Məhz buna görə də, yəni iştirakçılann sayının üç yox, dörd olması tibbi sığortalanmanı sığorta işinin ən mürəkkəb növlərin - dən biri edir. Könüllü tibbi sığorta ilk dəfə XVII əsrdə ingiltərədə yaranıb. «Dostluq cəmiyyətləri» şəklində, məhz bu cəmiyyətlər tibbi sığortaya çəkilən xərcləri maliyyələşdirirdilər. Məcburi tibbi sığortanın vətəni Almaniya hesab olunur. Qeyd olunmalıdır ki, qanunvericilik qaydasında məcburi sosial sığorta, o cümlədən tibbi sığorta öz yaranrria tarixini XIX əsrin ikinci yarısından Almaniya kansleri O.Bismarkın sığorta qa - nunlanndan gö türür. Lakin, o vaxta qədər də tibbi yardıma gö - rə həkimə ödənişin verilməsi cəhdləri həm qonorar şəklində patsientdən, həm də bədbəxt hadisələrin, xəstəliklərin sığor - talanması üçün müxtəlif qildiya üzvlərinin və sənətçilərin və d. könüllü olaraq ayırdığı məbləğlərdən, yəni işləyənlər tərəfin - dən yaradılmış qarşılıqlı yardım xəzinələrindən (tibbi ehtiyacla - ra görə isə - xəstəxana xəzinələrindən) olunurdu. «Fəhlələrin xəstələnmə halına görə sığortalanması ha - qda Qanun» 1883 ildə qəbul olunmuşdur. O vaxtdan bəri həm Almaniyada, həm də digər ölkələrdə (Rusiyada - 1912 ildə) buna oxşar qanunlar qəbul olundu və bu da sığorta təbabəti sisteminin başlanğıcını qoy du («Bismark sistemi»). Bu sistemə görə, tibbi yardımın təqdim olunması aşağı - dakı mənbələr hesabına reallaşır: - qazanılmış əmək haqqından ayrılmalar; - iş adamlarının gəlirlərindən (vergilərdən) ayrılmalar; - dövlət büdcəsinin vəsaitlərindən ayrılmalar. Ayrı - ayrı ölkələrdə ayrılmaların ölçüsü müxtəlifdir, amma adətən ilk iki göstərilən mənbə xərclərin çox hissəsini təşkil edir. Dövlət isə sosial sığorta fondlarına sığorta olunmuşlara, iş adamlarına nisbətən az ödəniş edir və əksər hallarda bu vəsaitlər ümummilli tibbi proqramlara, ümumdövlət müəssisə - lərinə və b. məqsədlərə gedir. Bütün resurslar yalnız sığorta vəsaitləri ilə tükənmir: təxminən 20 - 30% qədər onlar könüliü sığorta, özəl, xeyriyyə və s. mənbələrin hesabına doldurulur. Bundan başqa, məcburi tibbi sığorta tibbi yardıma görə ödə - məni tam təmin etmir - xərclərin bir qısmini sığortalanmışın özü, yaxud onun əvəzinə, müəssisələr, təşkilatlar və s. edir. Lakin, tibbi yardıma görə xərclərin çox hissəsini sosial məcbu - ri sığorta təşkilatları daşıyır. Bu cür maliyyə mexanizmi olan səhiyyə sisteminə sığorta təbabəti deyilir. Ayrı - ayrı ölkələrdə sığorta təbabətinin müxtəlif təşkilatı for - maları (quruluşları) mövcuddur. Mərkəzi səhiyyə qurumları ilə (nazirliklərlə, departamentlərlə) və onların regional bölmələrilə, şöbələri ilə, inspeksiyalan ilə, bələdiyyə orqanları ilə (şöbələrilə, səhiyyə şuralarilə), mərkəzi, regional (vilayət) rayon hospital - larilə, ambulatoriyaları ilə, müəssisələrilə, özəl ümumi təcrübə həkimlərilə, ailə həkimlərilə, mütəxəssislərlə yanaşı, sığorta olu - nanlara, adətən, tibb müəssisələri və ayrı - ayrı həkimlərlə müqa - vilə əsasında tibbi yardım təmin edən sığorta təşkilatları fəaliyyət göstərirlər (sığorta kassaları, inspeksiyaları və s.). Səhiyyenin idarəetme ve nəzarət orqanları (nazirliklər, dopartnmentlər ve s.) adetən sosial sığorta sistemindən ayrı - dır, baxmayaraq ki, sonuncu müstəqil teşkilat olması ilə yana - şı sehlyyənln admlnistrasiyası ve digər qurumları ilə əlaqə saxlayır. Bundan elavə, hökumet, onun orqanları, məsələn, emek ve əhalinin müdafiəsi nazirliyi, sosial, o cümlədən tibbi sığorta orqanlarına və təşkilatlarına nəzarət edir. Həmkarlar ittifaqları ve tibb assosiasiyaları da nəzarət funksiyalarını həy - ata keçirirlər. Sığorta təbabəti olan ölkələrdə (digər ölkələrin çoxunda olduğu kimi), bir qayda olaraq, üçpilləli səhiyyə xidməti quru - luşu mövcuddur: 1. Mərkəzi pillə (federai, ümumdövlət səviyyəsi) - sə - hiyyə nazirliyi (departamenti, komitəsi, şurası) və ona bilavasi - tə tabe olan müəssisələr (iri mərkəzlər, xəstəxanalar və s.) 2. Regional pillə (vilayət, əyalət və s. səviyyəsi), - bu- rada bələdiyyə ictimai və özəl tibb müəssisələr fəaliyyət gö - stərirlər;

- 3. Yerlı pıllə (rayon səviyyəsi) - burada əsas etibarı iiə ozəl, xeyrıyyə, bir sıra ictimai, bələdiyyə müəssisəsi və ayrı - ayrı həkimlər, həkim qrupları fəaliyyət göstəririər.

Adətən, çarpayı fondunun və tibb personalının çox his - səsi II və IH - cü səviyyələrdə məşğuldur. Sığorta təbabəti olan olkələrdə, ıqtisadi cəhətdən inkiqaf etmiş əksər ölkələrdə ol -