesin ə yardımçı olurlar.
- 4. TMK-lar pe şə kar bilikl ərin yayılmasına, mü xt ə lif ö lk ə l ə rd ə n olan ə m ə kda şlar arasında tə cr ü b ə m ü badil ə si prosesin ə şə rait yaratmaqla beyn ə lxalq i şçi miqrasiyasının vacib amillə rind ə n biri kimi çıxış edirl ə r. bununla da, beyn ə lxalq ə m ək bazarı meydana gə lir.
- Bel ə likl ə , TM Ş m ü asir d ünya iqtisadiyyatında gedə n bir ne çə ə sas prosesin h ə r ə k ə tverici q ü vv ə sidir. Onlar m ü xt ə lif ö lk ə v ə regionların iqtisadiyyatlarına mü sb ə t t ə sir g ö st ərir, onların müə ssis ə l əri arasında istehsal, elmi və texnoloji ə laq ə l ə rin inki şafına rə vac verir. TM Ş -l ə r h ə m öz aralarında, hə m d ə ki ç ik v ə orta biznesl ə ə m ə kda şlıq edə r ə k v ə r ə qab ə t apararaq beyn ə lxalq r ə qab ə t prosesind ə m üə yy ə nedici rol oynayırlar.

##### Transmilli ş irk ə tl ə rin f ə aliyy ə tinin m ü asir strateji modell ə ri

Ş irk ətin strategiyası dedikdə d ə yi şə n bazar şə raitind ə ş irk ə tin m ə qs ə dl ə rinin h ə yata ke ç irilm ə si ü sulu ba ş a d üşü l ü r. Transmilli ş irk ə tl ə r öz strategiyalarını hə yata ke ç irm ə k üçü n investisiya qoyulu ş unun m ü xt ə lif modell ə rind ə n istifad ə edirl ə r:

- • 'sıfır'dan sə rmay ə qoyulu ş u;
- • transplantasiya;
- • strategi alyanslar;
- • beyn ə lxalq birl əş m ə l ə r v ə satınalmalar;
- • beyn ə lxalq qovu ş malar.

'Sıfır'dan sə rmay ə qoyulu ş u xaricd ə tamamil ə yeni m üə ssis ənin yaradılmasını n ə z ə rd ə tutur. 1980-ci ill ə r ə q ə d ə r investisiya qoyulu ş u modelinin ə n geni ş yayılmış forması olub.

30
УТВЕРЖДЕНО Указ Президента Республики Беларусь

- 16.05.2023 N 138

## ПОЛОЖЕНИЕ ОПОРЯДКЕ ОПРЕДЕЛЕНИЯ РАЗМЕРА АРЕНДНОЙ ПЛАТЫПРИСДАЧЕВ АРЕНДУ ДВИЖИМОГО ИМУЩЕСТВА, НАХОДЯЩЕГОСЯ В ГОСУДАРСТВЕННОЙ СОБСТВЕННОСТИ

1. Настоящим Положением устанавливается порядок определения размера арендной платы при сдаче в аренду движимого имущества, находящегося в государственной собственности <*> (далее, если не указано иное, - движимое имущество). 2. Размер арендной платы при сдаче в аренду движимого имущества (далее, если не указано иное, - арендная плата), стоимость которого превышает 30 тыс. базовых величин , определяется исходя из остаточной стоимости движимого имущества, коэффициента эффективности, транспортного налога (при сдаче в аренду транспортного средства) и налога на добавленную стоимость по следующей формуле:

где - размер арендной платы, рублей; - остаточная стоимость движимого имущества, рублей; - коэффициент изменения стоимости основных средств; - коэффициент эффективности; - транспортный налог (при сдаче в аренду транспортного средства), рублей; НДС - налог на добавленную стоимость, рублей. При определении размера арендной платы остаточная стоимость движимого имущества (С ) устанавливается на основании данных бухгалтерского учета на 1 января ост. года, в котором заключается договор аренды движимого имущества, или на первое число месяца, следующего за месяцем принятия его к бухгалтерскому учету <**>. Коэффициент изменения стоимости основных средств (К ) принимается на первое ис. число месяца, предшествующего месяцу, в котором заключается договор аренды движимого имущества, на основании публикуемой Национальным статистическим комитетом официальной статистической информации об изменении стоимости основных средств за период с даты предыдущей переоценки.
xaricdə istirahət imkanını aşağı salır. 'Ailə' və 'ev təsərrüfatı' anlayışlarını müqayisə edən zaman belə demək olar ki, onlar fərqlənirlər, baxmayaraq ki, bəzən onları bir birinin əvəzinə istifadə edirlər. Lakin ailə - iki və daha çox şəxsdən ibarət və bir biri arasında qan qohumluğu, nikah və ya övladlığa götürmə ilə balığı olan və birlikdə yaşayan insanların qrupudur. Ev təsərrüfatında qan qardaşları (misal üçün ata və oğul) olmaya da bilər. Bu insanların zərurət səbəbindən birgə yaşadıqları kommunal mənzil də ola bilər. Buna baxmayaraq belə qrup da ev təsərrüfatına aid edilir. Birlikdə yaşayan ata, ana və uşaqdan ibarət qrup - nuklear ailə anlayışı mövcuddur. Bu standart ailədir. Belə növdən olan ailə bir neçə vairasiyaya malik olur. Bu valideynlərin boşanması, valideynlərdən birinin ailədən getməsi və ya vəfat etməsi nəticəsində bir valideynlə olan ailə də ola bilər. Eləcə də genişlənmiş ailə - nuklear ailə və digər qan qohumları (babalar, nənələr, əmilər və bibilər) - anlayışı da mövcuddur. Belə ailələr daha çox Şərq ölkələrində əmələ gərlir, kifayət qədər Rusiyada yayılmışdır, lakin ABŞ üçün xarakterik deyil, belə ki, burada fərdilik ruhu üstünlük təşkil edir və hər bir insan müstəqil yaşamağa can atır, ailə bağlılığı olmadan yaşamağa üstünlük verir. Ev təsərrüfatı böyüməkdə olan nəslin istehlakçılar kimi sosiallaşmasında həlledici rol oynayır. Ailə ev təsərrüfatı - dəyərlər və baxışların növbəti nəsillərə ötürülməsinin əsas mexanizmidir. Ailə istehlak vahidi kimidir. Marketinqdə ailə anlayışını iki müctəlif nəzər nöqtəsindən nəzərdən keçirmək olar. Bir tərəfdən ailə - sosial institutdur, yəni, əqidə, norma, baxışların, dəyərlərin, ailə üzvlərinin necə yaşaması, bir biri ilə necə ünsiyyətdə olması gözləntiləri məcmusudur. Bu ailədə birləşmiş olan insanların davranışlarını tənzimləyən özünəməxsus bir mexanizmdir. Digər tərəfdən ailə - üzvləri nikah və qan qohumluğu bağları ilə bağlı olan, böyüməkdə olan nəsli tərbiyə edən və həmin nəslə ailədə necə yaşamaq lazım olduğu, hansı məhsullardan istifadə etmək lazım gəldiyi, ailə büdcəsinə necə sərəncam verməli və s. aid olaraq bilikləri ötürən kiçik sosial qrupdur. Ailə zəruri olan malların alınması mərkəzi kimi çıxış edir. O, əldə olunan malların və xidmətlərin istehlak qaydalarını müəyyən edir. Ailə üzvlərinin şəxsi istifadəsində olan şəxsi əşyaları nəzərə alınması istehlak ailədə əsasən
olmalıdır. Eyni zamanda m ə rk ə zi hakimiyy ə t orqanları borclarla bağlı olan hə r tip m ə lumatlardan x ə b ərdar olmalı, qəbul edilmiş q ə rarlar ictimaiyy ə tl ə müzakir ə olunmalı və lazım gə l ə rs ə ə lav ə r ə yl ə r veril ə r ə k yenid ə n q əbul olunmalıdır. ; 3.Xarici borcların idarə olunmasının kompleks sistemi formalaşdırılmalıdır Az ərbaycanda xarici borcların idarə olunmasının prinsipl ə rini t ə kmill əşdirmə k m ə qs ə dil ə önc ə likl ə korporativ idar ə etm ə sistemi t əşkil edilm ə lidir. Çünki, xarici borcların idarə olunması ümumi maliyy ə siyas ə tinin bir t ə rkib hiss ə si olmaqla yanaşı pul-kredit sistemi, t ə diy ə balansı v ə valyuta ehtiyatları ilə ə laq ə y ə malikdir. Burada ə sas olan xarici borcların idarə olunması ilə birbaşa məşğul olan Maliyyə Nazirliyi v ə ölk ə d ə pul-kredit siyas ə tini h ə yata keçir ə n orqan olan M ə rk əzi Bank arasında s ə lahiyy ə tl ə r d ə qiq mü ə yy ə n edilm ə li v ə bu sferada kordinasiya çox güclü olmalıdır. 4. Dövl ət borclarının mü ə yy ən intervallarda monitorinqi aparılmalıdır ; Ə ld ə edilmiş borc v ə saitl ərinin hansı mə nb ə d ə n c əlb olunması v ə nec ə istifad ə olunması kimi m ə s ə l ə l ə rd ə bir çox hallarda şəffalıq problemləri ortaya çıxır.Bu s ə b ə bd ə n,dövl ət borclarının geniş və ə hat əli monitorinq olunmasına ehtiyac yaranır . Monitorinq prosesind ə ə sas ə n n ə q ə d ə r , haradan borc alınır, borcların faizlə ri, qaytarılma müddə ti v ə başqa göst ə ricil ə r d ə yoxlanmalıdır. Xarici borclarla ə laq ə dar m ə s ə l ə l ə rd ə borc qalıqlarının nə zar ə td ə saxlana bilinm ə si, borc yükünün mü ə yy ə n edilm ə si v ə d ə qiq borc al ma metodları yoxlanılmalıdır. Xarici m ə nb ə l ə rd ə n olan borcların mə nb ə l ə ri, xüsusi sektorun borclanma yükü, sektorlar üzr ə bölgüsü, riskl ə rin qiym ə tl ə ndirilm ə si, ə ld ə olunmuş xarici borclardan s ə m ə r ə li istifad ə olunması v ə xarici borc qalığının digə r makroiqtisadi gost ə ricil ə r ə uyğunluğu kimi amill ər monitorinq prosesinin obyekti olmalıdır. 5.Dövl ə t z ə man ə ti il ə ə ld ə olunmuş kreditl ə rin istifad ə olunması il ə bağlı müə yy ə n limitl ə r d ə qiql əşmə lidir;
qadın daha cəlbedici (rahat, gözəl) tozsovuranı güclü, lakin tamamilə cəlbedici olmayan cihazdan daha üstün tutsun.

#### İstehlakçı davranışı zamanı rolların təsnifatı

Marketoloqlar ailədə bütün rolların ifaçıları ilə qarşılıqlı əlaqə yaratmağa borcludurlar, ona görə ki, ailə üzvlərindən hər biri məhsulun alınıb alınmayacağı barədə yekun rəyə təsir göstərə biləcək müəyyən bir fikirə malikdir. Həmçinin müəyyən edilməsi zəruridir ki, konkret rolu kimi ifa edir (yaşlı nəsil ya uşaqlar) və bundan çıxış edərək də öz reklam kompaniyanızı qurmaq lazımdır. 'Kişi' qərarlarına mürəkkəb məişət cihazlarının, kompüterlərin alışı ilə əlaqədar qərarlar aiddir, hansı ki, qadınlar isə ərzaq məhsulları, mənzilə qulluq üzrə predmetlərin, uşaq paltarlarının alışında üstünlük qazanırlar. Birlikdə qəbul edilən qərarlara birgə istirahət, məzuniyyətin keçirilmə formalarının seçilməsi, ailənin bütün üzvləri tərəfindən istifadə edilən məişət cihazlarının (soyuducu və televizor) alınması aiddir. Təkbaşına qəbur edilənlər qərarlaraq qadın ayaqqabısı, bijuteriya, fərdi maraq predmetlərinin alınması aiddir. Qərarın qəbul edilməsində ailə üzvlərinin qarşılıqlı təsiri onların ixtisaslaşmasında və konkret mal sahəsinə olan maraqdan (aludəçilikdən) asılıdır. İnsan bu və ya digər malın əldə edilməsində nə qədər çox maraqlıdırsa və onun əldə edəcəyi əşyanı istifadə etməsi ehtimalı nə qədər yüksəkdirsə, qərar qəbul edilməsi prosesinə həmin insanın təsir dərəcəsi də bir o qədər çox olacaqdır. hal hazırda hansı istehlakın daha aktual olması haqqında Təşəbbüskarın rolu rolu qərarın və onun təmin edilməsi məqsədi ilə alışın həyata keçirilməsi haqqında qərarın qəbul edilməsindən ibarətdir. (influencer) alış haqqında qərarın qəbul edilməsi prosesinə təsir Amil rolu rolu göstərən hərəkətlərdən ibarətdir. Bu alışın zəruriliyini və ya ondan imtina edilməsini əsaslandıracaq bir söz və ya bütöv bir nitq də ola bilər. Məsləhətçi - göstərilən rolun bir növüdür. Bu alışın edilməsini və ondan imtinanı əsaslandırmaya kömək edəcək hərəkətdir. Misal üçün, mən sükan arxasında həmin avtomobilin necə çalışmasını, onun üstün və çatışmayan cəhətlərini göstərdim. Bu
### I FƏSİL : QLOBALLAŞMA ŞƏRAİTİNDƏ DÜNYA İQTİSADİYYATININ TRANSMİLLİLƏŞMƏ TENDENSİYALARI 1.1 TMK- ların xarici investisiyalar axımında artan rolu

Qloballaşma dünyada artan kütlə vi ticar ə t v ə m ə d ə niyy ə t mübadil ə si n ə tic ə sind ə meydana çıxan inteqrasiya prosesidir. Bu prosesi dünya iqtisadiyyatında mal v ə xidm ə tl ərin istehsalını və istehlakını kəskin şə kild ə artıran qanunauyğunluq da adlandırmaq olar. Artıq ən böyük şirkə tl ər milli şirkət statusundan çıxıb bağlı ortaqlıqlar və ya transmilli korporasiyalar (TMK) s ə viyy ə sind ə f ə aliyy ə t göst ə rirl ə r. Qloballaşmanın son yarım ə srd ə daha da sür ə tl ə nm ə si il ə bağlı kapitalın, malların və xidm ə tl ə rin s ə rb ə st h ə r ə k ə ti n ə tic ə sind ə böyük şirkə tl ə r bird ə n çox ölk ə d ə ə m ə liyyatl ə r h ə yata keçirir ki, bu da xarici ticar ətin artımı ilə n ə tic ə l ə nir. Bu bir t ə r ə fd ən inkişaf etmiş ölkə rin McDonalds v ə Starbuck kimi transmilli şirkə tl ə rinin daha da z ə nglinl əşmə sin ə g ətirib çıxarırsa, digə r t ə r ə fd ən az inkişaf etmiş ölkə l ə rl ə 1 inkişaf etmiş ölkə l ər arasındakı mə saf ə daha da artır. Yaxın zamanlarda ortaya çıxan və qloballaşma adlanan fenomenini d ə y ə rl ə ndir ə bilm ə k üçün önc ə bu hadis əni zaman axarı içə risind ə xüsusiyy ə tl ə ri, s ə b ə bl ə ri v ə n ə tic ə l ə ri il ə birlikd ə qavramaq lazımdır. Əslində, qloballaşma tarixi anlam olaraq yeni bir anlayış deyildir. Qloballaşma adlanan bu proses XX ə srin ə vv ə ll ə rind ən başlayaraq işlə nm ə kd ə olan bir termindir. 1917-ci ild ə Rusiyada sosialist inqilabı və daha sonra II Dünya Müharib ə sind ən sonra Şə rqi Avropa, Çin v ə Kuba kimi ölk ə l ə rin kapitalist sistemind ən qopması bu prosesi lə ngitdi. 1970-ci ill ə rd ən başlayaraq qloballaşma yenidə n sür ət götürmüş olsa da, yuxarıda bə hs edil ə n ölk ə l ə rd ə bürokratik rejiml ə rin çökm ə si v ə kapitalizm yoluna keçm ə si il ə birlikd ə 1990- cı illə rd ə n sonra kapitalist böyük s ə rmay ə dünya s ə viyy ə sind ə bu d ə f ə daha da böyük bir vüs ə tl ə v ə daha geniş bir coğrafiyada yayılmağa və hakimiyy ə tini d ə rinl əşdirmə y ə başladı.
Münd ə ricat

GİRİŞ ....................................................................................................................3 I FƏSİL. DÖVLƏT BORCLARI, ONLARIN MƏNBƏLƏRİ, TƏSNİFATI, HÖKUMƏTİN BORCLANMA QARŞILIĞINDA VERDİYİ FAYDALAR VƏ DÖVLƏT BORCUNUN İDARƏ OLUNMASI ...................................................5

1.1 Dövl ət borcları, onların mə nb ə l ə ri v ə t əsnifatı.................................... ...........5 1.2 Hökum ətin borclanma qarşılığında verdiyi faydalar və dövl ə t borcunun idar ə olunması ......................................................................................................16

II FƏSİ L. DÖVLƏTİN BORC SƏNƏDLƏRİNİN SATIŞI, GERİ ÖDƏNİLMƏSİ, BORCLANMANIN İQTİSADİYYAT ÜZƏRİNDƏKİ TƏSİRLƏRİ VƏ BO RC YÜKÜNÜN AZALDILMASI ÜSULLARI...............20 2.1 Dövl ə tin borc s ə n ə dl ərinin satışı və geri öd ə nilm ə si....................................20 2.2 Borclanmanın iqtisadiyyat üzə rind ə ki t ə sirl ə ri v ə borc yükünün azaldılması üsulları.......................................................................................................... .......29 III FƏSİL. AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ DÖVLƏT BORCU, MÖVCUDVƏZİYYƏTİ VƏ TRENDLƏR, DAXİLİ MALİYYƏLƏŞMƏ İMKANLARI VƏ XƏRCLƏRİ,AZƏRBAYCANDA DÖVLƏT BORCLARININ TƏNZİMLƏNMƏSİNİN TƏKMİLLƏŞDİRİLMƏSİ İSTİQAMƏTLƏRİ .............................................................................................39 3.1. Az ərbaycan respublikasının dövlə t borcu, mövcud v ə ziyy ə ti v ə trendl ə r, ümumi dövl ə t borcunun risk t ə hlili v ə proqnozu................................................39 3.2 Daxili maliyy ə l əşmə imkanları, x ə rcl ə ri v ə Az ə rbaycanda dövl ət borclarının t ə nziml ə nm ə sinin t ə kmill əşdirilmə si istiqam ə tl ə ri.............................................51 NƏTİCƏ VƏ TƏKLİFLƏR ................................................................................61 İSTİFADƏ OLUNMUŞ ƏDƏBİYYATLAR .....................................................63